Carmina (page 2)

V cur humilem me, summe, vocas loca visere blanda

quae te, care, tenent? tecum modularer in illis.

qua tua rura lavat vitrea Liger algidus unda.

Cariaci speciosus ager devexus in amnem,

hinc ubi flumen aquis recreat, hinc pampinus umbris

et crepitans Boreas pineta comata flagellat:

liber nempe solum, piscoso litore pulchrum.

sed Fortunato facies tua reddit amoenum.

- VIII

Ad Gregorium episcopum post itiner

Culmen honoratum, decus almum, lumen opimum,

pastor apostolicae sedis amore placens ,

amplectende mihi semper, sacer arce Gregori,

nec divulse animo, vir venerande, meo:

gaudeo quod rediit Turonis antistes honore

laetificorque mihi te remeasse patrem.

plaudimus instanter communia vota tenere,

civibus et patriae te revocasse diem.

praesentem famulum mecum commendo, sacerdos,

optantes longe vos moderare gregem.

a Ad eundem

Officiis generose piis, pater alme Gregori,

mente salutifera qui petis astra palam,

et quicumque tuis monitis animatur inermis.

militiae sacrae victor habebit opem; (119)

commendans humilem famulum me solvo salutem

semper amore pio, vir benedicte deo.

pagina si brevis est, non est brevis ardor amantis,

nam plus corda colunt quam mea verba canunt.

b Ad eundem pro libro praestito

Carmina diva legens proprioque e pectore condens,

participans aliis fit tibi palma, parens.

haec quoque, quae pridem tribuisti pastor ovili,

grates persolvens debite laudo libens.

vos tamen hinc maneant donaria celsa tonantis,

qui sacras inopi distribuistis opes.

quae cum percontare queam, pro munere tanto

tunc magis ore meo gratia vestra sonet. –

praesentem famulum Prodomerem, summe sacerdos,

commendo supplex, dulcis amore pater.

cui sua concedens iustae moderamine librae

crescat honore dei palma futura tibi.

- IX

Ad eundem pro invitatione

Invitas pietate patris sacer ire Gregori

qua domini Turonis pascis amore greges.

quo sacer antistes meritis Martinus opimis

quas prius obtinuit, has tibi cessit oves.

nunc quoque per caulas et florea pascua Christi

rite gubernantes ducitis ambo greges.

sed mihi vim faciens vester modo frater honore,

ad vos ne properem nempe, retorsit iter,

saepe rogans voto, mandato et missile verbo;

et coniuratus sum sibi pollicitus.

vir bonitate placens et pastor pacis amator:

foederis ob studium sit veniale, precor.

vos quoque sed genitae propriae, venerande, salutant,

ast ego commender, quaeso, beate pater.

- X

(119)

Ad eundem pro commendatione mulieris

Summe pater patriae, specimen pietatis opimae,

dulce caput Turonis, religionis apex,

iugiter alta sequens, clementi corde Gregori,

unde animae decus est huc ratione petens:

quam commendasti venientem, celse sacerdos,

hanc redeuntem ad te suscipe more patris.

sis quoque longaevus cunctorum, care, recursus,

et mihi vel reliquis sit tua vita seges.

- XI

Ad eundem de itinere suo

Iugiter opto libens, sacer amplectende Gregori,

cernere vos oculis, quaerere litterulis.

dulce videre mihi, at si desit copia cerni,

spes erit oranti vel dare verba patri.

nuper ab aspectu decedens concite vestro

per glaciem vitreas me loquor isse vias.

sed crucis auxilio, Martino operante patrono,

perveni ad matres salvus, opime pater.

quae vos multiplici veneranter honore salutant:

ast ego pro reditu vota salutis ago.

- XII

Ad eundem salutatoria

Summe sacerdotum, bonitatis opima facultas,

culmen honore tuo, lumen amore meo,

officiis venerande sacris, pietatis alumne,

pignore amicitiae corde tenende meae,

florens in studiis et sacra in lege fidelis,

semper agens animae dona futura tuae:

te? pater, ergo precans terram freta sidera testor.

ut velis ore sacro me memor esse tuum.

- XIII

(119)

Ad eundem pro pomis et grafiolis

Officiis generose piis, sacer arce Gregori,

absens fis praesens munere, summe pater:

qui mihi transmittis propria cum prole parentes,

insita cum fructu: surcula, poma simul.

det deus omnipotens, meritorum fruge repletus

mala legas avide quae paradisus habet.

- XIV

Ad eundem de commendatione puellae

Cum graderer festinus iter, pater alme Gregori,

qua praecessoris sunt pia signa tui,

quod fertur convulsa iacens radicitus arbor

Martini ante preces exiluisse comis,

quae fidei merito nunc stat spargendo medellas,

corpora multa medens, cortice nuda manens:

fletibus huc genitor genetrixque puella,

voce inplendo auras et lacrimando genas,

figo pedem, suspendo aurem: mihi panditur ore

vix per singultus vendita nata suos.

quaero adhuc: questus perhibet nullo indice furto

furti ex obiectu hanc pater ire iugo;

se voluisse dare et iurantes ordine testes

nomine quemque tenens, nec potuisset egens.

non aderat iudex, erat accusator adurguens:

hic ego quid facerem, posse vetante, sacer?

῾si plus hic᾿, dixi, ῾praesens Martinus adesset,

nil permisisset perdere pastor ovem᾿.

sed tamen invalui recolens te, summe sacerdos,

spem praecessoris qui pietate refers,

discute, distringe ac, si sit secus, eripe dulcis

et pater adde gregi: hanc quoque redde patri.

me simul officio famulum tibi, care, subactum

protege perfugio, pastor opime, pio.

- XV

119)

Item ad eundem de commendatione peregrini

Vir bone, pro meritis adipiscens culmen honoris,

nobile praesidium. pontificale caput,

quem gradus et genium fructu pietatis opimo

dignius adtollunt amplificante deo:

ut tibi sit famulans memoratus amore benigno,

Fortunati humilis te, pater, orat apex.

hic peregrinus item laetetur, summe sacerdos,

pastorem et patriam te meruisse suam.

- XVI

Ad eundem salutatoria

Pastor honoris apex, venerabilis arce sacerdos

et decus alme patrum, religionis amor.

gloria pontificum, meriti pia palma, Gregori,

adsurgente gradu nobile iure caput;

Fortunatus, opem tribui qui poscit Olympi,

per te, care pater. quo mereatur age.

- XVII

Item ad eundem salutatoria

Visitat a vobis dignanter epistula currens

me, sacer antistes, vir pietate pater.

hanc avidus capiens oculis animoque recurro.

sospite te gaudens, quod referebat apex.

V longius huc vestro sub nomine, papa Gregori,

pagina me recreet missa salutis ope.

- XVIII

Dominis sanctis atque apostolicis in Christo patribus ecclesiae pontificibus

Fortunatus

Gloria pontificum, veneratio Christicolarum,

norma sacerdotum, culmen et orbis honor,

qui loca perspicitis propriae mercedis amore.

succurrendo viris vester ut extet apex: (123)

ecce venit praesens Italus, peregrinus et hospes:

cernens pastores ne, precor, erret ovis.

qualiter ad patriam properet, solacia poscit:

inveniat munus vos vagus exul inops.

me Fortunatum proprium pietate parentum

conciliate polo, quaeso, precando deum.

- XIX

Ad Aredium abbatem

Opto, benigne pater, verbo tibi ferre salutem,

si minus hinc oculo cernere te valeo.

est etenim vestri tantus mihi cultus honoris,

ut pro me occurrat hinc tibi missus apex.

quaeso, beate, tamen per dulcia pabula Christi:

me quoque commemores, cum dabis ore preces.

munera credo dei tribui mihi, pastor Aredi,

si Fortunati sis memor, alme, tui.

pro me etiam sanctam genetricem, care, salutans,

cum redit iste puer, redde loquentis opem.

vos itidem genitae propriae, pater ample, salutant,

Agnes amore pio cum Radegunde simul.

VI

Venantius FortunatusCarmina0Saeculo VI

Venantius Fortunatus

Carmina

Liber VI

Saeculo VI

Liber V Liber VII

Migne Patrologia Latina Tomus 88

De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina

Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis,

se picturato gramine vestit ager,

longius extendunt frondosa cacumina montes

et renovat virides arbor opaco comas:

promittens gravidas ramis genitalibus uvas

palmite gemmato vitis amoena tumet,

promittens flores gracili blandita susurro

deliciosa favis mella recondit scimmie,

progeniem reparans casto fecunda cubili

artifices natos gignere flore cupit:

nexibus apta suis pro posteritatis amore

ad fetus ownans garrula currit avis.

semine quisque suo senio iuvenescit in ipso,

omnia dum redeunt gaudia mundus habet,

sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna

regia Caesareo proficit aula iugo.

ordine molteplici felicem in saecula regem

undique cinxerunt lumina tanta ducum.

culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum:

Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. pagina 125

| cunctorum adventu festiva palatia fervente,

coniugio regis gens sua vota videt.

vos quorum inrigui fontis meat unda, favete:

iudicio vestro crescere parva solent.

Felicem, sol, pande diem radiisque serenis

coma sparge, thalamos sincero lumine conplens:

Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus,

vota facit, qui nunc alieno liber amore

vincula cara subit, cuius moderata iuventa

conubium mens casta petit lasciva retundens;

ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas:

corde pudicus agens, rector tot gentibus unus

et sibi frena dedit; sed quod natura requirit

lege maritali amplexu est contentus in uno.

quo non peccat amor, sed casta cubilia servans

instaurat de prole lares, ubi luserit heres.

Torsit amoriferas arcu stridente sagittas

forte Cupido volans: terris genere omne perurit,

nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda

subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi

regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem,

molliter incumbens et inhaesit flamma medullis.

regalis fervebat apex, nec nocte sopora

cordis erat requies, oculis animoque recurrens

ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans

saepe per amplexum falsa sub immagina lusit.

mox ubi conspexit telo superante Cupido

virginea mitem torreri lampade regem,

laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi:

pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles,

Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne.

quae placet apta toro, maturis nubilis annis,

virginitas in flore tumens, conplexa marito

primitiis placitura suis, nec Damna pudoris

sustinet, unde magis pollens regina vocatur.

hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus

obstet: amata viri dextra leviore repellit

ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis.

sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'.

Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo,

demetit ungue rosas gremioque recondit avaro.

et pariter levibus fregerunt nubila pinnis.

ut venere simul thalamos ornare superbos,

hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam,

inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes,

et litem farere piam; sic deinde Cupido

matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est,

Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum,

qui genus a proavis longo tenet ordine reges

et reges geniturus erit, spes gentis opimae,

quo crevit natale decus generosa propago,

ac melior de stirpe redit famamque priorum

posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum

extendit bellante manu, cui de patre virtus

(quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur,

proficiens unum gemina de gente Triumphum)

perditheuberto pietà veniale

reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus.

cardinis occidui dominans in flore iuventae

iam gravitate senes tenerosque supervenit annos:

legem naturae meruit praecedere factis;

quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas.

qui sensum mature regit generosius hic est

quisquis in angusto fuerit moderatore

sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis,

ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes.

nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet,

perdere plura putat, si non concesserit ampla.

gaudia diffuso radianti lumine vultus,

nubila nulla gravant populum sub rege sereno;

pectore maturo culpas indulget acerbas:

unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat:

doctus enim quoniam prima est in principe virtus

esse pium, quia semper habet qui parcere novit.

corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet:

qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet.

in quo digna manent quidquid de rege requiras,

solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus».

Incipit inde Venus laudes memorare puellae:

'o virgo miranda mihi, placitura iugali,

clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens,

lumina gemmarum superasti lumine vultus,

altera Venus nata regno dotata decoris,

nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero

Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea

pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas.

lactea cui facies incocta rubore coruscat,

lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro,

decertata tuis numquam se vultibus aequant.

sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis

cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam;

digna fuit specie, potuit quae flectere regem.

per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen

perque treces populos vecta est duce rege sereno

externis regina toris. superardua monti

planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam,

quos iungi divina volunt. quis crederet autem

Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci,

quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno?

non labour humanus potuit tam mira parare:

nam res difficilis divinis utitur armis.

longa retro serie regi hoc vix contulit ulli:

difficili nisu peraguntur maxima rerum.

nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi,

longius extremo regnum qui porrigit orbe.

dives opum quas mundus habet populumque gubernat

Hispanum sub iure suo pietate canenda.

cur tamen egregii genitoris regna renarrem.

VI quando tuis meritis video crevisse parentes?

quantum virgo micans turbas superare videris

femineas, tantum tu?

Sigibercthe, maritos.

ite diu iuncti membris et corde iugati,

ambo pares genio, meritis et moribus ambo.

sexum quisque suum pretiosis actibus ornans.

cuius amplexu sint colla conexa sub uno,

et totos placidis peragatis lusibus annos.

hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter;

aequa salus ambobus mangia duo pectora servans.

unus amor vivo solidamine iunctus alescat;

auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant,

pacem mundus amet, victrix concordia regnet,

sic iterum natis celebretis vota parentes

et de natorum teneatis prole nepotes.

De Sigiberctho rege et Brunichilde regina

Vittorio, ab occasu quem laus extendit in ortum

et facit egregium principis esse caput,

quis tibi digna ferat?

chiamami vel dicere pauca

non trahit ingenium, sed tuus urguet amor.

si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus.

nomine de vestro iam legeretur opus.

Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis.

hinc nova te virtus praedicat, inde genus.

cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas

et tuo vulgando prospera facta volat.

Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes,

unius ad laudem tot cecidisse viros.

quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti.

hinc modo te reges unde sequantur habes.

prosperitate nova pacem tua bella dederunt

et peperit gladius gaudia certa tuus.

inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans.

tu magis unde subis, mitior inde manes.

est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem,

moribus ut vestris debitor extet apex.

iustitiae cultor pietatis amore coruscas:

quod te plus habeat, certat utrumque bonum.

lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent:

cunctos ornamentali singula vestra viros.

eunctorum causas intra tua pectora condis,

pro populi requie te pia cura tenet.

omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro

tempore praesenti gaudia prisca si riferisce,

catholico cultu decorata est optima coniux,

ecclesiae crevit te faciente domus.

reginam meritis Brunichildem Christus amore

tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit,

altera vota colens melius quia munere Christi,

pectore iuncta prius, plus modo lege placet.

rex pie, reginae tanto de lumine gaude:

adquaesita bis est quae tibi nupta semel.

pulchra modesta decens sollers grata benigna,

ingenio vultu nobilitate potens.

sed quamvis tantum meruisset sola decorem,

ante tamen homini, nunc placet ecce deo.

saecula longa micans cara cum coniuge ducas,

quam tibi divinus consociavit amor.

