Theologia Moralis (page 2)

Diana etc. apud Sal- mantic.23 quamcumque deiectationera voluntatis in sponsis et viduis de co- pula futura vel praeterita esse malum, c. 13. p. S. J. 1. u. 4G. (14) P. 18. (|. 4. r. 1 (.13) L. c. t. 2. c C. 11.120. (16) T. o. misc. r. 2. (17) De malr. <|. 4. [18] Loc. c. d. 1. (19) T.3. .iiisc. r. 30. (20) Ti . 20. c. 15. p. 6. ii. a7. cl iJ». ;21) T. 1. ,.. .■,i& :i. 701. (22) Tr. 2. c. 3. i|. o. (2." IbiU. i; aG. CAP. I DE PECCATO IN Hdtio quia delectatio reddit sibi obie- ctum praesens: et ideo, semper ac ob- iectum praesens hic et nunc est ma- lum, cum absit hic et nunc conditio cohonestans matrimonii, mala etiam est omnis actualis delectatio de illo. Aliud dicendum cum Ronc. de desiderio quo sponsus vult copulam futuram; hoc e- nim licet, quia, cum voluntas fertur in obiectum futurum, potest illud de- siderare sub conditione qua obiectum licitum erit. At quia in tali desiderio adest etiam periculum delectationis, idcirco valde hortandi sunt sponsi ut sedulo a se avertant huiusmodi turpes cogitationes, 25. Quaer. 2. An coniugibus liceat delectari de copula, etiamsi alter con- iux sit absens. Negant Salm. i cum Na- varr. Sa Rodriq. etc. ap. Croix 2 quan- do delectatio habeatur cum commotio- ne spirituum; quia dicunt talem com- motionem non esse coniugibus licitam, nisi ordinetur ad copulam. Sed Ronc. et Salm. uon congruenter loquuntur, nam ipsimet Salm. admittunt^ et Ron- cagl. * cum s. Anton. Conc. Diana (et est communis, ut diceraus alibi de ma- trim. l. 6. n. 933.) quod tactus impu- dici (qui certe nequeunt ut plurimum esse sine commolione) inter coniuges, absente periculo pollutiouis, sint liciti, saltem non graviter illiciti, etiamsi ob solam voluptatem capiantur et ad co- pulam minime ordinentur. Ideo aio, cur non est idem dicendum de delecta- tione? Quare vere probabilem censeo sententiam Bus. quae dicit licitum es- se coniugibus delectari, etiam carnali- ter de copula habita, vei futura, sem- per ac absit periculum pollutionis. Ra- tio est, quia (prout dicunt Salm.

s lo- quendo de tactibus impudicis) ipse sta- tus matrimonii haec omnia licita red- dit-, alias status matrimonialis nimiis scrupulis esset obnoxius. Hanc senten- tiam tenent, praeter Fill. Bon. Sanch. Less. et Diana cum Busemb. ut supra (1) De matr. c. IS. p. 6. n. SO. ('2) L. C. p. o. 11. 337. (5) Ibid. n. 84. (4) Tr, 12. p. 2SH5. i|.6.r.H. (S) Tr. 9. c. lo. p. 6. n.84. (6) P. I. lit. 8. c. 1. §. 6. (7) 1. 2. q. 74. :i. 8. :.ii 4. i«) D. S4. dub.ll .loiicl. I. (9) U.ii. 11. 3. n.357. I» JR. 11. GENERE DUB. 11. ART. II. 33 j n. 23. in /5ne, s. Anton. « Caiet. ' Co- nincks Croix^cum Gerson. Suar. Lay j et aliis plurimis; item Vasquez Aversa etc. apud Salm. <o qui probabilem pu- tant. Et favet d. Th. i* qui dicit quod coniugibus, sicut copula est licita, ita et delectatio de illa. 26. Ultimo hic notandum cum Sal- mant.i2 cum Lug. Caiet. Nav. Pal. Dic. etc. quod si quis se iactet de peccato gravi a se vere patrato, debet explica- re in confessioue etiam speciem pec- cati ; quia tunc communiter iactantiae additur complacentia de peccato facto quae sumit eamdem speciem peccati. Secus autem, si iactantia sit de pecca- to ficto. 27. « 4. Delectalio morosa, de rebus solo iure positivo prohibitis, non est illicita, modo non tiat sub ratione prohi- bitionis: v.gr. si carthusianus vel alius die ieiunii se oblectet de cogitato esu carnium, quia non est de opere malo, cum lex tantum vetet comestionem ex- ternam. Laym.isLess.''' (Et ita tenen- dum cum Salmant.is Pal. Vasq. Sanch. Less. communiter et Ronc.^^ quidquid dicat Croix". Non licet autem delectari de missa ob oblivionem relicta et simi- li; quia omissio est obiective mala, ut Ronc. '8 cum Azor. et Sanich.). 28. » 5. Qui delectationem morosam mortalem confitetur, addere debet cir- cumstantias operis de quo fuit delecta- tio: V. gr. in materia irae, an fuerit de occidendo fratre an alio; uno an plu- ribuS; in materia carnis, an de coniu- gata, moniali, consanguinea. Quod ta- men limitant Azor. Sa i^ Salas 20 etc. si delectatio feratur in obiectura ap- prehensura secundum totam suam ma- liliam, non autem si tantum secundunt partem, v.

gr. in foerainam apprehen- sam ut non suam, non taraen ut alteri nuptara vel ut raonialera: tunc enini probabile esse aiunt, delectationes ta- ies reduci ad speciera simplicis forni- (10) Ib. n. 89. ei 90. (11) Q. iS. de malo a. 2. ad 17. (12) Tr. 20. c. 13. p. 7. n. 63. ct 66. (^13) L. i. t. 3. c. 6. n.9. (14) L. 4. c.S.d.lS.n.lll.elllS. (15) Tbid. !>. 4. S- 2. 11. T,T. et .'8. (10) Tr. 2. c. 13. (,. 3. r. 11. (17) L. S. n. 81. (18) Ibiil. ,i. u. (19)V.l.unuria. (20) T.7. tr.lS.d. Ui. s.6.h.U'J. 84 LIB. V. TRACT cationis. Ita etiam Filliuc. Less. Bonac. Diana Pal. Vide Lugo K Aliud est de i- pso opere externo quod semper fertur in obiectum secundamtotam suam ma- litiam; aut etiam desiderio efficaci quod ferturin opus externum, secundum se, et ut est a parte rei; ac proinde est eiusdem cum illo speciei: ideoque eius circumstantiae semper fatendae sunt. Videauct. cit. {Vide dicta n. 15.). 29. » Resp. 2. Si quis sine causa et necessitate actionem exerceat, ex qua intelligit delectationem carnis natura- liter orituram (v. gr. ex curiositaie le- git vei audit turpia), tamen sine dire- cta intentione et sine periculo consen- sus, peccat venialiter; si vero iuslam causam habeat, nihil peccat. {Vide su- pra in&.praec. l. 3. num. 482. v. 6. Si pollutio). j> Quaeres, an voluntas delectatio- nem carnalem positive reprimere te- neatur. » Resp. 1 . Si voluntas plene eam ad- vertens, negative et permissive se ha- beat, ita ut nec approbet nec repellat, dummodo id non permittat ex.ipsius delectationis complacentia, nec pericu- lum sit ulterioris consensus, probabile est, quod docent Caiet. et Sanch.2, non peccare mortaliter: tum quia non con- sentit in delectationem, tum quia mo- raliter est impossibile omnes illos mo- tus evitare: tum quia ex iusta causa illos licet permittere, etiam secundum adversarios. » Resp. 2. [n praxi tamen verius vi- detur, quod docent Vasq. Azor. Less. Becan.3, sine iusta causa eis non resi- stere, esse mortale: quia fere semper voluntas est exposita periculo consen- sus; et contrarium credere est niraia sui confidentia et praesumptio.

Mode- rate Laym. utraraque sententiam pro- babilem fatetur, et ait delectationem videri mortalem, nisi saltem actum simplicio displicentiae circa illam eli- cias: et si eiiicaciter animum ad alia divertere negligas, cum facile possis et speres te tali modo posse depellere. (1) 1). lli. I' oi«3. ^3) 1. i. i. a..(.3. (^) 1. mor. c. iS. (A: I..I. i. 3. c. 6. 0. 5. DS PSCCATIS Vide Laym.'» {Vide fuse dicta supra hoa puncto l. 5. n. 7. Dduidm III. De distinctione peccatornm. AaT. I. Quae peccata distioguaator specie. 30. Quomodo peccata dilferant specie quoad materiale, et quomodo quoad formale pcr- cati. o\. Ex quotuplici radice desumatur diversi- tas specierum. 52. An peccata specie distinguantur ex opposi' tione ad virtutes , vel ex diversiiate obie- etorum. 35. An ex praeceptis diversis peccata speci» dislinguantur. 54. Jn peccatum ex obiecto levius possit ex' cedere gravitatem peccati superioris speciei. 30. » Resp. Pecoata, quoad materiala sive entitatem positivam, specie distin- guuntur ex obiectis formalibus et cir- cumstantiis speciem variantibus, qua- tenus eae obiecti formalis rationem ha- bent; quoad formale autem proxime distiuguuntur ab oppositis formis sivo rectitudine virtutis, qua privant, re- mote autem et fundamentaliter ex ob- iectis. Ita Trull. 5. Ratio primae partis estquia omnes actus speciedistinguun- tur ex obiectis, peccata autem quoad materiale, dicunt ipsos actus.Ratio se- cundae partis, quia privationes proxi- me distinguuutur specie a formis, qui- bus privant, sed peccata formaliter sunt privationes rectitudinura opposi- tarum. Ratio tertiae partis, quia recli- tudo virtutis specificatur proxime e.^ obiecto: ergo privatio rectitudinis ex eodem remote. Unde resolves: » Peccata specie differunt, non tan- tum quae diversis virtutibus, sed et- iam quae eidem opponuntur extreme, ut prodigalitas et avaritia: vel ratione diversae difformitatis , id est , quae adeo diversa ratione et malitia eiusdera virtutis materiam attingunt, ut quan- tumest ex natura eiusdem peccati, non sit eadem facilitas, raoraliter loquendo, neque propensio utrumque peccatum committendi; qualia sunt homicidium, furtum, adulterium, detractio.

