La Légende dorée (Legenda aurea) (page 6)

Eo siquidem tempore duo iuvenes Christiani comprehenduntur, quorum unus toto corpore melle perungitur et sub ardore solis aculeis muscarum et crabronum et vesparum lacerandus exponitur. Alter vero mollissimo lecto imponitur et in loco amoenissimo collocatur, ubi aeris erat temperies, rivorum sonitus, cantus avium et florum olfactus. Funibus tamen floreis coloribus obtectis sic iuvenis cingitur, ut manibus vel pedibus se iuvare non posset.

Adest quaedam iuvencula corpore pulcherrima et impudica ac impudice tractat iuvenem Dei amore repletum. Cum autem ille in carne motus contrarios rationi sensisset, non habens arma, quibus ab hoste se eruat, linguam propriam dentibus suis incidit et in faciem impudicae exspuit et sic tentationem dolor fugavit et trophaeum laude dignum promeruit.

Horum et aliorum poenis sanctus Paulus territus eremum petiit. Eo tempore cum Antonius primum se inter monachos eremicolam cogitaret, in somniis alium se multo meliorem eremum colere edocetur. Qui dum eum per silvas inquireret, obvium habuit hippocentaurum, hominem equo mixtum, qui ei viam dextram demonstravit. Postmodum obvium habuit animal, ferens fructus palmarum, supra imagine hominis insignitum, deorsum vero caprae formam habens. Qui dum ipsum per Deum coniuraret, ut sibi diceret, quis esset, respondit se esse Satyrum, deum silvarum secundum errorem gentilium. Postremo obviavit ei lupus, qui eum ad cellam sancti Pauli perduxit. Paulus autem Antonium praesentiens ostium sera clausit. Antonius vero rogat, ut sibi aperiat, asserens se numquam inde recessurum, sed ibi potius moriturum. Victus Paulus ei aperuit, statimque ambo in amplexus ruunt.

Cumque hora prandii adesset, corvus duplicatam panis partem attulit. Cumque de hoc Antonius miraretur, respondit Paulus, quod Deus sibi omni die taliter ministrabat et praebendam propter hospitem duplicaverat. Pia lis oritur, quis magis dignus esset panem dividere. Defert Paulus hospiti et Antonius seniori. Tandem uterque manum apponunt et in aequas partes panem dividunt.

Cum autem Antonius rediens iam cellae suae appropinquaret, vidit angelos Pauli animam deferentes. Qui velociter rediens invenit corpus Pauli flexis genubus in modum orantis erectum, ita ut ipsum vivere aestimaret. Sed cum ipsum mortuum didicisset, ait: "O sancta anima, quod gerebas in vita, in morte monstrasti." Cum autem non haberet, unde sepulturam faceret, ecce duo leones advenerunt et foveam paraverunt sepultoque eo ad silvam redierunt. Antonius autem tunicam Pauli ex palmis contextam assumpsit, qua postmodum in solemnitatibus utebatur. Obiit autem circa annos CCLXXXVII.

Iacobus de VoragineLegenda aurea0Saeculo XIII Iacobus de Voragine Legenda aurea De sancto Stephano Saeculo XIII

De sancta Anastasia De Sancto Joanne, Apostolo et Evangeliste

Stephanus græce, latine dicitur corone, sed hebraïce norma. Fuit autem corone, id est, principium Martyrum in Novo Testamento, sicut Abel in Vetere. Fuit etiam norma, id est, exemplum et regula aliis patiendi pro Christo, sive vere agendi et vivendi, vel pro inimicis orandi. Vel Stephanus dicitur, quasi strenue fans, quod patet in suo sermone et in luculenta divini Verbi prædicatione. Vel Stephanus dicitur quasi strenue stans vel fans anus, id est strenus sive laudabiliter stans et instruens et regens anus, id est viduas, quibus ab Apostolis fuerat præfectus, quæ ad litteram anus erant. Est ergo corone propter principium martyrii, norma propter exemplum patiendi et bene vivendi, strenue fans propter luculentam prædicationem, strenue stans propter viduarum laudabilem instructionem.

I. Stephanus fuit unus de septem Diaconibus ab Apostolis in ministerium ordinatis. Crescente enim numero discipulorum conversi ex gentibus adversus conversos ex Judæis murmurare cœperunt, ex eo quod viduæ eorum in ministerio cotidiano contemnebantur. Hujus autem murmuris causa dupliciter potest intellegi, aut quia viduæ eorum in ministerio non admittebantur, aut quia præ cæteris in cotidiano ministerio gravabantur. Apostoli enim, ex expeditius prædicationi insisterent, viduis ministrationem commiserant. Videntes itaque Apostoli murmurationem ortam pro administratione viduarum, volentes hoc murmur sedare congregata omni multitudine dixerunt: “Non est æquum nos derelinquere Verbum Dei et ministrare mensis. Glossa: Quia meliora sunt fercula mentis quam dapes corporis. Considerate ergo, fratres, ex vobis viros boni testimonii septem plenos Spiritu Sancto et sapientia, quos constituamus super hoc opere. Glossa: Ut ministrent vel ministrantibus præsint. Nos vero orationi et prædicationi instantes erimus”. Et placuit sermo omni populo et multitudini, et elegerunt septem, quorum Beatus Stephanus primus et primicerius exstitit, et adduxerunt eos ad Apostolos et imposuerunt super eos manus. Stephanus autem plenus gratia et fortitudine faciebat prodigia et signa in populo. Invidentes igitur Judæi et eum superare et convincere cupientes triplici modo eum vincere aggressi sunt, scilicet disputatione, testium productione et tormentorum illatione. Sed tamen ipse disputantes superavit, testes falsos convicit et de suis tortoribus triumphavit. Et in qualibet pugna adjutorium sibi de cœlo datum est. In prima enim ei datus est Spiritus Sanctus, qui sapientiam ministraret. In secunda vultus angelicus, qui falsos testes terreret. Et in tertia visus est Christus adjuvare paratus, qui martyra confortaret. In qualibet igitur pugna ponit historia tria, scilicet aggressum prœlium, collatum adjutorium et adeptum triumphum. Historiam igitur breviter percurrentes hæc omnia videre poterimus.