De Chariberctho rege

Inclita magnarum processit gloria rerum

et de rege pio sparsit ubique decus.

quem gravitate animo sensu, moderamine legum

praedicat occiduus sol oriensque virum;

qui quadripertitis mundi sub partibus amplis

fructificante fide semina laudis habet;

hine cui barbaries, illinc Romania plaude:

diversis linguis laus sonat una viri.

dilige regnantem celsa, Parisius, arce,

et cole tutorem qui tibi praebet opem.

hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis.

qui iure est dominus, sed pietate pater.

de Childeberctho veteres conpesce dolores:

rex placidus rediit, qui tua vota fovet.

ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus:

non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos.

dignus erat heres eius sibi sumere regnum,

qui non est illo, laude loquente, minor.

Charibercthus adest, qui publica iura gubernans

tempore praesenti gaudia prisca refert.

in tantum patruo se prodidit esse sequacem,

ut modo sit tutor coniugis iste nepos.

qui Childebercthi retinens dulcedine nomen

eius natarum est frater et ipse pater.

quae bene defensae placido moderamine regis

in consobrino spem genitoris habent.

maxima progenies, generosa luce coruscans,

cuius ab excelsis gloria currit avis:

nam quoscumque velim veterum memorare parentum,

stirpis honorificae regius ordo fluit,

cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen.

atque super gentes intulit illa pedes.

calcavit hostes tumidos, erexit amicos.

fovit subiectos conteruitque feros.

cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum,

cum potius tua laus ornet honore genus?

illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso:

tu plus adquiris qui sine clade regis.

quos prius infestis lassarunt bella periclis.

hos modo securos pacis amore foves.

omnia laeta canunt felicia tempora regis,

cuius in auspiciis floret opima quies.

per quem tranquille terrarum frugis abundat:

devotis populis est tua vita seges.

cum te nascentem meruerunt saecula regem,

lumine maiori fulsit in orbe dies:

posteritate nova tandem sua gaudia cernens

crescere se dixit prolis honore pater.

qui quamvis esset sublimi vertice rettore,

altius erexit te veniente caput;

laetus in heredis gremio sua vota reclinans

floruit inde magis spe meliore senes.

ante alios fratres regali germine natus.

ordine qui senior, sic pietate prior.

praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit:

inter utrumque decus te sibi quisque rapit.

de patruo pietas et de patre fulget acumen:

unius in vultu vivit uterque parens.

quas habuere ambo laudes tu colligis omnes

et reparas solus lege favente duos.

semita iustitiae, gravitatis norma refulges

et speculum vitae dat pretiosa fides.

tranquillis animis moderatio fixa tenetur,

qui portum in proprio pectore semper habes.

tempestas nullo penetrat tua corda tumultu:

ne sensu titubes, ancora mentis adest.

costantis animos non ventilat aura susurrans

nec leviter facili mobilitate trahit.

hinc bene disposito comitatur gloria cursu.

quod se mature mens moderata gerit.

consilium vigilans alta radice retractas

et res clausa aliis est manifesta tibi.

publica cura movens proceres si congreget omnes,

spes est consilii te monitore sequi.

hinc quotiens felix legatio denique pergit,

ingreditur caute quam tua lingua regit.

quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu.

est tibi Daviticae mansuetudo vitae.

iustitiae rettore, venerandi iuris amator,

iudicium sapiens de Salomone trahis,

VI tu melior fidei merito; nam principis ampli

Traiani ingenium de pietate riferisce,

quid repetam maturum animum, qui tempore nostro

antiqui Fabii de gravitate luoghi?

si veniant aliquae variato mumure causae,

pondera mox legum regis ab ore fluunt.

quamvis confusas referant certamina voces,

nodosae litis solvente fila potes.

obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur:

quem sua causa fovet praemia victor habet,

cuius clara fides valida radice tenetur,

antea mons migrat quam tua verba cadant.

spes promissa stat nullo mutabilis actu:

pollicitata semel perpetuata manent.

illa domus proprio de pondere tuta tenetur.

quae fundamento stat bene fixa suo.

cum sis progenitus clara de gente Sigamber,

fiorellino in eloquio lingua latina tuo.

qualis es in propria docto sermone loquella,

qui nos Romanos vincis in eloquio?

splendet in ore dies detersa fronte serenus:

sinceros animos nubila nulla premunt.

blanda serenatum circumdat gratia vultum,

laetitiam populus regis ab ore capit.

muneribus largis replet tua gratia cunctos:

ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest.

o bonitas inmensa dei, quae divite censu

quod famulis tribuit, hoc putat esse suum!

erigis abiectos, erectos lege tueris.,

omnibus in totum factus es omne bonum.

protegat omnipotens pietatis munere regem

et dominum servet quem dedit esse patrem.

cives te cupiant, tu gaudia civibus addas:

plebs placeat famulans, rex pietate regat.

III

La regina di Theudechilde

Progenie Inclita, regali stirpe coruscans,

cui celsum a proavis nomen origo dedit:

currit in orbe volans generis nova gloria vestri

et simul hinc frater personat, inde pater.

sed quamvis niteat generosa propago parentum?

moribus ex vestris multiplicatur onore.

cernimus in vobis quidquid laudatur in illis:

ornasti antiquum, Theodechilde, genere.

mens veneranda decens sollers pia cara benigna;

cum sis prole potens, gratia maior adest.

evitans odii causas micat ampla potestas:

quae terrore minus, plus in amore venis.

mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat

verbaque conloquii sunt quasi mella favi.

femineum sexum quantum praecedis honore,

tantum alias superas et pietatis ope.

si novus adveniat, recipis sic mente benigna,

ac si servitiis iam placuisset avis.

pauperibus fessis tua dextera seminat escas,

ut segetes fructu fertiliore metas.

unde foves inopes, sempre satiata manebis,

et quem sumit egens, fit tuus ille cibus.

pervenit ad Christum quidquid largiris egeno:

etsi nemo videt, non peritura manent.

cum venit extremus finis concludere mundum,

omnia dum pereunt. tu meliora petis.

ecclesiae sacrae te dispensante novantur:

ipsa domum Christi condis, et ille tuam.

tu fabricas illi terris, dabit ille supernis:

conmutas melius sic habitura polos.

stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum:

quas bene dispergis ha tibi condis opes.

quae domino vivis summos non perdis honores:

regna tenes terris, regna tenenda polis.

sit modo longa salus pro munere plebis in orbe.

felix quae meritis, luce perennis eris.

IV

Di Berthichide

Mens devota deo, Bertchilde corde coruseans,

pectore sub cuius Christus amore manet.

despiciens mortale malum, vitalia servans

unde fugis terras, hinc petis astra magis.

inmaculata micans nescis contagio mundi,

sordibus humanis libera membra geris.

digna pudicitiae debentur praemia sacrae,

virgo dicata deo, hinc rapienda polo.

ille tenet caelos cui tu conplexa videris:

quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul.

non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis,

sed melius casto pectore pura micas.

mutasti vestem, mutasti gentis honorem,

cum thalamis domini sponsa iuganda venis.

quam meliore via meruisti vota tenere,

quando creatori forma creato luoghi!

pauperibus largas das esurientibus escas,

nescit habere famem qui tua tecta petit.

qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras:

unde calet nudus, frigora nulla volte.

te redimente pia captivi vincula laxant:

quae solvis vinctos, libera semper eris.

distribuis censum nulli sua vota negando

divitiasque tuas omnibus esse facis.

colligis in caelis quidquid dispergis in arvis:

semina nunc fundens post meliora metes.

quidquid habet mundus fugitivo tramite transit:

tempore tu modico sempre habenda facis.

hic tibi longaevis sit vita superstes in annis.

rursus in aeternum sit tibi vera salus.

V

Di Gelesuintha

Casibus incertis rerum fortuna rotatur

nec figit stabilem pendula vita pedem.

sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit

et fragili glacie lapsibus itur iter.

nulli certa dies, nulli est sua certior hora:

sic sumus in statu debiliore vitro,

dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti,

huc latet ars foveae quo putat esse viae.

nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis:

lucifero an vitae mors sibi vesper erit.

suo premimur tenebris ignari Sorte futuri,

et vaga tam fragile haec tempora tempus habent.

Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres:

prima stante quidem fracta secunda iacet.

alta super colles, speciosa cacumine pulchro,

flatibus infestis culmine lapsa ruit.

sedibus in patriae sua fundamenta relinquens.

cardine mota suo non stetit una diu;

de proprio migrata solo (nova mersit harena)

exul et his terris, heu, peregrina iacet.

quis valet ordiri tanti praesagia luctus?

stamine quo coepit texere flenda dolor?

Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos

regia regali Gelesuintha toro

(fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis

viveret et gelida sub regione calens),

hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit,

currit ad amplexus, Goisuintha, tuos;

tum matris collectora sinu male sana reclinans,

ne divellatur se tenet ungue, manu,

bracchia constringens nectit sine fune catenam

et matrem amplexu per la sua membra ligat,

illis visceribus retineri filia poscens,

ex quibus ante sibi lucis origo fuit;

committens secura eius se fasce levari,

cuius clausa uteri pignore tuta fuit.

tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu,

reginae fletu plorat et omnis onore.

VI in populi facie lacrimarum flumina sordent,

infans, qui effectum nescit, et ipse gemit.

istante legati Germanica regna requiri

narrantes longae tempora tarda viae.

sed matris moti gemitu sua viscera solvunt,

et qui conpellunt dissimulare volunt.

dum natae amplexu genitrix nodata tenetur,

praetereunt duplices, tertia quarta dies,

istante legati nota regione reverti;

quos his alloquitur Goisuintha gemens:

'si feritate trucis presser captiva Geloni,

forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras;

si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis,

ut natam ad pretium barbara praeda daret;

si neque sic animum velit inclinare cruentum,

matri praestaret quo simul iret iter.

nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo:

qui nihil indulget, saevius hoste nocet.

post uteri gemitus, post multa pericula partus

postque laboris onus quod grave feta tuli,

quae genui, natae matrem me non licet esse

ipsaque naturae lex mihi tota perit?

effectu ieiuna meo lacrimosa repellente,

nec pietas aditum nec dat origo locum?

quid rapitis?

differte dies, dum disco dolore

solamenque mali sit mora sola mei.

quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant,

quando iterum natae per pia colla cadam?

unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae

oblectetque animos matris et ipse iocus?

post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem?

quis colat effectu, lambiat ore caput?

extensis palmis quis currat ad oscula vel quae

cervici insiliant pendula membra meae?

quem teneam gremio, blando sub fasce laborans,

aut leviore manu verberer ipsa ioco?

nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer.

quae mihi dulce nimis et leve pondus eras.

cur nova rura petas illic ubi non ero mater?

an regio forsan non capit una duas?

quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu;

gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt.

plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum:

si tota ire vetor, pars mea te sequitur'.

tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit,

quaque petisses iter, vox gravis una gemit.

progrediere fores tandem, sed turba morosa,

solvere dum ownat, se ownando ligat.

hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes:

sic per utrasque vices flebile fervet opus.

alter abire monet, rogat alter amore redire:

sic Variante fide hic trahit, ille tenet.

dividitur populus per regna novella vetustus:

stat pater, genitus; stat socer itque gener,

qui vidit strepitum, patriam migrare putaret

et quasi captivum crederet ire solum.

procedura portis; serraco in ponte ritento

protulit hoc fletu Gelesuintha caput:

'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra

escludere Portis Tristis Alumna Tuis?

quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu:

stas felix regio, cur ego praeda trahor?

antea clausa fui, modo te considero totam:

nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox.

hinc te dinumero currens per culmina visu;

en ego de numero non ero sola tua.

crudeles portae, quae me laxastis euntem

clavibus oppositis nec vetuistis iter!

antea vos geminas adamans petra una ligasset,

quam daret huc ullam ianua pansa viam.

urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses,

me ire aut ne sineres, cingeret alta silex.

pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam:

gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus?

quem, precor, inveniam peregrinis advena terris,

quo mihi nemo venis civis, amice, parens?

die, si blanda potest nutrix aliena placere,

quae lavet ora manu vel caput ornet acu?

nulla puella choro neque collactanea ludat:

hic mea blandizie, hic mea cura iaces.

si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent:

non licet hic vivi?

hic mihi dulce mori.

non fruor amplexu, neque visu plena recedo:

quae me dimittis, dura Tolete, vale'.

sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt,

fixus et inriguas parturit ignis aquas.

hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum,

nec piget obsequii mater anhela sequi.

deducit dulcem per amara viatica natam,

inplentur valles fletibus, alta tremunt,

frangitur et densus vacuis ululatibus aer,

ipsa repercusso murmure silva gemit.

dat causas spatii genitrix, ut longius iret,

sed fuit optanti tempus iterque breve.

pervenit quo mater ait sese inde reverti;

sed quod velle prius, postea nolle fuit.

rursus adire cupit, via qua fert in via matrem;

quam proceres retinent, ne teneretur iter.

haerebant in se amplexae pariterque reflexae;

incipit hic gemitu Goisuintha fero:

civibus ampla tuis, angusta Hispania matri

et regio soll tam cito clausa mihi!

quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum.

et de Tyrrheno tendis ad Oceanum,

sufficiens populis quamvis regionibus amplis:

quo est mea nata absens, terra mihi brevis es.

nec minus hic sine te errans et peregrina videbor

inque loco proprio civis et exul ero.

quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant?

quae mea nunc tecum lumina ducis, amor,

tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans,

amplexu alterius tu mihi stagno eris.

ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter,

sola meis oculis dulcis imago redis.

te fugiente errans aliena per oscula curram

et super ora gemens ubera sicca premam.

de facie infantum plorantia lumina lambam

et teneras lacrimas insatiata bibam.

tali potu utinam vel parte refrigerer ulla,

aut plorata avide mitiget unda sitim!

quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt.

vulnere distillo, Gelesuintha, tuo.

qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit?

quis sine me placidas lambat ore genas?

quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna?

sed tibi praeter me non ibi mater erit.

quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti:

sis precor o felix, sed cave – vade, vale.

mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem:

si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'.

filia tum validis geneticis onusta querellis,

tristis, inops animi nec valitura loqui,

clausa voce diu, vix fauce solubile fandi,

pauca refert (cordis vulnere lingua gravis).

'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet

nunc dare plus vitae, non daret ista viae.

VI ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat,

si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar.

haec extrema tamen loquar et memoranda dolori:

hinc tua non tua sunt.

Goisuintha, vale'.

oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt;

dum se non possunt, aera lambit amor.

hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha

stabat fixa oculis tristis eunte rota.

e contra genitrix post natam luminas tendens,

uno stante loco, pergit et ipsa simul.

tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas,

aut equus inpatiens verteret ax rotas,

sollicitis oculis circumvolitabat amantem,

illuc mente sequens qua via flectit iter.

saepe loquebatur quasi secum nata sederet,

assente manu visto tenere sinu.

prendere se credens in ventos brachia iactat,

nec natam recipit, sed vaga flabra ferit.

inter tot comites unam spectabat euntem,

sola videbat iter qua suus ibat amor.

plus genitrix suspensa animo quam filia curru:

haec titubans votis ibat et illa rotis.

donec longe oculo spatioque evanuit amplo

nec visum adtingit, dum tegit umbra diem,

ipsa putat dubios natae se cernere vultus,

et cum forma fugit, dulcis imago redit.

o nomen pietate calens, o cura fidelis,

quamvis aware quid nisi mater eras?

fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans,

singula commemora dulcia dura pia,

mobilis inpatiens metuens flens anxia mater,

quid sequeris lacrimis?

augurat altus amor?

illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat;

quisque suis vacuos fletibus imlet agros.

inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes

quaque pruinosis Julius alget aquis,

qua nive canentes fugiunt ad sidera montes

atque super pluvias esce dall'apice acutus.

excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens

mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas.

post aliquas urbes Pictavas attigit arces,

regali pompa praetereundo viam,

inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris

et satus et situs est ore tonante loquax.

Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus

huius in eloquio spem bibit, arma capit.

sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt,

montibus ille diem, mentibus iste fidem.

hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem

molliter argenti torre rotante vehi.

materna voluit pia quam Radegundis amore

cernere ferventer, si daret ullus opem.

saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit

et placide coluit; quod modo triste dolet.

Toronicas terras Martini ad sidera noti

inde petit lento continuante gradu.

Viogennae volucer trasmissione alveus alno:

turba viene rapidis alacris esce aquis.

excipit inde repens vitrea Liger algidus unda,

quo neque vel piscem levis harena tegit.

pervenit qua se piscoso Sequana fluctu

in mare fert, iuncto Rotomagense sinu.

iungitur ergo toro regali culmine virgo

et magno meruit plebis amore coli,

hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos,

et licet ignotos sic facit esse suos.

utque fidelis ei sit gens armata, per arma

iurat iure suo, se quoque lege ligat.

regnabat placido conponens tramite vitam,

pauperibus tribuens advena mater erat.

quaque magis possit regno superesse perenni,

catholicae fidei conciliata placet.

O dolor insignis, quid differs tempora fletus

lugubresque vices plura loquendo taces?

inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu

tot bona tam subito morte volante voras!

nam breve tempus habens consortia nexa iugalis

principio vitae funere rapta fuit

praecipiti casu volucri praeventa sub ictu

deficit, et verso lumine lumen obit.

Infelix nutrix auditus funere alumnae

exanimum ad corpus vix animata volat.

ipsa inter famulas incumbens prima fideles

haec tandem potuit clausa dolore loqui:

'sic placidae matri promisi pessima nutrix,

te longe incolumem, Gelesuintha, fore?

sicestinta meum mea cernunt lumina lumen?

pallida sic facies, qua rubor ante fuit?

dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas!

quid referam ad matrem, si remeare licet?

hoc sum per tantos peregrina secuta labores?

pro vice racconto mihi munus, ex-alunna, si riferisce?

optabas pariter nobis vitam atque sepulchra:

quae tecum vixi, me sine passa mori [es]?

ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset:

te stante incolumi me prius ire neci'!

vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore,

nec valet una loqui quod videt aula gemi.

interea vehitur tristi lacrimata feretro,

soluit et exequias obsequialis amor.

ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur,

conditur et tumulo sic peregrina suo.

nascitur hic subito rerum mirabile signum:

dum pendens lychnus lucet ad obsequium,

decidit in lapidem nec vergit et integer arsit

nec vitrum saxis nec perit ignis aquis.

–

Fama recens residis germanae perculit aures,

effectuque pio sic movet ora soror:

'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem?

scripta tuis digitis hoc mihi charta refert?

sollicitis oculis waitabam unde venires:

quale precata fui, non agis illud iter.

optavi Gallis te ut huc Hispania furetto:

non te hic cara soror, non ibi mater habet,

extremo obsequio non huc Brunichildis adivi;

si tibi nil vivae, mortis honora darem.

cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos

auribus aut avidis ultima verba bibi?

officio tristi nihil inpendi ipsa sorori,

membra manus faciem nec manus ista tegit.

non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi,

frigida nec tepido viscera fonte lavo.

nutritas pariter, iunctas regionibus isdem,

cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore?

sicque relicta soror casu laceratur ademptae;

haec vocat, illa iacet nec repetita redit.

germanae validos audit Germania fletus,

quaque recurrit iter, questibus astra ferit.

nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem,

hoc fontes silvae flumina rura sonant.

Gelesuintha, tace?

rispondi, ut muta sorori

convenuto: lapides mons nemus unda polus.

anxia sollicitans ipsas interrogat auras:

sed de germanae cuncta saluto silenzioso.

nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes

maerorisque gravis tam cito pinna volat.

optandum fuerat, postquam loca euncta replesset,

tardius ad matrem hic dolor iret iter.

VI sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit,

ac dubium credito dante timore fidem.

mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures,

anxia succiso poplite lapsa ruit.

audita de morte una mors altera pulsat,

et paene incolumi corpore funus erat.

pallida suffuso tum Goisuintha ruborert:

'siccine me tenero natae solabar amore,

ut mea nunc gravius ​​viscera vulnus aret?

si nostrum iam lumen obit, si nata recessit,

quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes?

errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem

funere debueris, sors tibi nata fuit.

o utinam mersis crevissent flumina ripis,

naufraga ceu fusis terra natasset aquis,

alta Pyrenaei tetigissent sidera montes

aut vitrea glacie se solidasset iter,

quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum,

ut nec raeda rotis, non equus isset aquis!

hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat?

non posse amplexu vellere, nata, meo.

paruimus votis alienis, iussa sequentes;

promissa exiti non reditura mihi.

hoc erat altus amor, placida dulcedine natae

quod teneris labiis ubera pressa dedi?

cur hinc lactis opem produxit vena mamillae?

cur alimenta dedi nec habitura fui?

saepe soporantem furtiva per oscula suxi,

ut leve dormires viscera subposui.

optasse extremum de te quid profuit illud,

luderet ut gremiis parvula neptis avis?

nec felix vota aut infelix funera vidi:

perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'.

partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater,

vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura.

condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis,

perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis.

tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis

non relevando sitim gutta ministrat opem.

effectus si forte potest mitescere, dicam:

non ea flenda iacet quae loca laeta tenet.

dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso

mortis iter rapuit, vita perennis alit?

quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit,

fulget apostolico principe clara Petro?

matre simul domini plaudens radiante Maria

rege sub aeterno militat illa deo.

conciliata placet. pretioso funere fulget,

deposita veteri nunc stola pulchra tegit.

atque utinam nobis illos accedere vultus

cedat amore deus per mare, per gladios!

vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente

non aqua restinxit nec petra fregit humi.

tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis

de nata et genero, nepte nepote viro.

credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa:

non hanc flere decet quam paradisus habet.

VI

Dell'orto Vltrogothonis

Hic ver purpureum viridantia gramina gignit

et paradisiacas spargit odore rosas;

hic tener aestivas difendi pampinus umbras,

praebet et uviferis frondea tecta comis,

pinxeruntque locum variato germine flores,

pomaque vestivit candor et inde rubor.

mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro .

aura levis sempre pendula mala quatit.

haec magno inseruit rex Childebercthus amore;

carius ista placent quae manus illa dedit:

de cultore trahit mellitum planta saporem,

forsan et hic tacitos miscuit ille favos.

regis honore novis duplicata est gratia pomis,

nare suavis odor, dulcis in ore sapor.

qualiter ille hominum potuit prodesse saluti,

cuius et in pomis tactus odore placet?

felix perpetua generetur ab arbore fructus,

ut de rege pio sit memor omnis homo.

hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat,

quae modo pro meritis incolit ille magis.

antea nam vicibus loca sacra terebat amatus,

nunc tamen assidue templa beata tenet.

possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum,

cum geminis natis tertia mater ovani.

VII

Ad Cantumblandum villam de pomis dictum

Venimus ad Cantum felici tramite blandum,

Aregium laetor quo reperisse patrem.

quod petit instigans avido gula nostra barathro,

excipiunt oculos aurea poma meos.

undique concurrunt variato mala colore,

credas ut pictas me meruisse dapes.

vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi

migravitque alvo praeda citata loco.

nome sapor ante placet quam traxit naris odorem:

sic vincente gula naris honore caret.

Di Coco che ha appena avuto un tul

Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas?

heu mea vel tandem desere corda, dolor.

quid revocas casus?

iam me mea sarcina lassat.

quod iactare puto, cur duplicatur onus?

tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris,

quam sit Apollonio naufragus hospes aquis.

venimus ut Mettis, cocus illic regius instans

Absenti nautas abstulit atque ratem.

de flammis ardente manu qui diripit escas,

ille rati nescit parcere tutus aquis?

corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus.

et cuius facies caccabus alter adest,

cui sua sordentem pinxerunt arma colorem,

frixuriae cocumae scafa rotula trippa,

indignus versu potius carbone notetur,

et piceum referat turpis imago virum.

res indigna nimis, gravis est iniuria facti:

plus iuscella coci quam mea iura valent;

nec tantum codex quantum se caccabus effert,

ut mea nec mihi sit tariffe partecipate.

sed tamen auxilium solito porrexit amore

qui domini pascens Vilicus auget oves.

praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri,

imbre, euro, fluvio sed madefactus ego.

iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres,

nam si nemo foris, nemo nec intus erat.

mergere mox habuit cunctos rapiente periclo:

naufragii testis nemo superstes erat.

sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes,

ictibus ut crebris lamberet unda pedes.

'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari';

sed tamen instabat linfa rigare pedes.

Nauriacum veniens refero mea tristia regi:

risit, et ore pio iussit adesse ratem.

quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam,

donec cuncta cohors regia fluxit aquis.

restitit hic solus praestans solacia Gogo:

quod tribuit cunctis non negat ille suis.

dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat,

ut quamcumque mihi redderet ipse ratem;

omnia perlustrans vidit sub litore untrem;

nec tamen hic poterat sarcina nostra capi.

Nauriaco interea fecit me stare parumper,

ordinat et sumptus quos locus ipse dedit

VI quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas:

est nec parva quidem quam dat amator opem.

addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus,

in quantum poterat rure parare merum.

sic mihi iucundam direxti, Papule, proram;

felix vive vale, dulcis amice, viene.

IX

Ad Dynamium de Massilia

Expecto te, noster amor, venerande Dynami,

quamvis assentem quem mea cura videt.

quae loca te tenéant venientia flabra requiro;

si fugias oculos, non fugis hinc animos.

Massiliae tibi regna placent, Germania nobis:

vulsus abspectu pectore iunctus ades.

quo sine te tua pars hucusque oblita remansit

nec revocas animo membra relicta tuo?

si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent.

nam solet unianimes ipsa videre quies.

si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit;

nil unde scuse desidiosus habes.

altera significanti revolutis mensibus anni

solis anhelantes orbita lassat equos,

cum mea discedens rapuisti lumina tecum,

et modo nil sine te cerno patente die.

vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci,

ut faceret tecum pagina missa loqui.

sed tamen ut tandem venias huc carius hortor,

et revocas oculis lumen, amice, meis.

X

Articolo ad Dynamium

Tempora, praecipiti vos invidistis amori,

officium voti quae vetuistis agi

per testi modulos et fila loquacia plectris,

qua citharis Erato dulce relidit ebur.

ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum

et per hiulcatos fervor anhelat agros.

hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne,

sanguigno laxato brachia nexa gero.

labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur

et dextram innocuam vena soluta ligat.

ut sine temperie validi sitis urat amoris,

causa meis votis obstitit ista gravis.

nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae:

me tamen inde nocet quod reticere facit.

scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset:

nunc mihi prima tui cura, secunda mei.

ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae:

carne fluit sanies, ne riget ore latex.

musicus ignis abest, algent in fonte sorores.

nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat.

si qua calens animo recitanda poemata pangam,

scis ipse hoc studium quam gravet arte labor.

nam cruor ablatus magis otia lenta requirit,

quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat;

secretumque petit, neu flabilis aura flagello,

quo ricrea animum stat viror, halat odore.

ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro:

cura tui faciem, nam mea terga tenet.

post sudorem habui modo nam dare membra quieti:

ordine postposito tempora rumpit amor.

duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem,

sed mea prospicio, cum tua vota colo.

nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami,

clare decore tuo, care favore meo,

partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister

quem cecinere prius quam daret ipse locus,

insignem specie, celsum lare, lege sagacem,

omnibus aequalem spe vendita pace fide.

incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi

Arctoi gelida sub regione calor,

plusque libens vultus efferveo totus in illos,

ad patriae reditus quam peregrina cohors;

visibus atque tuis issem velocius, ac si

ad patris amplexus de Telamone satus.

vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat

rusticus arte solum, navita aplustre fretum.

ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum,

et venis huc animae pars mediata meae,

antea corde mihi notus quam lumine visus.

quem mente adstringo, si neque tango manu;

brachia qui nec dum circum tua colla cateno,

quod digiti nequeunt, alligat illud amor.

longius inde absens ibi sed pertingo quod opto:

quo pede non venio, pectore totus eo.

nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore,

nec vetat ire animum qui vetat ire gradum.

Legi etiam missos alieno nomine versus,

quo quasi per speculum reddit imago virum.

fonte Camenali quadrato spargeris orbi,

ad loca quae nescis duceris oris aquis.

hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis,

quo fixus scriptis nosceris esse tuis.

interiora mei penetrans possessore agelli,

felix perpetue, dulcis amice, vale.

spectans oris opem melioraque sideris optans,

currat ut affatus, stet tibi longa salus.

sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo

Felici egregio, quem dedit orbis honor,

Albino eximio, Heliae claroque Iovino

pro Fortunato redde salutis opus.

haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu:

sed tonet archetypo barbitus inde sopho.

VII

Venantius FortunatusCarmina0Saeculo VII

Venantius Fortunatus

Carmina

Liber VII

Saeculo VII

Liber VI Liber VIII

Migne Patrologia Latina Tomus 88

Ad Gogonem .

Orpheus orditas moveret dum pollice chordas,

Verbaque percusso pectine fila darent,

Mox resonante lyra tetigit dulcedine silvas,

Undique miserunt vacuata cubilia damas,

Deposita rabie tigris et ipsa venit.

Sollicitante melo nimio philomela volatu,

Pignora contemnens, fessa cucurrit avis.

Sed quamvis longo spatio lassaverat alas,

Ad votum veniens se recreavit avis.

Sic stimulante tua captus dulcedine Gogo,

Longa peregrinus regna viator adit.

Undique festini veniunt ut promptius omnes,

Sic tua lingua trahit, sicut et ille lyra.

Ipse fatigatus huc postquam venerit exsul,

Antea quo doluit, te medicante, caret.

Eruis afflictis gemitus, et gaudia plantas;

Ne tamen arescant, oris ab imbre foves.

Aedificas sermone favos, nova mella ministras,

Dulcis et eloquii nectare vincis apes.

Ubere fonte rigat labiorum gratia pollens,

Cujus ab arcano vox epulanda fluit.

Pervigili sensu dives prudentia regnat,

Fomite condito cui salis unda natat.

Qui fulgore animi radios a pectore vibras,

Et micat interior lux imitata diem.