31. Docet Trid.^circumstantias illas in confessione e.KpIicandas esse quao speciera peccati mutant. Hiac quaer. t. (.S; D. 4 de pecc. d. 1. .v i CAP. I. DE PECCATO IN ex quotuplici radice desumatur distin- ctio specifica peccatorum. Resp. cum Bus. et sententia communiori,sumi ex duplici radice, nerape 1 .Ex oppositione addiversasvirtutes.2.Exdiversadiffor- milate contra eamdem virtutem, prout accidit in periurio et violationevoti, si- ve blasphemia; licet enim haec peccata sint contra eamdem virtutem religio- nis, specie tamen sunt diversa. Quoad hanc secundam radicem consentiunt doctores. 32. Sed quoad primam, scil. ex op- positione ad virtutes, quaestio magna est inter s. Th. et Scotum, an distin- ctio specifica proxime sumatur ab ob- iectis diversis peccatorum, vel a diver- sis virtutibus quibus peccata opponun- tur. S. Th. 1 Salm.2 et alii tenent pro- xime desumi ab obiectis specie diver- sis. Ratio s. Th. ut ait', quia peccatum non habet speciem ex parte aversionis..., sed ex parte conversionis , secundum quodest actus quidam. Scotus vero cum Bus. hic et Bec. Val. Bon. teuent di- stinctionem specificam desumi a virtu- tibus quibus opponuntur peccata; quia peccatum, formaliter sumptum, con- sistit in oppositione ad virtutem qua privat. Utraque sententia est probabi- lis, et utraque revera in idem coinci- dit, ut bene dicunt Sahu. ^'. Sed secun- da, distinguendo peccata per opposi- tiones ad virtutes, planior est et faci- lior, ut recte fatetur Tapia quamvis thomista. Advertit tamenRonc.Squod, Ucet peccata commissionis distinguan- turexvirtutibusoppositis, utipsetenet; peccata vero omissionis omnino distin- guunlur per oppositionem ad obiecta, sive ad actus quibusprivant; prout o- miltere sacrum et ieiunium sunt pec- cata specie diversa contra obedientiam ecclesiae debitam , quia sacrum et ie- iunjum sunt obiecta specie diversa. 33. Denique quaer. 2. an ex diver- sis praeceplis peccata specie distin- guanlur. Aflirmant Nav. Gran. Tann. etc, sed dicendum cum s. Th.^ Caiet.

(1) 1. 2. q. 72. a. l. (2) Tp. 20. c. 12. p. !. 0. i. cl 2. • (3) Ait. fi. aa 2. f^) Cil. u. 2. tfi) Ti-. 20. do f.ei: KNfiRE DOB. III. Aax. I. 35 7al. Az. Laym. Con. Pal. Bon. Ronc' CroixS Salm. 9 ex communi, quod si praecepta distinguantur tantura ex par- te legislatorum (ut est in furto quod prohibeturlegedivinaethumana)mini- nime inducunt distinctionem specifi- campeccatorum; quia diversitas legis- latorum non efficit praeceptum esse formaliter diversum, sed tantum ma- terialiter. Secus tamen si praecepta di- stinguantur exparte motivi ad prohi- bendum, quia tunc diversae virtutes laeduntur; prout si quis frangeret ie- iunium praeceptum ab ecclesia, et ad quod voto simul ipse se obtrinxerit ; tunc enim laederet temperantiam, ex qua ecclesia ieiuniura imperat, et reli- gionem, ex qua Deus praecipit vota ob- servari. Ad agnoscendum vero quandonam leges sint conditae ad diversos fines, dicunt Salm. >o videndum si praece- ptum humanum trahat actum ad spe- cialem aliam virtutem, sive ad oppo- sitionem cum alia speciali virtute. Hinc infertur : 4 . Si quis occidit sacerdotem, uon solum peccat contra iustitiam, sed etiam contra religionem, ex cuius mo- tivo ecclesia vetat sacerdotis laesio- nem. Infertur 2. sacerdos beneficia- rius omittens officium divinum, com- mittit unum peccatum contra religio- nem , non autem contra iustitiam, si velit restituere fructus beneficii, quia ex eodem motivo religionis ecclesia praecipit recitationem ei qui est sacer- dos et est beneficiarius, qui ex iustitia tenetur tantum non facerefructus suos; ita Azor.TruII. Dian. etc. cum Salm.<< contra Suar. Laym. et Bonac Vide di- cta l. 4. n. 'U5. Qu. 1. 34. Quaeritar hic 3. an peccatum ex obiecto levius possit ratione circum- stantiae excedere gravitatem peccati superioris speciei. Negant Durand. Va- squez et alii; sed affirmat probabilius s. Th. 12 qui ait : Nihil prohibet pecca- tum, quod est gravius secundum suum yenus, esse minus grave secundum ali- Ol. 6. aii 2. (0; II.. (7) I.M. .•»!.. (!'.) L.

-1. n. 47. o.ete. (10) Tr.SO.c. t2. p.a.n.Vi. L). 1. (0) 8. 3. .j, TL (11) lUa. 11. *8t. (i2l 2. «j. 10. a. ."i. aU !. 36 I-IB. V. TUACT quas cirLumstanlias. S. doctorem se- quuntur p. CoDcina*, item Caiet. Sua- rez Azor. Pal. etc. cum Salmant. 2 et aliis communiter ; quia licet regulari- ter gravius peccatum est illud quod perfectiori virtuti opponitur, ut dicit s. TI1.3, attamen, cum gravitas peccati superioris speciei sit finita, ideo etsi physice non possitexcedi a malitiapec- cati speciei inferioris, potest vero mora- liter. Hinc sodomia et bestialitas sunt graviora peccata quam periurium, ut docet s. Th. < cum Salms, Et ideo re- gula praedictametiendi gravitatempec- cati ex oppositione ad superiorem vir- tutem currit tantum quando peccata sunt raaxima contra unamquamque vir- tutem, non autem quando comparatio fit maximi peccati ad miuimum. An autem circumstantiae speciem tantum aggravantes sint confitendae, iiimirum gradus incestus , quantilas furti, tempus durationis peccati. Vide dicenda de sacr. poen. l. 6. ex n. 467. Abt. II. Quae peccata distiuguaatur aumeio. 3fj. Fide omnia quae super hoc puncio dicuTi' Itir a Busemb. 5C. Ex quibus radicibus desamatur dislinclio ■numerica. De prima radice, quae est mul- tiplicitas actuum moraiiter interruptorum, D7. El \. Quomodo inlcn-umpantur actus in- tcnii circa peccatu cordis. 58. Quomodo circa peccala oris et operis. o9. An malum proposilum interrumpaiur per diulumurn lempus. -iO. Quid si lamen voluntas permaneat in ali- quo elfectu. 41. 2. Quomodo intcrrumpantur, aut uniantur actus exterui. 42. An expUcanda omnia media apposita ad peccandum. ■'10. Quid si quis ab initio voluerii tangere, sed poslea fornicetur. 44. Quid si quis ccntenis vicibus interpolatini farelur aureum ex inlentione ab inilio fu- randi centum. Et quot sacrilegia commiLtat celebrans Ires missas in mortali iu die Na- tivilatis Domini. 45. Dc secunda radice, quae est diversitas ob- lectorum totalium. .'((). Hluliones huius radicis. 47. Q. -1. Quot peccata committat qui eodcm uctu blasphemat \2.

apostolos. 48. Q.2. Quol si quis detrahit vel conviciatur aliquem diicrsis contumcliis. 40. Q. 3. Quot si quis detrahit alicui coram pluritnis. 30. Q. 4. Quot si quis ncgat plurts arttcuios (l) T. 10. p. i524. 1,. 6. (2) Ibi.l. p. 4. n. 'JS. (5) 1. '>. p. 75. a. 4. (.i; 2. 'i. ,,. {3i. a. 2. , DR ?ECCATIS fidei. Q. 5. Quoi si quis optat diversa mala inimico. Q. G. Quot si confessarius in mor^ tali plures absolvat. Quid si sacerdos pfi*- ribus Eucharisliam minislret. Quid si sa- cerdos proiiciat breviaHum in mare, prae- videns se reddi impolentem ad recitandum. fDe hoc vide dicta l. 4. n. 149/. 35. a Resp. Numero distinguuntur duobus modis:4. Ex diversis obiectis numero totalibus, non materialiter et physice tantum, sed etiam formaliter et moraliter distinctis. 2. Per interru- ptionem actuum moralem. Fill. ^. » Dico moralem; quia etsi ad distin- ctionem numericam physice snfficiat quaevis interruptio, in ordine tamen ad confessionem non multiplicantur, nisi moraliter multi sint, quia, sicut in confessione actus moralis, ita etiam multiplicatio et distinctio moralis at- tendi deb^t. » Porro actus moraliter interrum- puntur, ita ut nec virtualiter nec in- terpretative manere censeantur: -1 . per contrariam voluntatem et propositum. 2. Per cessationem ab actu voluntariam et liberam. 3. Per cessationem invo- luntariam et naturalem, sive ea fiat per somnum, sive per distractionem ad a- lia. Per somnum quidem, quia cum in illo cesset usus rationis, non continua- tur actio libera et moralis: per distra- ctionem vero quia per illam prior co- gitatio fit involuntaria, ideoque si ad eam redeatur, fit voluntaria et mora- liter multiplicatur. Ita Vasq. etc. Quae sententia, etsi in peccatis externis te- nenda sit, in internis tamen uon habet locum secundum Fill. '. Ratio estquia etsi per hanc interruptionem physice actus multiplicetur, non tamen mora- liter; quia hoc ipso quod animus in- voluntarie distrahitur, remanet inter- pretative prior voluntas, cum non sit retractata aut aliter interrupta.