II. Quum igitur Beatus Stephanus multa signa faceret et frequentius populo prædicaret, Judæi sibi invidentes primum prœlium cum eo injerunt, ut eum per disputationem vincerent. Surrexerunt enim quidam de synagoge libertinorum a regione sic dictorum, vel libertinorum, id est filiorum libertorum. Libertini enim dicuntur filii libertorum, id est eorum, qui de servitute manumissi sunt et libertate donati. Et sic de stirpe servili fuerunt, qui primo fidei restiterunt et Cyrenensium a Cyrene civitate et Alexandrinorum et eorum, qui erant a Cilicia et Asia, disputantes cum Stephano. Ecce primum prœlium. Deinde subjungit triumphum et non poterant resistere sapientiæ, postremo ponit adjutorium et Spiritum, qui loquebatur. Videntes igitur, quod per hunc modum pugnandi eum non possent superare, ad secundum modum se callide convertunt, ut scilicet eum falsis testibus superarent. Submiserunt enim duos falsos testes, qui eundem de quadruplici blasphemia accusarent. Adducentes itaque eum in concilium falsi testes eum de quattuor accusabant, scilicet de blasphemia in Deum, in Moÿsen, in Legem et in Tabernaculum sive Templum. Ecce prœlium. Et intuentes eum omnes, qui sedebant in consilio, videbant faciem ejus tamquam faciem Angeli. Ecce auxilium. Deinde ponitur hujus secundæ pugnæ victoria, cum falsi testes de his omnibus confutantur. Dixit enim Princeps Sacerdotum, si hoc ita se haberet. Tunc Beatus Stephanus de illis quattuor, quæ sibi falsi testes imposuerunt, se per ordinem excusavit. Et primo excusavit se de blasphemia in Deum dicens, Deum, qui locutus fuit Patribus et Prophetis, Deum gloriæ fuisse. Ubi Deum tripliciter commendavit, secundum quod hoc verbum potest tripliciter exponi. Est enim Deus gloriæ, id est collativus gloriæ, in Regum ii: “Qui honorificaverit Me, glorificabo eum”; vel Deus gloriæ, id est, contentivus gloriæ, Proverbium vii: “Mecum sunt divitiæ et gloria”; vel Deus gloriæ, id est, Deus cuï a creatura debetur gloria, id est Regi sæculorum immortali, etc. Commendat igitur Deum tripliciter, scilicet, quod sit gloriosus, glorificatus et glorificandus. Deinde excusat se de secunda blasphemia in Moÿsen multipliciter commendando. Commendat enim eum præcipue a tribus, scilicet zeli fervore, quod percutientem Ægyptum interfecit, a miraculorum operatione, quæ in Ægypto et in deserto fecit, et a Deï familiaritate, quia pluries cum Deo familiariter locutus fuit. Postmodum excusat se de tertia blasphemia, quæ erat in Legem, ipsam tripliciter commendando, scilicet ex ratione dantis, qui fuit Deus, ex ratione ministrantis, qui fuit Moÿses talis et tantus, et ex ratione finis, quia dat vitam. Postmodo cœpit se purgare de quarta blasphemia, quæ erat in Tabernaculum et in Templum, ipsum Tabernaculum quadrupliciter commendando, scilicet quod fuit a Deo præceptum, fieri in visione ostensum, a Moÿse consummatum et Arcæ Testimonii contentivum. Sic ergo Beatus Stephamus crimine sibi objecto rationabiliter se purgavit.

