Evangeliorum libri (page 2)

Haec certis genitor sublimia dona reservat."

Exin discipulos dictis pro talibus omnes 600

Commotos tali sermonis mulcet honore:

,,Gentibus infidis celsa dicione potestas

Inponit quoscumque super dominantur eorum

Exercentque trucem subiectis urbibus iram.

Vos inter longe tranquillior aequora vitae 605

Concordi sternit mitis moderatio pace

Magnus et obsequiis crescit super alta minister.

Nec primus quisquam, nisi cunctis serviat, unus

Esse potest. Hominis natus sic vestra minister

Obsequio solus proprio pia munera gestat, 610

Et multos redimens pretioso sanguine servat.

At vos ex minimis opibus transcendere vultis

Et sic e summis lapsi comprenditis imos."

„Si vos quisque vocat cenae convivia ponens, Cornibus in summis devitet ponere membra 615

Quisque sapit. Veniet forsan si nobilis alter, Turpiter eximio cogetur cedere cornu, Quem tumor inflati cordis per summa locarat. Sin contentus erit mediocria prendere cenae,

602 dicione C'B | 605 Yos hic sed longe V^MpAB\\ 611 ante hunc versum alius legitur sic: Pro multisque animam pre- tioso sanguine ponit C^ EMat Met C^V^**^ B, qui solus ex- stat in MABLTC^ Add^'^ Sg Mp Med, in V^ solo a manu I sic scriptum erat ut supra reposui , sed salvat pro servat et in H versus quem spurium esse puto plane omissus est; Mat: Et multos redimet gloriosa morte coronat

V. 590—650. 75

Inferiorque dehinc si mox conviva subibit, 620

Ad potiora pudens transibit strata tororum."

Proxima tum Solymis conscendit culmina montis, Ordinibus lucent quae glaucicomantis olivae. Hinc lectis iussit sectantum discipulorum, Obvia castelli monstrans habitacula, Christus 625

Inde asinam pariter fetu comitante repertam Ducere; vel si quis causam disquirere vellet, Cur sua tam subito quoquam iumenta trahantur, Dicere tunc, operam Dominum sibi sumere velle. Discipuli celeri complent praecepta paratu. 630

Adducunt mollique super velamine vestis Insternunt pullum placidum praebentque sedendum. Hinc veteris quondam fluxit vox nuntia vatis: „Ecce venit placidus tibi rex, quem terga sedentem , Praemitis gestant asinae puUique sequentis." 635

Tunc populi stratas praetexunt vestibus omnes, Quaque iter est Christo, subnexa fronde coronant. Proxima tunc alii spoliant palmeta virore Conclamantque omnes: „Davidis origine creto Osanna excelsis sit gloria laeta trophaeis!" 640

Sic adeo ingreditur Solymorum moenia Christus. Ingresso occurrit primo sub limine templi Cruribus atque oculis certatim debile vulgus. Quos ubi tam subito gressu visuque vigentes Cuncta sacerdotum cognovit factio mirans 645

Et pueros templi complentes tecta clamore: Osauna egregia Davidis stirpe creato, Ipsum percontant cuncti, quae causa clamoris Inpubem tantum tollat per gaudia plebem. Christus ad haec: „Legis sanctae vos scripta tenere 650

621 audax T**Add'-\ audens Sg \ accedet MC^Met || 644 vegentes M || 646 canore H, ceteri quos cognovi codices optimi et deteriores: clamore; hanc vocem retineo et statuendum est luv. primam huius vocis syUabam interdum corripuisse; cf. Arevalum ad V. 648, ubi itidem clamoris retinendum, quamquam timoris in MAT*C^**, tumoris in (7^ canoris in Hl legitur \\ 649 tantam AT** || 650 scae C^V'AMpBT**C^, inquit

76 LIBER III.

Creditur, infantum quae dicit ab ore venire Lactentum et linguis iusti consurgere laudem."

Haec ait ingratam linquens cum civibus urbem Bethaniamque petit, rediensque in margine cernit Stratae tendentem diiFusa umbracula ficum. 656

Illic forte cibi pertemptans corda voluntas Arboris attrectat ramos, sed nulla facultas Pomorum sterili frondis concreverat umbrae. Olli Christus ait: „Non sit tibi fructibus umquam Copia promendis.^' Tum protinus aruit arbor. 660 Discipuli celerem mirantur in arbore mortem. Sed Christus stupidis adsistens talia fatur: „Nunc lignum istius nostro stupuistis honore Desisse ad vires terrenos ducere sucos. Sed veris verbis iterumque iterumque monebo: 665 Namque fides si certa animi consistet in arce Nec dubiis nutans vitiis tremebunda iacebit, Arboris istius vobis substantia cedet. Nec tantum istius, sed montis celsa revelli Credentum verbo poterunt undisque profundi 670

Cum silvis pariter saxisque ferisque recondi. Et quaecumque fides robusto pectore poscet, Credentum semper digna virtute tenebit."

Haec ubi dicta dedit, templi se moenibus infert. Confestim proceres populi miracula rerum 675

Collecti inquirunt, virtus quae tanta dedisset. Ollis Christus ait: ^Quaerentibus omnia vobis Dicere iam facile est, si nobis vestra vicissim Percontata prius paucis sententia solvat. Nuper lohannes, puro qui gurgite lavit 680

Sordentes populi maculas, divina potestas An hominis potius vobis fallacia visa est?" Haec ait ancipiti verborum pondere claudens Captantum procerum mentem ; nam magna prophetam

651 Creditis JR V^ \\ 652 Lactantum MR** \\ 660 arbor C^ AHlSg II 663 ligni codd., lignum Beu^ch. \\ 665 iterum itenim- que MAV'LC^*Sg\\ 679 Percontata C Mat R* B**

I

V. 661—718. 77

Plebis lohannem veneratio suscipiebat, 685

Nec poterant eius fallacem dicere vitam.

Rursum sublimem dixissent esse prophetam,

Occidisse illum traheret confessio culpam.

Se nescire tamen respondit factio fallax.

Tum Christus: „Non est iniustum claudere vocem, 690

Cum mihi claudantur procerum responsa superba."

„Nam geminae prolis genitor maioris in aures Talia dicta dedit: Vitis mihi portio maior Semiputata iacet. Sed perge et robore forti Nunc scrobibus nunc falce premens vineta retunde. 695 Tum iuvenis sese tam sordida vincla laboris Nolle pati memorat. Post omnia iussa parentis Exsequitur damnansque sibi responsa coercet. Post alium natum simili sermone iubebat Ad vineta sui dependere iussa laboris. 700

Annuit his iuvenis nec dictis facta repensat. Dicite, quis potius genitoris iussa sequatur?" Olli conlaudant responsum posterioris. Prosequitur Christus: „Nunc vera advertite dicta. lam magis hinc caeli sedem comprendere possunt 705 Corporis e vitiis quaerentes sordida lucra, Quam vestrum quisquam. Vobis nam venerat ante lustus lohannes, sed non est credere vestrum. Namque fidem potius meretricum pectora certam Hauserunt sordesque animi posuere pudendas. 710 At vos tantorum scelerum nil paenitet umquam."

„Sic quidam dives, cui iugera multa nitentis Vineti saepes circum densata coercet, In medio turrem prelumque et dolia fecit Cultoresque dedit fructusque locavit habendos, 715 Inpositam statuens mercedis solvere legem. Tum longinqua petit, sed fructus tempore certo Actores famulos mittit, quis portio salva

685 suspiciebat E*M\\ 687 si dixissent G^M*, dixisaent si B**Mp II 705 certum est 31, possunt C^B

78 LIBER III.

Cultorum certa ruris mercede daretur. Ecce colonorum rabies hos verbere saevo, 720

Ast alios lapidum proterrent undique telis; Denique letali prosternunt vulnere multos. Tum dominus ruris plures incedere servos Praecipit et rursum mercedis pacta reposcit; Maior at in plures audax iniuria surgit. 725

Ultima iam domino natum dimittere mens est^ Quod subolem partemque sui vis digna pudoris Cultorum cordi venerandam posceret esse. Sed contra illorum iam mens maculata cruore Progenie exstincta domini sibi post dominatum 730 Cedere credentum, crudeli vulnere fixum Obtruncant iaciuntque foras trans saepta cadaverl Post haec iam dominus veniet poenasque reposcet Tantorum scelerum. Sed vobis tradita quondam Fulgentis regni sedes translata feretur 735

Ad placidam gentem, possit quae reddere fructus."

,,Ut rex^ qui nato thalamorum vincula nectens Praecipit, ut proceres convivia laeta frequentent, Accitos famulis voti regalis honorem Concelebrare simul; cuncti sed adire recusant 740 Regales thalamos, regalis pocula mensae. Post alios mittit, sese largissima cuncta Magnificasque dapes, convivia laeta parasse. Illi neglectis opibus diversa petebant. Hic aedes proprias^ hic ruris tecta propinqui, 745 Ast alius merces potius ac lucra revisit. Multi praeterea missos, qui ad laeta vocarent, Insontes famulos rapiunt et corpora ferro In mortem cruciant. Tum rex ubi comperit acta, Milibus armatis cives cum moenibus ipsis 750

Subruit, effusi famulorum sanguinis ultor. Tunc servis fatur: Nunc festa iugalia cenae,

735 refertur M B* || 736 Ad gentem dignos MC^V^f^ 738 Praecipit ut Arevalus coniecit, Praecepit codd. (Praeci-

pit M)

V. 719—773. 79

Praelargis opibus quaecuraque iustruximus illi,

Contempsere meis proceres contingere mensis.

Ite igitur propere per publica saepta viarum, 755

Et quoscumque illic casus glomeraverit, omnes

Huc laetis nati thalamis adhibete vocantes.

Progressi famuli per compita cuncta viarum

Inventos duxere simul. lam denique cunctae

Complentur mensae mixtae sine nomine plebis. 760

Hic iusti iniustique simul cubuere vocati.

At rex ingressus convivia laeta revisit.

Hic videt indutum pollutae vestis amictu,

Laetitiis thalami fuerat cui dissona lingua.

Isque ubi regalis sermonis pondere causas 765

Reddere pro vestis maculis et labe iubetur,

Oppresso tacuit non puri pectoris ore.

Et tum conversus famulis rex praecipit illum

Conexis manibus pedibusque et corpore toto

In tenebras raptum mox praecipitare profundas. 770

Illic stridor erit vasti sine fine doloris,

Et semper fletus. Multis nam saepe vocatis

Paucorum felix hominum selectio fiet."

753 illis V^AB* || 758 lata viarum 1131, cuncta viarum C^-^A II 764 LaetitiejjCS Laetitiis V\ Laetitiae | cui C^MatJR V^-^AP, quae | lingua B {div. scriptura longe) F^B*, longe |j

Subscriptio: EUANGELIORU LIBER TERTIUS EXPLCT

iM^T EIUSDEM LIBER QUARTUS FELICITER CV (Ex- plicit evang. I. t., feliciter om,\ LIBER TERCIUS EXPLICIT INCIPIT QUARTUS MM (Explicit lib ni).

LIBER QUARTUS.

Talia dicentem confestim factio frendens Temptare adgreditur verbis cum fraude malignis: ^Certum est, veridicum te nunc venisse magistrum, Nec quemquam metuens Domini vestigia servas. Dic ergo, an liceat nostrae dissolvere genti 5

Caesaris urgentis semper sub lege tributum?" Ille sed inspiciens saevi penetralia cordis: ;,Cur temptatis, ait, nunc me concludere verbis, Fallaces? mentis prodit fallacia fructum. Inspicite in nummum sculptique nomismatis aera, 10 Caesaris expressum facile est ubi cernere vultum. Solvite nunc illi propria sub lege tributum, Atque Deo proprium legis servemus honorem."

Post Sadducaei hinc inde latratibus urgent: „Moysea, qui legum posuit praecepta, iubere, 15

Si quis conubium properata morte relinquet, Pignoribus mediis nondum de germine cretis, Huius germano rursus sociabile vinclum Deberi, generis pereat ne portio lapsi. Finibus in nostris septem germana fuerunt 20

Corpora; sed maior primus mox vincula nuptae Sumpsit, praeceleri cecidit sub acumine mortis. Post alius frater thalamis sine fructibus isdem

4 metuis — servans MB (servas) || 9 Fallacis MR \\ 11 facile C^M^V^L^ promptum || 16 conubium G^'^Sg, coniu- gium Ij 17 semine M

LIBER IV. V. 1— 56. 81

Concidit et cuncti iacuere ex ordine fratres

Unius et cunctos fletus gemuere maritae; 25

Post ipsam rapuit gelidae inclementia mortis.

