Praefationes in libros Veteris et Novi Testamenti (Prologues de la Vulgate)

Sophronius Eusebius HieronymusPraefatio in Pentateuchum0Saeculo IV Sophronius Eusebius Hieronymus Praefatio in Pentateuchum

editio: Parisiis, 1846; Patrologia Latina/28 fons: google books

Desiderii mei desideratas accepi epistolas, qui quodam praesagio futurorum, cum Daniele sortitus est nomen, obsecrantis (Dan. IX, 23), ut translatum in Latinam linguam de Hebraeo sermone Pentateuchum, nostrorum auribus traderem. Periculosum opus certe, et obtrectatorum meorum latratibus patens, qui me asserunt in Septuaginta Interpretum suggillationem nova pro veteribus cudere: ita ingenium quasi vinum probantes; cum ego saepissime testatus sim, me pro virili portione in tabernaculo Dei offerre quae possim, nec opes alterius, aliorum paupertate foedari. Quod ut auderem, Origenis me studium provocavit, qui editioni antiquae translationem Theodotionis miscuit, asterisco ※ et obelo ÷, id est, stella et veru opus omne distinguens: dum aut illucescere facit quae minus ante fuerant, aut superflua quaeque jugulat, et confodit; maximeque quae evangelistarum et apostolorum auctoritas promulgavit: in quibus multa de veteri Testamento legimus, quae in nostris codicibus non habentur; ut est illud. Ex Aegypto vocavi filium meum (Matth. II, 15); et: Quoniam Nazaraeus vocabitur (Ibid., 23); et: Videbunt in quem compunxerunt (Joan XIX, 37); et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 38); et: Quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparavit Deus diligentibus se (I Cor. II, 9); et multa alia quae proprium σύνταγμα desiderant. Interrogemus ergo eos, ubi haec scripta sint: et cum dicere non potuerint, de libris Hebraicis proferamus. Primum testimonium est in Osee (Osee XI, 1), secundum in Isaia (Isai. XI, 1), tertium in Zaccharia (Zacch. XII, 10), quartum in Proverbiis (Prov. XVIII, 4), quintum aeque in Isaia (Isai. LXIV, 4). Quod multi ignorantes, apocryphorum deliramenta sectantur; et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causas erroris non est meum exponere. Judaei prudenti factum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Dei cultor, etiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet. Quod maxime idcirco faciebant, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicumque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et Spiritu sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt; ut et regi satisfacerent et arcanum fidei non vulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alexandriae mendacio suo exstruxerit, quibus divisi eadem scriptitarent, cum Aristeas [Al. Aristaeus] ejusdem Ptolemaei ὑπερασπιστὴς, et multo post tempore Josephus, nihil tale retulerint: sed in una basilica congregatos, contulisse scribant, non prophetasse. Aliud est enim vatem, aliud esse interpretem. Ibi Spiritus ventura praedicit: hic eruditio et verborum copia, ea quae intelligit, transfert. Nisi forte putandus est Tullius Oeconomicum Xenophontis, et Platonis Protagoram, et Demosthenis pro Ctesiphonte, afflatus rhetorico spiritu transtulisse. Aut aliter de eisdem libris per Septuaginta Interpretes, aliter per apostolos Spiritus sanctus testimonia texuit, ut quod illi tacuerunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. Nos post passionem et resurrectionem ejus, non tam prophetiam, quam historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur, aemule; obtrectator, ausculta: non damno, non reprehendo Septuaginta, sed confidenter cunctis illis apostolos praefero. Per istorum os mihi Christus sonat, quos ante prophetas inter spiritalia charismata positos lego: in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent (I Cor. XII, 28; Ephes. IV, 11). Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi in translatione tibi videor errare, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule. Quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab apostolis usurpata testimonia, probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Latina quam Graeca, Graeca quam Hebraea. Verum haec contra invidos. Nunc te precor, Desideri charissime, ut quia tantum opus me subire fecisti, et a Genesi exordium capere, orationibus juves: quo possim eodem spiritu quo scripti sunt libri, in latinum eos transferre sermonem.