III. Videntes igitur Judæi, quod nec in isto secundo modo eum superare valerent, tertium modum assumunt et tertiam pugnam ineunt, ut scilicet saltem tormentis et suppliciis eum superarent. Quod ut vidit Beatus Stephanus, volens præceptum dominicum de fraterna correctione servare, tribus modis eos conatus est corrigere et a tanta malitia cohibere, scilicet pudore, timore et amore. Primo pudore, ejus duritiam cordis et Sanctorum necem improperando. “Dura, inquit, cervice et in circuncisis cordibus et auribus vos semper Spiritui Sancto restitistis, sicut et patres vestri, ita et vos. Quem enim Prophetarum patres vestri non sunt persecuti? Et occiderunt eos, qui pronuntiabant de adventu Justi”. Ubi, sicut dicit Glossa, tres gradus malitiæ eorum ponit. Primus est, quod Spiritui Sancto Restiterunt. Secundus est: Prophetas persecuti sunt. Tertius est: crescente malitia eos occiderunt. Scilicet, quia frons mulieris meretricis facta erat eïs et nesciebant erubescere nec sic a concepta malitia destiterunt. Immo audientes hæc dissecabantur cordibus suis et stridebant dentibus in eum. Postmodum ergo correxit eos timore per hoc scilicet, quod Jesum stantem a dexteris Deï Se videre perhibuit, quasi paratum se adjuvare et adversarios condemnare. Quum enim esset Stephanus plenus Spiritu Sancto intuens in cœlum vidit gloriam Deï et ait: “Ecce video cœlos apertos et Filium Domini stantem a dexteris virtutis Dei”. Licet igitur jam pudore et timore correxerit eos, non tamen adhuc destiterunt, sed deteriores quam prius fuerunt. Exclamantes enim voce magna continuerunt aures suas. Glossa: “Ne blasphemantem audirent”. Et impetum fecerunt unanimiter in eum et projicientes eum extra civitatem lapidabant. In hoc secundum legem se agere arbitrantes, quod blasphemum extra castra mandaverat lapidari. Et illi duo falsi testes, qui in eum primum lapidem mittere debebant, secundum legem dicentem: “Prima manus testium lapidabit”, etc., tum deposuerunt vestimenta sua, ne illius tactu coinquinarentur, vel ut ad lapidandum expeditiores redderentur, secus pedes adolescentis, qui vocabatur Saulus et postea vocatus est Paulus. Qui dum lapidantium vestimenta custodiret, et eo quod ad lapidandum eos expeditiores redderet, quasi manu omnium lapidavit. Quum autem eos nec pudore nec timore a tanta posset nequitia retrahere, tertium modum adhibuit, ut saltem eos amore coërceret. An non eximius amor fuit, quem eïs ostendit, quoniam pro se et pro ipsis oravit? Pro se quidem oravit, ne sua passio prolongaretur et sic ipsi rei noxa majori tenerentur, pro ipsis autem oravit, ne eïs hoc in peccatum imputaretur. “Lapidabant, inquit, Stephanum invocantem et dicentem: “Domine Jesu, accipe spiritum meum”. Positis autem genibus clamavit voce magna dicens: “Domine, ne statuas illis hoc peccatum, quia nesciunt, quod faciunt””. Et vide amorem mirabilem, quia orando pro se stetit, orando pro suis lapidatoribus genua flexit, quasi plus orationem, quam pro ipsis faciebat, quam illa, quam pro se effudebat, cuperet exaudiri. Pro ipsis autem potius, quam pro se genua flexit, quia, ut dicit Glossa ibidem, quorum major iniquitas majus supplicandi remedium postulabat. In hoc etiam Martyr Christum imitatus est, qui in Passione Sua pro Se oravit dicens: “Pater, in manus Tuas commendo spiritum Meum”, et pro Suis crucifixoribus dicens: “Pater, ignosce illis”, etc. Et quum hoc dixisset, obdormivit in Domino. Glossa: “Pulchre dictum est obdormivit, et non mortuus est, quia obtulit sacrificium dilectionis et obdormivit in spe resurrectionis”. Facta est autem lapidatio Stephani eodem anno, quo Dominus ascendit, in proximo mense Augusti, tertia die intranti. Sancti vero Gamaliel et Nicodemus, qui erant pro christianis in omnibus consiliis Judæorum, sepelierunt eum in agro ipsius Gamalielis et fecerunt planctum magnum super eum et facta est magna persecutio christianorum, qui erant in Jerosolymis, quia occiso Beato Stephano, uno de Principibus, alios graviter persequi cœperunt, in tantum quod omnes christiani præter Apostolos, qui erant cæteris fortiores, per totam Judæorum Provinciam sunt dispersi, juxta quod Dominus præceperat eïs: “Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam”.

IV. Refert Augustinus Doctor egregius Beatum Stephanum innumeris miraculis claruisse et mortuos sex suis meritis excitasse, multos a varii languoribus curasse. Præter hæc autem alia refert miracula, digne memoriæ commendanda. Ait enim, quod flores super altare Beati Stephani ponebantur et inde ablati super infirmos ponebantur, panni etiam de ejus altari sumpti et super ægros impositi multis exstiterunt infirmantibus in medelam, nam sicut ait in Libro xxii. De Civitate Dei, flores ipsi de altari assumpti cujusdam mulieris cæcæ oculis impositi sunt et illa continuo lumen recepit. Refert quoque in eodem libro, quod, quum quidam vir primarius civitatis, nomine Martialis, infidelis esset et nequaquam converti vellet, quum tamen plurimum ægrotaret, gener suus valde fidelis ad ecclesiam Sancti Stephani venit et de ipsis floribus, qui super altari erant, accipiens et ad caput sui soceri flores ipsos latenter posuit. Super quos quum ille dormivisset, protinus ante diluculum clamavit, ud ad Episcopum mitteretur. Quum autem Episcopus abesset, Sacerdos ad eum venit et ipsum, quum et credere diceret, baptizavit. Hic quamdiu vixit, hoc verbum semper in oratione habuit: “Christe, accipe spiritum meum”, quum tamen hic Beati Stephani ultima verba nesciret.

V. Aliud similiter in eodem refert miraculum, quod quædam matrona, nomine Petronia, quum diu infirmitate gravissima torqueretur et multa adhibens remedia nullum sentiret liberationis vestigium, tandem quendam Judæum consuluit, qui annulum quendam cum quodam lapide eï tribuit, ut ipso annulo cum chorde ad nuda corporis cingeretur, ut ex virtute illius beneficium reciperet sanitatis. Sed, dum hoc sibi nihil valere conspiceret, ad ecclesiam Protomartyris properavit et pro salute sua instantius Beatum Stephanum exoravit. Tunc subito insoluta chorde et illæso annulo remanente annulus in terra prosiluit et continuo perfecte sanatam se sensit.