Si venient igitur cuncti sub limina vitae,

Cuius conubiis mulier reddenda resurget?"

Ollis Christus ait: „Errori obnoxia pravo

Legibus et iussis Domini mens dura resistit. 30

Namque secunda dehinc laetae reparatio vitae

Non thalamos novit, non terrae gaudia vana,

Sed similes levibus genitoris iuxta ministris

Constituet regni virtus sublimis in aula.

Nec Deus illorum dominum se ponere mavult, 36

Qui tetram proni meruerunt sumere mortem,

Sed potius vitae possunt qui prendere lucem."

Ecce alii rogitant, quae sint firmissima legis. llle indefessus nulli responsa negabat: ^Sublimem caeli Dominum devotio cordis 40

Diligat; est istaec virtus firmissima legis. Consimile est isti: Magno teneantur amore Ad ius fraternum iustae penetralia mentis; His etenim geminis dependent omnia iussis. Sed vobis cuius suboles ventura videtur 45

Christus, quem cuncti spondent in saecla prophetae?" Respondent, illum Davidis germine nasci. Prosequitur Christus: „Cur illum dicere David Divino flatu scriptum est Dominumque Deumque, Quod proprium patrem non aequum est dicere nato?"50

Talia salvator; cuncti obstipuere silentes. Ille sed accita credentum plebe profatur: „Aspicite scribas sublimi sede superbos. Hi quaecumque docent, iustum est comprendere cordis Obsequio, maculas ipsorum temnite vitae. 55

28 coniugiis ML || 30 repugnat BMatBar; post hunc ver- sum m. II inseruit alium: Legibus et virtute di mens decolor exit MB (M deculor), m. I ABT*MpMet {B post 34) || 33 iuxta C-^Add^Sg, iusta || 36 terram V^-^ H 41 et est virtus C\ haec om. B*Mat \ fortissima V^ Mat \\ 50 est om. MB*

luvencus. • 6

82 LIBER IV.

Abrupta inponunt umeris nam pondera vestris,

Ipsi quae digito saltem contingere nolunt.

Accubito primo cenae fastuque superbo

Atque salutantum vano tolluntur honore,

Et nomen sublime volunt gestare magistri. 60

Sed vos noluerim praecelsi nominis arcem

Adfectare tamen; vobis est una magistri

Inposita aeternum caeli de lege potestas^

Vos eadem fratrum parili coniunxit amore.

Unus item pater est, caeli qui in culmine regnat. 65

In vobis si quis sublimia colla levabit,

Decidet et baratbri mergetur ad ultima caeno;

Ast bumilis claram conscendet liber in aethram.

Deflendi semper scribae et lacrimabilis aevi

Caeca Pharisaeae cunctis fallacia plebis. 70

Nam vobis itiner clausum quia iure negatur,

Non sinitis quemquam penetrare per ardua lucis

Et cunctos trahitis saevae ad consortia flammae

Vos similes dicam tectis splendore sepulcris,

Quis facies nitida est, internaque turpia bustis. 75

Sic vox velatur iustae sub imagine vitae

Atque adytis mentis celantur sordida corda."

„0 Solymi, Solymi, ferro qui saepe prophetas Ad vestram missos vitam sine fine necastis, Quam volui vestram gentem populumque tueri, 80 Ales uti dulces solita est sub corpore pullos Obice pennarum circumconplexa fovere! Sed vobis semper caelestia munera sordent. Deseritur iam nunc domus haec vastanda ruinis, Nec nostrum vobis fas ultra est cernere vultum." 85

Egreditur templo, cuius praecelsa notantes Moenia discipulos tali sermone docebat:

62 vobis doctrina est una magistri CS vobis est doctrina magistri Mat, magis est uobi8®**una mag. M, mogi& (est) uobis«"*una mag. B || 76 celatur MB || 79 necatis M jR, in C^ s erasum est\\ 81 ut indulces (7\ uti dulcea MatAT, uti molli|| 84 vastanda C^-^Bod, vastata

V. 55—120. 83

„Haec operum vobis miracula digna videntur Obtutu stupido; veris sed discite dictis, Quod mox cuncta solo passim disiecta iacebunt." 90 Haec ad Oliveti dicens pervenerat arcem. Discipuli solum postquam videre, rogabant, Ut sibi venturi tempus distingueret aevi, Promissa ipsius quem poscant prendere finem, Eius et adventus terrae consumeret orbem. 95

Quaerentum verbis respondit talia Christus: „Observate dolum, falso ne nomine capta Credulitas laqueis errantum praecipitetur. Discurrent cunctis bellorum incendia terris; Sed vos praevalido consistite robore cordis, loo

Ne mens accepto iaceat turbata tumultu. Non etenim prima inponent mox proelia finem, Gentibus et gentes et regibus obvia reges Signa ferent, nec morbi tunc corrumpere tractum Aeris aut pestes prosternere corpora parcent. 105

Fixa etiam solido per inania pondere tellus Per diversa loci motu quassante tremiscet. Haec in primitiis temptamina parva manebunt. Prodentur multi vestrum letoque dabuntur, Proque meo vobis incumbere nomine gentes lio

Tormentis poenisque feris odiisque necesse est. Livor erit terris, erroribus omnia plena Et falsi surgent populorum labe propbetae. Haec inter si quis protectum a vulnere pectus Ad finem servare queat, sublimia lucis 115

Aetemis vitae sertis redimitus adibit. Regnorum caeli celebratio pervolitabit In cunctas terrae metas; gens omnis habebit Testem lucifluo sancti sermone salutis. Et tunc finis erit currentia saecula solvens. 120

90 deiecta EM \\ 9S distingeret C-^U quo M^TV'^ Mat II 101 ad coeptoa — tumultus T* V^ || 105 pestis i^ilf || 116

abibit C^ Mat V^* Ber (abit) || 119 sancti C^E*, sanctae M

84 LIBER IV.

Adveniet iam tunc tristis defletio terris,

Quae Danihelis liabet iussam verissima vocem;

Haec dignus tantum poterit cognoscere lector.

ludaei longe fugient montesque capessent,

Nec quisquam domibus repetat sustollere secum, 125

Quae fuga consociet vestemve aut mobile quicquam.

Deflendae iam sunt uteri cum pondere matres

Et miseros fetus dulci quae lacte rigabunt.

Poscite iam precibus, tristi ne frigore brumae

Adveniat fuga vestra tamen, neu sabbata festa 130

Anceps praecipiti turbet trepidatio cursu;

Nam cunctis venient saevissima pondera terris.

Tale malum non saecla prius nec postera norunt.

Et ni sublimis genitor decerpere tempus

Et numerum miserans vellet breviare dierum, 135

Nulla dehinc trepidae superarent corpora vitae.

Sed propter lectos veniet miseratio iustos.

Nomine fallentes Christi falsique prophetae

Exsurgent terris et monstra potentia fingent,

Quae forsan lectos capient miracula iustos. 140

En praedicta patent instantia saecula vobis.

Desertis si quis Christum peragrare loquetur

Occultisve procul penetralibus esse repostum,

Longe credulitas absit vanissima vobis.

Sicut enim fulgur caelum transcurrit apertum 145

Et cerni facile est cunctis orientis ab oris

Usque sub occiduum caeli vergentis in orbem,

Sic rapido adventu clarebunt lumina Christi.

Abscondet furvis rutilos umbris radios sol;

Amittet cursum lunaris gratia lucis 150

121 detEectio M, defleEtio V\ deflectio MatBSgBar Ged, deflatio Gud^ deflexio Hl, difflectio li || 122 Danielis ha- bent BV^ABar, iussam C^-^Ged; omissus erat hic versus M V^B, sed suppletus est manu posteriore ; vv.l22 et 123 trans- mutati sunt B Add^ || 124 ludaei C^-^BAT Mat, ludaea | fu- gient — capissent C^-^ (capess. C^) || 134 decernere M*SgGed\\ 148 munera M {div. scr. lumina)

J

i

V. 121—178. 85

Ignicomaeque ruent stellae caelumque relinquent.

Omnis item virtus caeli commota supemi

Signa dabit, proles hominis quis vertice caeli

Clareat; omnigenasque tribus defletio iugis

Urgebit, veniet cum nubibus ignicoloris 155

Maiestate potens hominis per sidera natus.

Tum tuba terrifico stridens clangore vocatos

lustos quadrifido mundi glomerabit ab axe.

Praeteriet neque enim praesens generatio saecli,

Donec cuncta sequens claudat sibi debita finis. 160

Haec tellus caelumque super solventur in ignes,

Sed mea non umquam solventur ab ordine dicta.

Quis fuat ille dies nescire est omnibus aequum,

Ni soli rerum Domino, qui sidera torquet.

Ut quondam terras undae involvere furentes 165

Et diversa sibi tractantes munia cunctos

Diluvii rapuit subito violentia tractu,

Sic subitus flammas volvens descendet ab aethra

Adventus noster; nec cimctos ille sub una

Condicione premet. Nam tunc ubi iugera laeta 170

Infindent duo depresso sub vomere sulcis,

Unus correpto tolletur corpore arator/

Ignarusque alius vasto linquetur in agro.

Uno quin etiam recubantes stramine lecti

Dispar iudicium diversa sorte subibunt. 175

Unus enim socium quaeret per strata relictus.

Idcirco famuli vigilent, quia nescius illis

Adventus Domini subita descendet in hora.

154 defiectio M, deflectio TV^-^ Bar Add\ deflexio Hl, defectio BC^MatBodBHGed \ lucis MBC Bod B** HGed, vulgi V^BarW 165 tum M \\ 159 Nec praeteribit enim 0 (T* praeteriit) || 163 fuit C^-^RA Mp B Bar Ged, fiat T* Mat Met Sg, fuat T**Add, fuerit 3/, erit; L. MuUer de re meir. p.403 coniecit siet, sed ad auctoritatem codicum opt. magis accedit fuat, quod iam Huemer l. c. p. 35 reposuit || 166 munera i2ikf|| 168 subitas BM\\ 170 alta B*M, lata B**BAdd \\ 171 gemini depressos sub uomere B || 178 subita — hora C^ subitas — horas

86 LIBER IV.

Si sciret certum furis insistere tempus Quisque domus custos, vigilaret et obvia ferret 180 Arma procul, ruptas ne quis penetraret in aedes. Sed vos intentis animis adsistite semper, Namque repentinus vobis subitusque recurret Filius buc hominis iustis sua praemia servans. Ille fidelis erit servus, cui credere cuncta 185

Aedes et famulos voluit per longa profectus Vir pater ipse domus: sapiens nimiumque beatus, Quem veniens Dominus servantem iussa videbit. Illum maiori famulum redimibit honore. Ast ille infelix, qui sordida luxuriatus 190

Tardantem contempnet berum, famulosque fatigans Verberibus segnique indulgens ebrietati Luxuriosorum convivia concelebrarit; Adveniet dominus servumque incauta furentem Praecipitem dignis poenarum cladibus abdet. 195

Illum perpetuus fletus stridorque manebit." „Conferri possunt caelestia regna puellis Bis quinis, pars est quarum sapientior una, Altera praestupido pars est stolidissima corde. Occurrere illae votis sponsalibus omnes 200

Ornatu accinctae taedarum flammicomantum. Sed sapiens pars illa, sibi quo lumina flammae Susciperet, portare simul curabat olivum. Stultarum vero non est prudentia talis. Cumque moraretur sponsus, tum membra sopore 205 Solvuntur cunctae per compita lata viarum. lam noctis medio clamor crebrescere magnus Exoritur, laetoque dehinc occurrere voto Admonuit taedisque vias ornare cpruscis. Surgere virginibus properatum, et lumina taedis 210

179 fures — rebus MBA \\ 185 cunctas MJJLO' || 190 sor- dide BM \\ 191 contempnat BM \ fatij?a=t C\ fatiget BM, fatigans TV^Mat || 193 concelebraret C^- ^ conceleb{|l|i|j| M (-bra- bit C^), concelebrabat B, concelebrauit ilfa* || 210 properatim V'SgBA\ est CLBar

V. 179—241. . 87

Instruere et flammas pingui componere olivo. Tum stolidae rogitant olei sibi cedere partem, Prudentes secum quod tunc gestare videbant. Sed quoniam sapiens pavitat chorus, omnibus aeque Ne desint clarae nutrimina pinguia flammae, 215

Ex parvo aequalis si detur portio cunctis, Tum pergunt stultae, liquidum mercentur olivum. Dum pergunt, laetae transcurrunt omnia pompae Et sponso tantum comitatur factio prudens. Adveniunt brutae sero post tempore segnes 220

Et sponsi pulsare fores et limina clausa Nequiquam ingeminant precibusque ingrata frequentant, Ut liceat miseris penetrare in limina laeta. Illas non comitum sponsi cognoscere quisquam Non ipse sponsus voluit. Vigilate timentes, 225

Adventus vobis quod non est certior hora."

