Theologia Moralis

TRACTATUS DE PECGA.TIS Caf. I. De PECCATO )N genekk DCBICU I. 1 . Quid sit peecatum, 2. Quae conditiones rtquirantur ad pecca- tum. o. Quid notandmn circa advertenliaro requisi- tam ad peccandum. 4. Jn ad peccatum mortale requiratur for- malis advertenlia, vel sufficiat virluaUs. 5. Quid notandum circa cousensuin requisilum ad peccandum. C. Jn peccet graviler, qui negative se habet quoad motus inordinatos. 7. Quid, si sint motus carnales. 8. Quae rcmedia quoad ipsos. 9. An ieneamur iis resistere, si adsit causa non resistendi. ■10. Quomodo, ei a quo tempore imputenlur peccata omissionis. -II. An peccatum veniale sit contra legem c?«- vinam. 1 . « Resp. 1 . Est trangressio legis, sive (ut ait Toletus) est voluntarius re- cessus a regula divina ; per quam re- gulam intelligitur praeceptum tam na- turale et humanum , quam divinum: per recessum intelligitur actus vel eius omissio, qui sit non tantura volunta- rius, sedetiara libercuraaliquaactuaii advertenlia malitiae, quod addo quia, ut docetSanch.* cum Vasq. Bon.s etc, non sufficit ad actum peccaminosum (4) 1. coiisil. mor. c. IG. (5) D. 'i. .j. 1. !>. 3. n. 3. ,i 12. 48 I-IB. V. TRACT libertas et advertentia quaevis virtui- i lis vel iaterpretativa, qua scilicet quis advertere poterat et debebat, nec quae- cumque actualis, qua scilicet iatelle- ctus rationes comraodi et iucommodi io obiecto attendat: sed requiritur ut advertat moralera malitiam obiecti,aut saltem de ea dubium vel scrupulum concipiat. Ratio est, tum quia sine ista advertentia non est voluntarium, cura non sit cognitum , tum quia quamdiu lalis cogitatio intellectui non occurrit, uon est sufficiens principium delibe- randi de malitia, ideoque nec libertas ac proinde nec culpa ; et censetur illa inadvertentia naturalis et invincibilis oblivio. Addittamen Tann.* non esse necesse ut consideratio illa maneat a- ctu dum peccatum durat-, sed satis esse ut vel actu vel virtute maneat , ita ut cum ea vel actus peccati fuerit inchoa- tus, vel saltem causa data , ut fit in ebrio , qui peccat , non vi praesentis , .sedpraeteritaedeliberationis.V.Bald.2.

Verum recentiores communiter docent, talem, v. gr. ebrium, non peccare for- maliter quando usu rationis caret ; sed malitiam eorum quae tunc fiunt con- traxisse ante, dum praevidens malum quod commissurus erat, eius causam de- dit: aiuntque, dum quis actu peccat, seraper esse ac manere advertentiam aliquam malitiae tenuem vel confusam, ut vide apud scholasticos : nam in or- dine ad praxim, parum refert utrolibet modo loquaris. 2. » Resp. 2. ad peccatum requi- runtur tres conditiones, ut patet expri- ma responsioue: 4. Ut sit voluntarium, id est ut fiat a voluntate consentieute. 2. Ut sit liberum, id est ut sit in pote- state voluntatis facere vel non. 3, Ut advertatur malitia. Unde resolves; 1 . Defectu primae condilionis, nul- lus actus qui neque est in, neque a vo- luntate,estpeccatum, nisivoluntas eum acceptet-, ideoque uec impedit commu- nionem ; sive is sit internus, ut cogi- tationes contra fidem, blasphemae, ob- (1) D. 4. <le pccc. d. S. q. S. d. 8. n. 100. ^2) L. 1. a. 3tt. {S) L. 1 c. IG. u. 21. DE PECCATIS scoenae, motus carnis, etiam usque ad efl^usionem seminis ; sive externus ac violentus , v. gr. stuprum virgini per vim illatum. » 2. Defectu secundae conditionis, subinde a peccato excusantur vehemen- tissimi motusirae aut concupiscentiae, quibus usus rationis perturbatur et li- bertas tollitur. » 3. Defectu tertiae non peccat qui die ieiunii, de praecepto nihil cogitans, coenat vel carnes comedit, etsi adver- tat eas sibi delectabiles. Item qui la- pidem proiicit per fenestram, non ad~ vertens periculum laesionis, vel qui contractumusurarium celebrat, non ad- vertens esse talem, Sanch.s Reg.^, » 4. Damna et eventus (licet alioqui frequentes) ex ebrietate secuti et nuUo modo praevisi, inculpabiles sunt: quia nec inse nec in causis sunt liberi. Sunt vero culpabiles si sint praevisi, nec di- ligentia sufficiens ex praescripto pru- dentiae sit adhibita ne sequerentur: ea vero adhibita, etsi postea evenient, culpa vacant: uti etiam quando iuxta looi et temporis circumstantias non ap- paret periculum mali , ideoque nulla cautela est adhibita.