VI. Aliud similiter in eodem non minus mirabile refert miraculum. Apud namque Cæsaream Capadociæ quædam nobilis matrona erat, viri quidem destituta solatio, sed nobili vallata multitudine filiorum, nam decem filios habuisse dicitur, quorum septem mares et tres feminæ fuisse perhibentur. Quadam igitur vice, dum mater ab eïs offenditur, maledictionem suam filiis imprecatur, subito autem maledictionem matris divina vindicta subsequitur, et omnes pœna simili et horribili feriuntur. Nam omnes tremore membrorum omnium horribiliter sunt percussi, quapropter nimium dolentes et eorum civium oculos non ferentes per totum orbem vagari cœperunt et, quocumque ibant, omnium in se convertebant aspectum. Ex his autem duo, frater et soror, Paulus et Paladia Hipponem venerunt et ipsi Augustino ibidem Episcopo, quæ sibi contigerant, narraverunt. Quum ergo jam quindecim diebus ante Pascha ecclesiam Beati Stephani frequentantes sanitatem ab ipso multis precibus postulassent, in ipso die Paschæ quum frequens populus præsens esset, unus ex eis Paulus repente cancellum introiit et ante altare cum multa fide et reverentia se prostravit in oratione, et quum astantes rei exitum exspectarent, subito surrexit sanus, a tremore corporis deinceps alienus. Quum auem ad Augustinum fuisset adductus, ipse eum ad populum protulit et sequenti die libellum de narratione ejus eïs recitandum promisit. Quum autem sic ad populum loqueretur et soror illius ibidem omnibus membris tremens assisteret, surgens illa e medio Beati Stephani cancellos intravit et statim velut obdormiens subito sana surrexit. Ipsa similiter in medium producitur et de utriusque sanitate Deo et Beato Stephano immensæ gratiæ referuntur. Orosius namque ab Jeronymo ad Augustinum rediens quasdam reliquias Sancti Stephani detulit, ad quas prædicta et plura miracula facta sunt.

VII. Notandum autem, quod Beatus Stephanus hoc die passus non est, sed ea die, ut dicitur, qua ejus inventio celebratur. Cujus autem inventio hac die dicitur exstitisse, sed quare festa mutata sunt, dicetur, quum de inventione agetur. Ad præsens autem hoc dixisse sufficiat, quod duplici de causa Ecclesia hæc tria festa, quæ sequuntur Nativitatem Domini, sic voluit ordinare. Prima est, ut Christo Sponso et capiti omnes Sui comites adjungantur. Natus enim Christus, Sponsus Sponsæ Ecclesiæ, in hunc mundum tres sibi comites adjuxit, de quibus comitibus dicitur in Canticis: “Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus”. Candidus, quo ad Joannen Evangelisten pretiosum Confessorem, rubicundus quantum ad Stephanum Protomartyra, electus ex millibus, quantum ad turbam Innocentium virginalem. Secunda ratio est, ut sic Ecclesia omnium Martyrum genera secundum gradus dignitatis in simul adunaret, quorum quidem martyrii Christi Nativitas causa fuit. Est enim triplex martyrium, unum voluntate et opere, secundum voluntate et non opere, tertium opere sed non voluntate. Primum in Beato Stephano, secundum in Beato Joanne, tertio in Innocentibus.

De sancta Anastasia De Sancto Joanne, Apostolo et Evangeliste

Iacobus de VoragineLegenda aurea0Saeculo XIII Iacobus de Voragine Legenda aurea De sancto Thoma apostolo Saeculo XIII

De sancta Lucia virgine De nativitate domini nostri Jesu Christi secundum carnem

Thomas interpretatur abyssus vel geminus, quia et græce Dydimus dicitur; vel Thomas a tomus, quod est divisio sive sectio. Dicitur ergo abyssus eo, quod profunditatem divinitatis penetrare meruit, quando ad su­ï interrogationem Christus sibi respondit: “Ego sum via, veritas et vita”. Dicitur geminus eo, quod Resurrectionem Christi quase geminate et in duplum quam alii cognovit. Nam illi cognoverunt videndo, iste videndo et palpando. Divisio sive sectio dicitur, quia mentem suam ab amore mundi divisit, vel quia ab aliis in fide Resurrectionis divisus et sectus fuit. Vel dicitur Thomas quasi totus means in Deï scilicet amore et contemplatione. Habuit enim tria, quæ in ipso indicaverunt fuisse amorem Deï, de quibus dicit Prosper in libro De Vita Contemplativa: “Quid est Deum diligere, nisi animo concipere fervidum visionis Deï affectum, peccati odium et mundi fastidium?”. Vel Thomas dicitur a Theus, quod est Deus, et meus. Unde Thomas quasi Deus meus, et hoc propter illud, quod dixit, quum certificatus credidit: “Dominus meus, et Deus meus”.