Vide etiam Bald. ». Unde resolves: » 4."Unum numero peccatum com- mittit, qui uno actu odii vel detractio- nis fertur in 10. hominesjqui uno ictu duos occidit; qui unoactu vult omit- (3) Ibid. iu Cn. (7) Tr. 21. c. U. u. 517. (6) Tr. 21. c.8. (ii)X). 21. u. 3. CAP. I. ns riLCCATO IN i; fere ofHcium horarum per raensera, le- "iunium per quadragesimam. Quia, etsi haec obiecta physice sint plura, sunt tamen unum moraliter et formaliter, quatenus in uno actu hic et nunc con- iunguntur. Ita Nav. Fill. Bon. i contra Azor. Vasq. etc. qui satis probabiliter dicunt esse peccata distincta. Verum sive 10. peccata dicas, odisse v. gr. 10. homines, sive unum, parum refert, cum unum hoc illis decemaequivaleat, proindeque obiecti gravitas in confes- sione exprimenda sit, quippe quae a- ctum in suo esse individuali constituit, ■ ut notant Fill. Bon. Suar. 2. » 2. Actus voluntatis internus sae- j pius interruptus etrepetitus,licetphy- | sice sit multiplex, moraliter tamen est | unum numero peccatum, iu ordine ad i oonfessionem,si consummetur in opere i aliquo externo per eum intento et cau- ! sato, aut etiam in pluribus actibus ex- i ternis sibi invicem subordinatis ad '[ eundem finem. Hinc v. gr., qui furatur j bibliothecam per totam noctem, etsi saepius voluntatem furandi renovet, u- num furtura; et qui ad occidendum a- lium pergens, saepe voluntatem reno- vat, unum homicidium committit. Ra- tio est quia est una actio externa, ab internis intenta et causata, in qua in- ternae omnes complentur et moraliter uniuntur. Vide Bald. 3. » S.Actiones externae, licet numero distinctae, ad eumdem tamen finem et actum principalem relatae, modo non habeant distinctam ab illo malitiam, non distinguuntur ab ipso fine et actu principaIi,moraliter loquendo et in or- dine ad confessionem. Hinc oscula, ta- ctus, verba impudica etc. copulam car- nalem praecedentia, imo etiam comi- tantia et subsequentia, tanquam com- plementa et appendices operis, unum numero peccatum sunt, ut docentNa- varr. * Azorius ^ Filliuc etc.

Ratio est quia sunt vel initia vel partes vel com- plementa et appendices operis, eius- dem actus humani et obiecti, in quo (i) D. 2. q. 4. p. 1. (li) De pocn. d. 2,2. s. 8. ii. 30. (3) D. 21. n. 4. S.NKRE DUB. ill. AfVT. H. 37 omnia praedicta moraliter uniuntur. » Dixi complementa; quia si similes actus non sint initia vel partes copu- lae subsecuturae, aut ex actu praete- rito ex natura rei non consequantur, distinguuntur numero, ut v. gr.si quis de fornicatione glorietur: proindeque illi in confessione explicandi sunt se- paratim, non autem priores, ut docet Suar. 6. » 36. Ad intelligentiam huius tam dif- ficilis materiae de numerica distinctio- ne peccatorum, circa quam valde dd. laborant, et valde dissentiunt, ut cla-i rius intelligantur omnia quae a Bus. dicta sunt, praenotandum constare ex Trid. non solum in confessione species peccatorum esse explicandas, sed et- iam numerum , cum ' sic doceat : Si quis dixerit in sacramento poenitentiae necessarium non esse iure divino confi- teri omnia et singula peccata mortalia, anathema sit. Hinc videndum ex quibus radicibus desumatur distinctio nume- rica peccatorum. Respondetur desumi ex duabus radicibus, nempe 1 . ex m,ul- tiplicitate actuum moraliter interrupto- rum, et in hocomnes conveniunt; 2. ex diversitate obiectorum totalium, quam- vis de hac radice alii dubitent, ut in- fra videbimus n. 45. Et 1 . loqueudo de prima radice, dubium magnum est, quandonam actus voluntatis moraliter interrumpantur. Et hic ad clariorem intelligentiam distinguendi sunt actus interni interrupti ab actibus externis. 37. Et 1 . Quoad actus internos di- stinguere insuper oportet peccata cor- dis a peccatis oris et operis. Si sunt e- nim peccata cordis, quae interne omni- no perficiuntur, ut sunt odia, haere- ses, delectationes morosae, desideria turpia etc, ista statim ac multiplican- tur, interrumpuntur;ita ut tot sint pec- cataquotsuntactus voluntatisilliscon- sentientis.Ratio quia quoad talesactus, non pendet unus ab alio, et ideo ne- queunt moraliter continuari.

Ita com- muniter Suar. Vasq. Azor. P.hI. Bonnc. C4) C. C. n. tr. (5) t. «..,,.. 0. yO) T. 4. tle poen. d. 22. t. !J. » '.iU. ii7. (7) Ser». ■'4. tJE. 7. 3fJ LIB. V. TRACT «le. ctjm Salm. I lioric. * p. Concina ^ Cont. Tourn. * contra Lugonem ^ Ca- num, Homobon. etc. apud Tamb. 6 qui dicunt hos actus non interrumpi per somnum, distractionem etc, sed tan- lum per contrariam voluntatem: et huic opinioni videtur adhaerere Bus. cum Filliuc. hicvers. Porro^ in fine; et vocat probabiiem Tamb. ' (licet Tamb. dicat semper explicandum esse tem- pus quo voluntas prava duraverit). Sed hanc opinionem ut falsamreiiciuntCon- ciiia ac Vasq. Suar. Diana etc. cum Sal- Miant.8; quare opinio Lug. et Cani sal- lem lamquam dubie probabilis non est lenenda. Et ideo poenitens quidem de- bet expHcare, si potest, quot vicibus in voluntate consensit: si vero non pot- cst, quia pravus animus fuit diutur- nus, tunc sufficit fateri tempus in quo cum tali animo perseveraverit , ut di- cunt Ronc. et Viva ^ cum Vasq. Merito autem notaut 4. Coiiinck et Lugo ap. Tamb.io (licet Tarnbur. non assentiat) cum Viva '* et Antoine, quod explicari debet si interruptiones fuerint notabi- liter rarae vel frequentes. Notant 2. Tamb. 12 cum Lugo et Viva 13 quod, si plures huiusmodi actus ex eodem im- petu concupiscentiae procedant, unum peccatum mortale constituunt, etsi a- liquod breve intervallum inter actus intercedat. 38. Hoc currit quoad actus internos circa peccata cordis. Quoad actus au- tem internos circa peccata oris et ope- m, quae externe cousummantur, uti sunt blasphemiae, furta etc, hi actus moraliter interrumpuntur: 1. per re- tractationem voluntatis. 2. Per liberam cessationem, nimirum, si quis volun- tarie et libere cesset a proposito pra- vo; tunc enim, si ilerum redeat ad ma- lam voluntalem, novus actus eritrao- raliter diversus a primo, cum a primo "aon procedat; et ideo erit novum pec- catum. Ita Bus. Ronc. etCroix. i^. {l) Tr. 20. c. 12. p. S. §. 1. u. 52. (2) Tr. 2. ic pucc. c. 2. q. 2. (5) T.

