La Légende dorée (Legenda aurea)

Iacobus de VoragineLegenda aurea0Saeculo XIII Iacobus de Voragine Legenda aurea De Sancto Joanne, Apostolo et Evangeliste Saeculo XIII

Joannes interpretatur Deï gratia, vel in quo est gratia, vel cuï donatum est, vel cuï donatio a Deo facta est. Per hoc intelleguntur quattuor privilegia, quæ fuerunt in Beato Joanne. Primum est præcipua Christi dilectio. Christus enim præ cæteris Apostolis eum dilexit et majora dilectionis et familiaritatis signa ostedit. Et inde dicitur Deï gratia, quia Domino gratiosus. Etiam plus Petro ipsum dilexisse videtur. Sed est dilectio animi et signi. Et illa, quæ est signi, duplex est. Una, quæ consistit in familiaritatis ostensione, et alia in beneficiorum exhibitione. Quantum ad primum utrumque æqualiter dilexit, quantum ad secundum, plus Joannen, quantum ad tertium plus Petrum. Secundum est carnis incorruptio, quia virgo a Domino est electus et inde dicitur, in quo est gratia. In ipso enim fuit gratia pudicitiæ virginalis, unde et de nuptiis volens nubere a Domino vocatus fuit. Tertium est secretorum revelatio. Et inde dicitur, cuï donatum est. Eïdem enim donatum est multa secreta et profunda nosse, sicut divinitate Verbi et consummatione sæculi. Quartum est Matris Deï recommendatio, et inde dictum est, cuï donatio facta est. Maxima enim donatio a Domino tunc eïdem facta est, quando Mater Deï in ejus custodia donata est. Ejus vitam Miletus Laodiciæ Episcopus scripsit, quam Isidorus in libro De Ortu et Vita vel Obitu Sanctorum Patrum abbreviavit.

I. Joannes Apostolus et Evangelistes dilectus a Domino et virgo electus post Pentecosten divisis Apostolis in Asiam est profectus, ubi Ecclesias multas fundavit. Domitianus igitur Imperator ejus intellegens famam accersitum eum in dolium ferventis olei ante portam latinam mitti jussit. Ille autem inde exiit illæsus, sicut a corruptione carnis exstiterat alienus. Videns igitur Imperator, quod nec sic a prædicatione desisteret, eum in Patmum insulam in exsilium relegavit, ubi solus degens Apocalypsin scripsit. Eodem anno Imperator propter sui nimiam crudelitaem occiditur et a Senatu, quidquid fecerat, revocatur sicque factum est, ut Sanctus Joannes, qui cum injuria in insulam deportatus fuerat, cum honore Ephesum rediret, occurrente eï unversa turba et dicente: “Benedictus, qui venit in Nomine Domini”. Quum autem ingrederetur urbem, Drusiana ejus dilectrix, quæ suum plurimum desiderabat adventum, mortua efferebatur. Parentes igitur ejus, viduæ et orphani dixerunt ei: “Sancte Joanne, ecce Drusianam efferimus, quæ tuis semper monitis obsecundans nos omnes alebat, tuumque plurimum desiderabat adventum dicens: “O, si videam Apostolum Deï, antequam moriar”. Ecce tu venisti et te videre non potuit”. Tunc jussit pheretrum deponi et corpus resolvi dicens: “Dominus meus Jesus Christus suscitet te, Drusiana, surge et vade in domum tuam et para mihi refectionem”. Statim illa surrexit et cœpit ire sollicita de jussione Apostoli, ita ut sibi videretur, quod non de morte, sed de somno excitasset eam.

II. Altera autem die Craton Philosophus in foro populum convocavit, ut ostenderet, quomodo hic mundus contemnendus esset. Duos enim ditissimos juvenes fratres pretiosissimas gemmas distracto toto patrimonio emere fecerat, et eas in conspectu omnium confringi jusserat. Contigit igitur Apostolum illuc transitum facere, vocansque ad se philosophum hujusmodi mundi contemptum triplici ratione condemnavit. Primo, quia ore hominum laudatur, sed divino judicio condemnatur; secundo, quia ex tali contemptu vitium non curatur, et ideo vanus est, sicut medicina vana dicitur, ex qua morbus nequaquam curatur; tertio, quia contemptus meritorius est, quia sua pauperibus elargitur, sicut Dominus juveni dixit: “Si vis perfectus esse, vade et vende omnia, quæ habes, et da pauperibus”. Cuï Craton dixit: “Si vere Deus Magiser tuus est et vult, ut harum gemmarum pretium pauperibus erogetur, fac, ut reintegrentur, ut ad Ejus facias gloriam, quod ego ad hominum feci famam”. Tunc Beatus Joannes gemmarum fragmenta in manum suam recolligens oravit, et factæ sunt integræ sicut prius, statimque philosophus et illi duo juvenes crediderunt et gemmas vendentes pretium pauperibus erogarunt.