0Vulgata Clementina00 Sine Nomine Vulgata Clementina Hieronymi Prologus Galeatus sive in libros Regum

Viginti et duas litteras esse apud Hebræos, Syrorum quoque lingua et Chaldæorum testatur, quæ Hebræa magna ex parte confinis est. Nam et ipsi vigintiduo elementa habent eodem sono, sed diversis characteribus. Samaritani etiam Pentateuchum Moysi totidem litteris scriptitant, figuris tantum et apicibus discrepantes. Certumque est Esdram scribam, legisque doctorem, post captam Jerosolymam et instaurationem templi sub Zorobabel, alias litteras reperisse quibus nunc utimur, cum ad illud usque tempus iidem Samaritanorum et Hebræorum characteres fuerint. In libro quoque Numerorum hæc eadem supputatio, sub Levitarum, ac sacerdotum censu, mystice ostenditur.

Et nomen Domini tetragrammaton, in quibusdam Græcis voluminibus, usque hodie antiquis expressum litteris invenimus. Sed et psalmi, trigesimus sextus, et centesimus decimus, et centesimus undecimus, et centesimus decimus octavus, et centesimus quadragesimus quartus, quanquam diverso scribantur metro, tamen ejusdem numeri texuntur alphabeto. Et Jeremiæ lamentationes, et oratio ejus : Salomonis quoque in fine proverbia, ab eo loco in quo ait : Mulierem fortem quis inveniet ? iisdem alphabetis vel incisionibus supputantur. Porro quinque litteræ duplices apud Hebræos sunt, Caph, Mem, Nun, Pe, Sade, aliter enim scribuntur per has principia, medietatesque verborum, aliter fines. Unde et quinque a plerisque libri, duplices æstimantur, Samuel, Melachim, Dibre haiamim, Esdras, Jeremias, cum Cinoth, id est, lamentationibus suis. Quo modo igitur vigintiduo elementa sunt, per quæ scribimus Hebraice omne quod loquimur, et eorum initiis vox humana comprehenditur : ita viginti duo volumina supputantur, quibus quasi litteris et exordiis in Dei doctrina, tenera adhuc et lactens viri justi eruditur infantia.

Primus apud eos liber, vocatur בראסית Beresith : quem nos Genesim dicimus.

Quintus, אלה הדברים Elle haddebarim, qui Deuteronomium prænotatur. Hi sunt quinque libri Moysi, quos proprie תורה Thora, id est Legem appellant.

Secundum, prophetarum ordinem faciunt : et incipiunt ab Jesu filio Nave : qui apud eos יהוסע בן נון Josue ben Nun dicitur.

Deinde subtexunt סופטים Sophetim, id est Judicum librum. Et in eundem conpingunt Ruth : quia in diebus Judicum facta ejus narratur historia.

Tertius sequitur סמואל Samuel, quem nos Regum primum et secundum dicimus.

Quartus מלכים Melachim, id est Regum, quam ממלכות Mamlachot, id est Regnorum dicere. Non enim multarum gentium describit regna, sed unius Israelitici populi, qui tribubus duodecim continetur.

Octavus, liber duodecim Prophetarum, : qui apud illos vocatur תרי עסר There asar.

Secundus a דוד David : quem quinque incisionibus, et uno Psalmorum volumine conprehendunt.

Tertius est סלמה Salomon, tres libros habens: Proverbia, quæ illi מסלי Misle, id est Parabolas appellant,

Quintus, Canticum canticorum, quem titulo סיר הסירים Sir hassirim prænotant.

Septimus, דברי הימים Dibre hajamim, id est Verba dierum, quod significantius Chronicon totius divinæ historiæ possumus appellare, qui liber apud nos Paralipomenon primus et secundus inscribitur.

Octavus עזרא Esdras, : qui et ipse similiter apud Græcos et Latinos in duos libros divisus est.