I. Thomas Apostolus, quum esset apud Cæsaream, apparuit eï Dominus dicens: “Rex Indiæ Gundofredus misit præpositum Abbanem quærere hominem architectoria arte eruditum. Vei igitur, et mittam te ad eum”. Cuï Thomas: “Quo vis, mitte me Pater ad Indos”. Cuï Deus: “Vade secure, quia ero custos tui. Quumque Indos converteris, ad Me cum palma martyrii venies”. Cui Thomas: “Dominus meus es, et ego servus Tuus: fiat volutas Tua”. Quumque præpositus per forum ambularet, dixit eï Dominus: “Quid comparare vis, juvenis?”. Cuï ille: “Dominus meus misit me, ut conducam servos in arte architectoria eruditos, ut Romano opere sibi palatium construatur”. Tunc Dominus tradidit eï Thoman asserens eum plurimum in tali arte peritum. Navigantes autem ad quandam civitatem venerunt, in qua Rex filiæ suæ nuptias celebrabar. Hoc quum præconisari fecisset, ut omnes nuptiis interessent, alias Regem offenderunt, contigit illum Abbanem et Apostolum introïre. Puella autem Hebræam fisulam in mannu gerens unumquemque laude aliqua commendabat vidensque Apostolum intellexit, huc esse Hebræum, eo quod non manducaret, sed oculos ad cœlum fixos haberet. Quumque puella coram eo hebraïce canere dicens: “Unus est Deus Hebræorum, qui creavit omnia et fundavi maria”, Apostolus ipsa hæc eadem verba repetere satagebat. Videns autem pincerna, quod non manducaret nec biberet, sed tantum oculos fixos ad cœlum haberet, Apostolum Deï in maxillam percussit. Cuï Apostolus: “Melius est, ut in futuro indulgentia tibi tradatur et hic transitoria plaga reddatur: non hinc surgam, donec manus, quæ percussit, huc a canibus afferatur”. Hic igitur ad hauriendam aquam abiit et leo ipsum occidens sanguinem ejus bibit. Lacerantibus autem vanibus ejus corpus, unus niger canis manum ejus dexteram in medium convivium apportavit, quo viso omnis turba obstupuit et puela ejus verba referens projecta fistula ad pedes Apostoli se projecit. Hujus autem ultionem reprobat Augustinus in libro Contra Faustum et asserit, a pseudo hoc fuisse insertum, unde et legenda hæc quo ad plura suspecta habetur. Posset tamen dici, quod non animo impetrandi, sed modo prædicendi dictum sit. Si tamen Augustini verba diligenter inspiciantur, non penitus reprobare ista videntur. Ait enim sic in eodem libro: “Perlegimus scripturas apocryphas: legunt scripturas apocryphas Manichæi, nescio a quibus sutoribus fabularum sub Apostolorum nomine scriptas, quæ suorum scriptorum temporibus in auctoritatem Sanctæ Ecclesiæ recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac vita erant et examinare poterant, eos vera locutos esse cognoscerent. Ibi tamen legunt, Apostolum Thoman, quum esset in quodam nuptiarum convivio peregrinus e prorsus incognitus, a quodam ministro palma percussum imprecatum fuisse homini continuam sævemque vindictam. Nam quum egressus fuisset ad fontem unum et aquam convivantibus ministrare, in eum leo incurrens interemit manumque eï, qua caput Apostoli levi ictu percusserat, a corpore avulsam secundum verbum ejusdem Apostoli id optantis atque imprecantis canis intulit mensis, quibus ipse Apostolus discumbebat. Quid hoc videri crudelius potest? Verum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scriptum est, quod eï veniam in sæculo futuro petierit. Facta est autem compensatio beneficii majoris, ut et Apostolus, quam carus Deo esset, per hunc timorem commendaretur ignotis et illi post hanc vitam quandoque finiendam in æternum consolaretur. Utrum illa vera sit an conficta narratio, nihil mea nunc interest. Certe enim Manichæi, a quibus illæ scripturæ, quas canon ecclesiasticus respuit, tamquam veræ ac sinceræ acceptantur, saltem hæ coguntur fateri, illam patientiæ virtutem, quam docet Dominus dicens: “Si quis te percusserit in maxillam dexteram, præbe eï sinistram”, posse esse in præparatione cordis, etiamsi non exhibeatur gestu corporis et expressione verborum, quandoquidem Apostolus palma percussus potius Dominum rogavit, ut injurioso homini in futuro sæculo parceretur, in præsenti autem illa injuria non multa relinqueretur, quam vel præbuit ferienti alteram partem aut ut iterum feriret, admonuit. Tenebat certe interius dilectionis affectum et exterius requirebat correctionis exemplum. Sive hoc verum sit sive confictum, cur nolunt credere tali animo famulum Deï Moÿsen idoli fabricatores gladio prostravisse. Si autem pœnas illas comparamus, quid simile ferro interimi et a feris cruciari atque laniari? Quandoquidem judices publicis legibus servientes majoris criminis reos bestiis subdi et gladio percuti jubent”. Hæc Augustinus. Tunc Apostolus ad petitionem Regis sponsum et sponsam benedixit: “Da, inquiens, Domine, adolescentibus his benedictionem Tuæ dexteræ et in eorum mentibus semina semen vitæ”. Abeunte autem Apostolo in manu juvenis est repertus plenus dactylis palmæ ramus, comendentibus vero sponso et sponsa de fructibus ejus ambo obdormiunt et somnium simile ambo cernunt. Videbatur etenim eïs, quod Rex gemmatus eos amplecteretur et diceret: “Apostolus benedixit vos, ut æternæ vitæ particeps sitis”. Evigilantibus autem et mutuo sibi somnia revelantibus Apostolus ad eos ingreditur dicens eïs: “Rex meus vobis modo apparuit et me clausis januis huc adduxit, ut super vos benedictione mea habeatis carnis integritatem, quæ est omnium regina virtutum et fructus salutis perpetuæ. Virginitas soror est Angelorum, possessio omnium bonorum, victoria libidinum, fidei trophæum, expugnatio dæmonum et æternorum securitas gaudiorum. De libidine autem corruptio gignitur, de corruptione pollutio nascitur, de pollutione autem reatus oritur, de reatu confusio generatur”. Hæc illo referente, duo Angeli apparuerunt dicentes eïs: “Nos sumus Angeli vobis ad custodiam deputati, qui, si Apostoli bene servaveritis monita, offerimus Deo omnia vota vestra”. Eos igitur Apostolus baptizavit et de fide diligenter edocuit. Post multum vero tempus sponsa nomine Pelagia sacro velamine consecrata Martyrium patitur, et sponsus nomine Dionysius illi civitati in Episcopum ordinatur.