III. Duo insuper juvenes honorati horum exemplo venditis omnibus et pauperibus erogatis Apostolum sunt secuti. Quadam autem die videntes servos suos pretiosis indumentis fulgentes, in uno vero pallio se egentes, contristari cœperunt. Quod quum Sanctus Joannes advertisset, eo quod facie tristes essent, virgas et lapides a littore maris deferri fecit et eos in aurum et gemmas convertit. Qui jussu Apostoli universos aurifices et gemmarios per septem dies quærentes reversi sunt dicentes, quod illi numquam tam purum aurum et tam pretiosas gemmas se vidisse testati sunt, dixitque illis: “Ite, et redimite vobis terras, quas vendidistis, quia cœlorum præmia perdidistis, estote floridi, ut marcescatis, estote divites temporaliter, ut in perpetuum mendicetis”. Tunc Apostolus contra divitias diutius cœpit disputare, ostendens, quod sex sunt, quæ debent nos ab immoderato divitiarum appetitu retrahere. Primum est scriptum, unde recitavit historiam de divite epulone, quem Deus reprobavit, et de Lazaro pauper, quem Deus elegit. Secundum est natura, quia homo sine divitiis nascitur et nudus et sine divitiis moritur. Tertium est creatura, quia sol, luna, sidera, pluvia, aër omnibus sunt communia et communiter sua beneficia largiuntur: sic et inter homines omnia communia esse deberent. Quartum est fortuna. Dixit enim, quod servus efficitur nummi et Diaboli: nummi, quia non possidet divitias, seipse a divitiis possidetur; Diaboli, quia juxta Evangelium amator pecuniæ servus est Mammonæ. Quintum est cura, quia habent curam et sollicitudinem diurnam et nocturnam in adquirendo, in custodiendo timorem. Sextum est jactura et ostendit, quod divitiæ sunt causa jacturæ, quæ est in adquisitione duplicis mali, scilicet mali in præsenti, quod est elatio, et mali in futuro, quod est æterna damnatio, et alterius, quod est in perditione æterna, scilicet duplicis boni, in præsenti, quod est gratia, et boni in futuro, quod est æterna gloria.

IV. Quum igitur Sanctus Joannes contra divitias taliter disputaret, ecce juvenis quidam mortuus efferebatur, qui triginta dies habebat, quod uxorem acceperat. Veniens igitur mater, vidua et cæteri, qui eum flebant, ad pedes Apostoli prociderunt rogantes, quod hunc quoque sicut Drusianam in Nomine Dei suscitaret. Flente igitur Apostolo diutius et orante, continuo resurrexit præceptique eï, ut illis duobus discipulis enarraret, quantam incurrissent pœnam et quantam gloriam perdidissent. Qui multa de gloria Paradisi et de pœnis inferni, quas viderat, enarravit dicens: “O miseri, vidi Angelos vestros flentes et dæmonas gratulantes”, dixitque eïs, quod perdidissent æterna palatia, quæ sunt gemmis coruscantibus fabricata, claritatis mirabilis contentiva, copiosis epulis referta, deliciis plena, gaudiis gloriosa permansura. De inferno autem octo pœnas dixit, quæ his versibus continentur:

Vermes et tenebræ, flagellum, frigus et ignis Dæmonis aspectus, scelerum confusio, luctus.

Tunc ille, qui fuerat suscitatus, et illi duo discipuli, ad pedes Apostolorum se prosternentes rogabant, ut misericordiam consequerentur. Quibus Apostolus ait: “Triginta diebus pœnitentam agite, inter quos orate, ut virgæ et lapides ad naturam pristinam revertantur”. Quod quum factum esset, ait eïs: “Ite, et unde tulistis virgas et lapides, deferatirs”. Quod quum fecissent et virgæ et lapides in suï naturam reversi essent, omnium virtutum gratiam, quam habuerant, receperunt.

V. Quum autem Beatus Joannes per totam Asiæ Provinciam prædicasset, cultores idolorum seditionem in populo concitantes Joannen ad templum Dianæ trahebant cogentes eum sacrificium offerre, quibus Joannes hanc disjunctionem proposuit, ut aut ipsi ad invocationem Dianæ Ecclesiam Christi everterent et ipse idolis sacrificaret, aut ipse ad invocationem Christi templum Dianæ everteret et ipsi in Christum crederent. Huic ergo sententiæ quum major pars populi consensisset exeuntibus cunctis de templo oravit Apostolus et funditus templum corruit et Dianæ imago penitus comminuta est. Aristodemus autem Pontifex idolorum in populo seditionem maximam concitavit, ita ut una pars contra aliam ad prœlium pareretur. Cuï Apostolus: “Quod tibi vis faciam, ut placearis”. Cuï ille: “Si vis, ut credam in Deum tuum, dabo tibi venenum bibere, et si nullam in te læsionem videro, verus Deus Dominus tuus apparebit”. Cuï Apostolus: “Fac, ut locutus es”. Et ille: “Volo, ut ante alios morientes videas, ut sic amplius pertimescas”. Pergens igitur Aristodemus ad Proconsulem duos viros decapitandos petivit et coram eïs omnibus venenum dedit, qui mox ut venenum dedit, biberunt et spiritum exhalaverunt. Tunc Apostolus calicem accipiens et signo Crucis se muniens totum venenum bibit et nullam læsionem incurrit, quapropter Deum omnes laudare cœperunt. Aristodemus autem dixit: “Adhuc mihi inest dubietas, sed si veneno mortuos suscitaverit, absque dubio vere credam”. Tunc Apostolus eï tunicam suam tribuit. Cuï ille: “Cur mihi tunicam tuam dedisti?”. Cuï Apostolus: “Ut sic confusus a tua infidelitate discedas”. Cuï ille: “Numquid tunica tua me credere faciet?”. Et Apostolus: “Vade, et mitte eam super corpora defunctorum dicens: “Apostolus Christi me misit ad vos, ut in Christi Nomine exsurgatis””. Quod quum fecisset, illico surrexerunt. Tunc Apostolus Pontificem et Proconsulem credentes cum omni parentela sua Christi Nomine baptizavit, qui in honorem Beati Joannæ ecclesiam construxerunt.