10. p. B26. a. 15. l/i) De i.ccc. p. 1. c. 3. a. 2. Dico 2. (S) D. 16. snt. l'i. cx u. u6G. (6) .Mtlli.conf.c. I. ^. ij. u. 5iJ. (7) Loc. c. (8) Ti-. VIO. c. 12. p. S. S,- i- n. 3-5. «) Df sacr poenil. q. 8. a. 7. a. 2. (10) N. So. l)f: PKCC.*.Tt9 39. Dtrum autem mahim propositutn interrumpatur per communes interru- ptiones, ut per soranum, distractionem, comestionem etc Negat Lugo <s et ad- haeretTamb.'^ etiamsi magna mora in- tercedat; sed haec opinio est contra communem, et merito reiicitur, ut ait Croix i'^. E conversoprobabilis est sen- tentia omnino opposita cumHenno Vas- quez Nugn. Diana etc apud Vivam, qui dicunt actus internos interrumpi per quamlibet distractionera, etiam invo- luntariam. Sed probabilius videtur di- cendum cum Salm. ^s Yiva. *9 Ronc 20 quod si intercedat tempus breve, actus non discontinuantur: secus si interce- dat tempus diuturnum. Quale autera aestiraandum sit terapus diuturnum, Viva dicit annum, Salraant. mensem, Ronc duos dies, Conc autemunum; sed ego puto impetum unius actus dif- ficulter posse protrahi ( ordinarie lo- quendo) plus quam ad duos vel tres dies ad summum. Hinc qui perseverat in mala voluntate ultra duos vel tres dies, explicare debet tempus, ut sic in- telligatur moraliter numerus actuum inlernorum circa peccata externa. 40. Notandum tamen quod actus vo- luntatis, si ex prima voluntate proce- dant,et moraliter permaneantinaUquo eEFectu qui conducat ad consumraan- dura peccatum externum, per quale- cunque tempus duret prava voluntas, uuum solum peccatum constituunt. Hinc infertur 1 . quod si quis proponat occidere hominem , et idcirco arma praeparet, viam arripiat, et inimicum occidat, uuum peccatum committit, li- cet per multos dies illum quaesierit, et pluries voluntatem repetieril. Ita communiter s. Bonav. Vasq. Cai. Nav. Bonac etc cum Salm.21 et s. Thom.22, Ralio (ut docet s. Thom.), quia omnes hi actus non habent rationem peccati, nisi secundum qu»d per unam volunta- lem in perversum finem ordinantur. In- (11) N. S.

(12) toa. c. u. 48. (15) D. a. S, [UiJ h. 6. Q. 170. (13) Dicl. a. 16. n. SG7. (16) 5". 6. i\. oj. ci Zii. (17) h. ti. a. 178. ;it:) Tr. 20. c. 12. p. 6. 5. 1. u. 38. (10) Ue sacr. poeu. n. 3. a. 6. n. 6. (20) Q. 2 (21) ib. u. .52. f22) 2. dist. 42. q. «. a. 1. I. DE PECJATO :N fertur 2. quod si quis statuit Don re- stituere rem alienam, et in eadem vo- luntate seraper (adhuc per annum)ma- neat, unum peccatum committit: quia in illa retenlione nunquam retractata virtualiter permanet prima voluntas, vit probabiliter dicunt Ronc. * Lugo 2 cum Navarr. Gabr. et Tanner. Saim. 3 cum p. Nav. et Trull. item Diana^ cum Malder. Arag. et Sayro { contra Suarez Vasq. Bon. Tapia etc. apud Saimanf. 5 qui tenent interrumpi voluntatem per somnum, distractionem etc. quorum sententia etiam probabilis est ). Imo Lugo dicit voluntatem non interrumpi, etiamsi retractatio, sed brevissima, in- terfuerit voluntatis ( Vide dicta i. 3. n. 683.). Merito tamen censet Diana ^ cum aa. ab ipso citatis, quod si fur reddi- tur impotens ad restituendum, et dein- de factus potens, data opportunitate, non restituit, novum peccatum com- mittit.Ratio quiaeo casuper illud tem- pus impotentiae voluntas non resti- tuendi non perseverat in eflfectu. 41. 2. Quoad actus aulem externos peccatorum, tunc isti moraliter inter- rumpuntur quando non subordinantur ad aliquem actum principalem comple- tum, puta cum quis habet plures ta- ctus, sine intentione copulae , vel si pluries percutiat, sine intentione occi- dendi; vel si pluries furetur partes ex cumulo, sine intentione totum cumu- lum auferendi; quia tunc quilibet a- ctus habet suam completam malitiam. Ita communiter omnes cum Holzm. '. E converso actus externi duobus mo- dis uniuntur, ita ut unum constituant peccatum. Primo^ si ex eodem impetu procedant, puta cum quis ex eodem im- petu pluries percutiat, pluries inhone^ ste tangat, eumdem sanctum, vei plu- res dies sanctos blasphemet, pluries a- liquem in eadem materia convicietur, vel detrahat, ut recte dicunt Salm.

8 cum Nav. Tap. Less. et Cov. item Cou- cina 9 Viva 10 cum Pal. Dic. Bon. apud Croix*i.Utrumautem unum peccatum (l) De pccc. (i.2.r.l. (2)Depoen.d.l6. n.S49. (5; Tr. 15. c. 1. p. 14. n. 'Mi. e.l tr. 20. c.i2 p. S. vj. 1. n. 57. (4) P, 2. tr. IG. i: 27. {o) Cil. n. 57. («) h. c. (7) T. 1. p. 14S. u. 681. (8) Tr. 20. CENSRE DDB. !!I. ARr. il. 3'! i committat, qui una vice plures sanotos blasphemat , aut pluries eodera irapetu aliquem contumeliis aflicit in diversis materiis: aut confessarius, qui in mor- tali successive plures absolvit. Vide in~ fraex n. 47. Quaer. 4. 2. et 6. Secundo modo actus externi raorali- ter uniuntur, si ad eiusdempeccati con- summationem diriguntur, sicuti dixi- mus supra de actibus internis erga i- dem peccatum externum repetitis, qui ex prima voluntate procedunt. Hinc si quis ad horaicidium patrandum emit arma, viam carpit, quaerit hostem et occidit, unum peccatum committit. Ita etiam si quis ad copulam consumman- dam praemittit tactus, oscula et ser- mones, sufficit si confiteatur tantum co- pulam obtentam. Utrum autem expli- candi sint tactus qui statim copulam sequuntur. Adsunt tres sententiae : Prima absolute afifirmat cum Suar. et aliis. Secunda cum Dic. et Croix *2 negat, si huiusmodi actus intendantur velut complementum prioris voluptatis, se- cus vero, si in eis tanquam in nova voluptate sistatur. Haec est quidem probabilis, sed non minusprobabilis est tertia sententia Bu- semb. cum Lugo »3 Pal. Nav. Azor. Vi- va" et Salm. i^ qui cum communi di- cunt omnes hos actus, sicut etcompla- centiam de copula habita non esse no- vum peccatum, si statim post copulara habeantur, et minirae ad novam copu- lam intendantur: quia verosimiliter ad- hibentur tanquam complementum co- pulae obtentae. 42. Notandum tamen 1 . quod etiam explicanda sunt, tanquamdistincta pec- cata omnia media posita ad peccatura consummandum , si postea peccatum non consummetur , ut ait Viva cum com- muni 16. Et hoc non solum si praedicta media per se sint mala, ut sunt tactus et sermones inhonesti; sed etiam si siut indifferentia, ut carpere viam, ascen- c.

12. p. 3. ^. 2. a. 41. (9) T. 10. p. S29, n. 21. (10) De pocu. q. o. a. G. n. 6. (11) h. S. u. i7<>, (12) L. S. u. 1(>8. (13) De pocu. d. IG. ii. Sii3. (1 i) h. c. H. 6. (15) Tr. 20. c. 12. p. S. J, 2. a. 43. (li|) IbW a. 6. »0 LfB. V. TRACT (!ere donium ad muliercm cognoscen- j tidm; parare arraa ad homicidium elc. j Ita valde probabiliter dicit Viva '.Ra- tio quia tuncpeccatum non manet tan- tum internum, sed externatur in illis actionibusquae omnes malaedeveBiunt I cum a maiitia pravi finis omnesinfor- mentur. 43.Notandum 2. quod si quis habeus oscula, tactus etc. noluisset ab initio copulam, sed postea ob libidinem au- ' ctam copulam perfecerit, non sufficit si tantum copulam confiteatur; tunc o- nim omnes actus tanquam distincla peccata debent explicari, quia, cum in illis sistitur, quivis actus habet in se malitiam suamconsummatam.Itacom- muniter Cont. Tourn. 2 Less. Dic. cum Croix^et Salm. * cum Nav. Lugo etc. | Et idem dicendum de eo qui animum habuit tantum hostem vulnerandi, ei ; inde ira accensus occidit; is duo pecca- ! ta committit, ut Salm. '-> cum iisdem. 44.AdvertendumetiamcumLaCroix6 | et p. Mazz. "^ quod si quis ex intentione ' furandi centum aureos, centenis vici- j bus moraliter interruptis ea subripiat, tunc centum peccata committit; quia singuli actus habent in se consumma- I tam malitiam. Tria etiam sacrilegia ! committilquiin die nativitatis Domini tres missas celebrat in mortali, quia I sunt actus de se completi. Dixi tria sa- ! crilegia: hoc tamen currit in sententia eorum (ut tenent Spor. s et quidam neo- ! tericus) qui dicunt celebrare in mor- tali esse unum sacrilegium, quia actio- nes celebrantis, licet sint plures, ta- men integrant unum minislerium sa- crificii. Sed verius dicendum saltem haec esse novem sacrilegia, cum cele- brans in mortali in unaquaque missa verius tria sacrilegia committat; et quamvis unum oQerat sacrificium, at- tameu ad iliud offerendum plures a- cliones per se complete sacrilegas ope- ratur, nimirum indigne consecrando, (I) Il)id.