„Sicut enim, longas cui contigit ire profecto In terras, credens servis tractanda talenta Uni quinque dedit, duo cepit et alter habenda, Tertius unius curam tractare talenti 230

Suscepit, vires quoniam diversa merentur. Sed maior quis est concredita portio nummi, Certatim duplis auxerunt incrementis. Ille sed, unius cui credita cura talenti, Telluri infodiens servat sine fructibus aera. 235

lamque aderat praesens dominus: tum primus et alter Se geminasse illi pariter concredita monstrant. Illos laudat herus potioraque credere tantae Promittit fidei. Sed tertius ille refodit Et domino reddit tali cum voce talentum: 240

Quod scibam domino memet servire severo,

212 sumere EM\\ 216 parvae RM \\ 219 sponsum R \\ 222 NequiEquam C^R, Nequiquam M \\ 230 Tertius et unius C^ \\ 233 inque crementis R (in -v- !j j crementis M) AKB Mp Met Add^, munera donis LMatC^ Bar, div. scr. in B \\ 235 condit MC^, servans RMatSg \\ 241 sciebam MAdd"^, sciibam T Sg, scibam KAdd^, scirem {etiam in quaest. gramm. cod. Bern. 83 apud Keilium, Gramm. latt. VI p. 186, 29)

88 LIBER IV.

Qui meteres segetes alieno semine cretas^

Extimui, argentumque tuum concredere terrae

Malui, quod salvum semper tibi reddere possem.

Tum dominus famulo respondens talibus infit: 245

Si nescire meos auderes dicere mores,

Nequitiae tantae veniam concedere possem.

Hoc etiam gnarum potius praestare decebat,

Ut fructum nobis tractata pecunia ferret.

Quapropter segni tollatur portio nostri 250

Prudentique dehinc detur possessio maior,

Quem duplis cumulasse lucris mea quinque talenta

Inveni. Namque est certum, potiora mereri,

Quis res uberior cumulatae sortis abundat.

At cui parva subest segni substantia corde, 255

Id minimum penitus iuste tolletur ab illo,

Ut nequam servus tenebras demersus ad imas

Perpetuos fletus poenae stridore frequentet/'

,,En hominis natus veniet patrisque ministris Stipatus celsa iudex in sede sedebit. 260

Tum gentes cunctae diversis partibus orbis Conveniunt iustosque omnes de labe malorum Secernet dextraque libens in parte locabit, At pravos laeva despectos parte relinquet; Ut pastor pecoris discernit pascua mixti, 265

Lanigeris dextri permittens moUia prati At laevos hirtis dumos tondere capellis. Sed rex ad dextros conversus talia dicet: Huc veniant sancti, iamdudum debita sumant Dona patris, mundi quae sunt aequaeva nitentis 270 Et iustis primo promissa parantur ab ortu. Namque fame fessum quondam me grata refecit Haec plebes potuque sitim mihi saepe removit, Hospitiumque domus patuit mihi saepe vocato Et nudus vestis blandissima tegmina sumpsi 275

242 meteres C^ V Sg Bar, meteret I( 257 Ut C\ Et Mat JB*T**K, At II 262 laborum Huemer || 266 dextri — prati C^*, dextr^ — partis 0^***2^^11274 Hospitiofiue F^

V. 242—309. 89

Carceris et poenis liorum solacia cepi.

Tum Domino tali respondent voce beati:

Non meminit nostrum quisquam te visere nudum

Nec famis oppressum dura dicione notavit,

Carceris aut poenis meminit vidisse revincturp. 280

Respondens illis dicet tum talia iudex:

Fratribus ista meis bumiles miserando labores

Qui fecit, certum est dulcem mihi ponere fructum.

At vos, iniusti, iustis succedite flammis

Et poenis semper mentem torrete malignam, 285

Quas pater horrendis barathri per stagna profundis

Daemonis horrendi sociis ipsique paravit.

Namque sitim passo quondam mihi pocula nulla

Nec famis in poena parvi miseramina panis,

Aut peregrina mihi tecti vestisve parumper 290

Tegmina de magnis gracili pro parte dabantur,

Carceris aut saepto claustris morbisve iacenti

Umquapi visendi solacia vestra fuerunt.

His damnata dehinc respondet factio verbis:

Haut umquam nostrum meminit te visere quisquam 295

Aut sitis aut saevae famis aegrum agitare laborem.

Hospita vel fessis errare per oppida rebus,

Carceris aut mersum poenis morbove gravatum,

Ut tibi sollicito fieret miseratio iusta.

His rerum dicet Dominus: Cum vestra superbo 300

Angustis rebus feritas sub corde tumebat

Calvavitque humiles minimos, me sprevit in illis.

Haec ubi dicta dabit, meritis sua praemia reddet.

Aeternum miseri poena fodientur iniqui,

Aeternumque sahis iustis concessa. manebit.^' 305

Talia dum loquitur, scissos lacerata capillos Pro fratris morbo iustis soror anxia curis Hortatur iuvenem rapido percurrere gressu, Casibus ut tantis Christus servaret amicum.

276 solacia C^ \\ 279 dicione C^ Mat 1| 286 profundi AT Add^B II 292 morbique M [j 295 Haut equidem BM || 298 mor- boque MBC^Mat

90 LIBER IV.

Nam fuerat mulier meritis accepta benignis, 310

Obsequio cuius fratremque domumque merentem

Amplexus pleno Cbristus retinebat amore.

Nuntius adveniens perfert, extrema iacere

Dilectum Christo iuvenem per tristia morbi

Et leti et vitae confinia summa tenentem. 315

Lazarus bic habuit nomen, sed Christus amaris

Percussus verbis: „Non est, si creditis, inquit

Ad letum ducens istaec violentia morbi,

Sed Deus ut digno iustis celebretur honore

Et suboles hominis sancta virtute nitescat." 320

Tunc ad discipulos: „Dormit iam Lazarus, inquit,

Sed carum iuvenem faciam consurgere rursus."

Aiunt discipuli: ^Somno succedere plena

Et remeare salus poterit;" nec mente sequuntur,

Quod mortem somni dixit sub nomine Christus. 325

Errorem quorum tali sermone removit:

„Lazarus in letum cecidit, sed gaudia menti

Hinc veniunt vestramque fidem mihi fortius armant,

Cemitis absentem longe quod cuncta videre.

Sed properemus/^ ait. Didymus tum talia fatur: 330

^Pergamus pariterque omnes procumbere leto

Cogamur, totiens quod gens ludaea minatur."

lamque aderat Christus, fuerat sed forte sepulto

Quarta dies, mersasque atris.de morte tenebris

Germanas luctus lacrimosaque tecta tenebant. 335

Convenere illuc solatia debita dantes

ludaeae gentis proceres carique propinqui.

Sed Martha, audito Christum venisse, cucurrit

Obvia deseruitque domum maestamque sororem

Et procul: „0 utinam praesens virtus tua nobis 340

Adforet et morti fratrem rapuisset acerbae.

Nam quicquid poscis, certum est tibi posse venire."

312 Complexus ilf || 317 Perculsus i^iW** |) Post 332 addi- tus est hic versus: Haec ait et Christo cuncti praeeunte se- quuntur BV^ T L Mat B Sg Met, in marg. inf. suppletus M 7« H 340 0 omiss. C M Sg || 342 posceB G'- ^

V. 310-374. 91

Quam Dominus tali solatur voce gementem: „Robustam mentem, mulier^ virtute resume. Lazarus haec vitae recidiva in lumina surget." 345 Et mulier: „Certe surgent in munera vitae Mortales cuncti, veniet cum terminus orbi." Christus item sancto depromit pectore vocem: „En ego sum clarae vobis reparatio vitae. In me qui credit, mortem deponere siimptam 350 Et vitam poterit iugi componere saeclo. At quicumque fidem vivo sub pectore sumet, Horrida non umquam continget limina mortis; Istaec si credis puro de pectore, Martha?" Illa dehinc: „Haec una fides mea corda tenebit, 355 Sublimis veneranda Dei quod venerit in te Caelestis suboles celso sub nomine Christi." Haec ait et Mariam cursu motura sororem Interiora petit; sanctum venisse magistrum Et pariter luctu oppressam vocitare sororem 360

Admonuit tacito designans omnia nutu. Prosilit illa foras audito nomine Christi; Prosequiturque simul Solymorum turba gementem Credentum, tumulo fletus inferre sorores. Illa salutiferum postquam conspexit lesum, 365

Procidit ante pedes, rupitque hanc pectore vocem: „Si mihi germanum potuisses visere vivum, Lazarus haut poterat durae succumbere morti." Fletibus his Christus soeians de corde dolorem Inquirit tumuli sedem, quo condita nuper 370

Membra forent animae volucris spoliata calore. Haut mora demonstrant flenti maestoque sepulcrum Rupe sub excisa; lapidis quod pondere clausum Ut vidit Sanctus, multo mox vecte moveri

345 recidiua CVTMatSg, rediuiiia; cf. Prud. Ps. 390\\ 351 comprendere RV^ etc, componere (7*3/ 1| 354 dic pectore \nLB**T** II 358 matura BMAB, maturata LC^, motura|| 366 rumpitque hunc voce dolorem B (hunc ex hanc factum)^ rupitque hac uoce dolorem T Add^ V^ Mat (hgc)

92 LIBER IV.

Praecipit; at Marthae talis vox verberat aures: 375 „Quattuor en luces totidemque ex ordine noctes Praetereunt, quo membra solo composta quiescunt. Crediderim, corpus motu fugiente caloris Fetorem miserum liquefactis reddere membris." His dictis contra depromit talia Christus: 380

.,,Iam totiens dictum est^ magnis consistere rebus Credentum virtute fidem; sed gloria summi lam genitoris adest, fidei si robur babetis." Haec ubi dicta dedit saxumque immane revulsis Obicibus patuit, virtus mox conscia caelum 385

Suspicit et tali genitorem voce precatur: „Eximias grates, genitor, tibi, sancte, fatemur; Me placidus semper venerandis auribus audis, Sed populus praesens me missum credere discat." Haec ubi dicta dedit, tumuli mox limine in ipso 390 Restitit adverso complens cava saxa clamore: „Lazare, sopitis redeuntem suscipe membris En animam tuque ipse foras te prome sepulchro." Nec mora conexis manibus pedibusque repente Procedit tumulo, vultum cui linea texta 395

Et totum gracilis conectit fascia corpus. Tum solvi iussit laetumque ad tecta remittit. ludaei postquam factum venerabile cernunt, Qui tanti Mariam fuerant Martbamque secuti, Pars credens sequitur tantae virtutis honorem; 400 Ast alii repetunt urbem procerumque superbis Cuncta Pharisaeis rerum miracula narrant.

Ergo ad concilium scribae plebisque vocatur lam gravior numerus, qua vatum principis alte Pulchra Caiphaeae conlucent atria sedis. 405

Illic complacuit Christum prosternere leto, Sed vitare dies paschae, ne plebe frequenti Discordes populi raperent in bella furorem.

391 clamore 0, canore editt. || 392 sopitis corr. ex sospiti- bus C^ II 400 sanctae MTV^Add^Sg \\ 405 phariseae ML

V. 376—440. 93

Ille Simonis erat tectis, quem lurida lepra Virtute ipsius diffugerat. Eece iacenti 410

Accedit mulier propius, sanctumque alabastro, Quo pretiosa inerant late fragrantis olivi Unguenta, a summo perfundit vertice Cliristnm. Discipuli increpitant fantes, potuisse iuvari De pretio unguenti miserorum corpora egentum. 415 Has Dominus prohibet voces factumque probavit: „Desinite obsequio iustam prohibere puellam. Pauperibus semper dabitur succurrere tempus, Sed me non semper tribuetur visere vobis. Funeris ista mei multum laudanda ministrat 420

Officio mundumque implebunt talia facta."