VI. Refert Beatus Clemens, sicut in Libro IV. Ecclesiasticæ Historiæ invenitur, quod quodam tempore Apostolus quendam juvenem pulchrum et fortem convertit et eum cuïdam Episcopo sub depositi nomine commendavit. Post aliquod autem tempus juvenis dereliquit Episcopum et factus est princeps latronum. Apostolus itaque ad Episcopum venit et suum depositum requisivit. Quumque ille de pecunia intellegeret et ex hoc vehementer stuperet, dixit eï Apostolus: “Juvenem illum a te repeto, quem tibi tam studiose recommendavi”. Cuï ille: “Pater Sancte, in anima mortuus est et in tali monte cum latronibus degit, quorum ipse princeps est”. Quibus auditis vestem suam scidit et caput suum pugnis feriens: “Bonum, inquit, te custodem fratris animæ dereliqui”. Confestim igitur sibi equum parari jussit et ad illum montem intrepidus cucurrit. Quem quum juvenis inspexisset, præ pudore nimio statim equum ascendit et velocius aufugit. Apostolus autem ætatis oblitus urget calcaribus equum e post tergum clamitat fugientis: “Ut quid, fili dilectissime, fugis Patrem et inermem senem? Ne timeas, fili, quia pro te Christo rationem reddam et certe pro te libenter moriar, sicut pro nobis Christus est mortuus. Revertere, fili, revertere, quia Dominus me misit”. Qui audiens compunctus rediit et amarissime flevit. Apostolus autem ad pedes ejus procidit et manum tamquam per pœnitentiam jam purgatam osculari cœpit. Jejunante igitur et orante pro eo Apostolo veniam impetravit ipsumque postmodum in Episcopum ordinavit.

VII. Legitur quoque in eadem Hisoria Ecclesiasica et habetur in glossa super secundam canonicam Joannæ, quod quum Joannes apud Ephesum balnea lavandi gratia introisset et ibidem Cerinthum Hæreticum vidisset, protinus exiit dicens: “Fugiamus hinc, ne balnea super nos corruant, in quibus lavatur Cerinthus veritatis inimicus”.

VIII. Quum avis quædam, quæ perdix dicitur, ut ait Cassianus in Libro Collationum, viva Beato Joannæ a quodam oblata fuisset et ille eam quasi demulcendo tangeret et contrectaret, quidam adolescens hoc videns ad coævos suos ridendo dixit: “Videte, quomodo ille senex cum avicula sicut puer ludit”. Quod Beatus Joannes per Spiritum recognoscens juvenem ad se vocavit et, quid in manu teneret, inquisivit. Cuï quum se arcum tenere diceret, ait: “Quid inde facis?”. Et juvenis: “Aves inde ac bestias sagittamus”. Cuï Apostolus: “Qualiter?”. Tunc juvenis cœpit arcum tendere et tensum in manu tenere. Sed quum nihil eï Apostolus diceret, juvenis arcum distendit. Cuï Joannes: “Quare, fili, arcum distendisti?”. Et ille: “Quia, si diutius tensus teneretur, ad jacienda jacula infirmior redderetur”. Et Apostolus ad hoc: “Sic et humana fragilitas ad contemplationem minus valida fieret, si semper in suo rigore persistens fragilitati suæ intersum condescendere recusaret. Nam et aquila cunctis avibus celsius volat et solem clarius conspicit et tamen naturæ necessitate ad ima descendit: sic et humanus animus, quum se modicum a contemplatione retrahit, crebra innovaione ardentius ad cœlestia tendit”.

IX. Beatus igitur Joannes, ut testatur Jeronymus, quum ipse usque ad ipsam suam ultimam senectutem Ephesi moraretur, et vix inter discipulorum manus ad ecclesiam deferretur nec plura verba dicere posset, ad quamlibet pausam hoc dicebat: “Filioli, diligie alterutrum”. Tandem fratres, qui cum meo erant, admirantes, quod semper eadem diceret, dixerunt eï: “Magister, quare sempre eadem loqueris?”. Qui respondit: “Quia præceptum Domini est, et si solum hoc fiat, sufficit”.

X. Refert quoque Helinandus, quod quum Joannes Evangelistes Evangelium scribere deberet, prius indicavit jejunium, ut orarent se digna scripturum. Fertur autem ipsum pro illo loco secretissimo, in quo divina scripturus secesserat, orasse, ut nullas huic insistens operi ventorum aut imbrium injurias pateretur. Hancque eïdem loco usque hodie reverentiam elementa servare dicuntur. Hæc Helinandus.

XI. Quum igitur esset nonaginta octo annorum et a Passione Domini, secundum Isidorum, anno sexagesimo septimo, apparuit eï Dominus cum discipulis Suis dicens: “Veni, dilecte Mi, ad Me, quia tempus est, ut in mensa Mea cum tuis fratribus epuleris”. Surgens autem Joannes cœpit ire. Cuï Dominus: “Dominica die ad Me venies”. Veniente igitur Dominica universus populus convenit in ecclesia, quæ fuerat ipsius nomine fabricata. Qui a primo pullorum cantu prædicavit eïsdem, hortans eos, ut in fide essent stabiles et in mandatis Deï ferventes essent. Post hoc foveam quadratam juxta altare fecit fieri et terram extra ecclesiam jactari descendensque in foveam expansis ad Deum manibus dixit: “Inviatum ad convivium Tuum, Domine Jesu Christe, ecce venio gratias agens, quia dignatus es me ad Tuas epulas invitare, sciens, quod ex toto corde meo desideravi Te”. Quumque orationem finiisset, tanta lux super eum emicuit, quod nullus eum respicere potuit. Recedente autem lumine manna fovea plena invenitur, quod in loco illo usque hodie generatur, ita ut in fundo foveæ instar minutæ harenæ scaturire videatur sicut in fontibus fieri consuevit.

XII. Sanctus Edmundus Rex Angliæ nulli, petenti in nomine Sancti Joannæ Evangelistæ, aliquid denegabat, unde contigit, quod quidam peregrinus absente camerario in nomine Sancti Joannæ Evangelistæ importune a Rege eleemosynen postularet. Cuï Rex pretiosum anulum, quum nihil aliud in promptu haberet, dedit. Sed post plures dies quidam miles Angliæ in transmarinis partibus constitutus ab eodem peregrino anulum Regi referendum in hæc verba recepit: “Ille, cuï et pro cujus amore anulum dedisti, tibi remandat”. Unde liquido patuit, quod Beatus Joannes eïdem in forma apparuit peregrini.