Atque ita fiunt pariter Veteris legis libri viginti duo : id est Moysi quinque, et Prophetarum octo, Hagiographorum novem. Quamquam nonnulli רות וקינות Ruth et Cinoth, inter Hagiographa scriptitent, et libros hos in suo putent numero supputandos : ac per hoc esse priscæ legis libros vigintiquattuor : quos sub numero viginti quattuor seniorum Apocalypsis Joannis inducit adorantes Agnum, et coronas suas prostratis vultibus offerentes : stantibus coram quattuor animalibus oculatis ante et retro, id est et in præteritum, et in futurum respicientibus, et indefessa voce clamantibus: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui futurus est.

Hic prologus Scripturarum quasi galeatum principium, omnibus libris quos de hebraeo vertimus in latinum, convenire potest : ut scire valeamus, quicquid extra hos est, inter apocrypha esse seponendum. Igitur Sapientia, quae vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu filii Sirach liber, et Judith, et Tobias, et Pastor, non sunt in canone. Machabæorum primum librum, hebraicum reperi. Secundus, Græcus est : quod et ex ipsa phrasi probari potest. Quæ cum ita se habeant, obsecro te Lector, ne laborem meum, reprehensionem existimes antiquorum. In templo Dei offert unusquisque quod potest : alii aurum, argentum et lapides pretiosos : alii byssum, et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum : nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat. Unde et tota illa tabernaculi pulchritudo, et per singulas species, Ecclesiæ praesentis futuræque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis ardoremque solis et injuriam imbrium ea quæ viliora sunt, prohibent. Lege ergo primum Samuel, et Melachim meum : meum, inquam, meum. Quidquid enim crebrius vertendo, et emendando sollicitius et didicimus et tenemus, nostrum est. Et cum intellexeris quod antea nesciebas, vel interpretem me æstimato, si gratus es; vel Paraphrasten, si ingratus, quamquam mihi omnino conscius non sim, mutasse me quippiam de Hebraica veritate. Certe si incredulus es, lege Græcos codices et Latinos, et confer cum iis opusculis quæ nuper emendavimus : et ubicumque discrepare inter se videris, interroga quemlibet Hebræorum, cui magis accomodare debeas fidem : et si nostra firmaverit, puto quòd eum non æstimes conjectorem, ut in eodem loco mecum similiter divinarit.

Sed et vos famulas Christi rogo (quæ Domini discumbentis pretiosissima fidei myrrha ungitis caput, quæ nequaquam Salvatorem quæritis in sepulchro, quibus jam ad Patrem Christus ascendit), ut contra latrantes canes, qui adversum me rabido ore desæviunt, et circumeunt civitatem ; atque in eo se doctos arbitrantur si aliis detrahant, orationum vestrarum clypeos opponatis. Ego sciens humilitatem meam, illius semper sententiae recordabor, Dixi, custodiam vias meas : ut non delinquam in lingua mea [Psal. 38]. Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me; obmutui, et humiliatus sum : et silui a bonis.

Sophronius Eusebius HieronymusPraefatio de libro Psalmorum0Saeculo IV Sophronius Eusebius Hieronymus Praefatio de libro Psalmorum Auctores incerti Saeculo IV

AuInHiS.PrDeLiP 26 Auctor incertus (Hieronymus Stridonensis?); Auctor incertus (Eusebius Caesariensis?) Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin

In Hebraeo libro Psalmorum citra numeri adjectionem descripti sunt omnes, et diverse quidem: quidam conjuncti, quidam autem divisi. Quapropter primus et secundus conjuncti sunt juxta Hebraeum, et iterum septuagesimus septimus conjunctus est apud nos: in Hebraeo autem partiti sunt in duos. In quinque vero libros dividunt Hebraei Psalmorum librum [ Al. libros], quorum quidem primum a Beatus vir, usque ad finem quadragesimi. Secundum autem: Quemadmodum desiderat cervus ad fontem [Al. fontes] aquarum, usque ad septuagesimi primi finem. Tertius vero est: Quam bonus Israel Deus, usque ad octogesimi octavi. Quartus autem, Domine, refugium factus est nobis, usque ad centesimi quinti. Quintus vero: Confitemini Domino, usque ad novissimum.