Sed vicibus mundum modo sol, modo nubila complent,

At tua semper habent corda serena diem.

Visceribus promptis templum pietatis haberis,

Muneribusque sacris es fabricata domus.

Forma venusta tibi proprio splendore coruscat,

Ut mentis habitum vultus et ipse probet.

Omne genus laudum specie concludis in una,

Nec plus est aliquid quam tua forma gerit,

Principis arbitrio Sigiberti magnus haberis,

Judicium regis fallere nemo potest.

Elegit sapiens sapientem, et amator amantem,

Ac veluti flores docta sequestrat apes.

Illius ex merito didicisti talis haberi,

Et domini mores, serve benigne, refers.

Nuper ab Hispanis per multa pericula terris,

Egregio regi gaudia summa vehis.

Diligis hunc tantum, quantum meliora parasti,

Nemo armis potuit quod tua lingua dedit.

Haec bona si taceam, te nostra silentia laudant,

Nec voces spectes, qui mea corda tenes.

Vera favendo cano, neque me fallacia damnat,

Teste loquor populo, crimine liber ero.

Haec tibi longinquos laus ardua surgat in annos,

Haec te vita diu servet, et illa colat.

Ad eumdem, cum rogaretur ad coenam.

Nectar, vina, cibus, vestis, doctrina, facultas,

Muneribus largis, tu mihi Gogo sat es.

Tu refluus Cicero, tu noster Apicius exstas,

Hinc satias verbis, pascis et inde cibis.

Sed modo da veniam bubula turgente quiesco,

Nam fit lis uteri, si caro mista fremat.

Hic ubi bos recubat, fugiet, puto, pullus, et anser,

Cornibus et pennis non furor aequus erit.

Et modo jam somno languentia lumina claudo,

Nam dormire meum carmina laeta probant.

Item ad eumdem.

Quas mihi porrexit modo pagina missa querelas,

Immunem culpae me loquor esse tuae.

Nam causam remur, tua plus praesentia laesit,

Quo vos peccastis crimine, culpor ego.

Non tamen ex tali titulo dulcedo peribit,

Fructus amicitiae, corde colente, manet.

Ad eumdem.

Nubila, quae, rapido perflante Aquilone, venitis,

Pendula sidereo quae movet axe rotam,

Dicite qua vegetet charus mihi Gogo salutem,

Quid placidis rebus mente serenus agat.

Si prope fluctivagi remoratur littora Rheni,

Ut salmonis adeps rete trahatur aquis.

Aut super uviferae Musellae obambulat amnem,

Quod levis ardentem temperet aura diem.

Pampinus, et fluvius medius ubi mitigat aestus;

Vitibus umbra rigens, fluctibus unda recens.

Aut Mosa dulce sonans, quo grus, ganta anser, olorque est,

Triplice merce ferax, alite, pisce, rate.

An tenet herbosis qua frangitur Axona ripis.

Cujus aluntur aquis pascua, prata, seges;

Isara, Sara, Chares, Schaldis, Saba, Somena, Sura,

Seu qui Mettin adit, de sale [ Ms., Salia] nomen habens?

Aut aestiva magis nemorum, saltusque pererrans,

Cuspide, rete feras hinc ligat, inde necat?

Ardennae, an Vosagi, cervi, caprae, helicis ursi

Caede sagittifera silva fragore tonat?

Seu validi bufali ferit inter cornua campum,

Nec mortem differt ursus, onager, aper?

An sua rura colens, exusta novalia sulcat,

Et rude cervici taurus aratra gemit?

Sive palatina residet modo laetus in aula,

Cui schola congrediens plaudit amore sequax?

An, cum dulce Lupo pietatis jura retractat,

Consilioque pari mitia mella creant?

Quo pascatur inops, viduae solatia praestent,

Parvus tutorem sumat, egenus opem.

Quidquid agunt pariter, felicia vota secundent;

Et valeant Christi regis amore frui.

Vos precor, o venti, qui curritis, atque reditis,

Pro Fortunato nuntia ferte suo.

De Bodegisilo duce.

Pectore de sterili si flumina larga rigarem,

Non te sufficerem, dux Bodegisle, loqui.

Invasit nostram subito tua gratia mentem,

Ut modo plus vester quam meus esse velim.

Quo primum placidos merui cognoscere vultus,

Oris ab unguento membra refecta gero.

Colloquio dulci satiasti pectus amantis,

Nam mihi devoto dant tua verba cibum.

Distribuunt epulas alii, quae corpora supplent,

Unde animum saties, das magis ipse dapes.

Non sic inficiunt placidissima mella falernum,

Ceu tuus obdulcat pectora nostra sapor.

Qualiter oblectas, quos semper amare videris,

Horae qui spatio me facis esse tuum?

Quae tibi sit virtus, si possem, prodere vellem,

Sed parvo ingenio magna referre vetor.

Sed melius gradior, quem tua facta regunt;

Massiliae ductor felicia vota dedisti,

Rectoremque suum laude perenne refert.

Hic tibi consimili merito Germania plaudit,

Cujus ad laudem certat uterque locus.

De bonitate tua lis est regionis utraeque,

Te petit illa sibi, haec retinere cupit.

Justitiam pauper nunquam, te judice, perdit,

Nec poturit pretio vertere vera potens.

Non ligat immunem, non solvit poena nocentem,

Nil persona capit, si sua causa neget.

Lumina cordis habes, animi radiante lucerna,

Et tuus aeterna luce coruscat apex.

Ingenio torrente loquax de fonte salubri,

Divitiasque pias ore fluente rigas.

Si videas aliquem defectum forte labore

Nilus ut Aegyptum, sic tua lingua fovet.

Qui patrias leges intra tua pectora condens,

Implicitae causae solvere fila potes.

Assiduis epulis saturas, venerande, catervas,

Et repletus abit, qui tua tecta petit.

Si venis in campos, ibi plebs pascenda recurrit,

Consequiturque suas, te comitando, dapes.

Vota feras cunctis per saecula longa superstes;

Et maneas populi semper in ore potens.

De Palatina filia Gallimagni, uxore Godegisili ducis.

Lucifer ut nitidos producit in aethere vultus,

Clarior et laeto nuntiat ore diem,

Ornat eundo polum, terris quoque lampada mittit,

Atque inter stellas lumine regna tenet:

Sic tua diffundens radiantia lumina vultu,

Femineos vincis pulchrior ore choros.

Et tibi sic cedit muliebris turba decore,

Ut solis radiis lumine luna minor.

Clara serenatos permutat forma colores,

Lilia nunc reparans, nunc verecunda rosas.

Credite, nam si quis vultus conspexerit illos,

Hic relegit flores, quos dare verna solent.

Pingere non possunt pretiosam verba figuram.

Nec valet eloquium mira referre meum.

Gratior incessu, sensu reverenda pudico,

Talis in ingenio, qualis in ore nitor.

Blandior alloquio, placidis suavissima verbis,

Despiciamque lyram, si tua lingua sonat.

Pectore perspicuo sapientia provida fulget,

Ornatur sexus, te radiante, tuus.

Conjuge pervigili nituit magis aula mariti,

Floret et egregia dispositrice domus.

Jure quidem magna est, quae est Galli filia magni,

Sed merito natae crevit honore pater.

Non aliter poterat, nisi munere clarior esse,

Quae meruit celso digna placere viro.

Elegit e multis, quam charus amaret amantem.

Et judex patriae judicat ipse sibi.

Ambo pares juncti longos maneatis in annos,

Et quaecunque volunt gaudia vestra, ferant.

De Lupo duce.

Antiqui proceres, et nomina celsa priorum

Cedant cuncta, Lupi munere victa ducis.

Scipio quod sapiens, Cato quod maturus habebat,

Pompeius felix, omnia solus habes.

Illis consulibus Romana potentia fulsit:

Te duce sed nobis hic modo Roma redit.

Te tribuente aditum, cunctis fiducia surgit,

Libertatis opem libera lingua dedit.

Moestitiam si quis confuso in pectore gessit,

Postquam te vidit, spe meliore manet.

Fundatus gravitate animi, quoque corde profundus,

Tranquilli pelagi fundis ab ore salem.

Sed facunda magis plebi tua munera prosunt,

Tu condis sensus; nam salis unda cibos.

Consilii radix, fecundi vena saporis,

Ingenio vivax, ore rotante loquax.

Qui geminis rebus fulges, in utroque paratus,

Quidquid corde capis, prodere lingua potest.

Pectore sub cujus firmantur pondera regis,

Pollet et auxilio publica cura tuo.

Subdis amore novo tua membra laboribus amplis,

Pro requie regis, dulce putatur onus.

O felix animus, patriae qui consulit actus,

Et vivit cunctis mens generosa viris.

Legati adveniunt, te respondente, ligantur,

Et jaculo verbi mox jacuere tui.

Lancea sermo fuit, quoque vox armata loquentis,

Auspicium palmae te Sigebertus habet.

Responsum gentis sensu profertur ab illo,

Et votum populi vox valet una loqui.

Cujus ab ingenio sortita est causa triumphum;

Assertoris ope, justior illa fuit.

Nullus enim poterit proprias ita pandere causas,

Ceu tua pro cunctis inclyta lingua tonat.

Nilus ut Aegyptum recreat, dum plenus inundat,

Sic tu colloquii flumina cuncta foves.

Justitia florente, favent, te judice, leges;

Causarumque aequo pondere libra manes.

Ad te confugiunt, te cingula celsa requirunt,

Nec petis ut habeas, te petit omnis honor.

In cujus gremio nutritur adepta potestas,

Quo rectore datus crescere novit apex.

Quam merito retinet concessos semper honores,

Per quem digna magis culmina culmen habent.

Antiquos animos Romanae stirpis adeptus,

Bella moves armis, jura quiete regis.

Fultus utrisque bonis, hinc armis, legibus illinc,

Quam bene fit primus, cui favet omne decus.

Quae tibi sit virtus cum prosperitate superna,

Saxonis et Dani gens cito victa probat.

Borda a qua fluvius sinuoso gurgite currit,

Hic adversa acies, te duce, caesa ruit.

Dimidium vestris jussis tunc paruit agmen,

Quam merito vincit, qui tua jussa facit.

Ferratae tunicae sudasti [sudas sub] pondere victor,

Et sub pulverea nube coruscus eras.

Tamque diu pugnas, acie fugiente, secutus,

Langona dum vitreis terminus esset aquis.

Qui fugiebat iners, amnis dedit ille sepulcrum,

Pro duce felici flumina bella gerunt.

Inter concives meruit te Gallia lumen,

Lampade qui cordis splendor ubique micas.

Sunt quos forma potens, sunt quos sapientia praefert,

Singula sunt aliis, sed bona plura tibi.

Occurrens dominis veneranda palatia comples,

Et tecum ingrediens multiplicatur honor.

Te veniente novo domus emicat alma sereno,

Et reparant genium regia tecta suum.

Nempe oculos recipit, cum te videt aula redire,

Quem commune ducum lumina lumen habent.

Principis auxilium, patriae decus, arma parentum,

Consultum reliquis, omnibus unus amor.

Admiranda etiam quid de dulcedine dicam?

Nectare qui plenus construis ore favos.

Chara serenatum comitatur gratia vultum,

Fulget et interius perpetuata dies.

Qui satias escis, reficis sermone benignus,

Sepositis epulis, sunt tua verba dapes.

Quis tibi digna loqui valeat, quem voce patente,

Rex pius ornatum praedicat esse suum?

Sit tibi summus apex illo regnante per aevum,

Vitaque sit praesens, atque futura colat.

Ad eumdem.

Aestifer ignitas cum Julius urit arenas,

Siccaque pulvereo margine terra sitit,

Languidior placidas vix pampinus explicat umbras,

Mollior et glaucas contrahit herba comas,

Submissis foliis Phoebi regnante vapore,

Vix sua defendit frigida tecta nemus.

Pabula fastidiens fugit aestu bucula saltus,

Ipse nec afflictis pascitur herbis equus.

Longius expositam linguam canis ore flagellat,

Ilia lassa trahens, tristis anhelat ovis.

Forte viator iter, gradiens ferventibus horis,

Uritur accensus, sole premente, comis.

Qui arescente solo, modico recreetur ut haustu,

Saepius irriguas anxius optat aquas.

Arboris aut tremulae viridante cacumine fuso,

Frondibus oppositis temperat umbra sitim.

Pro peritate nova si jam prope lucus opacet,

Et vitrei fontis sibilet unda recens:

Huc properans placidis homo laetus sternitur arvis.

Volvit in herbosos et sua membra toros.

Vota secunda tenens gemino refovetur amoeno,

Hinc levat umbra diem, hinc fugat unda sitim.

Carmina si qua tenet, cantu modulante, recurrit,

Provocat et placidos blandior aura sonos.

Si sibi forte fuit bene notus Homerus Athenis,

Aut Maro Trajano lectus in orbe foro,

Vel si Davidico didicit sacra dogmata plectro,

Psallit honorificum, fauce rotante, melum,

Tangitur aut digito lyra, tibia, fistula, canna,

Quisque suis Musis carmine mulcet aves,

Sic ego curarum valido defessus ab aestu,

Noscens te salvum, fonte refectus agor.

O nomen mihi dulce Lupi, replicabile semper,

Quodque mei scriptum pagina cordis habet.

Quem semel inclusum tabulis dulcedinis intus,

Non obolenda virum pectoris arca tenet.

Thesauros pietatis habens, pretiosa voluntas,

Producens animo pura talenta suo.

Divitias quas mundus habet mens aurea vincit.

Gemmarumque decus, corde micante, refert.

Sensus aromaticus suaves diffundit odores,

Hoc tribuens animae quod bene thura solent.

Melle saporatum refluens a pectore verbum,

Et sale conditum reddis ab ore sophum.

Post tenebras noctis, stellarum lumina subdens,

Lucifer ut radiis, sic mihi mente nites.

Ut recreat mundum veniens lux solis ab ortu,

Illustrant animum sic tua verba meum.

Cum peregrina meos tenuit Germania visus,

Tu Pater et patriae consuliturus eras.

Quando merebar ovans placidos intendere vultus,

Mox geminata mihi fulsit in orbe dies.

Conserui quoties vestro sermone loquelas,

Credidi in Ambrosiis me recubare rosis.

Omnibus una manens, sed plus tua gratia nobis,

Vinxit in affectu, me properante, suo.

Nunc quoque pro magnis quis digna rependat honoris?

Materia vincor, est quia lingua minor.

Sicque per ascensum culmen supereminet altum,

Hinc meus urget amor, hinc tuus obstat honor.

Sed pro me reliqui laudes tibi reddere certent,

Et qua quisque valet, te prece, voce sonet.

Romanusque lyra, plaudat tibi barbarus harpa,

Graecus Achilliaca, chrotta Britanna canat.

Illi te fortem referant, hi jure potentem,

Ille armis agilem, praedicet iste libris.

Et quia rite regis quod pax est, bella requirunt;

Judicis ille decus concinat, iste ducis.