XIII. Isidorus De Ortu e Vita vel Obitu Sanctorum priorum: “Mutavit Joannes in aurum silvestres frondium virgas, littoræque saxa in gemmas mutavit, gemmarum fragmina in propriam reformavit naturam, præcepto viduam suscitavit, et redivivum juvenis corpus remeante anima reparavit, bibens letiferum haustum evasit periculum et eodem prostratos in vitæ reparavit statum”. Hæc Isidorus.

Iacobus de VoragineLegenda aurea00 Iacobus de Voragine Legenda aurea De adventu domini

Adventus domini per quattuor septimanas agitur ad significandum quod quadruplex est adventus: scilicet in carnem, in mentem, in mortem et ad judicium. Ultima autem septimana vix finitur, quia sanctorum gloria, quae dabitur in ultimo adventu, nunquam terminabitur. Hinc est etiam quod primum responsorium primae dominicae adventus computato gloria patri quattuor versus continet ut praedictos quattuor adventus designet. Quis autem aut cui magis conveniat, prudens lector attendat. Licet autem quadruplex sit adventus, tamen ecclesia specialiter de duplici: sed in carnem et ad judicium videtur memoriam facere sicut in officio ipsius temporis patet. Hinc est etiam quod jejunium adventus partim est exsultationis partim moeroris. Nam ratione adventus in carnem dicitur jejunium exsultationis: ratione adventus ad judicium domini jejunium moeroris. Et ad hoc innuendum ecclesia cantat tunc quaedam cantica laetitiae: et hoc propter adventum misericordiae et exsultationis: quaedam vero deponit, et hoc propter adventum severae justitiae et moeroris. Circa adventum igitur in carnem tria videri possunt: scilicet adveniendi opportunitas, adventus necessitas et utilitas. Opportunitas veniendi attenditur primo ex parte hominis qui primo in lege naturae convictus fuit de defectu cognitionis divinae. Unde et tunc in pessimos errores idololatriae cecidit: et ideo coactus est clamare ac dicere: Illumina oculos meos etc. Deinde advenit lex jubens in qua convictus est de impotentia; cum prius clamaret: nondum est qui impleat sed qui jubeat. Ibi enim est solummodo eruditus: sed non a peccato liberatus: nec per aliquam gratiam ad bonum adjutus et ideo coactus est clamare ac dicere: Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. Opportune igitur filius dei advenit, quum homo de ignorantia et impotentia convictus fuit ne si forte ante venisset homo, suis meritis salutem adscriberet et ideo medicinae gratus non esset. Secundo ex parte temporis quoniam venit in pleenitudinem temporis etc. Galat. VII. At ubi venit plenitudo temporis etc. Augustinus. Multi dicunt quare non ante venit Christus, quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo, per quam facta sunt omnia tempore. Denique uni venit plenitudo temporis. Venit ille qui nos liberavit a tempore. Liberati autem a tempore venturi sumus ad illam aeternitatem, ubi nullum est tempus. Tertio ex parte vulneris et morbi universalis. Quare enim quando morbus erat universalis opportunum fuit universalem exhiberi medicinam. Unde dicit Augustinus. Quod tunc magnus venit mediens, quando per totum mundum magnus jacebat aegrotus. Unde ecclesia in septem antiphonis, quae cantantus ante nativitatem domini, ostendit multiplicitatem sui morbi et ad quemlibet petit remedium medici. Antem siquidem adventus filii dei in carnem eramus ignorantes sive caeci, poenis aeternis obligati, servi diaboli, mala peccati consuetudine juncti, tenebris obvoluti, exsules a patria expulsi. Ideoque indigemus doctore, redemptore, liberatore, eductore, illuminatore et salvatore. Quia igitur ignorantes eramus et ideo ab ipso doceri indigebamus et ideo statim in prima antiphona clamamus: O sapientia quae ex ore altissimi prodisti etc. Veni ad docendum nos viam prudentiae. Sed parum prodesset, si doceremur et non redimeremur, et ideo ab ipso redimi postulamus, cum in secunda clamamus: O adonay et dux domus Israhel etc., veni ad redimendum nos in brachio extento. Sed quid prodesset, si essemus docti et redempti, si adhuc post redemptionem detineremus captivi, et ideo liberari petimus, cum in tertia clamamus: O radix yesse etc. Veni ad liberandum nos, jam noli tardare. Sed quid prodesset captivis, si essent redempti et liberati, sed tamen nondum essent ab omni vinculo absoluti, ut scilicet suae potestatis essent et libere, quo vellent, ire possent. Parum igitur prodesset, si nos redemisset et liberasset, si tamen adhuc vinctos teneret. Et ideo ab omnibus peccati vinculi educi petimus, cum in quarta clamamus: O clavis david etc. Veni et educ vinctos de domo carceris, sedentes in tenebris et umbra mortis. Sed quia illi, qui diu fuerunt in carcere, habent oculos tenebratos nec clare videre possunt, ideo post absolutionem a carcere restat nos esse illuminandos, ut videamus, quo ire debeamus. Et ideo in quinta clamamus: O oriens splendor lucis etc. Veni et illumina sedentes in tenebris et umbra mortis. Sed si essemus docti redempti et ab inimicis penitus liberati et illuminati, quid valeret, nisi deberemus salvari, et ideo in duabus sequentibus salvari petimus et dicimus: O rex gentium etc. Veni salva hominem quem de limo formasti. Item o Emannuel etc. Veni ad salvandum nos domine deus noster. In prima auten petimus salutem gentium. Unde dicitur: O rex gentium. In secunda salutem Iudaeorum, quibus Deus dederat legem. Unde dicitur: O Emmanuel rex et legifer noster.