II. Post hæc autem Apostolus et Abbanes ad Regem Indiæ pervenerunt. Designato vero ab Apostolo mirabili palatio et copioso thesauro accepto Rex in aliam Provinciam proficiscitur et Apostolus universum thesaurum populo elargitur. Per totum autem biennum, quo afuit Rex, Apostolus prædicationi institit et innumerabilem populum ad fidem convertit. Rediens autem Rex et, quæ Thomas fecerat, discens, ipsum cum Abbane in ima retrudit carceris, ut postmodo vivos excoriatos ultricibus daret flammis. Interea Gad frater Regis moritur et eï sepulcrum cum ambitione nimia præparatur. Quarta autem die, quam mortuus fuerat, resurrexit et stupefactis omnibus cunctisque fugientibus dixit fratri suo: “Hic homo, frater, quem excoriare et incendere disponebas, amicus Deï est et omnes Angeli famulantur eï. Qui me in Paradisum ducentes quoddam mihi ostenderunt palatium ex auro et argento et lapidibus pretiosis mirabiliter fabricatum, et quum ejus pulchritudinem admirarer, dixerunt mihi: “Hoc est palatium, quod Thomas fratri tuo exstruxerat”; quumque dicerem: “Utinam janitor ejus essem”, dixerunt mihi: “Frater tuus se illo fectir indignum; si vis in illo manere, rogabimus Dominum, ut te suscitare dignetur, ut illud a fratre tuo possis emere, reddens ei pecuniam, quam se existimat perdidisse””. Et hæc dicens cucurrit ad carcerem Apostoli, fratri suo postulans indulgeri, abjectisque vinculis rogare Apostolum cœpit, ut vestem acciperet pretiosam. Cuï Apostolus: “Ignoras, quod nihil carnale, nihil terrenum gestiunt, qui cupiunt habere in cœlestibus potestatem?”. Egredienti autem Apostolo de carcere Rex occurrit et obvolutus ejus pedibus veniam postulabat. Tunc Apostolus ait: “Multum vobis præstitit Deus, ut secreta sua vobis ostenderet. Credite in Christum et baptizamini, ut æterni Regni participes sitis”. Dixit ei frater Regis: “Vidi palatium, quod fratri meo fecisti, et illud comparare merui”. Cuï Apostolus: “Hoc in potestate fratris tui est”. Cuï Rex: “Illud erit meum. Apostolus fabricet tibi aliud, quod si forte nequiverit, mihi et tibi unum hoc commune erit”. Respondit Apostolus: “Innumerabilia palatia sunt in cœlo ab initio sæculi præparata, quæ fidei (precibus sive) pretio et eleemosynis electis comparantur. Divitiæ autem vestræ ad illa vos antecedere possunt, sequi vero omnino non possunt”.

III. Post unum autem mensem fecit Apostolus pauperes omnes illius Provinciæ congregari, quibus congregatis et infirmos seorsim stare jussit et super eos oravit, quumque, qui docti fuerant, respondissent: “Amen”, coruscatio de cœlo veniens tam Apostolum quam cæteros fere per horam dimidiam sic perlustravit, ut omnes se putarent ictu fulguris interiisse, erigens autem se Apostolus dixit: “Surgite, quia Dominus meus sicut fulgur venit”, eosque sanavit. Exsurgentes autem omnes sani Deum et Apostolum glorificaverunt. Tunc Apostolus cœpit eos docere et duodecim gradus virtutum assignare. Primus est, ut in Deum credeat, qui est unus in Essentia et trinus in Personis, deditque eïs triplex exemplum sensibile, quomodo sint in una Essentia tres Personæ. Primum est, quia una est in homine sapientia, et de illa una præcedit intellectus, memoria et ingenium. “Nam ingenium est, inquit, ut quod non didicisti, invenias: memoria, ut non obliviscaris, quæ didiceris, intellectus, ut intellegas, quæ ostendi possunt vel doceri”. Secundum, quod in una vinea tria sunt, scilicet lignum, folia et fructus, et hæc omnia tria unum sunt et una vinea sunt. Tertium est, quod caput unum quattuor sensibus constat, in uno enim capite sunt visus, gustus, auditus et odoratus, et hæc plura sunt et unum caput sunt. Secundus gradus est, ut Baptismum susciperent. Tertius est, ut se a fornicatione continerent. Quartus, ut se ab avaritia temperarent. Quintus, ut gulam restringerent. Sextus, ut pœnitentiam tenerent. Septimus, ut in his perseverarent. Octavus, ut hospitalitatem amarent. Nonus, ut voluntatem Dei in faciendis quærerent et ea ope complerent. Decimus, ut eam in non faciendis quærerent et ea vitarent. Undecimus, ut caritatem amicis et inimicis impenderent. Duodecimus, ut in custodiendis his vigilem curam haberent. Post prædicationem vero baptizati sunt novem millia virorum exceptis parvulis et mulieribus.