Observandum autem, quia non secundum historiae, seu temporum, psalmorum compositus sit ordo. Comminatus est vero minus multum temporibus [ Forte minis multis temporibus], sicut liber Regnorum declarat. Multa enim idolorum cultura obtinens Judaeorum gentem, oblivionem infecerat paternarum Scripturarum, ut nec pareret liber Mosaicae legis, neque memoria patrum pietatis salva haberetur apud eos. Sic ergo et prophetas interfecerunt redarguentes illorum impietates, et horum causa primum Assyriorum traditi sunt captivitati. Nihil igitur mirabile sub hujusmodi constitutione, et quae illata sunt libro Psalmorum, deciderunt, oblivioni longis tradita temporibus.

Post haec autem, sive Ezram, sive quemdam virum prophetarum, circa congregationem eorum, festinasse cum caeteris et librum Psalmorum coadunasse, non liquido invenientes omnes, sed per varia tempora. Taxavere autem imprimis qui priores inventi sunt, propter quod nec ipsi ut David in ordine jacere omnes. Deinde autem et filiorum Core, et Asaph, et Salomonis, et Moysi, et Ethan, et Heman, et Idithum, et iterum ipsius David inveniens mixtim in libro taxatos, non secundum quibus dicti sunt temporibus, sed quibus inventi. Hinc etiam provenit, ut qui temporibus erant novissimi primi inventi, reciperentur primi: et qui temporibus erant primi, postea inventi, secundo ordinarentur loco. Idipsum autem invenies factum et in prophetis.

Libri Psalmorum haec est divisio ipsorum, sicut certa scribentum diligentissima exempla priorum, et ipsum Hebraicum continent. Personae quorum sunt psalmi sine inscriptione XVII; supra scripti CXXXIII; supra scriptorum divisio, ipsi David LXXII; filiis Core XI; Asaph XII; Ethan I; Eman I; et Moysi I; Salomonis II; sine nomine XVII; Alleluiatici XVII; pro torcularibus III; Graduum XV; sunt autem sine nomine, quanti superscriptiones quidem habent, non tamen significant cujus sint, XVII, simul CL. Non sic suscipiat quis quia omnes sint David psalmi, sed et aliorum prophetarum ad psallendum prophetantium, propter quod haec omnis Scriptura quae apud Hebraeos Psalterii nomine, non ipsius David supra scribitur, sed individue liber Psalmorum nominatur.

Sicut dicebat quidam quia hexametro scriptum est canticum Deuteronomii, apud Hebraeos: trimetro vero et tetrametro scripti sunt psalmi versu. Ergo qui apud Hebraeos, alii sunt qui apud nos.