Utilitas autem adventus Christi a diversis sanctis diversimodo assignatur. Ipse namque Deus sicut patet Luc. IV. propter septem utilitates se venisse et missum esse testatur dicens: Spiritus domini super me etc. Ubi per ordinem dicit, se missum esse ad pauperum consolationem, ad contritorum sanationem, ad captivorum remissionem, ad totius humani generis redemptionem, ad meritorum retributionem. Augustinus autem ponuit tres utilitates adventus Christi dicens: In seculo isto maligno quid abundat, nisi nasci, laborare et mori. Haec sunt mercimonia regionis nostrae et ad tales merces mercator ille descendit. Et quia omnis mercator dat et accipit, dat quod habet, et accipit quod non habet, Christus in ista mercatura dedit et accepit. Accepit, quod hic abundat, scilicet nasci, laborare et mori, dedit renasci, resurgere et in aeternum regnare. Item Venit ad nos coelestis ngotiator, accipete contumeliam et dare honorem, subire mortem et dare vitam, haurire ignominiam et dare gloriam. Gregorius autem ponit IV. utilitates sive causas sui adventus dicens: studebant omnes superbi de Adam stirpe geniti prospera vitae praesentis appetere, adversa devitare, opprobria fugere, gloriam appetere. Venit inter eos incarnatus dominus adversa appetens, prospetra speruens, opprobria amplectens, gloriam fugiens. Ideo Christus exspectatus veniens nova docuit, docens nova mirabilia excercuit, mira faciens prava toleravit. Bernardus quoque alias ponuit dicens: triplici morbo miserabiliter laboramus; nam et faciles sumus ad seducendus, debiles ad operandum et fragiles ad resistendum. Si discernere volumus inter bonum et malum, decipimur. Si temperamus facere bonum, deficimus. Si conamur resistere malo, superamur. Necessarius est primum salvatoris adventus, ut in nobis per fidem habitans illuminet caecitatem nostram et nobiscum manens adjuvet infirmitatem nostram et pro nobis stans fragilitatem nostram protegat et propugnet. Haec Bernardus. Circa secundum adventum, scilicet ad judicium, duo videnda sunt, scilicet antecedentia judicium et comitantia. Antecedentia sunt tria. Signa terribilia, Antichristi fallacia et ignis vehementia. Signa autem terribilia praecedentia judicium ponuntur quinque, Luc. XXI. Erunt signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris et fluctuum. Tria signa determinantur Apocal. VI. Sol factus est niger, tanquam saccus cilicinus: et luna facta est sicut sanguis, et stellae ceciderunt super terram. Sol igitur dicitur obscurari, vel quantum ad sui luminis privationem, ut patre familias, id est, homine moriente quasi lugere videatur, vel quantum ad majoris lucis, id est, claritatis Christi Jesu superventionem, vel quantum ad metaphoricam locutionem, quia secundum Augustinum tam severa erit vindicta divina, quod etiam sol ipsam respicere non audebit. Vel quantum ad misticam significationem, quia sol justitiae Christus tum obscurus erit, quia nullus ipsum confiteri audebit. Coelum autem dicitur hic aerium et stellae vocantur a substantia, quia habent similitudinem stellarum, et dicuntur stellae cadere de coelo secundum vulgi opinionem, quando substantia descendit. Unde et scriptura conformat se communi modo loquendi, tunc autem maxime liet talis impressio, quia ignea qualitas abundat. Et hoc facit dominus ad terrorem peccatorum vel stellae dicuntur cadere, quia ignear comas emittent vel multi, qui videbantus stellae, de ecclesia cadent, vel quia retrahent lumen suum, ut minime videantur. De quarto signo quod erit pressura in terrir legitur Matth. [XXIV|XXIII: Erit tunc tribulatio qualis nunquam fuit ab initio mundi etc. Quintum signum scilicet confusionem maris quis existimant esse, quod mare cum magno fragore peribit a pristina qualitate secundum illud Apocal. XXI: et mare jam non est; vel secundum alios ille somnus erit, quoniam non sine murmure magno XL cubitus super montes elevabitur et postera deprimetur. Vel ad litteram secundum Gregorium: tunc fuit nova et inaudita maris et fluctuum perturbatio. Hieronymus autem in annalibus Hibraeorum invenit XV signa preacedentia judicium. Sed utrum continue futura sint an interpolatim, non expressit. Prima die eriget se mare XL cubitus super altitudinem montium stans in loco quasi murus. Secunda die tantum descendet ut vix videri possit. Tertia die marinae belluae apparentes super mare dabunt rugitus usqus ad coelum et earum mugitus solus Deus intelliget. Quarta ardebit mare et aqua. Quinta arbores et harbae dabunt rorem sanguineum: in hac etiam quinta die, ut alii asserunt, omnia volatilia coeli congregabuntur in campis, unumquodque genus in ordine suo, non gustantia, nec bibentia, sed vicinum adventum judicis formidantia. Sexta ruent aedificia. In hac etiam VI die, ut dicitur, fulmina ignea surgent ab occasu solis contra faciem firmamenti usque ad ortum concurrentia. Septima petrae ad invicem collidentur et in quatur partes scindentur et unaquaeque pars, ut dicitur, collidet alteram nescietque homo sonum illum, sed tantum Deus. Octava fiet generalis terraer motus, qui adeo erit magnus, ut dicitur, quod nullus homo, nullum animal stare poterit, sed ad solum omnia prosternentur. Decima exibunt homines de cavernis et ibunt velut amentes nec mutuo sibi loque poterunt. Undecima surgent ossa mortuorum et stabunt super sepulchra ab ortu solis usque ad occasum, ut inde mortui exire valeant. Duodecima cadent stellae: omnia enim sidera errantia et stationantia spargent ex se igneas comas et iterum tunc valde generabuntur a substantia: in hac etiam die dicitur, quod omnia animalis venient ad campos mugientia nec gustantia nec bibentia. Tredecima moretur viventes, ut cum mortuis resurgant. Quarta decima ardebit coelum et terra. Quinta decima fiet coelum novum et terra nova et resurgent omnes. Secundum quod praecedit judicium, erit