Tunc e discipulis unus se subtrahit amens ludas et ad proceres tali cum voce cucurrit: „Quod pretium sperare datur, si prodere vobis Quaesitumque diu possim monstrare magistrum ? ^' 425 Illi continuo statuunt ter dena argenti Pondera; his ludas sceleri se subdidit alto.

lamque dies paschae primo processerat ortu: Discipuli quaerunt, ubi cenam sumere paschae Vellet; at ille sibi quendam sine nomine quaeri, 430 Ultima qui Domini caperet mandata, iubebat. Vespere mox primo bis sex recubantibus una Discipulis, tali divinat voce magister: „En urget tempus, Christum cum prodere morti E vobis unus scelerato corde volutat." 435

Continuo cuncti quaerunt, quis talibus ausis Insano tantum cepisset corde venenum. Ille dehinc: „Epulis mecum nunc vescitur, inquit. Sed suboles hominis quondam praescripta subibit Supplicia ad tempus. Miserabilis ille per aevum, 440

411 frangensque alabastrum Arev, et plerique edd., fracto- que alabastro Huemer \\ 413 perfundit O^ perfudit (profudit M) II 420 Funeribus — meis MC^ \\ 426 argenti ter dena pro- mittunt C\ ter dena minarum 3Iat || 429 rogitant F^ a xpo quaerunt (cena om.) BATL \\ 439 perscripta RM

94 LIBER IV.

Qui iustum dedet; quanto felicior esset, Si numquam terris tetigisset lumina vitae!" Et ludas graviter tum conscia pectora pressus, „Numquid, ait, ludam talis suspicio tangit?" Respondit Dominus: „Te talia dicere cerno/' 445

Haec ubi dicta, capit palmis sibi frangere panem, Divisumque dehinc tradit sancteque precatus Discipulos docuit, proprium sibi dedere corpus. Hinc calicem sumit Dominus vinoque repletum Gratis sanctificat verbis potumque ministrat, 450

Edocuitque, suum se divisisse cruorem, Atque ait: „Hic sanguis populi delicta redemit*, Hoc potate meum. Nam veris credite dictis, Post haec non umquam vitis gustabo liquorem, Donec regna patris melioris munere vitae 455

In nova me rursus concedent surgere vina." Exin cantato sanctis concentibus hymno Montis Oliveti conscendunt culmina cuncti. Talia tum Christus depromit pectore verba: „Omnes praesenti noctis vos tempore longe 460

Disperget misere deserto principe terror. Sic etenim scriptum est: Pastoris casibus omnes In diversa fugam capient per rura bidentes. Post ubi vita novos caeli mihi reddet honores, Praeveniam vestrosque choros genitalibus arvis 465 Grata Galilaeae volitans per rura docebo." Respondit Petrus: „Cunctos, si credere fas est, Quod tua labenter possint praecepta negare, Sed mea non umquam mutabit pectora casus." Ille dehinc: „Nox haec, quae lucida sidera terris 470 Inducit lucemque premens nunc incubat undas, Audiet, ut trinis pavidus mendacia verbis

442 limina C^R || 446 capit MMat, coepit T**II sup. lin., dedit 0; Koenig suspicatus est, post hunc versum unum vel duos excidisse || 447 aanctumque BV^ \\ 448 sic C\ se IIKMat (edere), sibi II 453 Hunc ABLT**Hl, Nunc C^ | putate C^ \\ 460 prae- sentis M \\ 467 Cuncti M jj 468 labentes B | possent O^ M jj 471

V. 441-606. 95

Dices et Christum, fortissime Petre, negabis, Et prius, alitibus resonent quam tecta domorum." At Petrus: ^Duram mortem mihi sumere malim, 476 Vox oblita suum quam deneget ista magistrum." Has vires cordis perstant promittere cuncti.

Nominis Hebraei sunt Gessamaneia rura. Illo progreditur lucis vitaeque repertor, Circa discipuli luda fugiente sequuntur. 480

Atque illic reliquos iussit residere ministros. Ipse sed adsumpto longe procedere Petro Zebedeique simul natis per devia tendit. Tunc angore gravi maestus sic voce profatur: „Tristia nunc volvens animus mihi pectora turbat 486 Morte tenus, sed nunc vos segnem excludite somnum, Sollicitamque simul vigilando ducite noctem." Haec ait et paulum procedens corpore terram Deprimit et tali* proiectus voce precatur: „Si fas est, genitor, calicis me transeat huius 490 Incumbens valido nobis violentia tractu. Sed tua iam veniat potius, quam nostra voluntas, Quae tibi decreta est tantis sententia rebus."

Tuuc ad discipulos repedat, sed somnus anhelis Prostratos terrae membris dissolverat omnes. 495

Tunc ait ad Petrum: ,,Non est mihi ponere virtus Unam pervigilem tantis sub casibus horam? Sed vigilate, precor, ne vos temptatio raptos Horrida praecipitet saevae per lubrica mortis. Spiritus iste viget, sed corpus debile labat." 600

Secessit rursus secreti montis in arcem Orabatque patrem: „Rerum mitissime rector, Hunc quoniam calicem non est transire potestas, lam tua proveniat nostra de sorte voluntas." Rursus discipulos somni sub pondere pressos 506

undis B \\ 476 audita MV*** || 478 Gezamaneida E || 479 iugis M II 480 Quem mox discipuli jB V^ || 482 Ille M || 485 Trietitiam uoluens M || 492 Sed tamen adveniat ME H 495 Prostratis C^ VMat

96 LIBEE IV.

Invenit et rursus idem genitore precato Adloquitur fesso nexos languore quietis: „Iam dormire licet sociosque revisere vestros, Nam venit ecce, meum .qui dedat in omnia corpus, Quae maculata meis inponet factio membris.'^ 510 Cum dicto ludas numero stipante catervae Advenit procerum iussu populique ferocis. Pars strictis gladiis pars fidens pondere clavae Signa sequebatur ludae promissa furentis. Oscula nam pepigit sese contingere Christi, 515

Quo facile ignotum caperet miserabile vulgus. Ille ubi dissimulans blanda cum voce salutat, Attigit et labiis iusti venerabilis ora, Continuo Christus: ,,Totum complere licebit, Huc venisse tuo quaecumque est causa paratu.^' 520 Iniecere manum turbae Christumque prehendunt.

Tunc e discipulis unus fulgente machaera Occurrit vatis famulo sublatus in iram Tempore et excussam rapuit vi vulneris aurem. Olli Christus ait: „Gladium tu ponito^ noster; 525 Nam quicumque ferox confidet vindice ferro, Hunc iusti similis ferri vindicta manebit. An ego non possem caelestia castra vocare Et patris innumeras in proelia ducere turmas.? Sed scriptura meis complenda est debita rebus. 530 Yos autem stricto qui me comprendere ferro Fustibus et gladiis concurritis, en ego vobis Occurram, templi media qui semper in arce Vobiscum residens docui, nec talia quisquam In solum tantis circumlatrantibus ausus." 535

Discipuli passim Christo fugere relicto.

lamque Caiphaea steterat salvator in aula, Convenere omnes scribae proceresque vocati.

507 fessos BM\\ 509 ad omnia BM\\ 514 sequebantur B\\ 518 iustissimi mirabilis M, iusti miserabilis ABLT**AddSg Met II 528 possim B, posum M \\ 529 turbas MC^ \\ 533 Occur- reram ilf, Occurri AL V^ || 537 adsteterat BMLB*

V. 506—572. 97

At Petrus longe servans vestigia solus

Occulte maestus sedit cum plebe ministra 540

Extremum opperiens tanto sub turbine finem.

Ecce sacerdotes falsos conquirere testes

Incumbunt fictasque volunt contexere causas,

Quis mortem insonti possent inponere Christo.

Sed nullus tanto visus satis esse furori. 545

Ultima prosiliunt testes, qui dicere lesum

Audissent, templum quod solus vertere posset

Et versum trinis iterum instaurare diebus.

Ipse sacerdotum princeps urgere tacentem

Insistit frendens furiis ac talia fatur: 550

„Cur nihil ad tantas nunc respondere querellas

Convictus veris procerum sub testibus audes?

Adiurabo tamen summi per regna tonantis,

Ut fateare palam, si fas te credere Christum."

Ille dehinc tali compellat voce superbum: 555

„Istaec sola tibi procedunt pectore verba

Vera tuo*, veniet vobis visenda per auras

Maiestas prolis hominis, cum dextera sanctae

Virtuti adsidet sub nubibus ignicoloris."

Talibus auditis scindit de pectore vestem 560

Exultans furiis et caeco corde sacerdos

Atque ait: ^^Audistis pugnantis foeda profani

Verba Deo; polluta magis consurgat in iras

Religio et vestram cuncti iam pandite mentem."

Conclamant omnes mortique addicere certant. 565

Tum sanctam Christi faciem sputa improba complent

Et palmae malis colaphique in vertice crebri

Insultant verbisque omnes inludere certant:

„Christe, prophetabis, cuius tibi palma sonarit!"

At Petrum mulier tristem quod viderat intus, 570 „Tune etiam, iuvenis^ fueras comes additus, inquit, Isti, quem ludens procerum sententia damnat?'^

546 Ultime BM\ Christum RM \\ 550 fervens BM\\ 561 Exultat M, Insultans BA, Insultat V^ || 562 Auditis M (j 563 malis MB \\ 567 in malis C^ || 569 sonaret BM*

luTencus. 7

98 LIBER IV.

Ille negat tectisque feris se promere temptat. Ecce sed egressum primo sub lumine cernens Altera consimili prodebat voce ministris. 575

Kursus ait iurans, illum se nosse negabat. Tum percontantum multi accessere sequentes Eque sono vocis sese cognoscere dicunt, Cuncta Galilaeam streperent quod verba loquellam. Et Petrus iurans devotis omnia verbis 580

Nescire adfirmat, quisquis foret ille^ negando. Hanc vocem, plausum quatiens sub culmine tecti, Ales prosequitur cantu, mentemque Simonis Circumstant tristem vera praesagia Christi; Egressusque dehinc ploratus habebat amaros 585

Sidera iam luci concedunt et rapidus sol Progreditur radiis terras trepidantibus implens. lamque e concilio Christum post terga revinctum Praesidis ad gremium magno clamore trahebant. Interea celsum Dominus stans ante tribunal 590

Talia Pilati verbis excepit lesus: „Tu rex ludaeae gentis, quod dicitur, adstas?" Respondit Christus: ^^Yestris haec audio verbis.'^ Exhinc terribilis iusti accusatio surgens Infremit et sanctum scelerata facundia pressat. 595 Respondere nihil trucibus dignatur lesus. Pilatus quaerit, quae tum sit causa tacendi. Ille magis perstans miranda silentia servat. Sollemni sed forte die concedere leges Unum damnati capitis de more iubebant; 600

Et fuit in vinclis famoso nomine latro, Quem Christo infensus populus dimittere vitae Ardebat: trucibus somno sed territa visis Pilati coniunx, iusti discedere poena,

573 feria C^TAdd\ foris MMatMp, foras || 574 limine MBL II 584 verbis MR in ras., veris Mat || 585 Egressumque MatAdd^-^V^T*, Egressusqne | amarus ^d^d^-^ F^**, ploratus amarus habebat Mat ( — os — os) T, amaros || 588 e om. C^Mi\ 695 sceleris Huemer, scelerum Arev. \ perstat C^**, instat M

V. 573—636. 99

Mandatis precibusque virum suspensa rogabat. 605

Tum iudex iterum procerum disquirere mentem

Temptat, et instanti cuperent quem solvere poena,

Plebis ad arbitrium mitti de lege requirit.

Sed proceres populum fusa ambitione rogabant,

Latronem legi peterent Christumque negarent. 610

At postquam procerum incendit sententia vulgum,

Latronisque petit potius sibi cedere vitam,

Consuluit praeses populum, quid vellet lesum.

Plebs incensa malo saevos miscere tumultus,

Et crucis ad poenas iterumque iterumque petebat, 615

Qui regis nomen cuperet, qui Caesaris hostem

Confessus sese proprio damnaverit ore.

Denique vi victus detestatusque cruentum

Officium increpitans se libera sanguinis huius

Corda tenere sibi, coramque a crimine palmas 620

Abluit, ut genti tantum macula illa maneret.

Hoc magis inclamant: „Nos, nos cruor iste sequatur,

Et genus in nostrum scelus hoc et culpa redundet."