D. 6. (2) Dc pccc. p. 1. c. 5. a. 2. C' Uig. 7. (3) L. t5. n. 169. (-4) Cil. n. -43. (i.j ibid. (6) L. 6. a. 170. (7) De cousc. c. 2. (]. 4. I. E\ fmc. (8) De poenil. c. 3. n. 43S. (VI) Lnc. cit. ^tO) N. 7. (,11) lii o. !>. d. •!•*. i.cl. o. u. Ai. (12) De i.oeu. d. IG. n. 13;$. DE PEnC.iTIS I ministrando sibi indignoetindignesu- [ mendo: secus dicendum si post sum- I ptionem sumat particulas superfluas. t quia haec ultima sumptio pertinet ad unum sacrificium. Ita Croix 9 cum Vi~ va ">, Dixi saltem, nam iuxta nostram sententiam quatuor sacrilegia commit- tit celebrans in mortali. V. l.&. n. 35. V. Hinc. 45. Loquendo autem de secunda ra- dice distinctionis numericae, scilicet an peccata multiplicentur ex diversitate obiectorum totalium, celebris est quae- stio inter doctores. Prima sententia negat, et hanc tenent cum Bus. hic num. 37. Suar." Lugo<2 Lay.*3Viva >^ Anac.i^ cum Nav. !!V[arch. etc. ac Tamb.16 item Bonac. Fill. Gob. etc. ap. Croix*^, probabilemque putant Vasq. Rodr. etc. ap. Lug.^s, Diversis au- tem rationibus praefati aa . hanc senten- tiamtuentur; nam Suar. Lay. Fill. etc. probant quia in eodem actu entitative uno, non possunt esse plures malitiae numero diversae, cum ineodem subie- cto nequeantesse plura accidentia nu- mero distincta. Alia rationeutunturLu- go et Tamb. dicentes, quod licet in eo- dem actu possiut esse plures malitiae, tamen ex praecepto Trid. tenemur qui- dem explicare numerum peccatorum, non autem numerum malitiarum. Secunda vero sententia communior quam sequimur et tenent Cont. Tour. '^ Conc. 20 Croix 2t Holzm. 22 ac Salm. 23 cum Azor. Hurt. Vasq. Diana Dicast. et aliis innumeris, docet diversitatem ob- iectorum totalium bene constituere di- versa numero peccata. Ratio 1. quia, sicut actus respiciens plura obiecta, specie diversa, includit plura specie di- versa peccata in confessione explican- da, ita actus respiciens plura obiecta, numero diversa,includit plura diversa numero peccata. Ratio 2. quae fortius probat est quia idem actus non soluin potest includere plures malitias specie (lojL.l.u.

5.c.3.n.2. (14) Depoen.q.S.a.6.n.9, (IS) P. 81. n. S7. (16) Meth. conf. 1. 2. c. 1. S. 9. n. o8. (17) L. S. n. ISO. (18) Loc. c (19) Dc peccal. p. 1. c. 5. art. 2. Dico 1. (,20) T. 10. p. J>51. n. 29. (21) L. S. n. 149.-lSi (U'-;r. I.p.l42.u.668. t25)Tr.2\c. 12. 1..6.11.01. CAP. I. DK PECCATO IN diversas, sed etiam nuraero. Id patet exemplo; si enim coniugatus copulani habet cum coniugata, nemo negat { ut ipse Lugo ^ fatetur) duplicem commit- tere iniustitiam, unam quia violat ius suae uxoris, alteram quia cooperatur ut illa violet ius sui mariti. Ergo cum eodem unico actu bene possunt esse plura peccata numero diversa, contra earadem virtutem. Obiicit Lugo quod tunc alio modo tendendi coniugatus il- le iustitiam laedit, quando violat ius suae uxoris; alio quando cooperatur, ut altera violet ius viri sui, et ideo duo peccata iniustitiae committit. Sed haec responsio non subsistit, nam eadem vir- tus iustiliae eodem modo, non diverso, quo obligat eum ad servandam fidem suae uxori, obligat etiam ut non coo- peretur ne illa frangat fidem suo viro debitam. Nec obstat ratio Suarii, nempe quod in eodem subiecto nequeunt esse plu- ra accidentianumerodistincta.Nam re- spoadetur hoc valere iu physicis, non autem in moralibus; in his enim licet actus physice sit unus, moraliter ta- men bene potest esse multiplex,quan- do iuxta prudentum iudicium unicus ille actus aequivalet pluribus, habita ratione ad obiecta totaliter diversa, prout patet exemplo copulae coniugati cum coniugata, et docet d, Th. 2. Nec etiam obstat ratio Lugonis, nimirum quod in confessione lenemur tantum explicare numerura peccatorum, non autera diversas raalitias peccati: nara respondetur, posito quod malitiae iu illo actu sint plures, plura etiam esse peccata, cum peccata diversa non sint nisi diversae raalitiae. 46. Hincinfertur diversa numeropec- cata committere 1 . eum, qui uno ictu plures homines occidit, vel pluribus detrahit, ut dicunt Cont. Tourn.sCon- cina < Bonac. 5 et Salm. 6 cum Vasquez (1) N. 241.

(2) 2. 2. d. 42. q. 1. an. 1. (5) De peccat. p. 1. c. 3. arl. 2. Colliges 1. (4) T, 10. p, S30, D. 23. (S) De sac. d. o. q. S. p. 2. §. 3. diir. S. n. 16. (6) Tr. 20. c, 12, p. S. S. 2. u. 42. el 43. (7) P. 81. n. 57. (8) L. cit. n. Gl. et 02, (9) Ihid. i,. 49. (10) L. cit (11) N. 28. (i<Jl Pag. 143. n. G7J. ,13) P. 16. ^.2. r. 2. (li^Loc.cit. ;iNERE DUB. m. AP.T. U. \\ Azor. Henr. etc. (contra Anacl, ^ Tara- burin.8 cura Lugo etc). Et idem dicen- dum si quis intendit occidere sive in- famare totam familiara; ut tenent Sal- mant.9 Cont. Tour.w Conc. n et Holz.<2 contra Roncag. <3 et Anacl. i^, Nec ob- statdicere, quod familia pro unica per- sona reputaturis, Nara, licet fictione iu- ris familia una persona dicatur, atta- men occisio aut detractio illa, cum u- niuscuiusque ius laedat, quod perso- nae illius familiae distincte habent ad vitam aut ftimara, idcirco diversa pec' cata coustituit, Secus vero esset dicen- dum, ut bene censent Salm. »6 si quis laederet bona quae possidet aliqua ci- vitas, monasteriura, aut capitulura in coramuni; tunc enim non corapetit ius individuis io particulari, sed tantura toti comraunitati, unde unum ius lae- ditur. 2. Qai unico actu optat ad plu- res foeminas accedere, coutra Tamb.i^ cum Lugo, vel pluries ad eamdera foe- minara, contra Less. apud Tarabur.is^ tanto magis qui eadem nocte pluries eamdem foeminara cognoscit, ut Sal- mant.i9 cum aliis comrauniter, contra Zanardura, quaelibet enim fornicatio habet suum terminum complelum. 3. Qui a pluribus furatur, ut SaIm.2o cum Azor. et Molina contra Lugo et Tap. 4. Qui pluribus unica vice scandalum praebet,ut recte ait Cout. Tour,2i con- tra Tarab,22 cum Lugo, 5, Qui unico a- ctu vult per pl^ires dies horas canonicas, velieiuniumomittere, ut Croix^^^ Holz.24 et Salm,25 (contra Bus, Lugo etc, ). 6. Qui uno actu malum tribus personis desiderat, ut Croix 26 cura Dicast. 47. Quaeritur autem 1 . quot peccata comraittit qui unico actu blasphemat duodecim apostolos. Cont. Touru. 27 et Concina28 censent coraraittere duode- cim peccata, quia uniuscuiusque apo- stoli honorem laedit, et quidem proba- biliter; sed non estimprobabile id quod {1'6) Ex 1, 1.

fl'. Si familia ctc. (10) Iliid. u. .'>l. ^17) K. til. (181 N. a (19) Ibid. n. S3. (20) Ibid. n. 44. (2i) Di/praoc. dcc. c. 1. sect. 7. puncl. 1. §. 2. (22) N. Oi. (25) L. o. D. 164. (24) N. 673. (2S) Tr. 2:i. c. «2. p. 3. S. 2. n. 44. (2G1 ?,'. IM. 1,27; De pecc. p. 1. c. 3. a. 2. Colliges 3. 128) T. 10. p. 829. n. 21. ^^2 MG. V. TRVCT senliunt Anacl. < e t Salui. 2 cmpj aliis, nempe quod isle unutn cominitlat pec- catum, quia cum omnes blasphemiae in sanctos malitiam desumant ex una relatione ad Deum, moraliter loquen- do unica iniuria per talem blasphe- raiam mediate Deo infertur. 48. Quaeritur 2. an committat di-, versa peccata qui detrahit alicui in plu- ribus materiis, vel eum diversis contu- meliis aificit. Negant Salmant. 3 Lugo 4 cum Caiet. Sa Azor. Reg. et Molina i- lem Bonac. Dic. Diana, etc. ap. CroixS dicentes unum committere peccatum, quia licet tales detractiones aut contu- meliae materialiter specie distinguan- tur, moraliter tamen unam famam aut honorem laedunt. Sed probabilius cen- sent plura peccata committere Cont. Tourn. « Holzm. ' Concina « et Croix » cumSylv. Nav. etc. Ratio quialaedun- tur diversa iura ad famam vel honorem quae alteri competunt-, per hoc enim quod aliquis esset diflfamatus in uno crimine, non ideo est diflfamatus in a- lio. Nec obstat quod is qui aufert plu- res diversas res alicui, unicum com- mittit furtum, nam tunc unicum lae- ditur ius quod ille habebat ad bona sua; sed quando aliquis diffamatur in pluribus materiis, plura eius iura lae- duntur, iuxta plures respectus quos fama habel ad diversas virtutes, unde plura coramittuutur peccata. Bene ta- meu hic adverlendum cum Salm. 10 et Concinai^ quod mulierculae et plebeii, qui simul rixantes eodem impetu di- versis contumeliis se ©nerant, unum peccatum committunt.Ratioquia iuxta comraunem aestimationem hi non lae- dunt famam et honorem, eo quod ex una parte couvicia inter huiusmodi per- sonas noQ apprehenduntur ut gravia, et ex alia audientes nullam ipsis fidem praestant, pulantes illa potius proflci- sci ex impetu irae, quara ex animo et rei verilate; et ideo tales rixantes ut (1) P.