Nos tibi versiculos, dent barbara carmina leudos,

Sic variante tropo laus sonet una viro.

Hi celebrem memorent, illi te lege sagacem,

Ast ego te dulcem semper habebo, Lupe.

Ad Lupum ducem.

Officiis intente piis, memorator amantis,

Prompte per affectum consuliture tuum,

Charius absentis nimium miseratus amici,

Quando, latente loco, signa requirit amor.

Unde meis meritis datur hoc, ut protinus esset

Spes Fortunati cura benigna Lupi?

Exsul ab Italia nono, puto, volvor in anno:

Littoris Oceani contignante salo.

Tempora tot fugiunt, et adhuc per scripta parentum,

Nullus ab exclusis me recreavit apex.

Quod pater, ac genitrix, frater, soror, ordo nepotum,

Quod poterat regio, solvis amore pio.

Pagina blanda tuo sub nomine missa benigno,

Nectarei fontis me recreavit aquis.

Nec solum a vobis me dulcis epistola fovit,

Missus adhuc in rem portitor inde venit.

Munera quis poterit, rogo, tot memor ore referre?

Affectum dulcem pandere lingua nequit.

Sed tibi restituat rex cuncta supernus ab alto,

Quae minimo fiunt, qui docet esse suum.

Ad Magnulphum fratrem Lupi.

Quam cito fama volat pernicibus excita pennis.

Et loca cuncta suis actibus aucta replet?

Nam tibi cum Rhenus, mihi sit Liger ecce propinquus,

Hic, Mangulfe decens, magnus honore places.

Sic tuba praeconis Sigimundi missa cucurrit,

Ut tua diffuso sint bona nota loco.

Quod tamen in brevibus vix signat epistola verbis,

Non quia cuncta canit, nec reticere cupit.

Juridico in primis pollens torrente relatu,

Sic regis, ut revoces facta vetusta novus.

Cujus in officiis aequi cultoris aratrum,

Semine justitiae plebs sua vota metit.

Nemo caret propriis, alienis nemo recumbit,

Sic facis, ut populum non vacet esse reum.

Sollicitudo tua reliquis fert dona salutis,

Et labor unius fit populosa quies.

Aequalis, concors, ut ab omnibus alme voceris,

Legibus hinc judex, hinc bonitate parens.

Da paucis veniam, quoniam mihi portitor instat,

Nam de fratre Lupi res monet ampla loqui.

Sic tribuat Dominus, meritis reparetis ut illum,

Quem pariter tecum cordis amore colo.

Ad Jovinum rectorem provinciae.

Prosaico quoties direxi scripta relatu,

Nullaque de vestro pocula fonte bibo,

Quem prius irrigua recrearas ditior unda,

Nec modo Castaliis redditur haustus aquis.

Si me cura minor vestri tenuisset amoris,

Jam fuerat lucrum stringere colla manu.

Nunc magis, inde minus capio, quia diligo majus,

Et cum plus cupiam, vota negata [nugata] gero.

Qui tibi transfudit mea pectora pectore tuto,

Cur rogo non pariter lumina lumen habent?

Vel quod, amice, licet scriptis fero, chare, salutem,

Sed mihi qua relever pagina reddat opem.

Ad eumdem .

Tempora lapsa volant, fugitivis fallimur horis,

Ducit et in senium lubrica vita viros.

Fine trahit celeri sine fune volubilis axis,

Nec retinet rapidas ad sua frena rotas.

Cuncta movens secum momenta, et pondera rerum,

Donec meta avidos sistere cogat equos.

Sic quoque dissimiles ad finem tendimus omnes,

Nemo pedem retrahit, quo sibi limes erit.

Imperiale caput, regnum trahit, atque senatum,

Nec spectante die, cum venit hora, rapit.

Quid sunt arma viris? cadit Hector, et ultor Achilles,

Ajax in clypeo [ Ms., Ajacis clypeo], murus Achaeus, obit.

Quid satis est cupido, gremio quod condit avaro?

Deliciis solvis [refluis], Attalus auctus abest.

Quis non versutus recubet, dum fine supremo,

De Palamede, potens, ars in Ulysse perit?

Forma venusta fluit, cecidit pulcherrimus Astur Astris,

Occubat Hyppolitus, nec superexstat Adon.

Non agiles fugiunt quo terminus instat eundum,

Nam cum fratre, celer sorte, Quirinus abit.

Quid rogo cantus agit? modulis blanditus acutis,

Orpheus, et cytharae vox animata jacet.

Docta recessuris quid prodest lingua sophistis,

Qui voluere loqui curva, rotunda poli?

Archita, Pythagoras, Aratus, Cato, Plato, Chrysippus,

Turba Cleantharum stulta favilla, cubat.

Quidve poeta potest Maro, Lysa, Menander, Homerus,

Quorum nuda tabo membra sepulcra tegunt?

Cum venit extremum, neque Musis carmina prosunt,

Nec juvat eloquio detinuisse melos.

Sic dum puncta cadunt, fugiunt praesentia rerum,

Et vitae tabulam tessera rapta levat.

Est tamen una salus, pia, maxima, dulcis, et ampla,

Perpetuo trino posse placere Deo.

Hoc valet, atque viget, manet, et neque fine peribit,

Hinc quoque post tumulum nascitur almus honor.

Quod superest, habitu meritorum, flore beato,

Suavis justorum fragrat [fragat] odor tumulo.

Gratius aura fluens, quam spiret aroma Sabaeum,

Vincens, quae pinguis balsama silva reflat.

Cinnama, caltha, crocus, violae, rosa, lilia cedunt

Ut similis nullus nare bibatur odor.

Quid? quod morte magis virtus generatur in illis,

Dumque sepulcra tenent, languida membra fovent.

Multorum dubiam solidant pia funera vitam,

Et redit ex tumulo vivificatus homo.

Nobilis urna tegit pretiosa talenta tonantis,

Ac terris recubat quod super astra volat.

Qui sub amore Dei, sacro moderamine vivens,

Fit peregrinus humi, civis, eundo, poli.

Denique post illos qui fundamenta coruscant,

Postque Petri ac Pauli limina prima fide,

Quis numerus radiet sanctorum sparsus in orbe,

Quanta columnarum gratia fusa viget?

Per loca, per populos mundo sua sidera praesunt,

Quidquid ab Oceani circulus ambit aquis.

Arctos, meridies, oriens, occasus honorat,

Lumina [limina], muneribus clarificata suis.

De reliquo nihil est, quodcunque videtur in orbe,

Nam tumor hic totus, fumus et umbra sumus.

Cur igitur metu trahitur data vita susurro,

Nec Fortunato pauca, Jovine, refers?

Tempora lapsa vides, neque longa silentia rumpis,

Me quoque ne recrees, ad mea damna taces.

Non ita rebar ovans, postquam Germania nostros,

Contulerat visus, ut resiliret amor.

Credideram potius quantum se tenderet aetas,

Ut vestri affectus se duplicaret opus.

Heu magis, ut video, vota in contraria currunt,

Tempora longantur, sed breviatur amor.

An quantum ex oculo, tantum tibi corde recedo?

Et tam longe animo, quam sumus ambo loco?

Non ego sic refero, quoniam tibi pectore nector,

Praedicat hoc aliter, mens ubi dulce sonat.

Nam cui chara fides animum sociavit amice,

Quod minus est oculis, flagrat amore magis.

Et licet absentem paries, locus, aula retentet,

Corde suo illic est, est ubi forma placens.

Prospicit affectu, quem vultu non videt ipso,

Et vox longinqua de regione sonat.

Quid gerit, aut ubi sit, tacito dare verba videtur,

Intra se loquitur pectore clausus amor.

Si volat aura levis, putat inde venire salutes,

Hoc fragor aure refert, quod homo mente gerit.

Hinc tuus ergo cliens ego, chare, colende requiro,

Absentem faciunt quem loca, non animus.

Qui semper nostro memoraris, haberis in ore,

Scribimus et haec dum, non sine te loquimur.

Affectu, studio, voto, tua brachia cingo,

Atque per amplexum pectora, colla ligo.

Ingrederis mecum, pariterque moveris amator,

Et quasi blanda loquens, oscula libo labris.

Ante oculos habeo, sed chara refugit imago,

Hic quoque quem habeo, non retinere queo.

Alternis vicibus modo vadis, et inde recurris,

Vix fugis ex oculis, ecce figura redis.

Et cum terga dabis, facies mihi cernitur insons,

Si pede conversus, fronte regressus ades.

Saepe etiam videor dare te pia dicta relatu,

Illic forte taces, hic mihi verba refers.

Hoc de te minus est, quia prendi non potes absens;

Nam velut illic es totus, et hic meus es.

Qualiter ambo simul paucis halitavimus horis,

Non fugit ex oculis, dum manet ista dies.

Misimus o quoties timidis epigrammata chartis,

Et tua, ne recreer, pagina muta silet?

Quis, rogo, reddat eas, taciti quas perdimus, noras?

Tempora non revocat lux levis, atque fugax.

Dic homo, note meus: quid agis? quid amice recurris?

Si tua rura colis, cur mea vota neges?

Scribe vacans animo, refer alta poemata versu,

Et quasi ruris agrum, me cole voce, melo.

Per thoraca meum ducas, precor, oris aratrum;

Ut linguae sulcus sint sata nostra tuae.

Pectoris unde seges gravidis animetur aristis,

Pullulet et nostro farre novale ferax.

Nam mihi si loqueris, bone vir, pietatis opime,

Exsuperas labiis dulcia mella favis.

Plusque liquore placet, quam fert oleagina succo,

Suavius et recreat, quam quod aroma reflat.

Cum Aspasio pariter charis patre, fratre, Leone,

Longa stante die, dulcis amice, vale.

Ad Felicem, socerum ejus.

Ardua Pierio cui constant culmina fastu,

Vix humili valeo tangere claustra manu.

Sed quoniam patriae fuit aula sodalibus una,

Affectu fidens, pulso, benigne, fores.

De Mummuleno .

Dum mihi fessus iter gradior prope noctis in umbra,

Solis in occasu, jam fugiente die:

Cum super undarum viridantes gramine ripas,

Pascua conspexi, pastus et ipse fui.

Huc oculis captus, voto ducente, trahebar,

Deflectensque viam, prosperiora peto.

Mummolenus enim, qui celsa palatia regis

Altis consiliis crescere rite facit,

Inter concives merito qui clarior exstat,

Quemque super proceres unica palma levat,

Nobilitate potens, animo bonus, ore serenus,

Ingenio solers, et probitate sagax,

Cui genus a proavis radianti luce coruscat,

Moribus ipse tamen vicit honore patres.

Huc ergo adveniens, epulis expletus opimis,

Quem vidisse, mihi constitit esse cibum.

Fercula magna quidem, dapibus cumulata benignis,

Ac si colle tumens, discus onustus erat.

Undique montis opus medium quasi vallis habebat,

Quo meliore via piscis agebat iter.

Ille natans oleum, pro undis; pro cespite, discum

Incoluit, cui pro gurgite mensa fuit.

Attamen ante aliud data sunt mihi mitia poma,

Persica quae vulgi nomine dicta sonant.

Lassavit dando, sed non ego lassor edendo,

Vocibus hinc cogens, hinc tribuendo dapes.

Mox quasi parturiens subito me ventre tetendi,

Admirans uterum sic tumuisse meum.

Intus enim tonitrus vario rumore fremebat,

Viscera conturbans Eurus et Auster erat.

Non sic Aeoliis turbatur arena procellis,

Nec vaga per pelagus puppis adacta tremit.

Nec sic inflantur ventorum turbine folles,

Malleolis famulos quos faber ustus habet.

Alter in alterius ructabat mole susurros,

Et sine me mecum pugna superba fuit.

Sit tibi longa salus, celsa cum conjuge, rector,

Et de natorum prole voceris avus.

Laudis honore potens, felicia tempora cernas,

Et valeas dulces concelebrare jocos.

De Berulfo comite.

Delicias, Berulfe, tuas spectando libenter,

Me fateor duplicem sustinuisse famem;

Sic ego credebam, quarta satiarer ut hora,

Me nec ad octavam mensa benigna vocat.

Per vestras epulas didici jejunia gestans,

Litania fuit prandia vestra magis.

Det tibi vota Deus, per quem modo laeta notamus:

Haec quoque dum scribo, plus satiatus agor.

De Condone domestico.

Temporibus longis regalis dives in aula,

Enituit meritis gloria, Condo, tuis.

Nam semel ut juvenem vigili te pectore vidit,

Elegit secum semper habere senem.

Quis fuit ille animus? vel quae moderatio sensus,

Cum fueris tantis regibus unus amor?

Mens generosa tibi pretioso lumine fulget,

Quae meritis propriis amplificavit avos.

Floret posteritas, per quam sua crescit origo,

Et facit antiquos surgere laude patres.

Nam si praefertur generis qui servat honorem,

Quanta magis laus est nobilitare genus?

Qui cupit ergo suum gestis attollere nomen,

Ille tuum velox praemeditetur opus.

A parvo incipiens existi semper in altum,

Perque gradus omnes culmina celsa tenes.

Theodericus ovans ornavit honore tribunum

Surgendi auspicium jam fuit inde tuum.

Theodebertus enim comitivae praemia cessit,

Auxit et obsequiis cingula digna tuis.

Vidit ut egregios animos meliora mereri;

Mox voluit meritos amplificare gradus.

Instituit cupiens, ut deinde domesticus esses,

Crevisti subito, crevit et aula simul.

Florebant pariter veneranda palatia tecum,

Plaudebat vigili dispositore domus,

Theodovaldi etiam cum parva infantia vixit,

Hujus in auxilium maxima cura fuit.

Actibus eximiis sic publica jura fovebat,

Ut juvenem regem redderes esse senem.

Ipse gubernabas, veluti si tutor adesses,

Commissumque tibi proficiebat opus.

Clotarii rursus magna dominatus in aula,

Quique domum simili jussit amore regi.

Mutati reges, vos non mutastis honores,

Successorque tuus tu tibi dignus eras.

Tantus amor populi, solertia tanta regendi,

Ut hoc nemo volens surripuisset onus,

Nunc etiam placidi Sigiberti regis amore

Sunt data servitiis libera dona tuis.

Jussit et egregios inter residere potentes,

Convivam reddens, proficiente gradu.

Rex potior reliquis merito meliora paravit,

Et quod majus habet, hoc tua causa docet.

Sic tuus ordo fuit, semper majora mereri,

Vitaque quam senior, tam tibi crevit honor.

Quae fuerit virtus, tristis Saxonia cantat,

Laus est arma truci non timuisse seni.

Pro patriae votis, et magno regis amore,

Quo duo natorum funera chara jacent.

Nec graviter doleas cecidisse viriliter ambos,

Nam pro laude mori, vivere semper erit.

Laetitiam vultus hilari diffundit ab ore,

Et sine nube animi gaudia fida gerit.

Munificus cunctis, largiris multa benignus,

Et facis astrictos per tua dona viros.

Sit tibi longa salus placidis felicior annis,

Atque suum reparet proles opima patrem.