IV. Post hoc autem in superiorem Indiam abiit, in qua innumeris miraculis insignis coruscavit. Synticen etiam amicam Migdoniæ uxoris Carisii, cognati Regis, Apostolus illuminavit, dixitque Migdonia ad Synticen: “Putas si potero eum videre?”. Tunc Migdonia de consilio ejus habitum mutavit et inter pauperes mulieres, ubi Apostolus prædicabat, advenit. Apostolus autem cœpit vitæ hujus miseriam prædicare dicens inter cætera: “Quoniam vita hic est vita misera, casibus subjecta et adeo fugitiva, ut quum teneri creditur, effugiat labefacta”. Deinde cœpit quattuor rationibus exhortari, ut verbum Deï libenter audirent, ipsum verbum Deï quattuor rerum generibus comparando, scilicet collyrio, ex eo quod oculum nostri intellectus illuminar, passioni, ex eo quod nostrum affectum ab omni carnali amore purgat et mundat, emplastro, ex eo quod peccatorum nostrorum vulnera sanat, cibo, ex eo quod nos cœlestium amore delectat; “Et sicut, inquit, hæc ægroto non valent, nisi ea in se receperit, sic nec animzæ languenti verbum Dei prodest, nisi illud devote audierit”.Prædicante igitur Apostolo Midgonia credidit et deinceps viri thronum abhorruit. Tunc Carisius a Rege impetravit et Apostolum in carcere posuit. Ad quem veniens Migdonia rogavit, ut sibi ignosceret, quod propter eam in carcerem missus esset: quam ille benignus consolans hæc omnia se libenter pati asseruit Carisius autem Regem rogavit, ut Reginam sororem suæ uxoris ad eam mitteret, si forte eam revocare posset. Missa Regina convertitur ab ea, quam volebat pervertere, visisque tot miraculis, quæ Apostolus faciebat, dixit: “Maledincti sunt a Deo, qui non tot signis credunt et operibus”. Tunc Apostolos omnes, qui aderant, de tribus breviter instruxit, scilicet ut Ecclesiam diligeret, Sacerdotes honorarent et assidue ad audiendum verbum Deï convenirent. Revertente autem Regina dixit ei Rex: “Ut quid tamdiu morata es?”. Quæ respondit: “Putabam Migdoniam stultam esse, et sapientissima est et me ad Apostolum Deï ducens viam veritatis me cognoscere fecit et nimis stulti sunt, qui in Christum non credunt”. Noluitque Regina Regi deinceps copulari. Stupefactus autem Rex dixit cognato suo: “Dum tuam uxorem recuperare vellem, meam perdidi et pejor mihi mea effecta est, quam tua tibi”. Tunc Rex jussit Apostolum ligatis manibus ad se adduci præcipiens eï, ut ad suos viros conjuges revocaret. Apostolus autem triplici exemplo ostendit, quamdiu in errore persisterent, hoc facere non deberent, videlicet exemplo Regis, exemplo turris, et exemplo fontis. “Unde, dixit, tu quum sis Rex, non vis habere coinquinata servitia, sed mundos servos pariter et ancillas. Quanto magis credere debes Deum amare castissima et munda servitia? Quid ergo culpor, si Deum amare prædico in servis Suis, quod diligis et in tuis. Fabricavi turrim excelsam et dicis mihi, ut ego, qui fabricavi, eam destruam? Fodi terram profundam et eduxi fontem de abysso, et dicis mihi, ut obstruam illum?”. Tunc iratus Rex afferri jussit ardentes laminas ferreas et Apostolum stare nudis pedibus super eas. Protinus autem nutu Deï fons ibi erupit et eas exstinxit. Tunc Rex consilio cognati sui eum in fornacem ardentem mitti fecit, quæ sic refrigerata est, ut die altera sanus inde exiret et illæsus; dixitque Regi Carisius: “Fac illum offerre sacrificium deo solis, ut Deï sui iram incurrat, qui ab his quum liberat”. Quumque a hoc urgeretur, dixit Regi: “Præstantior es quam factura tua et, quoniam tu verum Deum negligis et picturam colis, tu putas, quod sicut Carisius Deus mihi irascetur, postquam adoravero Deum tuum: magis autem irascetur Deo tuo eumque comminuet adoratu, igitur Eum adoro. Si ergo me adorante deum tuum Deus non evertet illum, sacrificabo illi, si autem sic, tu credes Deo meo”. Cuï Rex: “Adhuc mecum de pari loqueris”. Præcipit igitur Apostolus hebraïce dæmoni, qui in eo erat, ut quam cito coram idolo genua flecteret, et statim idolum comminueret. Flectens igitur Apostolus genua dixit: “Ecce adoro, sed non idolum: ecce adoro, sed non metallum: ecce adoro, sed non simulacrum: adoro autem Dominum meum Jesum Christum, in Cujus Nomine præcipio tibi, dæmon, qui in eo latitas, ut simulacrum istud comminuas”. Statimque sicut cera liquefactum est. Tunc omnes Sacerdotes mugitum dederunt, Pontifex autem templi elevans gladium Apostolum transverberavit dicens: “Ego vindicabo injurias deï meï”. Rex autem et Carisius aufugerunt videntes, quod populus vellet Apostolum vindicare et Pontificem virum incendere, christianni autem corpus Apostoli tulerunt et honorifice sepelierunt. Post longum tempus scilicet circa annos Domini ccxxx. corpus Apostoli in Edessam civitatem, quæ olim dicebatur Rages Medorum, tanslatum est, Alexandro Imperatore ad Syrorum preces hoc faciente. In illa autem civitate nullus hæreticus, nullus Judæus, nullus paganus poteste vivere, nec tyrannus aliquis ibi nocere, postquam Abagarus Rex illius civitatis epistolen manu Salvatoris scriptam accipere meruit. Nam si quando gens contra civitatem illam insurrexerit, infans baptizatus super portam stans epistolen illam legit, et ea die tam Salvatoris scriptis quam Apostoli Thomæ meritis hostes aut fugiuntur aut pacantur. Isidorus in libro De Vita et Obitu Sanctorum sic de isto Apostolo dicit: “Thomas Discipulus Christi ac similis Salvatori, audiendo incredulus, videndo fidelis fuit. Hic Evangelium prædicavit Parthis, Medis, Persis, Hircanis et Bactrianis, et intrans orientalem plagam et interna gentium penetrans ibi prædicationem suam usque ad titulum suæ passionis perduxit. Hic lanceis transfixus occubuit”. Hæc Isidorus. Chrysostomus quoque ait, quod dum Thomas ad regionem Magorum, qui ad Christum adorandum venerant, devenisset, eos baptizavit et facti sunt adjutores fidei christianæ.