0». n. S8. (2)11.0.40. (5) 11,. n. 41, (4) De i>ofin. d. 1«. n. 'i6i'>. (iJ) l-. 3. u. 161. (ti) Loc. cil. Colliges o. (7) N. 674. [«) T. 10. (). 32a. n. iil (») lioc. cil. [lU) Tr. 13. c. 4. p. 2. n. 15. (H) Lcc. cit. 12) L. 3. u. 162. ;J5) T. 1. p. I4.r n. B73. DH P!:';CATIS plurimum excusantur a morlali, nisi forte de aliquo parliculari facto adver- sarium iraproperent. 49. Quaeritur 3. an qui detrahit ali- cui coram pluribus, plura peccata com- mittat. AflSrmant Croix<2 etHolz.^Squia (ut dicunt) tot iura is laedit, quot sunt personae apud quas alter infamatur. Sed unum tantum peccatum commit- tere censent Lugo i* Tamb.i^ Azor.is et Molina ". Ratio quia detrahere coram pluribus est tantum circumstantia ag- gravans, cum ius ad famam sit unicum apud omnes, non autem multiplex; un- de cum satis probabilis sit sententia, iuxta dicenda depoen. l.&.n. 467.quod non sit obligatio explicandi in confes- sione circumstantias aggravantes, pro- babile etiam est in casu proposito non esse obligationem explicandi numerum personarum coram quibus facta est detractio, sed sufficere quod dicatur: Detraxi coram pluribus. 50. Quaeritur 4. quot peccata com- mittat qui plures articulos fidei negat. Plura censet Borgia apud Croix '3 quia ( ut ait) unusquisque articulus est dis- tinctum fidei obiectum. Sed verius ne- gant*9 Diana et Oviedo. Ratio quia ob- ieclum fidei nequit dici multiplex, cum revera unicum tantum sit, nempe ve- racitas Dei revelantis, idcirco qui unum fidei articulura negat, non minus est infidelis quam qui omnes negat; et ita contra, qui plures negatarticulos, non raagis est infidelis quam qui negat u~ num. Quaeritur 5. quot peccata committat qui diversa mala optat inimico, puta infaraiam, mortem, paupertatem etc. Prima sententia, quam tenet Lugo 20 cum Val. Turr. Bonac. 2» Diana 22 item Caiet. et TruU, apud Bus. vide l. 2. n. 30. V. In confessione^ dicit committere unum specie peccatum, et etiam nu- mero, si mala optentur in eodem im- petu; quia peccata odii non sumunt 14) Do iioca.

d. 1«. u. 112. (IS) Metli. couf. i. 'Z. c. 9. S- l. n. 2. (16) L. 15. c. 3. <liil). 1. ,17) Dc iust. tr. 4. aist. 19. o. 3. (13) L.o. n. liVX ,19) Ibid. (20) De poenit. A. 16. u. 26«. i,21) De 1. praec. d. 5. j o. p. ult. S- 1. n. 10. (22) 1, p. ir. 7. r. 30. et 3. p. tr. A, r. G7. speciem diversam a diverso malo opta- to, quando omnia appetuntur sub ra- tione mali, ut contraria virtuti dilectio- nis; nuUi dubium vero explicandas es- se species malorum, si desiderium sit elficax. Secunda sententia, quam tenent Bu- semb. loc, cit. cum Suar. et Palao ac Salm. • cum Bann. Salon. Prado Villal. Soto Filliuc. et Dic. dicit, committere plura peccata, prout sunt species ma- lorum optatorura, si specifice expri- mantur; quia desiderium sumit spe- ciem a diverso obiecto desiderato, ut inquit s. Th. ^dicens: Si ille qui male- dicit velit malum occisionis alterius, de- siderium non di ff ert ab homicidio. Secus si optetur malum ia communi, prout si dicat: Maledictus sis; malum tibi e- veniat. Tertia tamen sententia satis probabi- lis, quam tenet Croix^ distinguit et di- cit committere unum specie peccatum, casu quo mala illa apprehendantur^ub uno genere mali^ nempe ut media rui- . nae inimico optatae; secus si voluntas feratur ad optanda ei illa diversa ma- la specifice considerata, ut dicunt^ Syl- vius Mol. Bon. etc. Quaer. 6. an plura sacrilegia com- mittat confessarius qui iu mortali suc- cessive plures absolvit. Negant Salm.s Viva 6 Lugo ' cum Rodr , item Spor. Gob. Diana etc. apud Croixs dicentes unum peccatum committere, quia formahter unam irreverentiam Deo irrogat; sicut qui plura sacra vasa furatur unum sa- crilegium coramittit. Sed verius Con- cina9 Cont. Tour.^Oet CroixH cumBo- ! nac. DIc. Escob. et aliis docent tot sa- 1 crilegia committere quot absolutiones j impertit, quia singulae absolutiones | sunt singula sacramenta. Idemdicitde ! sacerdote pluribus eucharistiam suc- j cessive ministrante Croix^^ cum Con. i Vasq. Pal. etc. quia singulae commu- | nioues sunt singula convivia c«mpleta !

respectu communicantium. Sed proba- bilius Viva ac Fill. Bus. Diana et alii (1) De rest. c. 4. p. 4. n. 29. (2) 2. 2. q. 76 a. 4. aU 2. (3) L. i>. n. lol). (4) Ibid. (o) Ti. 20. c. 12. p. S. S. 2. u. 46. (6) De poen. q. S. a. 6, D. 6. . (7) Eod. tit. d. 16. n. S38. xo iN Si'iiciE nuB. 1. 43 np. eumdem Croix ^3 (qui etiara id pro- j babile putat) dicunt in hoc unum pec- catum committi, cum una sit admini- stratio et ideo unum convivium. Vide l. 6. n. 35. V. Hinc. Utrum autem mi- nistrare eucharistiam in mortali sit mortale,uWe dicenda d, n. 35. sub init. CAP. II. De PECCATIS IN SPBCIE, UOBTALI ET VEN(AI.I. DuBiDU I. Quid sit peccatum mortale et veiiiale. ol. Quid mortale et quid veniale? 32. QuotupUci modo jpeccatmn potest esse mortale? Notabile ad,verlendum pro iis, qui de fa- cili damnant de mortali. 51. « Resp. 1. Mortale est, quod ob sui gravitatem , gratiam et amicitiam cum Deo solvit; poenamque aeternam raeretur. Dicitur mortale, quia spiri- tualis vitae principium, gratiam scili- cet habitualem, tollit, et mortem ani- mae afFert. » Veniale est, quod ob suam levita- tem, gratiam et amicitiam non tollit, etsi fervorem caritatis rninual, et tem- poralem poenam mereatur. Dicitur ve- niale, quia salvo vitae spiritualis prin- cipio, scilicet gratia languorem animae facile curabilem infert, veniamque fa- cile consequitur. 52. » Resp. 2. Mortale peccatum du- plex est, aliud est mortale ex genere suo; aliud ex accidente. Mortale ex ge- nere suo est quod per se laedit cari- tatem Dei vel proximi quoad perso- nam, res , aut iura, vel nos ipsos cor- rumpit graviter. Ita Azor, <^ Sanch. '^. Unde resolves: » 1 . Peccata, contra bonumproprium commissa ut plurimum sunt venialia ex genere suo: ut v. gr. inutilis et va- na concupiscentia, vana oblectatio, pro- digalitas, curiositas, superfluitas cul- tus et vestitus, nugae, otium, excessus in cibo, potu, somno, risu, usu coniu- gii, timore, tristitia, appetitu pecuniae, laudis etc. » 2. Peccata contra virtutes theolo- gicas sunl mortaliaex genere suo; quia nocent bono alicui interno Dei, v.