Ipsi David, tertius, quartus, quintus, sextus, septimus, octavus, nonus, decimus, undecimus, duodecimus, decimus tertius, decimus quartus, decimus quintus, decimus sextus, decimus octavus, decimus nonus, vigesimus, vigesimus primus, vigesimus secundus, vigesimus tertius, vigesimus quartus, vigesimus quintus, vigesimus sextus, vigesimus septimus, vigesimus octavus, vigesimus nonus; trigesimus, trigesimus primus, trigesimus secundus, trigesimus tertius, trigesimus quartus, trigesimus quintus, trigesimus sextus, trigesimus septimus, trigesimus octavus, trigesimus nonus; quadragesimus; quinquagesimus, quinquagesimus primus, quinquagesimus secundus, quinquagesimus tertius, quinquagesimus quartus, quinquagesimus quintus, quinquagesimus sextus, quinquagesimus septimus, quinquagesimus octavus, quinquagesimus nonus; sexagesimus, sexagesimus primus, sexagesimus secundus, sexagesimus tertius, sexagesimus quartus, sexagesimus septimus, sexagesimus octavus, sexagesimus nonus; centesimus, centesimus secundus, centesimus septimus, centesimus octavus, centesimus nonus; centesimus vigesimus primus, centesimus vigesimus tertius; centesimus trigesimus, centesimus trigesimus secundus, centesimus trigesimus tertius, centesimus trigesimus quartus, centesimus trigesimus quintus, centesimus trigesimus sextus, centesimus trigesimus septimus, centesimus trigesimus octavus; centesimus trigesimus nonus: centesimus quadragesimus, centesimus quadragesimus primus, centesimus quadragesimus secundus, centesimus quadragesimus tertius, centesimus quadragesimus quartus, simul LXXII. Non supra scripti sunt, primus, secundus, trigesimus secundus, quadragesimus secundus, septuagesimus, nonagesimus primus, nonagesimus secundus, nonagesimus tertius, nonagesimus quartus, nonagesimus quintus, nonagesimus sextus, nonagesimus septimus, nonagesimus octavus; centesimus tertius, centesimus decimus quintus, centesimus trigesimus sextus, centesimus quadragesimus septimus; simul XVII. Filiis Core, quadragesimus primus, quadragesimus tertius, quadragesimus quartus, quadragesimus quintus, quadragesimus sextus, quadragesimus septimus, quadragesimus octavus; octogesimus tertius, octogesimus quartus, octogesimus sextus, octogesimus octavus, simul XI. Sine nomine qui tantum superscriptiones habent, non tamen significant cujus sint, sexagesimus quintus, sexagesimus sextus, nonagesimus primus, nonagesimus octavus, nonagesimus nonus; centesimus primus, centesimus decimus nonus, centesimus vigesimus, centesimus vigesimus secundus, centesimus vigesimus tertius, centesimus vigesimus quartus, centesimus vigesimus quintus, centesimus vigesimus septimus, centesimus vigesimus octavus, centesimus vigesimus nonus; centesimus trigesimus, centesimus trigesimus tertius, simul XVII. Alleluiatici, centesimus quartus, centesimus quintus, centesimus sextus, centesimus decimus, centesimus undecimus, centesimus duodecimus, centesimus decimus tertius, centesimus decimus quartus, centesimus decimus quintus, centesimus decimus sextus, centesimus decimus septimus, centesimus decimus octavus; centesimus trigesimus quartus, centesimus trigesimus quintus; centesimus quadragesimus quintus, centesimus quadragesimus sextus, centesimus quadragesimus octavus, centesimus quadragesimus nonus, centesimus quinquagesimus, simul XVII. Ethan LXXXVIII; Salmonis LXXI, CXXVI. Asaph, quadragesimus nonus, septuagesimus nonus, septuagesimus secundus, septuagesimus tertius, septuagesimus quartus, septuagesimus quintus, septuagesimus sextus, septuagesimus septimus, septuagesimus octavus, septuagesimus nonus; octogesimus, octogesimus primus, octogesimus secundus, simul XII. Moysi, octogesimus nonus. Fiunt omnes psalmi CL. Pro torcularibus III, et Graduum XV, pro nominibus positi sunt. Extra CL non sunt.

In quibus psalmis in superscriptionibus eorum obulus jacet: haec penes solos Septuaginta inferuntur. Neque vero apud caeteros Interpretes inveniuntur. Quanta adjacentia in Hebraico et apud caeteros, non sunt inventa penes Septuaginta et Theodotionem, adjecimus cum asteriscis: quanta vero apud memoratos LXX aut Theodotionem invenimus. Neque autem in Hebraeo, neque apud caeteros, obolo supposuimus. De supra scriptis vero, quia secundum quamdam dispensationem LXX interpretati sunt, De morte filii, pro occultis filii. Sicut ergo eduxit prius terra quadrupedia et quae ex ea generata sunt, et sicut quodam pascimus lacte primum, sic ante Salvatoris adventum dispensata est interpretatio Scripturarum propter Ptolomaeum: etenim interpretatae sunt sub apostolis, quoniam erat impossibile propter infidelitatem de Christo eas prophetari.