antichristi fallacia. Ipse enim omnes decipere conabitur quatuor modis. Primo per callidam suasionem sive scripturae falsae expositionem. Nitetur enim persuadere et ex scriptura firmare, se esse Messiam in lege promissum, et legem Christi destruet et suam statuet. Psalm.: Constitue domine legislatorem super eos etc. Glossa: id est antichristum legis pravar latorem. Daniel XI. Et dabunt abominationem et desolationem templo. Glossa: Antichristus in templo Dei sedebit quasi Deus ut legem Dei auferat. Secundo per miraculorum operationem. II. Thess. II: Cujus adventus erit secundum operationem Satanae in omnibus verbis et signis et prodigiis et mendaciis. Apocal. XIII: Fecit signa ut etiam ignem faceret de coelo in terram descendere. Glossa: Ut apostolis datus est spiritus sanctus in specie ignis et illi dabunt spiritum malignum in specie ignis. Tertio per donorum largitionem. Dan. XIII. Dabit eis potestatem in multis et terram dividet gratuito. Glossa: Antichristus deceptis dona multa dabit et terram suo exercitui dividet. Qaos enim suo terrore subjugare non potuit, avaritia subjugabit. Quarto per tormentorum illationem. Daniel VIII: Supra quam credi potesto, universa vastabit. Item Gregorius loquens de Antichristo: Robustos quippe interfecit, cum eos, qui invicti sunt, corporaliter vincit. Tertium quod praecedet judicium, erit ignis vehementia, qui idem praecedit faciem judicis. Illum enim ignem emittet Deus. primo propter mundi innovationem: purgabit enim et renovabit omnia elementa, unde et ad instar aquae diluvii, XV cubitis montibus altior erit, sicut dicitur in hystoria scholastica, quia opera hominum tantum ascendete poterant. Secundo propter hominum purgationem, quia illis qui tunc vivi reperientur, erit locus purgatorii. Tertio propter majorem damnatorum cruciationem. Quarto propter majorem sanctorum illuminationem. Nam secundum Basilium Deus facta mundi purgatione dividet calorem a splendore et totum calorem mittet ad regionem damnatorum, ut amplius crucientur, et totum splendorem ad regionem beatorum, ut amplius jucundentur. Concomitantia ante judicium erunt plura. Primum est disceptatio judicis. Judex enim in vallem Josaphat descendet et bonos et malos judicabit, bonos a dextris et malos a sinistris statuet. Et credendum est in loco eminent eum futurum, unde caeteri poterunt eum videre. Nec intelligendum est, quod omnes intra illam valliculam concludantur, quia hoc esset puerile, ut dicit Hieronymus, sed quod erunt ibi et in locis circumjacentibus. In parva autem terra innumerabilia millia hominum esse possunt, maxime quando constringuntur. Et si necesse fuerit, electi erunt in aere corporum agilitare. Damnati vero etiam esse poterunt divina suspendente virtute. Quia et tunc judex cum malis disceptabit et eos pro operibus misericordiae, qui non habuerunt, objurgabit et tunc omnes super se plangent, secundum quod ostendit Chrysostomus secundum Mathaeum dicens: plangent se Judaei videntes viventem et vivificantem, quem quasi hominem mortuum existimabant, et consurgentes se et gentiles, qui variis disputationibus philosophorum decepti irrationabilem stultitiam putaverunt esse Deus colere crucifixum. Plangent se Christiani peccatores, qui magis dilexerunt mundum, quam Deum vel Chirstum. Plangent se haeretici, qui purum hominem crucifixum dixerunt, cum viderunt ipsum esse judicem, in quem compunxerunt Judaei. Plangent se omnes tribus terrae, quod nec resistendi virtus est contra eum nec fugiendi facultas ante faciem ejus est nec poenitentiae locus nec satisfactionis tempus. Est angustia enim omnium rerum nihilque iis remanet praeter luctum. Secundum est differentia ordinis. Nam sicut dicit Gregorius: in judicio quatuor erunt ordines, duo ex parte reproborum, et duo ex parte electorum. Alii enim judicantur et pereunt sicut hi, quibus dicitur: Esurivi et non dedistis mihi manducare etc. Alii vero non judicantur et pereunt, sicut hi, de quibus dicitur: qui non crediderit, jam judicatus est. Quia nec judicis verba percipiunt, qui ejus fidem nec verbo tenus servare voluerunt. Alii judicantur et regnant, sicut viri perfecti, qui alios judicabunt, non quod sententiam ferant, quia hoc solius judicis est, sed dicuntur judicare, id est, judicanti assistere. Et illa assistentia erit primo ad sanctorum honorem. Magnus enim honor erit, cum judice sessionem habere. Juxta quod promisit dicens: sedebitis super sedes etc. Secundo ad sententiae confirmationem. Sententiam judicis adprobabunt, sicut aliquando illi, qui judicant assistunt, ejus sententiam approbant et ad ipsam approbandam subscribunt, Psalm.: ut facian in iis judicium conscriptum etc. Tertio ad malorum condemnationem, quos quidem condemnabunt ex vitaer suae operatione. Tertium est insignia passionis, scilicet crux, clavi et cicatrices in corpore. Haec enim erunt primo in ostensionem suae gloriosae victoriae et ideo in excellentia gloriae apparebunt. Unde Chrysostomus super Matth.: Crux et cicatrices radiis solis erunt lucidiores. Item considera, quanta sit virtus crucis. Sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum ut discas, quantum crux et luna lucidior et sole praeclarior est. Secundo in ostensionem suae misericordiae, ut ex hoc ostendatur, quod misericorditer boni sunt salvati. Tertio in ostensionem suae justitiae, ut ex hoc ostendatur, quam justissime reprobi sunt damnati, quia scilicet tantum pretium sui sanguinis contemserunt, unde in haec verba iis exprobrabit, ut dicit Chrysostomus super Matthaeum dicens: ego propter vos homo factus sum, propter vos alligatus sum et delusus et caesus et crucifixus, ubi est tantarum injuriarum mearum fructus? Ecce pretium sanguinis mei, quem dedi pro redemtione aminarum vestrarum. Ubi servitus vestra, quam mihi prop retio sanguinis mei dedistis? Ego super