De sancta Lucia virgine De nativitate domini nostri Jesu Christi secundum carnem

Iacobus de VoragineLegenda aurea0Saeculo XIII Iacobus de Voragine Legenda aurea De sancto Vincentio Saeculo XIII

Vincentius quasi "vitium incendens" vel "vincens incendia" vel "victoriam tenens". Ipse enim incendit, id est, consumpsit vitia per carnis mortificationem; vicit incendia suppliciorum per constantem poenarum perpessionem; victoriam tenuit mundi per ipsius despectionem. Vicit enim tria, quae erant in mundo, scilicet falsos errores, immundos amores, mundanos timores, quos vicit per sapientiam, munditiam et constantiam. De quibus dicit Augustinus: "Ut cum omnibus erroribus, amoribus et timoribus vincatur hic mundus, sanctorum martyria docent et docuerunt.'

Vincentius, nobilis genere, sed fide ac religione nobilior, beati Valerii episcopi diaconus fuit. Cui episcopus, quia expeditioris erat linguae, vices suas commiserat et ipse orationi et contemplationi vacabat. Iussu igitur Daciani praesidis Valentiam trahuntur et diro carceri mancipantur. Cumque eos fame paene defecisse cerneret, eos suo adspectui iussit adstare, quos cumque sanos cerneret et gaudentes, iratus in hanc vocem prorupit: "Quid dicis tu, Valeri, qui sub nomine religionis contra decreta principum facis?" Cum autem beatus Valerius lenius responderet, dixit ei Vincentius: "Noli, pater venerabilis, quasi mente timida submurmurare, sed libera voce exclama. Si ergo iubes, pater sancte, responsis iudicem aggrediar." Cui ille: "Iamdudum tibi, fili carissime, loquendi curam commiseram et nunc pro fide, qua adstamus, responsa committo." Tunc Vincentius conversus ad Dacianum: "Hactenus", inquit, "a te sermo de neganda fide peroravit, sed nefariam apud Christianos prudentiam esse, cognosce, Deitatis cultum abnegando blasphemare."

Tunc iratus Dacianus episcopum in exsilium mitti praecepit, Vincentium vero, tamquam contumacem et praesumptuosum iuvenem, ut eius exemplo alii terreantur, in equuleum distentum membris omnibus iussit dissipari. Cumque corpore totus dissiparetur, ait Dacianus: "Dic mihi, Vincenti, ubi nunc tuum miserrimum corpus conspicis!" At ille subridens ait: "Hoc est, quod semper optavi." Tunc iratus praeses coepit ei omnia genera tormentorum minari, nisi ei assensum praeberet. Cui Vincentius: "O felicem me, quo mihi irasci te gravius putas, eo melius incipis misereri. Insurge ergo, miser, et toto malignitatis spiritu debacchare: Videbis me Dei virtute plus posse, dum torquor, quam possis ipse, qui torques." Ad hoc praeses coepit clamare et carnifices virgis et fustibus verberare. Et ait Vincentius: "Quid dicis, Daciane! Tu ipse me vindicas de tortoribus meis." Tunc praeses amens factus dixit carnificibus: "Miserrimi, nihil facitis. Cur deficiunt manus vestrae? Adulteros et parricidas vincere potuistis, ut nihil inter illata supplicia celare possent, et nunc solus Vincentius vestra potuit superare tormenta."

Tunc carnifices pectines ferreos usque ad intima costarum fixerunt, ita ut de toto eius corpore sanguis efflueret et solutis costarum compaginibus viscera interna paterent. Et ait Dacianus: "Commiserere tui, Vincenti, ut possis tam pulchram recuperare iuventutem et ea, quae supra sunt, lucrari tormenta." Et ait Vincentius: "0 venenosa diaboli lingua, tormenta tua non timeo, sed hoc solum valde metuo, quod te mihi fingis velle misereri. Nam quo te magis iratum video, eo amplius et magis exsulto. Nolo, ut aliquid minuas de suppliciis, ut te victum in omnibus fatearis." Tunc ex equuleo depositus atque ad ignis craticulam raptus, moras carnificum arguendo ad poenam alacriter properabat. Craticulam ergo sponte conscendens ibidem assatur, exuritur et crematur membrisque omnibus uncini ferrei et ardentes laminae infiguntur, dumque flamma respergitur, vulnera vulneribus imprimuntur. Sal insuper in ignem spargitur, ut in corpus eius undique vulneratum resiliens stridentibus flammis crudelius comburatur. Iamque non ad artus, sed ad viscera tela iaciuntur iamque intima viscera de eius corpore extra labuntur. Inter haec ille immobilis et, sursum erectis luminibus, Dominum precabatur.

Cumque ministri haec Daciano retulissent, "Heu", ait Dacianus, "vincimini, sed iam nunc ut in poena diutius vivat, ipsum taeterrimo carceri includite et ibi testas acutissimas congerite, pedes eius ligno affigite, sine omni humano solacio, extensum sic super testas relinquite et, cum defecerit, nuntiate."