Ad Gundoarium [M., Guntharium ].

Si prodi verbis affectus posset amantis,

Carmina plura tibi pagina nostra daret.

Sed quod ab ore loqui nequeo, quod pectore gesto,

Sit satis ex multis vel modo pauca dari.

Nam si respicias votum per verba canentis,

Malueram majus, qui tibi parva fero.

Aspicimus sensum totum in dulcedine fusum,

Quo sine nube doli, corde serena micant.

Puro fonte rigans, nectar de fauce redundat,

Cujus verba libens pectore, corde bibo.

Providus, exertus, viligans, moderatus, honestus,

Condimentum animae mens tua semper habet.

Reginae egregiae patrimonia celsa gubernas,

Quae tibi commisit, sensit ubique fidem.

Nemo piae poterat reginae charior esse,

Quam qui pro meritis talis et ipse foret.

Gundari, longo vigeas placiturus in aevo,

Conjuge cum propria luce perenne manens.

Ad Flavum.

Ad charum toties mea pergit epistola Flavum,

Sic monet officiis sedula cura loqui.

Nunc quoque prosaico, modo mittens carmina versu,

Blandior afflatu debita solvit amor.

Quin tibi pauca ferat, qui vult iter ire viator,

Nemo mihi tacite praetereundus abit.

Foetus amiticiae te, ut pagina, saepe requirit,

Et si vir desit portitor, aura placet.

Attonitis animis ego per vaga nubila prendo,

Nullaque suscipio signa relata manu.

An tibi charta parum peregrina merce rotatur?

Non amor extorquet quod neque tempus habet?

Scribere quo possis, discingat fascia fagum,

Cortice dicta legi fit mihi dulce tui.

An tua Romuleum fastidit lingua susurrum?

Quaeso vel Hebraicis reddito verba notis.

Doctus Achaeminiis quaevis perscribito signis,

Aut magis Argolico pange canora sopho.

Barbara fraxineis pingatur runa tabellis,

Quodque papyrus agit, virgula plana valet.

Pagina vel redeat perscripta dolatile charta,

Quod relegi poterit, fructus amantis erit.

Ad Flavum et Evodium.

Quam bene conveniunt genitor quos sustulit unus,

Si simul hos unum pectus utrosque tenet?

Visceribus iisdem genitos Flavum Evodiumque,

Prorsus amore uno viscera nostra tegunt.

Alter in alterius mihi visu visus habetur,

Et fratris speciem fratris imago dedit.

Unius ex facie facies mihi nota secundi,

Sic speculo similem forma repressa refert.

Ergo pari voto paribus dans vota salutis,

Ambos inter ego tertius alter ero.

Hoc cupiens, ut quos charis amplexibus idem

Tres amor unus habet, nos quoque charta liget.

Charissimo et omni gratia praedicando Sigismundo Fortunatus salutem.

Fixus amore tuo, votis inhiantibus adstans,

Quae tibi, chare, salus, saepe requiro viros.

Quisque viator adest, properans Aquilonis ab axe,

Quamvis festinum, sollicitando, moror,

Seu privata virum, seu publica cura citabit,

Hunc nisi perconter, nullus abibit iter.

Quam vegetus membris, quae te loca chare, coercent

Ordine disposito cuncta requirit amor.

Si gravis arma tenens Italas terit hospes arenas,

Aut quae Francus habet, pagina pandat, age.

Quid geris, oro, refer, tamen, ut queo, longius opto,

Vivas pars animae dimidiata meae.

Ad Sigismundum et Aregisilum [Ms., Alagisum ].

Nomina amicorum mihi dulcis epistola pandit,

Hinc Sigimunde nitens, hinc Aregisle decens.

Prosperitas felix ventorum flamina fudit,

Quando mihi charos nuntiat aura viros.

Testor utrumque caput, tantum mea vota juvantur,

| Quantum fit florens laeta sub imbre seges.

Ne sitiam rapidis aestivo tempore flammis,

Nectarei fontis me recreastis aquis.

Post Italas terras mittis mihi, Rhene, parentes,

Adventu fratrum non peregrinus ero.

Tempore belligero pacis nova gaudia surgunt,

Hic quia venerunt quos meus optat amor.

Qui mihi festivae diei duplicatis honorem,

Sic vester crescat, munere regis, honor.

Ad Bosonem referendarium .

Sic regat omnipotens radiantia culmina regis,

Atque ejus causas arma superna regant.

Sic dominum ac servos divina potentia servet,

Et patriae maneat, hoc dominante, salus.

Sic placido regi summus, pius auctor ab alto,

Qui dedit ante Petro, porrigat ipse manum.

Sic te longaevi comitetur gratia regis,

Et florente illo, gaudia fixa metas.

Hoc rogo quam citius veniat, quicunque jubetur,

Ne gravet ultra animos hic mora tarda meos.

Nam qui festinat statuit quod certa voluntas,

Si votum acceleret, dulcius esse solet.

Illud enim nimium per verba precantia posco,

Commender domino, te memorante, meo.

Actibus excellens maneas per saecula felix,

Et memor ipse mei, dulcis amice, vale.

Ad Paternum.

Nominis auspicio fulgent tua facta, Paterne,

Munere qui proprio te facis esse patrem,

Servitii nostri non immemor omnia praestas

Et tibi devotis das pia vota libens.

Ut bona distribuas, modo qui tam promptus haberis,

Unde magis praestes, amplificentur opes.

Versus in Gavatis.

Qui legis in pulchro circumdata verba metallo,

Si venias purus, hoc imitaris opus.

Nam velut argentum calida fornace probatur,

Sic se purgato pectore prodit homo.

Ad convivam.

Qui venis ad charos conviva fidelis amicos,

Quod minus est epulis, plus in amore capis.

Non haec per pelagus peregrinus detulit hospes,

Sume libens patrii quod genuere lares.

Ad eumdem.

Quamvis doctiloquax te seria cura fatiget,

Huc veniens festos misce, poeta, jocos.

Sic tamen, ut propriam rationem servet honestas,

Nam solet incautus sermo movere manus.

De brevitate vitae.

Vita brevis hominum, fugiunt praesentia rerum,

Tu cole quae potius non moritura manent.

Erige justitiam, cole pacem, dilige Christum.

Expete delicias, quas sine fine geras.

Ad eumdem.

|

Pelle Palatinas post multa negotia rixas,

Vivere jucunde mensa benigna monet.

Causae, irae, strepitus sileant, fora, jurgia, leges,

Hic placeat requies, quam dat amica dies.

Ad convivam.

Te rogo, pacificos animos ad prandia defer:

Hostem quaere alibi, si tibi pugna placet.

Deliciis mediis lites agitare recuses;

Arma tibi campus, mensa ministret olus.

Ad eumdem.

Si tibi magnanimus rigida virtute videris,

Secure ad calices fortia bella refer.

Qui venit huc nostrae dapes cognoscere mensae,

Commendet positos gratia sola cibos.

Ad Galactorium comitem.

Saepius optaram fieri me remige nautam,

Cursibus undifragis ut ratis iret aquis.

Flatibus aut rapidis per dorsa Garumnica ferrer,

Burdegalense petens ut celer actus iter,

Velaque fluctivagum traherent, Aquilone secundo,

Me quoque littoreo redderet aura sinu,

Qua pius antistes sacra Gundegisilus offert,

Culmine pro populi qua micat ara Dei,

Tu quoque, quo resides, meritis comes ample serenis.

Chare, Galactori, sedula cura mihi.

Cui rite excellens rex Guntheramnus honores

Majus adhuc debet, qui tibi magna dedit.

Cum tamen hoc vellem, timor obstitit, et Hunus ille

Qui cumulo rapidae mons fremit albus aquae.

Dulcedo invitat civilis, et unda repugnat,

Sic vocat, atque vetat hinc amor, inde pavor.

Plane hoc, quod superest, solvat vel epistola currens,

Littera, quod facerem, reddat amore vicem.

Maxime nunc igitur te, dulcis amice, saluto,

Sperans a Domino te superesse diu.

Cumque domo, sociis, antistite, conjuge, natis,

Vive comes, cui sint jura regenda ducis:

Pontifici summo commender, opime, precatu,

Sic tua pars meritis sit data dextra polis.

Si superest aliquid, hoc forte tributa redundant,

Qui modo mitto apices, te rogo mitte pices.

VIII

Venantius FortunatusCarmina0Saeculo VII

Venantius Fortunatus

Carmina

Liber VIII

Saeculo VII

Liber VII Liber IX

Ex nomine suo ad altro

Aonias avido qui lambitis ore Camenas

Castaliusque quibus sumitur aure liquore,

quos bene fruge sua Demosthenis horrea ditant,

largus et inriguis implet Homerus aquis;

fercula sive quibus fert dives uterque ministro:

Tullius ore cibum, pocula fonte Maro;

vos quoque qui numquam morituras carpitis escas,

quos Paradisiaco germine Christus alit,

facundo tonitru penetrati qui retinentur

nunc monitis Pauli, postea clave Petri:

Fortunatus ego hinc humili prece voce saluto

(Italiae genitum Gallica rura tenent)

Pictavis residens, qua sanctus Hilarius olim

natus in urbe fuit, notus in orbe pater.

(eloquii currente rota penetravit ad Indos

ingeniumque potens ultima Thyle colit;

perfundens cunctas vice solis nomine terras,

cuius dona favens Persa, Britannus habet.

Christicolo Scythicas laxavit amore pruinas,

dogmatico ferventi frigida corda calent).

pagina 179

|

Martinum cupiens voto Radegundis adhaesi,

quam genuit caelo terra Thoringa sacro:

germine regali pia neptis Herminefredi,

cui de fratre patris Hamalafredus adest.

mens ornata bonis fuggitivos sprevit honores,

sciens in solo firma manere deo.

regia lactineo conmutans pallia cultu,

vilior ancillae vestis amata tegit.

splendida serraco quondam subvecta superbo

nunc terit obsequio planta modesta lutum.

quae prius insertis onerata est dextra zmaragdis

servit inops famulis sedulitate suis.

aulae celsa regens quondam modo iussa ministrat:

quae dominando prius, nunc famulando placet.

paupertate potens et solo libera voto

clarius abiecto stat radiata loco.

aurea fulcra tenens, iam tum sibi vilis honore,

effugit extructum pulvere fusa torum.

si contemnatur, tunc nobilis esse fatetur,

et putat esse minor, si datur ullus honor.

parco cibo Eustochium superans, abstemia Paulam,

vulnera quo curet dux Faviola monet;

Melaniam studio reparans, pietate Blesillam,

Marcellam votis aequiperare valens

obsequio Martham rinnovato lacrimisque Mariam,

pervigil Eugeniam, vult patiendo Theclam.

sensibus ista gerit quidquid laudatur in illis,

signa recognosco quae prius acta lego.

omnia despiciens et adhuc in corpore constans

spiritus hic vivit, sed caro functa iacet.

terram habitans caelos intrat bene libera sensu,

atque homines inter iam super astra petit.

cuius sunt epulae quidquid pia regula pangit,

quidquid Gregorius Basiliusque docente,

acer Atanasio, quod lenis Hilarius edunt,

quos causae socios lux tenet una duos,

pagina 180

|

quod tonat Ambrosius, Hieronymus atque coruscat,

sive Augustinus fonte fluente rigat,

Sedulius dulcis, quod Orosius edit acutus:

regula Caesarii linea nata sibi est.

his alitur ieiuna cibis, palpata nec umquam

fit caro, sit nisi iam spiritus ante satur.

cetera nunc taceam, melius quia teste Tonante

iudicioque dei glorificanda manent.

cui sua, quisque potest, sanctorum carmina vatum

mittat, in exiguis munera larga libris:

se putet inde dei dotare manentia templa

quisquis ei votis scripta beata ferat.

haec quoque qui legitis, rogo, reddite verba salutis,

nam mihi charta levis stagno amoris erit.

Io sono

De itinere suo, cum ad domnum Germanum ire deberet et a domna

Radegunde teneretur

Emicat ecce dies, nobis iter instat agendum,

debita persolvens emicat ecce dies,

me vocat inde pater radians Germanus in orbe,

hinc retinet mater: me vocat inde pater.

dulcis uterque mihi voto amplectente cohaesit,

plenus amore dei, dulcis uterque mihi.

carior haec animo, quamquam sit et ille beato,

clarior ille gradu, carior haec animo.

mens tenet una duos aequali calce viantes,

ad pia tendentes mens tenet una duos.

profitto alterutro quidquid bene gesserit alter,

unius omne bonum proficit alterutro.

sunt quia corde pares, iussus non ire recuso:

obsequar ambobus, sunt quia corde pares;

nec tamen hinc abeo, quamvis nova tecta videbo:

corpore discedo nec tamen hinc abeo.

pagina 181

|

hic ego totus ero nec corde ac mente revellor;

sic quoque dum redeo, hic ego totus ero.

porrigat arma mihi caelestia mater eunti:

ut sibi plus habeat, porrigat arma mihi.

III

IN NOMINE DOMINI NOSTRI IESV CHRISTI ET DOMNAE MARIAE MATRIS EIVS

Di verginità

Culmina multa polos radianti lumine complent

laetanturque piis agmina sancta choris.

carminio Davitico plaudentia brachia texunt,

creditur et sacros tripudiare gradu.

coetibus angelicis hominum sociata propago

reddit honorificum laudis amore sonum:

alternis vicibus divina poemata psallunt

atque creatori mystica verba canunt.

lucida sidereo caeli strepit aula tumultu,

laudibus et domini concutit astra fragor.

hinc patriarcharum modulamina risonante vocum,

inter quos Abrahae est maxima palma fide.

a quo acceperunt, reddunt dehinc verba Prophetae,

Moyses ante alios, dux mare teste, viros.

inde favent fratres et celsa caterva piorum,

lumen apostolicum praemeditante Petro,

qui valet ex meritis cineres animare sepultos

et revocare diem voce iubente potest.

hinc mercede pari sequitur pius ordo senatum,

in quibus est Stephanus victor honore prior,

quos saxis gladiisque, fama del sito frigore flammis

ereptos terris iungit in astra fides.

casibus heu variis quos sic tulit ira furentis,

etsi mors dispar, lux tamen una tenet.

pagina 182

|

inde dei genetrix pia virgo Maria coruscat,

virgineoque agni de grege ducit oves.

ipsa puellari medio circumdata coetu

luce pudicitiae splendida castra trahit.

per paradisiacas epulas sua vota canentes

ista legit violas, carpit et illa rosas.

pratorum gemmas ac lilia pollice rumpunt

et quod odoratum est flore comante metunt.