gloriam meam vos habebo, quum essem Deus apparens homo: et viliorem me omnibus rebus vestris fecistis. Nam omnem rem vilissimam terrae amplius dilexistis, quam justitiam meam et fidem. Haec Chrysostomus. Quartum est severitas judicantis, non enim flectetor timore, quia omnipotens est. Chrysostomus. Nec resistendi virtus est contra eum nec fugiendi facultas etc. Nec munere poterit corrumpi, quia ditissimus est. Bernardus. Veniens veniet dies illa, in qua plus valebunt pura corda quam astuta verba, et conscientia bona quam marsupia plena. Ille enim est, qui non falletur verbis nec flectetur donis. Item Augustinus. Exspectatur dies judicii et aderit ille aequissimus judex, qui nullius potentis personam accipit, cujus palatium auro et argento nullus episcopus vel abbas vel comes corrumpere poterit. Nec odio, quia optimus est. In eum enim, quia optimus est, odium cadere non potest. Sapient. XI. Nihil odisti eorum quae fecisti. Nec amore, quia justissimus est. Unde etiam fratres suos, id est falsos Christianos non liberabit. Psal.: Frater non redimet. Nec errore, quia sapientissimus est. Leo papa: Iste est tremendus aspectus, cui pervium est omne solidum et apertum omne secretum, cui obscura clarent, muta respondeat, silentium confitetur et si non voce meus loquitur. Et ideo cum ejus sapientia sit talis et tanta, contra ipsius sapientiam nihil valebunt allegationes advocatorum, nec sophismata philosophorum, nec praeclarissima eloquia oratorum, nec astutiae versutorum. De his quatuor sic dicit Hieronymus: quanti illic elingues et muti feliciores loquacibus erunt, quo ad primum, quanti pastores philosophis, quo ad secundum, quanti rustici oratoribus, quo ad tertium, quanti hebetes argutiis praeferendi sunt Ciceronis, quo ad quartum. Quintum est accusator horribilis. Tres enim tunc accusatores contra peccatorem stabunt. Primus est dyabolus, qui tunc accusabit. Augustinus: praesto tunc erit dyabolus recitans verba professionis nostrae et objicens nobis quaecunque fecimus, in quo loco et in qua hora peccavimus, et quid boni facere tunc debuimus, dicturus est enim ille adversarius: Aequissime judex judica istum meum esse ob culpam, qui tuus esse voluit per gratiam, tuus est per naturam, meus per miseriam, tuus ob passionem, meus ob suasionem, tibi inobediens, mihi obediens, a te accepit immortalitatis stolam, a me accepit hanc pannosam, qua indutus est, tunicam, tuam vestem dimisit, cum mea huc venit. Aequissime judex judica illum meum esse et mecum damndandum esse. Heu poteritne talis aperire os, qui talis invenitur, ut juste cum dyabolo deputetur. Haec Augustinus. Secundus accusator erit proprium scelus. Peccata enim propria unumquemque accusabunt. Sapient. IV. Venient in cogitationem peccatorum suorum timidi et transducent illos ex adverso iniquitates eorum. Bernardus. Tunc loquentia simul ejus opera dicent: Tu nos egisti, opera tua sumus, non te deseremus, sed sempre tecum erimus et tecum ad judicium pergemus; multisque et multiplicibus criminibus eum accusabant. Tertius accusator erit totus mundus. Gregorius. Si quaeris, quis te accusabit, dico, totus mundus. Offenso enim creatore offenditur totus mundus. Chrysostomus super Matthaeum. In illo die nihil est quod respondeamus, ubi coelum et terra, aqua, sol et luna, dies et noctes et totus mundus stabunt ante Deum adversus nos in testimonium peccatorum nostrorum. Et si omnia tacerent, ipsae tamen cogitationes nostrae et opera specialiter stabunt adversus nos ante deum nos fortiter accusantes. Sextus est testis infallibilis. Tres enim testes tunc adversum se habebit peccator. Unum supre se habebit peccator, scilicet Deum, qui erit judex et testis. Jerem. XXIX. Ego sum judex et testis dictis dominus. Alium intra se scilicet conscientiam. Augustinus: Quisquis futurum judicem times, praesentem conscientiam corrige. Sermo enim tuae causaer testimonium et conscientiae tuae. Tertium jusxta se, scilicet proprium angelum ad custodiam deputatum, qui tamquam conscius omnium quae fecit, contra eum testimonium perhibebit. Job. XX. Revelabunt coeli, (id est angeli) iniquitatem ejus. Septimum est accusatio peccatoris de hoc, sicut dicit Gregorius: O quam angustae erunt tunc viae reprobis. Superius erit judex iratus, inferiur horrendumchaos, a dextris peccata accusantia, a sinistris infinita daemonia ad supplicium trahentia, intus conscientia urens, foris mundus ardens. Miser peccator sic deprehensus quo fugiet? latere erit impossibile, apparere intolerabile. Octavum est sententia irrevocabilis. Illa enim sententia nunquam poterit revocari nec ab illa poterit appelari. Triplici enim de causa appellatio in causis judicialibus non recipitur. Primo propter judicis excellentiam, unde a refe ferente sententiam appellari in regno suo non potesto, quia in regno suo nullum supra se habet. Similiter nec ab imperatore vel papa potest appelari. Secundo propter criminis evidentiam, quia quando crimen notorium est, non potest appellari. Tertio propter rem non differendam, quia res non recipit dilationem, quia forte ex dilatione detrimentum pateretur. Similiter non appellatur propter hanc triplicem rationem. Ab illa sententia etiam non poterit appellari a papa. Primo propter judicis excellentiam, quia judex ille nullum supre se habet, sed ipse omnes excedit aeternitate, dignitate et potestate, unde ab imperatore vel papa posset aliquo modo appellari ad Deum. A Deo autem ad nullum licet, quia supra se nullum habet. Secundo propter criminis evidentiam, omnia enim scelera et crimina reproborum ibidem nota erunt et manifesta. Jeremias: Aderit illa dies, in qua facta nostra quasi in quadam tabula picta demonstrabuntur. Tertio propter rem non differendam. Nihil enim, quod ibi ahgitur, differentiam patitur, sed omnia in momento, in ictu oculi peraguntur.