gr. veracitati, misericordiae, caritati. JleiJj ;!'.) L. ?i. n. 171. (9) T. 10. p. r-Z\. u. 'X7. (iO) De pecc. p. 1. c. 3. a. 2. CoIIi-ls 4. .il)Loc. c. " (12) N. 172. (!o) Loc.c (U) L. 4. e. 9. (tS) L. t. mor c. Zl, /ii LIB. V. trm; fereomniaquaefiantconlradecalogura: quia quae committuntur cotilra Iria prima praecepta, nocent simililer dei- tati, scientiae, omnipotenliae divinae, eiusque honori externo vel interno; quae vero contra reliqua praecepta fiunt, nocent personae, bono aut iuri proximi. » 3. Peccala illa septem quae dicun- tur capitalia, non omnia sunt morta- lia ex genere suo; quia non omnia gra- viter Deum aut proximum laedunt, vel nos ipsos corrumpunt. B Resp. 3. Mortale ex accidente di- citur, cum actus aliquis venialis, aut iudifferens fit per accidens mortalis, de quo infra.» Bene hic advertendum id quod ail Ronc. ' nempe quod ubi clarum non est aliquod essepeccatum mortale , nonprae- ceps sit confessarius in iudicando ali- quam transgressionem gravem esse, et talis peccati reum suum poenitentem pronuntiare. Etenim valde periculosum est confessariis daranare aliquid de cul- pa gravi, ubi certitudo non elucet, ut docuit s. Thomas 2 dicens: Omnis quae- stio in qua de peccato morlali quaeri- tur, nisi expresse veritas habeatur^ pe- riculose determinatur. Et rationem de hac doctrina paulo post adducit, nem- pe, quia error quo creditur esse morta- le quod non est mortale, ex conscientia ligat ad peccatum mortale. Quapropter ait s.Antoninus^: Nisi habeatur aucto- ritas expressa s. scripturae., aut cano- niSi seu determinationis ecclesiae, velevi- dens ratio^ nonnisi periculosissime (pec- catum mortale) determinatur Nam si determinatur quod ibi sit mortale, ct non sit mortale, peccabit contra faciens^ quia omne quod est contra conscientiam aedificat ad gehennam. Hinc animadver- tatur in quale discrimen se immiltant illiquirigidamdoctrinam sectantes, fa- cile damnant hominesdepeccato mor- tali in iis, in quibus gravis malitia evi- denti ralione non apparet, eos sic ex- ponendo periculo damnalionis aeler- nae.

et idem dicendum de iis qui dc (1) Ti'. 2. q. 1. c. I. ro-. 1. In praxi. (2) QuoJlib. 9. ail. i:i T. Di5 PECC.\TIS facili nolam laxitatis inurunt senten- tiis quae aperte improbabiles non vi- dentur. Vide dicta l. \. n. 89. D0BIC11 11. Quibua ex causis [jeccalum ex genere suo moitale Gat per accideas vcniale. bo. Quae rcquirantur ad peccalum mortale. 54. Ex quibus causis morlale potest fieri re- niale. Et i. ex imperfecla advertentia. Sb. 2. Ex impcrfccto consensu. 36. 3. Ex parvitate materiae. 57. Fide rcsolutiones. 58. Quid si quis vovisset dare ler mille au- reos, ct trcs non solveret. 33. « Resp. 1. Tria requiruntur ad peccatum mortale, quorum siunumde- sit, fit veniale, quod alias ex se est mortale: \ . Ex parte intellectus, plena advertentia et deliberatio. 2. Ex parte voluntatis, perfectus consensus. 3. Gra- vitas materiae saltem ut plurimum. Ra- tio primae et secundae partis est, quia, spectata fragilitate humana, non vide- tur decere divinam bonitatem, aeter- nis suppliciis punire homiuem, absque plena consideratione et consensu. Ra- tio tertiae partis, quia ubi materia par- vi est momenti, ibi moraliter modica offensio esse reputatur ut plurimum. 54. » Resp. 2. Peccatum ex genere suo mortale, tribus ex causis fieri pot- est veniale, ut patet ex dictis. Prima est, si ex parte intellectus non sit per- fecta advertentia malitiae, seu delibe- ratio. Signa autem imperfectae delibe- rationis sunt: 1 . Si tenuiter et quasi se- midormiens apprehendisti essemalum. 2. Si post, ubi melius consideras, iu- dicas te non fuisse facturum, si ita ap- prehendisses.3,Sivehemeuti5simapas- sione, apprehensione, vel distractione laborasti, vel turbatus fuisti, ita ut fe- re nesciveris quid ageres ( Vide dicta num. 4.). 55. » Secunda causa est exparte vo- luntatis, si non sit perfectus consensus (Ut docet s. Th.'*. Vide dicta super con- sensu n. 5. ). Signa autem imperfecti consensus sunt: \ . Si ita dispositus fue- ris, ut, licet facile potueris exequi pec- catum. non taraen sis exccutus.

2. Si quis dubitet nura consenserit, praescr- i (3) P. 1. lii. 2. c. 11. S. 23. 1 («) * a. q. 88. ar». H.' CAP. n. DE PECCATO lim si sil vir ti'noratus. 3. Si quis so- leat esse ita afifectus, ut malit mori quam expresse mortaliterpeccare: quia talisnoufacileconsentit.4.Siquisvalde timide et suspense processisse se me- minit. 5. Si semisomnis fuit non plene sui compos, etc. iudicetque se id non fuisse facturum, si plene vigilasset. V. Sanch. iBaldell.2. 56. » Tertia causa exparte materiae; si haec sit parvi momenti. Quando au- tem talis sit, discernendum est morali iu(Jicio prudentis, cui sequentes regu- lae servient: 1 . Ut de materia iudice- tur, non tantum ipsa secundum se ab- solute est consideranda, sed etiam re- spective ad finem intentum, ad quem si parum facit, levis est, gravis autem, si multum, ut docet Vasq.3 (Regula sit: Non datur parvitas materiae, ubi ob parvitatem non excusatur ratio ofifen- sionis, ut accidit in infidelitate, odio Dei, simouia, periurio, re venerea et blasphemia). »2. Attendendae sunt circumstan- tiae, quia saepe fit ut res exse levis, at- lentis circumstantiis boni communis, vitandi scandali etc. fiat gravis. 3. An pars aliqua rei praeceptae sit gravis, ea spectanda est tum absolute et secun- dum se, tum etiam in ordine ad totum. 4. In transgressionibus repetitis, si plu- res materiae parvae, vel secundum se vel secundum effectus a se productos, raoraliterconiungantur, fit materia gra- vis, quia tunc omnes moraliter repu- tantur pro una. Gontra vero non cen- setur materia gravis si parvae mate- riae, nec secundum se nec secundum effectus relictos, inter se uniantur. Unde resolves: 57. » i . Peccas mortaliter, ita ut fiat materia gravis, si saepe modiciim fu- raris et non restituis, iuxta dicta l. 3. n. 533. item, si interruptim psalmos a- liquot ex eodem oflScio omittas; si eo- dem die ieiunii saepius parum corae- das; eodem festosaepiusparum labores. » 2. Non peccas graviter si diversis /estis modicum labores; si quotidie ia quadragesima parum comedas; quod ve- (1) l.nior.c.IO (2) L.

10. (1.8. (3) 1.2 .1. i;». IX SPiiClE DUE. II. 45 rum est, efiamsi sinijul haberes propo- situm ita faciendi: quia, cum ista mo- raliter inter se nou uniantur, singula sunt parva. Vide Sanch. ^. » 3.Non peccat mortaliter qui diver- sis diebus violat votum quotidie, aut singulis diebus modicura quid orandi, vel parvam eleemosynam dandi, si sit onus affixum diei: quia cum quotidie cuiusque diei obligatio extinguatur, materiae illae non continuantur. Quod verum est, etsi proponat semper omit- tere, quia illud propositum non fertur in rem gravem. Imo, contra Sanch. id quidaraverumputant,etsi quis lOO.vo- ta diversae speciei, in materiis valde levibus , uno die implenda haberet, quia materiae illae, cura sint indepen- dentes a se, non uniuntur. Si tamen si- milia vota non sint onus affixum diei, sed tantum dies praefigatur ut termi- nus, ultra quem executio non differatur, erit peccatum mortale, postquam ad materiam notabilem perventum fuerit. 58. » 4. Probabile est, eum, qui ter vel quater 4000. aureos in causas pias vovisset, non peccaturum morlaliter, si tres non solveret, quia, etsi talis pars, absolute in se spectata, sit nota- bilis, comparatione taoien totius, mo- rali iudicio non valde videtur aesti- manda. Vide Laym. s.» DoBiuu III. Quibus modis peccatum ex genere suo veniale aut actus indiffereLs transeat per accideus in mortale. 59. Quomodo peccatum veniale fit morlale, i. ob finem adiunctum. CO. 2. Ob ullimum finem constitutum. Gf. 3. Od contemptum. 62. 4. Ob scandalum. 03. 5. Ob periculum incidendi in mortale. 64. An sit in slalu peccati mortalis^ qui pro- ponit commiltere omnia venialia. 59. a Quinque modis id fieri com- muniter docet Sanch. etc. 4. fiatione finis adiuncti. 2. Ratione finis ultimi. 3. Ratione contemptus. 4. Ratione scan- dali.5.Ratione pericuIi.De singulis di- cam breviter. B Resp. \ . Peccatum veniale transit in mortale ratione finis adiuncti, ut si quis leviter mentiatur, ad copulam car- nalera extorquendam : quia cuiu nuii (4) Loc. cil. (SJ L.