Pilatus donat plebi legique Barabban

Et crucis ad poenam victus concedit lesum. 625

Proditor ad ludas, postquam se talia cernit Accepto sceleris pretio signasse furentem, Infelix veris damnans sua gesta querellis Proiecit templo tum detestans argentum. Exorsusque suas laqueo sibi sumere poenas 630

Informem rapuit ficus de vertice mortem. Inde sacerdotes, pretium quod sanguinis esset, Inlicitum fantes adytis concedere templi, Quod dare tum licitum, dum sanguis distraheretur, Credebant, agrum mercati nomine vero 635

Sanguinis, horrendo signant scelera impia facto.

608 mitti — requirit C^ Mat T*, mittit — requiri | 610 ne- garent C^-^ T BodV^'**^ necarent (perderent M) I| 611 vulgum CMatVTSg, vulgus U 613 lesum C'-^MatB*, lesu |I 617 damna- verat M\\ 619 increpitans 0 \\ 625 vinctum B || 628 veris (7^, eris Mat, aegris |f 629 detestabile Mat, detestatus Bom Med

100 LIBER IV.

Haec quondam cooperta canens vox vera prophetae Eventum rerum patefecit in ordine saecli: Argenti triginta minas posuere profani Hoc pretium pretiosi corporis instituentes, 640

Quod mox ad figuli rursus transfertur agellum.

Traditus est trucibus iustus scelerisque ministris Militibus: scelerata ludibria corpore praebet. Purpureamque illi tunicam clamidemque rubentem Inducunt spinisque caput cinxere cruentis, 645

Inque vicem sceptri dextram comitatur harundo. Tum genibus nixi regem dominumque salutant ludaeae gentis; faciem lavere salivis Vertice et in sancto plagis lusere nefandis.

Haec ubi transegit miles ludibria demens, 650

Indutum propriae ducebat tegmina vestis Et crucis ad poenam sanctum iustumque trahebant. Ecce sed egressi quendam cepere Simonem Cyrena genitum lignumque adferre iubebant, Quo dominum lucis iussis suffigere saevis 655

Instans urgebat saecli inmutabilis ordo. At postquam ventum est, ubi ruris Golgotha nomen, Permixtum felli vinum dant pocula Christo. Ille sed in summo gustu tractata recusat, Nec tamen insultans hominum furor omnia poscit. 660 lamque cruci fixum pendebat in arbore corpus, Intactaeque dedit tunicae sub sorte per omnes Militis unius servans possessp textum. Et scriptum causae titulum meritique locarunt, Quod rex ludaeae plebis gentisque fuisset. 665

Accidit, ut pariter poenae consortia ferrent

643 scelerum Arev., sanctus Huem. Ij 648 faciemque C^B \ labare Mat, lauare H (r in ras.) Daventr., lavere 0 |1 651 teg- mina C\ tegmine || 659 tractare B TL Mat Mp (trattare) 3Iet Bar; post hune v. sequitv/r: Ut satis antiquis fieret per talia dictis 0, sed spurium esse puto |) 660 poasit M, poss& B* (pos- sit B**) II 661 crucis M; post hunc versum insertiim est hoc: Vestesque milites IIII partiuntur in partes M et simile quod- dam in C^ et in marg. B TK et post v. 662 C^ Bod

V. 637—698. 101

Latrones hinc inde duo; sed caeca furentis Insultat plebis fixo vaesania Christo: „Hic est, qui templum poterat dissolvere solus, Hic est, qui trino lucis reparare meatu. 670

Sed nunc descendat suboles veneranda tonantis Et crucis e poena corpusque animamque resolvat." Haec vulgi proceres vaecordis dicta sequuntur; Atque Pharisaei scribaeque et factio demens Inludunt motuque caput linguasque loquellis 675

Insanis quatiunt aeternae ad vincula poenae: „Nonne alios quondam trucibus servare solebat Morborum vinclis? sese cur solvere poenis Non valet? En regem nostrae quem credere gentis Debuimus: solvat ligni de robore corpus! 680

Tunc sanctis digne poterimus credere signis. Confidit genitore Deo: dimittere poena Cur propriam non vult subolem veneranda potestas?" Nec minus increpitant dextra laevaque gementes Adfixi crucibus scelerum pro sorte latrones. 685

lam medium cursus lucis conscenderat orbem, Cum subito ex oculis fugit furvisque tenebris Induitur trepidumque diem sol nocte recondit. Ast ubi turbatus nonam transegerat horam Consternata suo redierunt lumina mundo. 690

Et Christus magna genitorem voce vocabat Hebraeae in morem linguae; sed nescia plebes Heliam vocitare putat. Tum concitus unus Cogebat spongo turpi calamoque revincto Inpressum labiis acidum potare saporem. 695

Cetera turba furens tali cum voce cachinnat: „Spectemus pariter, caelo ne forte remissus Helias veniat, celsa qui in sede quiescit,

667 duos MR \\ 669 et 670 transmutatiC^-^ Bod \\ 678 pro- prias cur solvere poenas H, vincere pro solv. Mat TAdd \ 689 turbatum M, turbatam It \ transierat MAL, transcenderat R V^-^BSg II 694 sphongo C'-\ spungo TLB**C^ \\ 695 aco&um M, acitum C [] 698 in om. BM

102 LIBER IV.

Liberet et misero confixum stipite regem." Tum clamor Domini magno conamine missus 700 Aetheriis animam comitem commiscuit auris. Scinduntur pariter sancti velamina templi Carbasaque in geminas partes disrupta dehiscunt Et tremebunda omni concussa est pondere tellus, Dissiliuntque suo ruptae de corpore cautes. 705

Tum veterum monumenta virum patuere repulsis Obicibus iustaeque animae per membra reversae Et visi passim populi per moenia late Erravere urbis; sic terrent omnia mundum. Militibus primis quatiuntur corda pavore, 710

Dedita qui saevae servabant corpora poenae, Et subolem dixere Dei Christumque fatentur.

E speculis matres miracula tanta tuentur Omnes, obsequium Christo quae ferre solebant. lam decedenti vesper succedere soli 715

Coeperat, et procerum tum iustior audet Corpus ad extremum munus deposcere Christi. Hic ab Arimathia nomen gestabat loseph, Qui quondam verbis aures praebebat lesu. Pilatum tunc iste rogat, sibi cedere membra, 720 Quis nuper tulerat vitam vis horrida poenae. Concessit praeses et corpus fulgida lino Texta tegunt saxique novo componitur antro. Limen concludunt immensa volumina petrae; E speculis servant matres et cuncta tuentur. 725

lamque dies rutilo complebat lumine terras, Otia qui semper prisca de lege iubebat, Nulla sed inmitis procerum furor otia servat. Conveniunt onerantque simul sic iudicis aures: „Erroris laqueos iustissima poena resolvit. 730

Nunc meminisse decet, quoniam planus ille solebat Vulgari semper iactans promittere plebi,

699 miserum M \\ 708 visi passim (7\ visu passim C^, visum passim TSg*, v. passae | late O^ lata E, latae I| 731 solebat: hic desinit C^

V. 699-767. 103

E mortis sese tenebris ad lumina vitae Cum trino solis pariter remeare recursu. Hoc petimus, custos miles nova funera servet, 735 Ne fera discipulis furandi audacia corpus Consurgat turbetque recens insania plebem." Et Pilatus ad haec: ,,Miles permittitur, inquit, Servare, ut vultis, corpus tellure sepultum." Conveniunt saxique ingentia pondera volvunt, 740 Et limen signis et saxum milite servant.

Sidera iam noctis venturo cedere soli Incipiunt, tumuli matres tum visere saeptum Concurrunt, motus sed terram protinus omnem Concutit et caelo lapsus descendit aperto 745

Nuntius et saxum tumuli de limine volvit. Illius et facies splendet ceu fulguris ignis, Et nivis ad speciem lucent velamina vestis. Militibus terror sensum discluserat omnem Et iacuere simul ceu fusa cadavera leto. 750

Ille sed ad matres tali cum voce profatur: „Vestra pavor nullus quatiens nunc corda fatiget; Nam manifesta fides, sanctum vos quaerere corpus, Quod crucis in ligno scelerata insania fixit. Surrexit Christus aeternaque lumina vitae 755

Corpore cum sancto devicta morte recepit. Visere iam vobis licitum est, quod sede sepulcri Nulla istic iaceant, fuerant quae condita membra. Dicite praeterea celeri properoque recursu Discipulis, Christum remeasse in luminis oras, 760 Inque Galilaeam laetum praecedere terram." His dictis visisque animos perfuderat ardens Laetitia attonitis stupor ancipitique pavore. Denique praecipiti celebrantes gaudia cursu Talia discipulis referunt tumulumque relinquunt. 765 Ecce iteris medio clarus se ostendit lesus Et fidas matres blandus salvere iubebat.

735 Hoc JR {div. scr. Sed) Mat, Sed || 749 discusserat M\\ 764 celantes Mat, celerantes V^-^B** || 767blande BTC^deest

104 LIBER IV.

Occurrunt illae et genibus plantisque prehensis

Yictorem leti pavidae venerantur lesum.

Talibus ille dehinc praeceptis pectora firmat: 770

^Mentibus absistat fidei pavor omnis et ista

Fratribus en nostris propere mandata referte.

Nostri conspectus si cura est, ite volentes

Inque Galilaeam propere transcurrite terram."

Interea tumulo custodum exterrita corda; 77 5

Mittunt e numero partem, quae tanta referret ludaeis rerum miracula. Sed manus amens lam semel insano penitus devota furori Praemia militibus certatim magna rependit Et famam argento redimit, quod limine rupto 780 Furtim sustulerit corpus defensa tenebris Occulte rapiens audacia discipulorum.

lamque Galilaeos conscenderat anxia montes Mandatis Cbristi concurrens turba suorum: Cernitur ecce suis proles veneranda tonantis. 785

Illum procumbens sancte chorus omnis adorat; Nec tamen in cunctis pariter fundata manebat Pectoribus virtus, nam pars dubitabat eorum. Tunc sic discipulos clarus compellat lesus: „In caelo et terris genitor mihi cuncta subegit, 790 Me pater est vobis dignatus mittere lucem. Gentibus haut aliter nunc vos ego mittere cunctis Institui; vestrum est cunctas mihi iungere gentes. Pergite et ablutos homines purgantibus undis Nomine sub sancto patris natique lavate, 795

Vivifici pariter currant spiramina flatus. Ablutisque dehinc nostra insinuate docentes Praecepta, ut vitam possint agitare perennem; Nec vobis umquam nostri praesentia deerit, Donec consumens dissolvat saecula finis. 800

Mat II 772 liaecEFS hmc MABL, en TSg, v. deest Mat \\ 775 tumuli RBLV^ || 786 sanctus y^**Mp, in M verhum in paHe folii avulsa est \\ 788 eorum: hic desinit M \ 799 nostra V^Mat\\ Subscr. in Mat (Explicit liber IIII luuenci. Item ipsius) LG^Bod (Finiunt IIII libri luuenci. [Incipiunt Ij Bod] versus eiusdem).

V. 768-811. 105

Has mea mens fidei vires sanctique timoris /

Cepit et in tantum lucet mihi gratia Christi, Versibus ut nostris divinae gloria legis Ornamenta libens caperet terrestria linguae. Haec mihi pax Christi tribuit, pax haec mihi saecli, 805 Quam fovet indulgens terrae regnator apertae Constantinus^ adest cui gratia digna merenti, Qui solus regum sacri sibi nominis horret Inponi pondus, quo iustis dignior actis Aetemam capiat divina in saecula vitam 810

Per dominum lucis Christum, qui in saecula regnat.

802 luxit edit. omnes \\ 807 gloria Mat O^, gratia in ras.

Bod I diva C^Bod \\ 808 numinis BLHAdd^Med, nominis TB\\ 811 deest MatT*MedAdd^; erasi sunt 810 s. et in locum eorum manu posteriore scripta est Benedictio 'quaedam regalis. Tum manus I haec subscriptio sequitur: EXPLICIUNT LIBRI IIII EUANGELTORUM UERSIBUS GAI VE=TII AQUILINI lU- UENCI PRESBITERI B, FINIT. EXPLICIT LIBER IIII EVANGELIORVM VERSIBVS GAI VETTI AQVILINI IV- VENCI PRESBITERI V'-^ {V scrihit IVVENTI) Mp Qiic codex scriUt VECTI et lUUENCH), EXPLICIVNT QVATTVOR EVANGELIA A IVVENCO PSBYTERO PENE AD VERBVM TRANSLATA C\ EXPLIC EVANGELIO^ LIB IIII G. UETTI AQUILINI SIUE lUUENCI • UC • PRBI T.