Iacobus de VoragineLegenda aurea0Saeculo XIII Iacobus de Voragine Legenda aurea De sancta Anastasia Saeculo XIII

De nativitate domini nostri Jesu Christi secundum carnem De sancto Stephano

Anastasia nobilissima Romanorum filia, Praetaxati illustris, sed pagani. A matre sua Fantasta Christiana et a beato Chrysogono fidem Christi edocta est. Tradita autem Publio in uxorem languorem simulans semper se ab eius consortio abstinebat. Qui audiens eam cum una tantum ancilla in vili habitu Christianorum carceres circuire et iis necessaria ministrare fecit eam artissime custodiri, ita ut etiam eidem alimoniam denegaret volens autem eam sic perimere, ut posset in eius largissimis possessionibus lascivire. Putans igitur se mori dolorosas epistolas Chrysogono mittebat et ille consolatorias remittebat. Interea vir eius moritur et illa a carceribus liberatur.

Haec habebat tres ancillas pulcherrimas, quae sorores erant. Quarum una dicebatur Agapete, altera Thionia et altera Irenia. Quae cum Christianae essent et praefecti monitis nullatenus oboedirent, in cubiculum eas reclusit, ubi coquinae utensilia servabantur. Praefectus autem in earum ardens amorem ad eas ivit, ut suam libidinem exerceret. Qui in amentiam versus putans se tractare virgines cacabos, patellas, caldaria et similia amplectens osculabatur et, cum ex hoc satiatus fuisset, foras exiit nigerrimus et deformis et vestimentis concisis. Quem servi, qui eum pro foribus exspectaverant, sic aptatum videntes cogitantes, quod in daemonem versus esset, eum verberibus affecerunt et fugientes solum reliquerunt. Cumque imperatorem adiret, ut de hoc conqueretetur, alii virgis percutiebant, alii lutum et pulverem in eum proiciebant suspicantes, quod in furiam versus esset. Oculi autem eius tenebantur, ne sic se defornem videret. Videbatur enim ei, quod ipse et omnes albis vestibus essent induti. Quapropter mirabatur plurimum, cum sic eum omnes deridebant, quem in tanto honore habere consueverant. Putans vero, cum sic se deformem ab aliis didicisset, quod puellae sibi per artem magicam hoc fecissent, iussit eas coram se exspoliari, ut eas saltem nudas aspiceret. Sed statim earum vestimenta sic corporibus adhaeserunt, ut nullo modo exui valerent. Praefectus autem prae admiratione ita obdormivit stertens, quod etiam a pulsantibus non poterat excitari.

Tandem virgines martyrio coronantur et Anastasia ab imperatore cuidam praefecto traditur, ut, si eam sacrificare faceret, postmodum in uxorem eam haberet. Cumque eam in thalamum induxisset et eam amplexari vellet, statim caecus effectus est. Deos adiit quaerens, si evadere posset. Responderunt dicentes: "Quia sanctam Anastasiam contristasti, nobis traditus es et amodo semper nobiscum in inferno torqueberis."

Cumque domum reduceretur, inter manus puerorum vitam finivit. Tunc Anastasia alii praefecto traditur, ut eam in custodia detineret. Audiens enim, quod infinitas possessiones haberet, privatim dixit ei: "Anastasia, si vis esse Christiana, fac, quod praecepit Dominus tuus. Ille enim praecepit: 'Qui non renuntiaverit omnibus, quae possidet etc.' Omnia igitur, quae habes, mihi da et vade, quo volueris, et vere Christiana eris." Cui illa respondit: "Deus meus praecepit: 'Vende omnia, quae habes, et da a pauperibus et non divitibus.' Cum ergo dives sis, contra praeceptum Dei facerem, si aliquid tibi darem."

Tunc Anastasia diro carceri fame crucianda traditur, sed a sancta Theodora, quae iam per martyrium coronata fuerat, per duos menses esca coelesti pascitur. Tandem cum ducentis virginibus ad insulas Palmarias ducta est, ubi multi propter nomen Christi fuerant relegati. Post aliquos vero dies praefectus omnes ad se vocavit et Anastasiam ad palos ligatam ignibis concremavit. Alios vero diversis suppliciis interemit.

Inter quos unus erat, qui pluries propter Christum multis divitiis spoliatus semper dicebat: "Christum saltem mihi non auferetis. Apollonia autem corpus sanctae Anastasiae in viridario facta ibi ecclesia honorifice sepelivit. Passa est autem sub Diocletiano, qui coepit circa annos Domini CCLXXXVII.

De nativitate domini nostri Jesu Christi secundum carnem De sancto Stephano

Iacobus de VoragineLegenda aurea0Saeculo XIII Iacobus de Voragine Legenda aurea De sancta Lucia virgine Saeculo XIII