Eufemia illic, pariter quoque plaudit Agathe,

et Iustina simul consociante Tecla.

hic Paulina Agnese Basilissa Eugenia regnante,

et quascumque sacer vexit ad astra pudor.

felices quarum Christi contingit amore

vivere perpetuo nomina fixa libro!

ha inter comites coniuncta Casaria fulget,

VIII temporibus nostris Arelatense decus,

Caesarii monitis luci sociata perenni

si non martirii, virginitatis ope.

quos Liliola refert aequatis moribus ambos,

et claram heredem proxima palma manet.

et quaecumque suos vigilans meditabitur actus,

il suo erit egregio participanda gradu.

concipiente fide Christi Radegundis amore

Caesarii lambit regula quidquid habet;

cuius pontificis refluentia pectore mella

colligit et rivos insatiata bibit.

quantum fonte trahit, tantum sitis addita crescit,

et de rore dei plus madefacta calet.

nec sibi, sed cunctis generaliter unica vivens

felix angustam pandit ad astra viam.

sed tibi prae reliquis, mater pia, carior instat,

te legit excelso consociare choro.

res probat ipsa tamen, quoniam quae filia constas

te matrem votis optat habere suam,

quamque suis genibus caram nutrivit alumnam

praeficit ecce, suo constituendo loco;

et quae te semper baculi moderamine rexit

pronta sub imperio vult magis esse tuo.

proficit illa sibi, cum tu praeponeris illi,

illa subit votum te potiente gradu.

pagina 183

|

ecce diem festum tandem pietate Tonantis,

quam precibus genitrix saepe rogabat, habet,

cuius respirant tacito praecordia pulsu

angustosque animos gaudia larga replent.

waitata nimis oculos ad tempora tendens

semine laetitiae dona superna metit.

optat adhuc supplex unum quod restat honoris,

ut placeas Christo consocianda polo.

qualiter haec capias labor esse videtur agentis:

sed labor iste brevis fruge replendus erit.

domini subdenda servitio est ad iuga cervix,

nec grave sed leve fit quidquid amore feres.

non aliunde petas, in matre exempla richiedono:

aspicis ante oculos quod mediteris opus;

cum qua festinas simul esse in luce perenni,

condecet hic simili currere lege viam.

sit tibi dulce decus veneranda Casaria praesens,

praesule Caesario non caritura suo.

illos corde sequens mandataque corpore conplens,

ut teneas flores, ha imiteris apes.

respice qui voluit nasci se ventre puellae,

et domini summi qua caro carne venit:

spiritus intatto venerabilis adtigit alvum,

virgineam cupiens abitare domum,

hanc deus ingrediens, hominis quae nesciit usum,

sola suo nato conscia virgo viro.

concipiente fide nullo se semine lusit,

et quo factus homo est non fuit alter homo.

virginitas felix quae partu est digna Tonantis,

quae meruit dominum progenerare suum!

templa creatoris sunt membra pudica puellae

et habitat proprius tale cubile deus.

quantum sponsa potest de virginitate placere,

ipsa cui genetrix non nisi virgo placet?

Sarra Rebecca Rachel Hester Iudith Anna Noemi

quamvis praecipue culmen ad astra levent,

niente tamen meruit mundi generare parentem:

quae dominum peperit, clausa Maria manet.

intemerata deum suspendit ad ubera natum

et panem caeli munere lactis alit.

pagina 184

|

hoc ergo in sponsae nunc viscera diligit ipse

quod prius in matrem legit honore sacer.

pectora liberius penetrat sibi cognita soll,

et quo nemo fuit laetior intrat iter,

haec sua membra putans quae nulla iniuria fuscat,

quae neque sunt alio participata viro.

mitis in effectu pectus conplectitur illud,

promptus amore colens quo alter amator abest.

cum sua regna deus pariter velit omnibus esse,

hoc commune tamen Christus habere fugit.

per paradisiacas epulas cupit esse coheres:

virgineam solus vult habitare domum.

castra pudicitiae melius rex ipse tuetur;

si sibi non viola turba dicata fidem,

ipse voluntatem si viderit esse fidelem,

proque suis famulis et deus arma tenet:

lorica clipeo galea praemunit amantem

et stabilit solidum montis in arce gradum.

balista iaculans pro te mox esce in hostem,

perdat ut adversos qui tibi bella movent.

currit ad amplexus post proelia gesta Triumphans,

infigens labiis oscula casta sacris.

blanditur refovet veneratur honorat obumbrat,

et locat in thalamo membra pudica suo.

siderei proceres, ad regia vota frequentas,

certatim veniunt adglomerando chorum.

quo praeter Cherubino, Serafino reliquosque beatos

aligeros comites, quos tegit umbra dei,

bis duodena senum concursat gloria vatum,

attonito sensu plaudere voce, manu,

il suo venit Helias, illis in curribus Enoch,

et nati dono virgo Maria prior.

iurisconsulti Pauli comitante volatu

Princeps Romana currit ab arce Petrus:

conveniunt ad festa simul sua dona ferentes

salve quorum cineres urbs caput orbis habet,

culmen apostolicum radianti luce coruscum

nobilis Andream mittit Achaia suum.

pagina 185

|

praecipuum meritis Efeso veneranda Iohannem

dirigit et Iacobos terra beata sacros.

laeta suis votis Hierapolis alma Philippum,

produce Thomam munus Edessa pium.

inde trionfantem fert India Bartholomaeum,

Matthaeum eximium Naddaver alta virum.

hinc Simonem ac Iudam lumen Persida gemellum

laeta relaxato mittit ad astra sinu,

et sine rore ferax A Egyptus torrida Marcum,

Lucae euangelica partecipante tuba.

Africa Cyprianum, dat Siscia clara Quirinum;

Vincenti Hispana surgit ab arce decus.

egregium Albanum fecunda Britannia profert,

Massilia Vittore martire ab urbe venit.

porrigit ipsa decens Arelas pia dona Genesi

astris, Caesario concomitante suo.

ipse Parisiaca proprietat Dionysius urbe,

Augustiduno Symphoriane venis.

Privatum Gabalus, Iulianum Arvernus abundans.

Ferreolum pariter pulchra Vienna gerit.

hinc simul Hilarium, Martinum Gallia mittit,

te quoque, Laurenti, Roma, beat mihi.

Felicem meritis Vicetia laeta rimborso

et Fortunatum fert Aquileia suum;

Vitalem ac reliquos quos cara Ravenna sepultat,

Gervasium, Ambrosium, Mediolane, meum:

Iustinam Patavi, Eufemiam huc Calchedon offert,

Eulalia Emerita tollit ab urbe caput.

Caeciliam Sicula profert, Seleucia Teclam;

et legio felix Agaunensis adest.

Europae atque Asiae quis lumina tanta recurrat?

vel tua quis possit pignora, Roma, loqui?

undique collectors diversis partibus orbis

agminibus iunctis regia pompa trahit.

pagina 186

|

intrant sidereo vernantes lumine portas,

excipit hos proceres urbs patefacta poli.

VIII incedit sensim tum praetextata potestas

ordine, patricio sic potitura loco.

nobilitas caeli dives cruce, sanguine Christi

festinat festos concelebrare toros.

paupertas terrae censu caeleste redundans

consulibus tantis regia vota colit.

undique distinte numerosa sedilia complent

attonitique silent rege loquente patres,

maiestas arcana dei tum pondere fixo

alloquitur proceres quos sua dextra regit:

'haec mihi pollicitum servavit virgo pudorem

nec voluit placitam dilacerare fidem:

sollicitis animis sponsi vestigia sectans

et mea vota petens inviolata venit.

per tribulos gradiens spinae cavefecit acumen.

sentibus in mediis nescia ferre vepres.

vipera serps iaculus basiliscus emorrois aspis

faucibus horrificis sibila torsit iners.

inde sagitta volans, hinc terruit arcus euntem:

doctast insidiis cautius ire suis.

inter tot hostes nulli se subdidit insons;

vulnera suscepit, sed tollerando fugit.

per tela et gladios tenuit mora nulla sequentem:

sed tam dura .nimis non nisi furetto amor.

ad me aures oculos animos suspensa tetendit:

cum terris iacuit, iam super astra fuit.

singultus gemitus curas suspiria fletus

saepius audivi non abolenda mihi.

abscondens aliis, nulli confessa dolores

intellecta mihi murmura clausa dedit.

vidit forte meum quotiens in immagina vultum,

oscula dans labiis lumine fudit aquas;

pervigil incubuit, si forte alicunde venirem,

marmore iam tepido frigida membra premens.

haec gelifacta meum servavit in ossibus ignem:

visceribus rigidis pectus amore calet.

corpore despecto recubabat in aggere nudo,

seque oblita iacens me memor ipsa fuit.

pagina 187

|

fletibus adsiduis Exhausto humore genarum

siccatis oculis terra natabat aquis.

et quia me vivens carnali lumine quondam

cernere non potuit, misit amata precem.

nam mihi sollicito nocturnis saepius horis

scripta suis lacrimis pagina lecta fuit,

plena quidem variis tremulo sermone querellis,

quod sine me solo maesta iaceret humo.

cuius ab ore fluens nativo gutta liquore

haec dedit in tremulis signa relata notis:

"strata solo recubo lacrimans neque cerno quod opto,

tristis in amplexu pectore saxa premo.

sponso assente manens tam dura cubilia servo,

nec mea quem cupiunt membra tenere queunt.

dic ubi sis quem exspecto gemens, qua te urbe requiram

quave sequar, nullis femina nota locis.

ipsa venire velim, ownans si possit in astris

pendula sideream planta tenere viam.

nunc sine te fuscis graviter nox occupat alis,

ipsaque sole micans est mihi caeca dies,

lilia narcissus violae rosa nardus amomum,

obettante animos germina nulla meos.

ut te conspiciam, per singula nubila pendo

et vaga per nebulas lumina ducit amor.

ecce procellosos sospetta interrogo ventos,

quid mihi de domino nuntiet aura meo.

proque tuis pedibus cupio caementa lavare,

et tua templa mihi tergere crine libet,

quidquid erit tolerem, sunt omnia dulcia dura:

donec te videam, haec mihi poena placet.

tu tamen esto memor, quoniam tua vota requiro;

est mihi cura tui, sit tibi cura mei".

haec referens avidis iactabat brachia palmis,

se possiedi piante forti tenere meas;

cum decepta sibi sine me sua dextra rediret,

luminis instillans ora lavabat aquis.

cum recubaret humo neque victa sopore quievit,

consuliturus ei saepe simul iacui,

pagina 188

|

condolui pariter, lacrimarum flumina tersi.

oscula dans rutilis mellificata favis.

nunc igitur regnet placitoque fruatur amore,

quae mihi iam pridem pectore iuncta fuit'.

adsensu fremit aula poli residente senatu.

nomen perpetuo scribitur inde libro.

traditur aeternum mansura in saecula censum,

virginis in thalamos fundit Olympus opes.

inseritur capiti radianti diadema berillio,

ordinibus variis alba zmaragdus inest,

alligat et nitidos amethystina vitta capillos,

margaritato flexilis arte sinu.

sardonyche inpressum per colla monile coruscat,

Sardia purpurea luce metallica micante.

dextrae armilla datur carcedone, iaspide mixta,

aut hyacintheo sudat honore manus.

brattea gemmatam cicladem fila catenante,

sidereis donis arte sigilla tument.

pulchra topaziacis oneratur zona lapillis,

chrysolitha aurata fibula claudit acu,

veste superposita: bis cocto purpura bysso,

qualem nupta deo ferre puella potest.

la sua cumulata bonis thalamo regina sedebit,

atque poli solem sub pede virgo premet.

–

Cui tamen hoc opus est, cum virginitatis honore

ut placeat sponso mens moderatamente suo:

inconcussa gravem teneat Patientia vultum,

viribus ira suis ne labefacta ruat,

neu faciles animos ventosa procella fatiget,

fluctibus in mediis ancora cordis agat.

virtutum speciale decus Patientia fulget:

qua gradiaris iter Iob tibi signa dabit.

quidve loquar humilem, quem gratia celsa decorat?

et quantum ima petit, surgit ad alta magis.

quo diversa nimis divisa est causa duobus:

qui iacet ille subit, qui tumet ipse cadit,

pagina 189

|

haec exempla quidem Joseph Faraoque dederunt:

tollitur ille lacu, mergitur iste freto.

est etiam laudis stipendia poscere, tantum

ne premat ipsa suum pestis avara sinum.

contentus minimis, si non maiora requirat,

povero in angusto regnat habendo deum.

Sapphira vel mulier geminos largita minutos,

illa tenendo perit, haec sua dando manet.

o nimium felix quem non modo mollia frangunt,

iudice qui sese membra labore terit!

spernit opum laqueos, unguenta toreumata fluxus,

ut custos animae sit rigor ipse suae,

hoc etiam recolens, quid possit parcior usus:

sobrietas Iudith vincere sola facit.

quidve animum dulcem memorem, quem gratia pascit,

cum intra se populos viscera cara ferant?

pacificus, gaudens unus conplectitur omnes,

stringit in effectu pectora cuncta suo.

o nimium felix, florens bonitate voluntas,

qua sine nil populo nec placet ara deo!

hoc opus, ut quotiens aliquo mens fertur amaro,

firmet in adversis spes comitata fidem.

aspera non frangant, tumidos neque prospera reddant:

sic mediocre tenens cautius itur iter.

haec bona sumit homo, tribuat si gratia Christi.

VIII inspirante illo vel moderato gradum.

—

La sua ornata bonis radiantia lumina fundis,

ha retinens gemmas tu quoque gemma micas.

virginitas felix nullis aequanda loquellis,

nec si centenus suppleat ora sonus!

quod prius est: sine sorde nitet venerabilis orbi,

naturae proprium non vitiando bonum,

corporis inlaesum servans pretiosa talentum,

perpetuas retinens nescia furis opes.

non premit incluso torpentia viscera fetu

aut gravefacta iacet pignore maesta suo.

inter anhelantes animae seu corporis aestus

in dubio pendens stamine fessa salus,

pagina 190

|

quando suis iaculis uteri laesura tumescit

atque voluptatis morbida crescit hydrus.

ultra hominis habitum tantum cutis effera turget,

ut pudeat matrem hoc quod amore gerit.

se fugiens propriis verecunda parentibus aufert,

donec depositum sarcina solvat onus.

quis gemitum partus verbis aequare valebit

aut cui tot lacrimas carminio flere vacet,

cum suo secretum compago relaxat onustum

atque dolore gravi viscera fascis agit?

victa puerperio membrorum porta fatiscit.

exit et ad lucem fors sine luce puer.

si vivat genitus, genitrix se oblita requirit

tristis et ad natum lumina lassa trahit.

respicit expositum, nec iam sua mater, alumnum:

quae vix dum peperit, haec modo funus habet,

nec mater fructu meruit nec virgo vocari:

haec duo Damna dolens se male nupta gemit.

non validus spes rapta dolores,

nec fletu nati se fovet illa sui.

non caras lacrimas infantis ab ore resorbet

aut teneras voces lacte fluente rapit.

tristis decrepito Damnat sua viscera luctu:

quo iacuit natus, heu, dolet ille sinus.

quid si vita manet pueri nec semper habenda?

incipiat teneros ut dare voce sonos,

inperfecta rudis conlidens murmura linguae,

cum matrem dulci fauce susurrus alit:

contingatque nefas, rapiatur pectore matris?

aetas ad Damnum crevit adulta suum.

triste flagellatis genitrix orbata capillis

defunti in labiis ubera sicca premit;

infundens lacrimas lamento resuscitat ardens

et gelidum corpus fonte tepente lavat.

dilacerat faciem, crinem aufert, pectora tundit;

heu dolor armatus sic sua membra ferit.

si videt alterius natum, sua pignora deflet

aequalemque suum tristis obisse gemit.

pagina 191

|

alter si ploret, currat, stet, gaudeat infans,

ante oculos nati ludit imago sui.

quem semel effudit, per cuncta momenta requirit,

nec miserae matris pendet ad ora puer.

quid si aliud gravius, moriatur ut ipse iugalis?

quae nova nupta fuit iam viduata iacet.

de thalamo ad tumulum, modo candida. tam cito nigra

ante quibus caluit frigida membra tenet,

construit exequias perversaque vota celebrans

exornat tumulum, heu, spoliando torum.

saepe maritalem repetit miserando sepulchrum

contemptaque domo funus amata colit.

incumbit tumulo solacia cassa requirens;

cuius membra prius, nunc super ossa premit.

fletibus inriguis, perituro carminio, luget:

funeris obsequio lumina perdit amor.

quot mala plebeiae veniant quis pandere possit?

vix bene reginae quae viduata manet.