INDEX I.

(Numeri asterisco notati versuuin spuriorum sunt.)

Andreas I 423. Anna I 216. Arimathia IV 718. Augustus I 145.

Barabbas IV 624. Bethania III 654. Bethlem I 149. 153. 238. 260.

Caesar I 145. III 617. IV 6. Caiphaeus IV 405. 537. Capharnaum III 381. Chanan II 129. Christus saepissime. Constantinus IV 807. Cyrena IV 654.

Daniel IV 122.

David I 121. 149. 151. 166.

II 105. 570. III 356. 639. 647.

IV 47.

Elisabeth I 82. 106. Esaias I 313. 412. II 767.

Galilaea II 243. III 459. IV 466. Galilaeus I 414. 435. 450. II

328. III 195. IV 579. 761.

774. 783. Geraseni II 43. Gessamaneius IV 478. Golgotha IV 657.

Hebraeus IV 478. 692. Helias II 545. III 265. 324. 348. IV 698.

Herodes I 1. 233. 241. 253.

257. III 35. 40. 43. 53. 64. Hieremias I 264. III 268.

lacob II 245. 263.

lacobus I 430.

lesus saepissime.

lohannes I 26. 110 etc. (Bapti-

sta I 541). lonaeus II 705. lordanes praef. 27. I 347. 415.

451 (-is). III 461. loseph I 151. 222. 256. 272.

II 105. III 25. IV 718. Israhelitae I 207. 240. II 205*.

474. ludaea I 149. 450. ,111 460. ludaeus I 1. 80. 229. II 153.

163. 178. 204. 285. IV 332.

337. 648. 665. 777. ludas IV 423. 427. 443. 444.

480. 511. 514. 626.

Lazarus IV 319. 321. 327. 345.

392 Libya II 709.

Magedae III 220. Magi I 226. 246. 254. 258. Maria I 53. 91. 133. 184. 189. 208. 272. III 26. IV 358. 399. Maro praef. 10. Martha IV 338. 354 375. 399. Matthaeus II 96. Minciades praef. 10.

INDEX I. II.

107

Moyses II 689. III 473; Moysi II 218 (-ei). 691. III 324; Moysea IV 15.

Nathanahel II 102. 118. Nazara I 273. II 107. III 29. Neptala I 413.

Persa I 241

Petrus I 422. 767. III 110.

114 etc. IV 467 etc. Pharisaeus II 606. IV 70;

Pharisaei II 351. 566. III 133.

160. 221. 241. 464. IV 402. 674. Philippaeus III 258. Philippus II 99. 109. 116. Philippi III 238. Pilatus IV 591. 597. 624. 720.

738.

Quirinus I 147.

E,oma praef. 2.

Sadducaei III 221. 241. IV 14. Samaritae, -tarum II 434 ; -tum II 255. 322.

Samariticus II 254; -tis II 244.

250. Sichen II 244. Sidon III 177. Simeon I 190. 214. Simon I 422. III 120. 391. IV

409. 583. 653. Smyrna praef. 9. Sodomi II 455. Solomon I 644. II 710. 711. Solyma urbs I 540; -ae orae

II 281; -a moenia III 291. Solymi I 449. IV 78; -orum

1233. II 205. III 611. IV 363; -is II 284. III 622; -os I 227.

III 584.

Syri I 449. III 176. Syria I 146. 449.

Tyrus III 177.

Zabulon I 411. 413. Zacharias I 3. 11. 74. 81. 309. Zebedeus I 433. III 319. 590.

IV 483.

INDEX 11.

abdere cladibus IV 195. abegit precibus locum III 449. ablativus: I 238. 273. 298. 309.

314. 424. 425. II 248. 283.

400. 462. 519. 560. 576. 591.

614. 633. 664. III 84. 89. 284.

285. 286. 330. 482. 517. 604.

IV 44. 86. 126. 142. 143.

395. 442. abluere mentem I 340. abrupta pondera IV 56. abrumpere tenebras mortis

I 129.

accendere famam II 71. accubito primo IV 58.

accusativus: patriam rediere I 254; Aegyptum transportat 256; patriam remeare 286; incidere pontum II 2; inc. foveam II 589; perventum est rura III 258; incubare undas IV 471; incurrere la- queos II 492. — vide pene- trare.

actores famulos mittit III 718.

actutum II 389.

acumen mortis IV 22.

adcrescere operi III 557.

adfamina I 91.

adgressor II 617.

108

INDEX II.

adiectivum vel participmm loco suhstantivi: abdita II 246; altum II 27; alta III 607; arcanum II 388; ardua IV 72; bona dulcia II 633; bona mitia I 676; casti amor I 512; celsa III 95. 669; futurum I 104; certi III 599; culta II 561; per cuncta II 416; de- bita I 211. III 446. 455. IV 160; iussa laboris III 700; per devia I 408. 528. II 622. III 319. IV 483; directa II 359; diversalll 146. 744. IV 107. 231. 463 ; miseri egentes

III 516. IV 415; eximios vatum III 292; firmissima legis IV 38; humiles mini- mos IV 302; inane I 360. II 3; inania I 649. IV 106; incensa IV 614; ingrata IV 222; miseri iniqui III 304; iusta operum I 468; iusti lecti

IV 137. 140; iusti venerabilis IV 518; laeta IV 747; largis- sima III 742; longa III 209. IV 186; 1. viarum I 227; longinqua III 717; lubrica I 722. III 374. IV499; mediocria cenae III 619; id minimum IV 256; mollia prati IV 266; obscura legum I 293; oc- ciduum caeli IV 147; omnia legis I 235; — mundi II 198; — patris II 552; — porapae IV 218; in omnia dedere IV 509; operta mentis II 82; parvi III 404. 407. 417; pe- netralia I 505. 584. II 220. 251. 543. 698. 759. III 150. 394. 539. IV 7. 43. 143; plu- rima terrae I 145; potiora II 762; miseri pravi II 661; profanus IV 562. 639; pro- fundis horrendis IV 286; pro- fundumll32. III 234.591. 670;

prona I 682; proximus III 509 ; sancta per omnia I 352 ; scrupea I 684; secreta I 175. 288. 304. 372. II 488. III 146. 169; serenum III 226; solidum III 363; sollemnia paschae II 153; sublime II 219; sublimia lucis IV 115; summa III 613. 618; miseri superbi II 235; terrena III 302; terrestria II 209; tristia morbi IV 314. 485; ultima barathri IV 67; — mortis III 587; ventura obscuris miscere II 165; vera omnia I 180; virentia I 646.

II 815.

adiectivum gen. neutrius loco adverhii: aeternum I 21. IV 63. 304. 305; horrendum I 759; incauta IV 194; immen- sum I 729; magnum I 86. 93; multum IV 420; nimium I 685; sordida IV 190; tan- tum III 649; ultima IV 546.

adolatio I 702.

adoptare in numerum prolis I 465.

aequaevus IV 270.

in aequore ruris III 155; ae- quora vitae III 605.

aeriae aves I 634. II 16. 742; aeria columba I 358; aeria vox II 520.

aevi fallacia IV 69.

agitare laborem IV 296; ag. vitam IV 798.

agmine lordanes perrumpit rura III 461.

agna III 415.

alabastrum IV 411

alimenta cibi I 370; ciborum

III 207.

altaria venerans I 504. alter = alius III 616. altithronus praef. 24. II 62. III 409.

INDEX II.

109

anhelus I 768. II 247. 330. 494. an in enunt. interrogat. sivipl. IV 5. antrum saxi IV 723; antra

pectoris I 588. apices proprios III 475. apicum acumina II 747. aptaro lectum umeris II 91. aptare nomen I 182. astrifer olympus III 225. astris inserere III 267. ater carcer I 517 ; daemon II

437. 614; atra mens I 366;

mors II 651; vincla I 203. aula caeli II 215. 538; domini

III 437; regni I 644. IV 34;

— aetheria II 195; caelestis

III 496; Caiphaea IV 537. aurea lux III 15; — Roma

praef. 2. aures cordis II 812. III 147;

mentis II 754. auricolor aethra I 356, avita gens I 753.

balantes III 411.

beare I 120.

bidentes III 183. IV 463.

bis quinisIV 198; bis sex II 384.

III 542. IV 432; bis terna III

316. bisseno coetu II 431; bissenos

annos I 281; — sinus cophi-

norum III 90. blandissima tegmina vestis IV

275. breviare numerum dierum IV

135. bruraa IV 129. bustum = cadaver IV 75.

cachinnat tali cum voce IV

696. caecantur pectora plebis ob-

tunsae II 712. caelestis aulalll496; c.regnum

II 813; c. sedes I 703. III 283. 408; c. ministri III 312; c. castra IV 528; munera IV 83; regna I 651. III 526. IV 197; signa III 222; verba

III 192.

caeli arx III 517. 591; aula II 215. 538; culmen IV 65; culmina III 456 ; dominus IV 40; lex IV 63; regia I 482.

II 513. 539; regnum I 455. 482. 756. III 397. 437. regna

III 315. 489. 523. IV 117; sedes II 216. III 16. 287. 400. 705; vertex I 590. 614.

IV 153.

calcate timorem III 339. canorus (David) I 149. II 570. carcer corporis I 192; ventris

III 235; carceris claustra IV

292; tenebrae I 517. III 48.

450; umbrae I 409. causari III 178. celebrare gaudia IV 764;

laudes gratesque I 96. III 203. celerans alternos motus la-

terum III 56. celsus cantus praef. 9; honor

II 177. III 541; celsa dicio

III 602; virtus III 490. 533. centeno fetu II 753. centiplex II 793. centiplicatus III 547.

certa fides praef. 17. II 230. III 666. 709.

cetus II 697.

chorea vatum I 292; laetae II 366; compositae III 57.

Christus vel lesus appellatur: aeternae gloria vitae III 530; auctor vitae III 503; clarus II 128. III 3. IV 789 ; doctor III 399;dominuslucisIV655.811; hominum lumenque salusque III 356; largus miserator II 293.; legum completor II 568;

110

INDEX II.

leti victor 11 405. IV 769;

lucis vitaeque repertor IV

479; mentis perspector II 274;

mundi regnator II 265; prae-

ceptor III 500; saecli serva-

tor II 328; sator aetemae

vitae III 161 ; terrarum gloria

II 134; — lumen II 75. 733;

vitae lucisque parens I 747;

vitae repertor II 405. cient sub nomine fatui —

fratrem I 503. circa adv. I 158. circumcomplexa IV 8^2. circumlatrare IV 535. circumvolitare I 68. clamidem rubentem IV 644. clarere = manifestum esse II

774. colaphus IV 567. comitari c. dat U 693. IV 219. comitatibus addere nostris III

305. commercia animae ponere IIT

310. comparativi usus liberior: I

198. II 191. III 355. IV 198.

226. 404. 716. compita vitae I 513. complacet IV 406. complere c. duohus acc. IV 566. complere legem I 222; officium

I 47; ordinem I 353; prae-

cepta III 630. complet vox aera I 172. completor II 568. componere corpus IV 723; membra III 84. IV 377 (po-

nere III 615); vitam IV 351; flammas olivo IV 211. comprendere arva III 237; imos III 613. — corde III 334; cordis obsequio IV 55; seufcU I 190. compressit corde dolorem 1410. conamine magno IV 700,

concedo seq. acc. c. inf. I 210.

II 181. 673; concessum est

seq. inf. II 88. 103. concelebrare convivia IV 193;

gaudia mira I 109; laudes

I 117.

concentibus sanctis IV 457. concurrere ordine saecli 1412;

II 826; mandatis IV 784; concurrit tempus II 344.

concussit corde pavoiem I 14.

conectit verbera flagri II 158.

confinia summa leti et vitae IV 315.

confusa luce III 228 ; — mente I 27. III 106.

coniugationis formae rariores: iuturus I 58; hauriturus II 251; dicere I 126; praegre- diere I 126; iaculabere l388; comitabere I 557. li 23; ve- nerabere I 585; lucrabere III 422; fateare IV 554; vestibat

III 331; scibam IV 241; praeteriet IV 159; redimibit III 189; siet II 40; fuat IV 163; sonavi IV 570; mergier

I 349; — perf -ere jpro -erunt saepius.

conscia soli surgenti I 224. conservus III 447. consortia flammae IV 73; poenae IV 666. constabilire mentem robustam

II 759.

consurgere in iras I 499. II 27. contagia sordida II 239. conventicula II 583. cophinus (cof.) III 90. 249. copia fructibus promendis III

660. copula deest II 10. 397. III

272. 320. 403. IV 187. 190.