1. t. 5 "^. «. 46 LIB. V. TRAGT mortnlis ametur, mortale est. Nod ta- men necessarium est in confessione ex- primere illud raendacium, sed solum desiderium fornicatiouis; quia, seclusa malitia mortalis finis, manet veniale. 60. » Resp. 2. Transit item in mor- tale, ratione nimii affectus in rem ali- quam : ut si v. gr. ultimum finem in ea constituas. Ad quod non suflficit val- de intense et vehementer ferri in obie- ctum, sed requiritur ut appretiative illud ita aestimes saltem virtualiter, ut paratus sis eius causa transgredi prae- ceptum obligans sub mortali, ut si quis ita inordinate aflficiatur ad fabulas, lu- sum, personam, ut malit festo omit- tere sacrura etc. quam illis privari (Qui omittit sacrum causa lusus, sufficit ut confiteatur omisisse sacrum. Vide dicta n. 10. Si quis autem araore lusus pa- ratus sit committere quodcumque pec- catum raortale, esset peccatum teme- ritatis et quidem gravissiraum, sed si- ne specie. Salm. < cum Pal. Azor. Bo- uac. Reg.). Notat autem Bonac. hunc affectum non tantura habitualem, sed actualera esse debere, ut peccatura con- trahatur, quia non iraputatur ad cul- I pam id, ad quod coraraittendum ha- bitu tantum es«paratus. 61 . » Resp. 3. Peccatura veniale fit raortale ratione contemptus absoluti et ' formalis. | » Dico autem contemptum absolutum ' et formalem, quando nimirum ideo for- | maliter el absolute praeceptum viola- , tur, quia ipsi aut superiori subiici re- | nuis, quod est peccatum superbiae con- ; sumraatae; vel quando ideo non vis o- > bedire praecepto, quia praeceptura est, ' et est peccatum iuobedientiae formalis, ^ quorum utrumquegraviterpugnatcura caritate debita superiori. (Aliud igitur ! est contemnere legem seu iegislatorem etiara humanum, non qua talem perso- nam, sed qua legislatorem, quod est raorlale; aliud contemnere rem praece- ptam, quod est veniale si materia sil ievis. Salm.2. Vide dicta l. 4. n. 461 . r. Quarta). . DE PECCATIS Ex qulbtis resohBS: » < . Nou est mortale si velis quidem obedire et subiici absolute; nolis ta- men hic et nunc in re modica; aut si auctoritatem legisvel praecipientis ad- mittas, executionem tamen hic et nunc contemnas.

Ratio est quia non est con- temptus absolutus et simpliciter, sed tantum secandum quid. » 2. Si praecise ex indignatione, ma- litia, prava consuetudine, aliave causa praeceptum violetur, et non ex con- temptu potestatis superioris, non est mortale, quia non est contemptus for- raalis, sed tantura interpretativus. » 3. Est raortale, facere vel oraitte- re aliquid ex contemptu iustae legis humanae. Itera ex conteraptu Deiprae- cipientis vet etiara consulentis (quod propterea tacitara blasphemiam conti- net, quasi Deus inutilia praeciperet aut consuleret); et denique facere aliquid ex contemptu praelati ut sic et ut a Deo auctoritatem habentis, non taraen ut talis hominis, indocti, imprudentis, im- perfecti,quiahocposterius non estcon- temnere absoluteetsimpliciter, sedtan- tum secundura quid. V. Sanch.^ Bon.''. 62. » Resp. 4. Peccatum veniale vel opus indifferens habens mali speciera, transit per accidens in mortale si rui- na per illud proximo causanda sit mor- talis. Ratio est quia tali operi superad- ditur aliquid graviter repugnans cari- lati. Vide dicta de scandalo^ et Fill. ^, 63. » Resp. 5. Veniale vel opus in- differens transit in mortale, ratione pe- riculi incidendi in mortale, quando quis sine sufficienti cautela aut uecessilate aliquid facit per quod veniat in rao- rale ac proximura periculura peccandi mortaliter, quia talis salutem animae conteranit, cum tam probabili eius pe- riculo temere seexponat. Dnde in con- fessione explicanda est species peccati, cuius periculo se obiecit, quia eodem geuere peccati peccavit. Proximura au- I tem periculum censetur quod frequen* . I ter homines similis conditionis in pec- catum mortale inducit.» 1,1) Tr. 20. c. 12. |). 2. n. 12. et I.V {Zf ll)ld. U. la. t:t UlilUi U. 11. c. 'i. j,. I (3) 1. iiior. c. .".. (4) De pecc. J. 2. (i. 4- ' :z} T. ai. c. tt. i 10. u. ata. CAP. II. DE PECC/VTO Quaeritur hic an peccet mortaliter qui se exponit periculo tantum proba- bili morlaliter peccandi? Prima sententia negat cum Sporer < et Gob.

Hozes Lumb, Murc. etc. apud Croix 2. Quia (ut dicunt), cum sit eo casu etiam probabile quod non adsit periculum peccandi, non operatur te- mere qui tali occasioni se committit ; ubi enim periculum non est certura, non potest ibi adesse certa obligatio il- lud eflfugiendi. Sed omnino tenendum oppositum cum Bus. ut supra, quem sequitur Croix^ cum Carden. Eliz. et aliis. Katio convincens, quia, si est il- licitum uti opinione probabili sine iu- sta causa cum pericnlo damni alieni spiritualis vel temporalis, ut certum est apud omnes, quanto magis id non licebitubi periculum imrainet propriae animae? Nec obstat dicere quod ubi pe- riculum est probabile, ibi etiam pro- babileest non esse periculum: nam re- spondetur quod eo casu, licet pecca- tum sit incertum, an sit vel ne com- mittendum, certum tamen est pericu- lum peccanii. Dixiraus sineiusta cau- sa: nam ubi iusta causa adest non est obligatio tale periculum vitandi, nisi certo moraliter praevideatur lapsus in peccalum. Videdicta l. 2. n. 26. v. Pa- riter. Et sic excusantur chirurgi, sipe- riculo se exponunt in medendis foemi- nis, cum aliquoties in praeteritum ob talem occasionem iam lapsi fuerint; sic parochi qui in excipiendis confessioni- bus eamdem miseriam fuerint experti; sic etiam excusantur alii qui proprium officium, puta curialis, militis, caupo- nis, aut mercatoris, non possunt dese- rere sine grayi detrimento. Ita Salm. ^ cum Nav. Hurt. Ant. a Sp. sancto etc. item Elbel s Ronc. ^ Spor. ' et alii pas- sim. Ratio quia periculum de se pro- ximum tunc fit remotum tam ratione circumstantiae necessitatis, quam ra- tione simul mediorum praecaventium, quae persona proponit (ut tenetur) a- dhibere, nempe diligenter avertendo animum a delectatione turpi vel ab a- (1) De poen. c. 2. u. 324. (2) L. o. n. 2S7. 15; h. c. (4) Tr. 26. c. 2. ^,. 2. j. 2. u. 47, clseq. f:i SPECij* DUBimi in. • 47 lia passione : et insuper se rauniendo piis cogitationibus, orationlbus ac sa- cramentorum frequentia. Quae utiqua media, licet non sufficiant ad excusan- dum, ubi non adest iusta causa, eo quod Deus non adiuvat temere se pe- riculo exponenles', bene taraen opem suam praestat ei qui ex iusta causa oc- casionem non deserit, dum is eo casu non ex aflfectu ad peccatura, sed ex qua- dam necessitate in illa occasione per- manet.

Secus vero dicendum de sim- plicibus confessariis qui pluries lapsi fuerint in audiendis confessipnibus , quia hi tenentur a tali exercifto absti- nere, si possint sine gravi detriraento famae vel facultatum, luxta dicta l. 3. n. 438, et n. 483. v. Quid. Quid vero si aliquis in iis occasionibus seraper vel fere semper lapsus fuerit, et spes non effulgeat emendationis? Vide dicta eod. n. 438. ubi dixiraus hunc teneri cum quacumque iactura occasionem deserere, et animam suam salvara fa- cere. Vide etiam dicenda l. 6. n. 453. 64. Utrum autem sit in statu peccati mortalis, qui propositum habet cora- mittendi omnia venialia? Vide dicta lib. 4. n. 42. vers. Quaeritur autera. CaP. III. De PECCATIS CAPlTALlBnS IN SPECIB DuBiuM I. Quid sit superbia et qiiale peccatum. 65. « Resp. 4. Superbia est appetitus inordinatus propriae excellentiae, mor- talis ex genere suo, si sit consuramata et perfecta, id est si quis ita excellere appetat, ut Deo, superioribus, eorum- que legibus subiici nolit. Imperfecta tamen, qua quis subiici non renuens iis quibus debet, in suo tantum affectu sese magniticat, est tantum venialis, ut docet Cai. etc. « quia sine Dei et a- liorum despectu, plus iusto se efferre, non est gravis inordinatio: essettamen gravis si fieret cum notabili aliarum contemptu complacendo in aliorum ab- iectione. 66. » Resp. 2. Filiae superbiae sunt tres: 1 . Est praesumptio quae est ap- petitusaggrediendi aliquidsupra vires. Est communiter veniale tantum; fit ta- (S) De poenit. d. 102. (,7) Eod. tit. a. 52Q. (6) Eod. tit. c. 4. n 3. (ii) V. SupoLi.j. 48 LIB. V. TilACf meu niorlale, si damnum Deo aut pro- ximo afferat: v. gr.si praesumas iuris- dictionem ecclesiasticam , potestalem ordinissacri: item officium medici, ad- vocati, confessarii eto. sine debita pe- rilia. Less. < et supra L 4. c 3. dub. 9. » 2. Est ambitio, quae est inordina- tus appetitus dignitatis et honoris non debiti, vel debito maioris; ut si ambias beneficium vel officium quo es indi- gnus: vel illicito modo et medio: v.