'non veto coniugium, sed praefero virginis alvum'

quod dat apostolica Paulus ab ore tuba.

inclita virginitas, caelos quae dote meris,

cum thalamis Christi consocianda luoghi,

funera nulla gemis, sine limite gaudia sumis,

vivit amor semper nec tibi Christus obit.

illic regna tenes, hic vincis et integra fulges

omni tuta loco, santificata deo.

—

Haec tibi, cara deo, meritis venerabilis Agnes,

offero: quo placeas, tu faciendo colas,

iudicis ut iussu munus tribuatur utrisque:

quando corona tibi, tunc mihi vel venia.

opto per hos fluctus, animas tu, Christe, gubernes

arbore et antemna velificante crucis,

ut post emensos mundani gurgitis aestus

in portum vitae nos tua dextra locet.

pagina 192

| E.V.

Ad Vergini

Inter apostolicas acies sacrosque Prophetas

proxima martiribus praemia virgo principio.

splendida sidereo circumdata lumine pergens

iungitur angelicis casta puella choris.

fruge pudicitiae caeli dotanda talento

aeterni regis ducitur in thalamis.

pulchra corona caput triplici diademate cingit

et gemmae exornant pectora colla comam.

induitur teneris superaddita purpura membris

et candore nivis fulgida palla tegit.

floribus aeternis oculos rosa lilia pascunt,

et paradisiacus naribus intrat odore.

unde magis, dulcis, hortamur ut ista requiras

quae dedit Eugeniae Christus et alma Theclae.

virgo dei, fructus caeli, victoria mundi

ut semper regnes, ha pete regis opes.

sunt ibi chrysolithis fabbricata palatia gemmis

atque zmaragdineo ianua poste viret.

limina sardonychum variato lumine florent

et hyacintheus circuito ordo domum.

aurea tecta micant, plebs aurea fulget in aula

et cum rege pio turba corusca nitet.

ille puellarum locus est, quae lucis amore

hic servitore domino corpore mente fidem.

despice quod terrae est, et clara sedebis in astris,

Christi ut sponsa placens regna superna colas.

praesens vita nimis fuggitivo tempore transito:

virginis integritas glorificanda manet.

paupertas te parva rogat cum divite Christo,

ut venias nostro dulcis alumna sinu,

quo patris auxilium domino obtentura preceris

atque tibi caelis regna beata pares,

pagina 193

|

ut pariter sanctae merearis iuncta Mariae

gaudia perpetuo concelebrare choro.

ha quaecumque piis manibus susceperis arras

non nuptura homini, sed sis amata dei.

E

Ad domnam Radegundem

Regali de stirpe potens Radegundis in orbe,

altera cui caelis regna tenenda manent,

despiciens mundum meruisti adquirere Christum,

et dum clausa lates, hinc super astra vides.

gaudia terreni conculcas noxia regni,

ut placeas regi laeta favente polo.

nunc angusta tenes, quo caelos largior intres:

diffundens lacrimas gaudia vera metes.

et corpus crucias, animam ieiunia pascunt,

solo quam dominus servat amore suus.

VI

Ad eandem di violi

Tempora si solito mihi candida lilia ferrent

aut speciosa foret suave rubore rosa,

haec ego rure legens aut caespite pauperis horti

misissem magnis munera parva libens.

sed quia prima mihi desunt, vel solvo secunda:

VIII profert qui vicias, furetto amore rosas.

inter odoriferas tamen ha quas misimus herbas

purpureae violae nobile germen habent.

respirante pariter regali murice tinctae

et saturat foliis hinc odore, inde decor.

hae quod utrumque gerunt pariter habeatis utraque,

et sit mercis odor flore perenne decus.

pagina 194

| VII

Ad eandem de floribus super altare

Frigoris hiberni glacie constringitur orbis

totaque lux agri flore carente perit.

tempore vernali, dominus quo Tartara vicit,

surgit aperta suis laetior herba comis.

inde viri postis et pulpita floribus ornant,

hinc mulier roseo conplet odore sinum.

at vos non vobis, sed Christo fertis odori,

has quoque primitias ad pia templa datis.

texistis variis altaria festa coronis,

pingitur ut filis floribus ara novis.

aureus ordo crocis, violis hinc blatteus uscita,

coccinus hinc rubricat, lacteus inde nivet.

stat prasino venetus: pugnant et flore colores.

inque loco pacis erbacea bella putas.

haec candore placet, rutilo micat illa decore;

suavius ​​haec redolet, pulchrius illa rubet.

sic specie varia florum sibi germina certant,

ut colore hic gemme, tura revincat odore.

vos quoque quae struitis haec, Agnes cum Radegunde,

floribus aeternis vester anhelet odore.

VIII

Item ad eandem pro floribus transmissis

O regina potens, aurum cui et purpura vile est,

floribus ex parvis te veneratur amans.

et si non res est, color est tamen ipsa per herbas:

purpura per viole, aurea forma crocus.

immersioni amore dei vitasti praemia mundi:

illas contemnens ha retinebis opes.

suscipe missa tibi variorum munera florum,

ad quos te potius vita beata vocat.

quae modo te crucias, recreanda in luce futura,

aspicis hinc qualis te retinebit ager.

pagina 195

|

per ramos fragilis quos nunc praebemus olentes

perpende hinc quantus te refovebit odore.

haec cui debentur precor ut, cum veneris illuc,

meque tuis meritis dextera blanda trahat.

quamvis te waitet paradisi gratia florum,

isti vos cupiunt iam revidere foris.

et licet egregio videantur odore placere,

plus ornant proprias te redeunte comas.

IX

E poi come si ricicla

Mens fecunda deo, Radegundis, vita sororum,

quae ut foveas animam membra domando cremas:

annua vota colens hodie claudenda recurris:

errabunt animi te repetendo mei.

lumina quam citius nostris abscondis ocellis!

nam sine te nimium nube premente gravor.

omnibus exclusis uno retineberis antro:

nos magis includis, quos facis esse foris.

et licet huc lateas brevibus fugitiva diebus,

longior hic mensis quam celer annus erit.

tempora subducis, ceu non videaris amanti,

cum vos dum cerno hoc mihi credo parum.

sed tamen ex voto tecum veniemus in unum

et sequor huc animo quo vetat ire locus.

hoc precor, incolumem referant te gaudia paschae,

et nobis pariter lux geminata redit.

X

Ad eandem cum rediit

Vnde mihi rediit radianti lumine vultus?

quae nimis assentem te tenuere morae?

abstuleras tecum, revocas mea gaudia tecum,

paschalemque facis bis celebrare diem.

quamvis incipiant modo surgere semina sulcis,

hic egomet hodie te revidendo meto.

pagina 196

|

colligo iam fruges, placidos conpono maniplos:

quod solet Augustus mensis, Aprilis agit;

et licet in primis modo gemma et pampinus esci,

iam meus Autumnus venit et uva simul.

malus et alta pirus gratos modo fundit odori,

sed cum flore novo iam mihi poma ferunt.

quamvis nudus ager nullis ornetur aristis,

omnia plena tamen te redeunte nitent.

XI

Ad Gregorium episcopum pro infirmitate sua

Venit ad aegrotum medici vox alma Gregori

urbe ex Toronica, dum cubo rure toro,

concite presbytero recitante Leone sereno,

irem ut Martini sunt ubi festa pii.

tum, fateor, morbi grave debilitate laborans

febre calens summa iam rigor imus eram.

hinc fragili nimium forti languore redacto

ilia lassa levans halitus aeger erat.

ibat anhelanti vapor aridus ora perurens,

ibat ab arcanis flatilis aura coquens.

fervor eram totus, tristis rogus, igne caminus,

febris et in fibris stabat operta patens,

donec Christus opem sudore undante refudit,

fervidus et gelidas ignis abegit aquas.

redditus ergo isti, pater alme, saluto saluti:

auxilium exili sis, rogo, pastor ovi.

XII

Ad eundem pro causa abbatissae

Repsit quale nefas intra pia saepta synaxi!

inconsulte dolor, rumpere verba vetas:

quale nec ante oculos patulas neque polluit aures

nec facerent, vitio qui sua fana colunt.

pagina 197

|

tu tamen, alme pater, pietatis amore labora

ut sacer antistes, culmina cuius habes,

unde repraesentes Martinum in tempore sacrum,

cursibus atque fide dando salutis opem.

una Epistola per eadem re

Commendans humilitatem meam copiosissimae vestrae dulcedini et mitissimae

dominationi suggero, ut (causa universalis ecclesiae talem vos habens basidem, ut nullus

ventorum turbo succlinans, nulla procellarum propellens congeries possit illic invenire

quod quatiat, aut quod labefactet reperiat) in causa, qua conservus meus presbyter,

praesentium portitor, ad vos pro singolari praesidio confidens occorrerit (sicut ipse

singula poterit explicare), memores commendationis beatae dominae meae, filiae vel iam

matris vestrae, domnae Radegundis, pro loci sui vel personae totiusque regulae

stabilitate quod petit et verborum vel viscerum supplicatione commisit, ita praecipiatis

infatigabiliter laborare qualiter ipse vobis in retributione sempiterna restituat qui

videt, pro auxilio indigentibus in causa iustitiae vester apostolatus pastoraliter

ciò nonostante.

XIII

Ad eundem

Antistes domini, bone pastor et auctor honoris,

rito decus generis quo est generosa fides:

Iustinam famulam pietate memento, beate;

per te et commender, stirpe vel arce pater,

hinc referens grates aviae, quia reddita tandem

ad vultus neptis, dulcis imago, venit.

ista diu nostris votis dans gaudia, rettore,

inter avam et neptem tu mediator agas.

pagina 198

| XIV

Ad eundem salutatoria

Alme, beate pater, lumen generale, Gregori,

iure sacerdotum culminis arce caput,

VIII reddo deo grates de vobis prospera noscens,

vestris nunc scriptis laetificatus agens.

me quoque commendans humili prece voce saluto,

iugiter officio quem mea corda colunt.

XV

Ad eundem salutatoria

Summe pater patriae, celsum et generale cacumen,

forte decus generis, apice Toronicensis,

lumen ab Arvernis veniens feliciter arvis,

qui inlustrans populos spargeris ore pharus,

Alpibus ex illis proprieans mons altior ipsis,

vir per plana sedens qui pia castra tegis,

neu noceant hostes qui sunt in ovile fideles,

unicus in campis publica turris ades.

huic date dulce caput regioni, cura Gregori,

Martini retinet quem sacra sella patrem,

me Fortunatum humilem commendo patrono;

sic tua vita diu hoc sit in orbe deo.

XVI

Ad eundem salutatoria

Si qua mihi, veniet quotiens, occasio dulcis,

opto, sacer, calamo solvente vota meo.

summe pater patriae, toto venerabilis orbe,

undique cura mihi, fulgida cura dei:

commendans humilem tibi me, sacer arce Gregori,

pro famulo proprio, quaeso, precare deum.

pagina 199

| XVII

Ad eundem salutatoria

Si cessent homines velociter ire, per austros

ad te, care pater, carmina missa velim.

nunc tamen est quoniam gerulus mihi, porrigo verbum,

sed minus eloquio quam quod amore colo.

dulcis, opime, decus nostrum, pie papa Gregori,

versiculis brevibus solvo salutis opus.

sed memor ipse mei commenda, quaeso, Tonanti:

sic te consocium reddat honore throno.

XVIII

Ad eundem salutatoria

Gurgitis in morem si lingua fluenta rigaret,

turbina torrentis vel raperetur aquis,

ad tua praecipue praeconia summa, Gregori,

dum non explerem flumine, gutta forem.

munificumque patrem aequaret nec musa Maronis:

fers, bone, quanta mihi quis valet ore loqui?

hac brevitate, sacer, famulum commendo subactum

me Fortunatum: sit veniale, precor.

XIX

Ad eundem pro villa praestita

Tramite munifico celebravit pagina cursum,

carmine dulcifluo quam tuus edit amor,

in qua forte loci facta est conlatio doni,

qua Vigenna procax litore frangit aquas,

lapsibus et tumidis dum fertur nauta carinis,

iugera culta videt quando celeuma canit.

grate, cura, gero, pietatis fruge replete,

qui facis unde decens multiplicetur apex.

et sine his mea sunt a te quaecumque tenentur:

grex habet omnis agris quod bone pastor habes.

pagina 200

| XX

Ad eundem precatoria pro ipso agro

Munifici riparans Martini gesta, Gregori,

texit ut ille habitu nos alis ipse cibo.

discipulus placidum sapiens imitando magistrum

ille ubi dux risiedet miles habebis opem.

ut chlamydem ille prius, sic tu partiris agellum,

ille tegendo potens tuque fovendo decens,

ille inopem antiquum relevans, tu, cura, novellum:

fit dives merito paupere quisque suo.

quando reposcetur, vestris redit usibus arvum

et domino proprio restituemus agrum.

unde amplas refero grate, dulcissime rettore,

et repeto pangens haec, tua, pastor, ovis.

nec tantum reddo quantum tibi debeo, praesul:

pro Fortunato sed, rogo, flecte deum.

XXI

Ad eundem pro pellibus transmissis

Egregio conpacta situ, falerata rotatu

atque Sophocleo pagina fulta sopho

me arentem vestro madefecit opima rigatu,

fecit et eloquio quod loquor esse tuo.

dulcis care decens facunde benigne Gregori

atque pater patriae, hinc sacer, inde cate,

muneribus, meritis, animis et moribus aequis,

omnibus officiis unde colaris habens:

me Fortunatum tibi celso sterno pusillum,

commendo et voto supplice rito tuum;

cui das unde sibi talaria missa ligentur

pellibus et niveis sint sola tecta pedis.

pro quibus a domino detur stola candida vobis:

qui datis hoc minimis, inde feratis opes.