210. 535. 545. 554. 775. cordis inflati tumor III 618;

c. devotio IV 40.

INDEX II.

111

cornu salutis I 120.

coronare fronde subnexa III

637; c. fundum III 551; c.

undas II 142. crimine cum nullo pactal 139;

c. sub nullo culpae I 162. crurum debile vulgus III 198. cubitalia incrementa I 640. culmen marmoreum templi I

385. culmina vatum I 233. cumulatae plebis I 207; sortis

IV 254. cura manibus lavandis III 136.

daemouiorum princeps II 607. decerpere tempus IV 134. declinationis formae notabiles:

itiner II 23. 433. IV 71; iteris

I 243. 290. 318. 557. II 184.

IV 766; gen. plur. in -um

pro -orum: H 156 iuvencum;

duum III 43; virum III 572.

IV 706.

decolor alter II 683. decuplatus III 436. deficere c. dativo II 130. defletio tristis IV 121; d. iugis

IV 154. degenerare vero sensu II 723. dehiscere II 611. IV 703. demersit leto III 351. demortua corpora II 640. deprimere corpore terram IV

489. depromere = dicere II 425

(dicta). IV 459 (verba). IV

348 (vocem). II 527. 737. III 3.

467. IV 380. (promere II 825.

III 134.) devotio cordis IV 40. dicare monitis auresque et

facta I 717.

dignatio sancta III 582. diluvii violentia IV 167. dimittere vitae IV 602.

discludere duro corde III 162. discluserat terror sensum IV

749. discurrit gloria praef. 11. discussio capitum I 144. discusso daemone III 193. discutere frena III 425. dispendia vocis I 46. disquirere I 631. II 664. 686.

III 627. IV 606. dissolvere saecula IV 800. dissona lingua III 764. ditare I 102. II 320. diversa facta I 722. divinare voce IV 433. divulsio II 612. dubitata fides III 123. quis dubitet seq. acc. c. inf.

II 493. duellum II 620.

edere proprios fines I 148. evadere supplicia 1 329. ex te data munera II 133. exhinc I 130. 435. IV 494 (exin

III 600. IV 457). exoptare seq. inf. III 131. exorant inpendere II 323. exsuperabilis III 281, extima portio operis III 581.

facundia IV 595. famoso nomine IV 601. farris copia I 344; fragmina

III 82; germina II 779; in-

sidiae III 246; semina 111 4.

— farra II 744. 807. III 239. fatigare diem I 582. feralia verba iuris I 532. festa iugalia III 752. festuca I 669. figere fidem II 648. fila vestis attingere III 130. flamen venti III 99. — flamina

contraria III 124; currentia

II 201.

112

INDEX II.

flamen sanctum I 85. flamma iiltima praef. 5. —

flamma = poena I 502. III

475; flammae {pro locis in-

fernis) I 526. 530. IV 284. flammicomans IV 201. flammipedes quadriiugi II 546. flammivomus praef. 23. flatus = spiritus 11 59. 194.

197. 203. IV 796. — I 359.

361. II 714. IV 49. flos iuventae I 216. fluentum stagnans I 451. fodi poena IV 304. foenora concedere I 598. formas superas rerum II 211. forsan I 33. III 616. IV 140. fragosa ventorum rabies III 229. fraus diurna I 654. frondosa umbra III 72. fulgentis regni sedes III 735. fundamen I 716. 720. fundere partum I 105. furibundus I 398. II 5. furta tororum III 505. futurum pro imperativo: 1 388.

557. 585. 663. II 23. III 505 s.

IV 124. 569.

gaudia terrae IV' 32; ventris I 50.

gaudia magna gaudere I 246.

gaza III 499. 522. 546.

gebenna I 707.

generatio polluta malis II 695; g. saecli IV 159.

genitali lege tororum III 485.

genitalia arva IV 465; moenia I 236.

genitor altitbronus III 409; hominum I 674; magnus II 310; noster I 567. 705. III 164; rerum praef. 4; sublimis IV 134; summus I 390. II 682. IV 383; supremus II 507.

gerundii dblativus loco parti-

cipii pi'aes.: I 93. 491. 582.

II 586. 721. 797. III 20. 201.

IV 282. 488 (o correptim est

exc. III 201. IV 488). glaucicomantis olivae III 623. glomerare II 721. III 581. 756.

IV 158. glomeratio turbae vestrae II

577. gracili voce 1 169; parteIV291. graminei tori III 84. gressibuB annorum rapidis

crescebat infans I 278.

habitacula castelli III 625;

cordis III 41; lustrata pueri

I 245; mentis II 718; prae-

parva I 154. haerere discipulisll 97; haeret

immobile iussum I 405. haurire fidem III 710; mira-

cula membris I 75. hinc inde I 321. III 133. 493.

IV 14. 667. horoma III 340*. horror spiceus II 799; spina-

rum II 789. hortari seq. inf. IV 308.

lesus cf Christus. ignicolorus IV 155. 559. ignicomus III 1. IV 151. ilia aperire II 140. illis pro sibi vel ipsis III 371. imperare seq. infin. II 63; sec[.

acc. c. inf III 65. implent fragminis III 90. incendia bellorum IV 99;

mundi praef. 21. in tantum IV 802; in solidum

m 363. incipit ore I 327. inclementia mortis IV 26. incrementa I 640. II 753. 816.

IV 233. increpitans praeconia I 420;

INDEX II.

113

i. vetai I 348; i. se ieiiero IV 619.

indefessus IV 39.

indubitata fides II 693.

indueere tunicam IV 646.

inexpletus 11 416.

infinitivi iisus liberior: ardebat dimittere IV 602; causa est venisse IV 520; concurrunt visere IV 744; cuipa occidisse

III 688; curabis demere I 663; curat dedere III 214; current levare I 392.; datur sperare

IV 425; dedit observare I 187; — addere I 274; dimisit ponere II 671 ; fugitis dis- quirere II 686; incumbunt conquirere IV 543; insistit urgere IV 550; instat sumere III 594; laboras purgare I 661; laborant foedare I 605; maneat progigni I 239; mens est dimittere III 726; misi succidere II 318; misit dis- quirere II 228 (expendere II 230); mitto aptare II 535; monstrat evadere I 329 ; pro- perat nectere I 383; pro- perant disperdere II 68; quiesce dubitare II 109; red- dit portare III 497; repetat sustollere IV 125; requiris prendere III 513; requirit mitti IV 608; sequitur dis- perdere II 374; subigit ad- cumulare III 42; superest deposcere II 428; — sperare II 515; urgebat suffigere IV 656; urget revelli III 62; — persolvi III 448; veni dis- solvere I 483; — inmittere II 498; — revocare II 360; vo- cabit accumbere I 757.

infinitivus loco siibstantivi : voluisse tuum I 737; habi- tare II 47.

luvencus

infinitivus praes. pro inf. fut.

I 66. 257. III 345. 443. IV 734. infinitivus perf. pro inf. praes.

II 86. III 481.

infit I 57. 453. III 585. IV 245. inflexis genibus III 351. infi-emit accusatio IV 595, ingeminare I 111. IV 222. inhaerere thalamis I 5. inhians nummis artem nume-

rare vacabat II 157. inlaesus I 718. inlex malorum I 685. inlotis manibus III 175. inmiscere sese iu auris I 42. innectere insidias I 431. inpostus I 478 (conpostus IV

377; repostus IV 143). inrevocabilis praef. 4. I 39. inruere ad fluvium I 327. insinuare I 436. II 814. III 20.

IV 797. instincta Deo vox 1 276. intemerata salus II 355. intendere pectus durum erratis

I 603. involvere puerum cunabula I

156.

iacere pro aegrotare I 768. 111

178. IV 313; 2iro obire IV 24. iactantia I 580. iubere c. dat. et inf. I 376.

739. II 11. III 93. 624; seq.

inf. II 97. 183; seq. ut II 145. iugi saeclo componere vitam

IV 351.

labare III 135. 373. IV 500.

labenter IV 468.

lactens III 652.

laniatibus trucibus III 352.

laqueare I 523.

laqueos erroris III 12. 40*2.

IV 730. larga voluntas II 180. 8

114

INDEX II.

largifluus I 102.

latebra II 15.

latratibus urgent IV 14.

lavacra I 311. 322. 347. 350.

lavit flnraine III 263.

lectio scriptorum II 676 (678);

vocis II 534. lepra I 734. II 519. IV 409. levata acies securis I 335. leves ministri genitoris IV 33. limen Incis III 314; mortis II

343; limina lucis II 652;

mortis IV 353; vitae IV 27. linquere cnram I 650. liquor laetitiae II 132. livor I 366. lll 21. IV 112. locusta I 324*. lolium II 798 ss. lucida sidera IV 470. lucifluus III 293. IV 119. ludus erat II 52. lumina mentis II 761; vitae

IV 442. 733. 755. lunae cursus 1 446. III 359. lunaris gratia lucis IV 150. lurida lepra IV 409. — membra

I 738. lustra ferarum I 364. lux Christi III 340 (lumina

Chr. IV 148); 1. vitae 11 640.

III 15. IV 37. luxuriari IV 190.

machaera I 212. IV 522. maculosus textus I 431. magnifico lumine terras com-

ples III 272. mandare seq^. inf. II [ 367. marinae greges I 430. marmoris undae I 424. meatus lucis IV 670. medio iteris I 243. IV 776;

lucis III 332; noctis IV 207. meduUis disruptis cuncta la-

bentur II 613. mensatim III 214.

mensuram portare I 668.

messorum gaudia II 317.

metae terrae IV 118.

7netrica et prosodiaca: 1) cor- reptio syllahae longae: adola- tio 1 702; repena I 744; comlbium II 276. III 47. IV 16. 28 (conubinm I 531. II 127); macerans II 385; cla- more III 646. IV 391; clamo- ris III 648 (cett. locis clara.); facundia IV 595; ludibriura IV 643 (Ind. 650); — potire- tur n 296; ibidem II 602.

III 80; ploratns (acc. plur.)

IV 585; alterins I 661. 663; illius I 127. 342. II 221. 708. IV 747; istius III 377. 401; unius I 407. 626. III 413. 554. IV 25; de ahlat. ger. cf. gerund. — 2) ^9?*o- ductio syUabae hrevis: lepra I 734. II 519. IV 409; metris II 140; Ifibat II 435. III 373. IV 500 (labat III 135); obex II 769. IV 82. 386; circumlatrare IV 536; au III 326. IV 528; latro IV 601. 610. 613. 667 (latro IV 685); poterimus IV 681 (dederltis I 664); profanent II 576 {sed profanus). — littera h positio- nem efficit: 1 301 Inhabitare (cf. I 26 lohannem hunc, sed hoc loco caesura qiioifde valet). — prod. syll. finalis ante st sp pr scr: I 112. 315. IV 53. 225. 584. — prod. in caes^ira: praef. 25. 27. — 3) hiatus: I 272. 430. IV 14. 340. 427. — 4) noniina pi'opria lihe riorem usum exhihent; vide Galilaea, ludas, Petrus, Sa maritae, Simon, Zabulon.

ministerium praebere 1 770. miracula miscere II 39; movere

INDEX II.

115

I 448; trahere I 43; volvere

III 22. iiiiracula rerum II 123. 639.

III 116. 675. IV 402. 777. mira fides I 113. rairata virginis arte III 58. miror, si II 107. miseramina panis IV 289. moderamen praef. 14. I 6. 185.

493. 496. II 575. III 421. moenia fidei III 534. molare saxum III 405. molimen I 521. II 18. 171.

308. 599. tantae molis spectacula III 326. monere (admonere) c. inf. I

373. III 254. IV 209. 361. monstra tristia III 298; po-

tentia IV 139. mox = paulo ante III 160;

mox sumpsit, cecidit IV 21. multiflua verba I 582. munia I 744. IV 166. murra I 250. mussanti voce volutant III 24.

natalis dies III 52. naturale bonum I 645*. nec prius — nisi III 337. nitefactus crinem olivo I 607. nomen regionis I 413; diversae

gentis III 429; ruris IV 657.

— pro nomine I 332. II 665.

III 383. 546, IV 110. — in uomine panis III 242. — sine nomine III 68. 760. — no- mine venali sistere III 441.

nomisma IV 10.

noti regina II 707.

novare plebem I 25.

nullus pro nemo II 214. 266.

IV 39.

num — an III 326.

numeralia distnhtitiva pro car- dinalibus: l 103. 249. 281. III 90. 316. IV 198. 426. 472. 648.

obex II 769. IV 82. 385. 707. obsequio blando esse I 564;

obsequium ferre IV 714. odores (tura) I 10. olivetum IV 91. 458. oUi I 399. 428. II 14. 134. 252.

265. 412. III 110. 659. 703. IV

o25.-olli8ll410. III677.IV29. olympus astrifer III 225. omnigenas tribus IV 154. orae luminis I 106. II 342. III

486. IV 760; — vitales II 707. orare cum inf. I 228. II 727. 774. ordo saecli I 412. 489. 11 826

(saeclorum). IV 638. 656. —

ab ordine dicta non solven-

tur IV 162. osanna III 640. 647.

pabula iustitiae I 459.

pala raralis I 342.

palma = manus I 497. 551 saepius.

palpare I 701.

palumba (C^ I 196.

pandere aures II 547. 812; mentem II 212. IV 564; mu- nus III 491; saecula vitalia

II 292; visionem III 340. parens astrorum etc. I 118;

perfectus I 572; vitae lucis-

que I 747. parva fides III 244. pascha, ae I 285 etc. pater altithronus II 62; aeter-

nus III 203; regnans II 552;

rerum I 16; sublimis III 463;

supremus I 173. pectora aperire II 610; com-

plere adloquiis II 321. — sub

pectore ceti II 697; — hu-

mano III 528. pectore robusto

III 672; pectoris robusti III 380. pectoris antra I 588.

pecuscula vesti-a II 589. penetrare aedes I 767; in aedes 8*

116

INDEX II.

IV 181; aethram II 125; in animum II 792 ; per ardua IV 72; exordia II 186; habi- tacula cordis III 41; in li- mina IV 223; mentem I 115; temphim I 197; undas flumi- nis I 354; viam I 682; in viscera II 722.

pepli pendentia fihx II 391.

per vestra pectora sedere II 674.

percontare III 648. 679 (IV 577).

perculsus corda dolore III 296.

peresus tabe languoris I 440.

perminimam partem IIl 583,

permittere seq. inf. I 56. IV 738; seq^. acc. c. inf. III 112.

perosus passive III 481.

perpete vita II 508 ; cura III 510.

perplexis verbis condita II 824.

perspector mentis II 274.

pervolitare in cunctas terrae metas IV 117.

pestis saevissima III 40.

petere seq. inf. IV 612; seq. acc. c. inf. III 159.

petrae volumina IV 724 ; petrae inmotae fundamina I 720.

piaclo inmundo maculare III 168.

plantisque prehensis IV 768.

planus ille IV 731.

plausum quatere IV 582.

plebs I 13. IV 614. locis cet. plebes.

ploratus amarus IV 585.

plumea turba II 818.

pollere nomine III 258; de no- mine II 245.

pondus verbi I 303; verborum III 683; sermonis I 447. III 765; vocis III 368.

ponere commercia III 310; convivia III 614; fructum IV 283; horam IV 496; membra III 615; se dominum IV 35.

portae infernae III 281.

portare ieiunia II 367. portio credendi III 375. posco c. inf II 13. III 383. IV

94; seq. acc. c. inf II 381. III

63. 728. post inde 1 177. III 396. praeblandus I 702. praecautus I 259. praeceler IV 22. praecelsus I 452. 478. III 196.

IV 86; -sa merita III 514;

-si nominis arx IV 61. praeclaro lumine II 482. praecipere seq. acc. c. inf I 18.

III 440. 724. 739. IV 375; c.

inf I 563. III 398. 473. III 768. praeconia salutis I 420; regni

I 436. praedives III 437. praedulcia obsequia I 305. praefulgidus III 330. praegrata ieiunia I 604.' praelargis opibus III 753. praemitis asinae III 635. praepandere viam III 532. praeparvus I 154. II 813. praepete curru III 265. praepulcher I 427. II 139. praesentia nostra adveniet III

430. praesolidus I 422. praestupidus IV 199. praetexere III 636. praetumida mens I 580. praevalido robore cordis IV

100. precato genitore III 85. IV 506. pressat facundia IV 595. presserunt terram III 335. pressit sua munera Christus

III 32. pretiosus sanguis III 611. primaevo in flore I 30. profanare II 576. in primitiis IV 108. profatur 1 67. 201. II 179.

INDEX 11.

117

1

365. 757. 806. III 399. IV 52.

484. 751. se promere IV 393. 573. promittitur c. inf. II 533. IV

239. 732. prophetare IV 569. ad proxima alimenta III 211 pugnare Deo IV 562. pulcher labor II 315; -ri cibi

II 303; -ra facultas I 573

fides 11 340; seges II 752

iides II 340; vina II 150. pulcherrima tellus I 457^ vir

tus III 542. — iussa I 434;

rura III 176. pulsare caelum I 266. III 172;

— verbis III 142. putealia pocula II 257.

quadrifidas mundi axis IV 158. quatere corda IV 710; linguas

IV 576. quis = quibus I 236. 312. 441.

II 374. III 583. 718. IV 75.

153. 232. 254. 544. 721. quisquam in emmtiato posit.

II 573. 626. quisque = quicumque I 715.

II 202. 619. 621. 776. III 400. 490. 616. IV 180. = aliquis

III 614. — non = nemo III 186.

quistis II 672; queunt III 310;

queat III 526. IV 115. queamus

l 124. quod pro acc. c. inf. I 192.

238. 300. 713. II 291. 327.

389. 550 (?). III 35. 38. 152.

245. 248. 262. IV 468. 546.

766. — quod post haut dubium

est II 180. quoniam pro acc. c. inf. I 379.

IV 731.

rapidus aestus II 247; sol IV 586; -a mens I 40; vita I 513.

rapuit mortem IV 631. recidiva in lumina vitae IV 345. recurrit dictnm 11 767; -unt

omnia vera I 180. recursus I 765. II 332. IV 734.

759. redimire honore IV 189; radiis

salutis III 294. rediviva dextra II 594; -um

corpus II 660. reflectere Dominum 11 704. remeare I 82. 286. 748. II 332.

343. III 206. IV 324. 734. 760. renidere I 205. reparatio vitae IV 31. 349. repedare I 104. 223. II 75. III

195. IV 494. repertor caeli terraeque I 35;

vitae II 405; lucis vitaeque

IV 479. retractare {tadeln) II 85. revirescere II 203 {C^ revi-

vescere). revolvere vitam II 192. rigare lacte IV 128. risus occultus II 351. III 153. robur fidei III 119. 277. IV

383 (robora f. III 191.);

— saxi III 279. robusta men8ll758; robustnm

pectus III 380. 672. rogare seq. inf II 35. IV 605.

720. rogare pro adorare III 126. rogitare seq. inf. IV 212. roseum iubar 11 1 1, ructans varii sermonis imago

II 828. ruentes mentis languore II 4. rupitque hanc pectore vocem

IV 366. ruralia arva I 324*; ruralis

pala I 343.

sabbata II 566. 576. 581. 587. IV 130.

118

INDEX n.

saecli generatio IV 159; lucra

III 308; pax IV 805; pene- tralia II 543; violentia 11463. — saeclo debita III 348. — saeclorum series I 308; tem- pora III 232.

saepta viarum III 715.

salutifer IV 365.

salvator I 769. II 247. III 192.

IV 51. 537. sancta fides II 438. sanctificare I 591. IV 450. sanctificus auctor carminis

(Spiritus) praef. 25. saties III 216.

satis est seq. coniunct. I 748. saxea corda III 474. scripto edicere nomen I 112. scrutator occulti cordis I 579. se iudice II 643. se reddet

lumen II 411. secrete III 205. secretimlll420. seHiiputatus III 694. septemplex caelum I 356. serere sancta praeconia I 435. serta aeternae vitae IV 116. serus pro sero II 829. servator II 243. 256. 327. 382.

III 17. 195 (s. iusti I 2). si = num III 434. 593. IV 354.

554. — si omiss. III 687. sinapi II 813. III 376. sino c. clat. et. inf. II 24. 64. sinuamen I 87. III 56. sinuatur puteus II 259. sinuosa volumina lini I 423. sinus cophinorum III 90. sociabile vinclum IV 18. solium caeli I 17. solvere lin^uamper verbaI144. solvitur virgo novo fetu com-

pleta I 155. sonipes effrenus I 688. sonora vox II 417. soporata uocte lil 97. species animae I 312.

e speculis II 69. IV 713. 725.

spiraculum I 115.

spiramen I 215. 341. IV 796.

spongus IV 694.

spontaneus I 652. 703.

sporta III 217. 252.

stabunt rebus signa futuris II

696. stamen saetarum III 392. stramen lecti IV 174. strata {subst.) I 290. 315. K

536. III 462. 636. 655. strata tororum III 621. IV 176. stratumque tuum referto II 90. strepere loquellara IV 579. strictura dura II 783. struere convivia III 53. suadere c. accus. I 686. c. inf.

11 121. III 78.

se subdere alto sceleri IV 427. subigant haec pascua porci

II 60. sublimare honore III 145. substantia animae II 522*;

arboris III 668; credendi II

675; panis I 380. 595; parva

IV 255; salis I 474; suci II

745; vocis II 418. succedere pro I 333. sulcare flammis auras I 244. summa dies I 706; suramo

gustu IV 659. buperfluus III 249. superincrepitare II 161. ad superos II 642.

tanti = tot III 249. IV 399.

535. tantum ne II 624. temnenda mandata (= quae

temnuntur) I 98. cf. volvenda

dies I 106. tempore capti I 657. temptamina IV 108. ter dena pondera argenti IV 426.

INDEX II.

119

I

terga liquidi profundi III 257;

ruris I 698. H 426; soli I 635 ;

terrae II 802. III 212. terrenus = mundanus I 650.

II 196. 681. III 176. terrestria II 209. IV 804. terrificiis IV 157. testatio praesens II 669. texerunt corpore terrara I 248. tojaans = Deus II 795. IV 553.

671. 785. tota per oppida I 147. tractare curam talenti IV 230;

oculis lumen I 319; pocula

IV 659. tractus aeris IV 104. trahere animum per gaudia I

94 ; promissa 1 308 ; risn III 153. transigere horam IV 689; lu-

dibria IV 650. transvolvere III 378. ti-emefacta pavore (corpora) I

161. trinus III 327. 484. IV 670. 734. triticeus nitor 11 805. tropaeum III 342. 640. tunc dehinc I 52; tuuc inde

II 137. III 93. turbo II 221. 368. 545. III 266.

IV 541.

ubi c. plusquamp. III 556. 560. uUus = aliquis III 404. umbra mortis I 417 (caligo

m. I 681); carceris I 409. II

510. umbracula ficus 11 115. 111655. undisonus III 390.

vacuum est III 246, vaecors vulgus IV 673. vaesana rabies I 404. vaesania III 172. IV 668. vectare I 273. velamina I 323. IV 702. 748.

velivolum mare II 11. venenati passus II 715. veneniferi serpentis projiago

II 631. venenum I 386. 40f. 447. II

718. III 369. IV 437. venerabile templum II 166. venire in verba I 17. — ve-

nieut soluta III 287. ventosa per aequora I 689. verbum omissum III 550. 737.

IV 227. vergentibus annis I 8. viare I 126. II 359. III 209. vigore stabili sensus II 777. vincla laboris III 696; vincula

thalamorum II 277. III 737

(IV 21). viperea gens I 328. virginea tecta I 55. virgo lectissima I 69. viror II 816. III 638. virtus furoris II 46. vis livida I 384; horrida III 8.

rV 721; tetra I 547. viscus I 90. vita perennis III 309. 547;

perpetua III 502. vitalia dicta II 547. 725; gesta

praef. 19; saecula II 292;

verba II 452. III 255. -lea

orae II 707. vitreae undae I 354. vivificus IV 796. vocitare I 26. 72. 110. IV 693. volentes pro adv. IV 773. volucris anima IV 371. volumina cordis I 213; lini I

423; petrae IV 724. volutat dicta I 95. votum laetum IV 208; regale

III 739; vota sponsalia IV

200; sponsi II 366. vulgus masc. IV 611.

CD

a> •

H O

cd

•H M

;=J M

CTM C3

q:

UJ

1

q:

0

ffl

IL

0

u <

^

B

■

^Si

&Hii:

^^K

^

RP

&'

s

^jj^

%