Ita Vasq.s. Qui- bus conformiter Less.^ docet, si negli- gentia, ebrietatem , aut eventus ex ea sequi solitos praecavendi fuerittantum venialis ; etiam mala quae praevideri poterant, tantum venialia fore ; quia, cum non in se, sed tantum in causa sint libera, non possunt habere maio- rem culpam quam ipsa causa. » 3. Circa advertentiam et consensum requisitum ad peccatum, aliquaneces- saria adnotemus. Et 1. circa advertentiam intellectus notandum 4. quod modus quo pecca- tum perficitur, hic est: Primo obiectum repraesentatursensibus,et sua delecta- bilitate physica commovet appetitum sensilivum. Deinde iotellectus ad illud et ad suam malitiam advertit. Demum voluntas in illud sic cognitum conseu- tit. Notandum 2. quod intellectus du- plici modo advertere potest, vel plene, (4) L. 13. D. 7i>. (6) Lib. 4. C. S. (S) 1. 2. d. 124. c. 2 CAP. I. DE PECCATO nimirum qviando nos mente expedita discernimus; vel semiplene ^qnando rem cogDoscimus mente non plene expedi- ta, quia forte sumus vel semidormien- tes vel semiebrii vel alio distracti. Pot- est autem intellectus rapi.a delectabi- litate obiecti oblati, ut uihil malitiae moralis in illo advertal: hinc triplici huic cognitioni correspondent tres mo- tus, videl. 1 .Motus primo primi qui an- tevertunt omnem advertentiam ratio- nis, et hi sunt omnino culpae exper- tes. 2. Motus secundo primi qui fiunt cum semiplena advertentia, et hi cul- pam venialem non excedunt; quia cum in eisnon praecesserit plena adverten- tia, voluntas in eos non consentit cum perfecta libertate requisita ad mortale. 3. Motus deliberati denique qui fiunt cum plena advertentia intellectus cla- re discernentis maliliam moralem, sal- tem confuse in genere, et cum pleno consensu voluntatis: et hi sunt morta- lia, si obiecta sub gravi sunt vetita. Ita communiter s. Thom. * Cai. Vasq. Sanchez Azor. Bonac. Navar. etc. cum Salm. 2. 4. His praemissis, quaestio fit an ad peccatum mortale requiratur adverten- tia aclualis et expressa malitiae actus, vel sulSciat virtualis et interpretativa.

Prima sententia quam olim tenuere Cai. 3 ac Med. Lop. Serra Prado el alii apud Salm. * atque enixe tuentur Con- cina 5 Cont. Tour. 6 Angelus Franzoia' Antoine et alii recentiores, dicit mi- nime requiri advertentiam actualem, sed satis esse virtualem et interpreta- tivam: quae in hoc consistit, quod ho- mo teneatur et possit malitiam actio- nis coguoscere, quamvis actualiter non advertat; aiias (ut aiunt) reputandi es- sent immunes a culpa omnes scelesti homines qui a suis passionibus aut pravis consuetudinibus obcaecali plura maJa patrant ad nihil advertentes. Secunda vero sententia communior (1) De malo q. 7. a. 6. (2) Tr. 20. c. 1. p. 1. n. 2. et seqq. (3) 2. 2. q. 86. a. 1. d. 3. (4)Ib.n. 6 (5) Comp. theol. lib. 8. d. 3. c. 2. u. 14. (6) De pecc. c. 4. a. 1. (7) Iii Bus. lib. 5. c. 2. de pecc. animadv. 1. (8) 1. 2. q. 66. a. 3. q. 5 «onci, 2. (9) T. b. iu 4. p. d. 4. .cct. 8. ex n. 14. IN GENERB Btf58. f . 49 affirmat requiri actualem aSvertentiam malitiae aut periculi illius, aut saltem obligationis illam advertendi. Et hanc tenent Sylv. » Suar. 9 Tap. «> Sanch.» Sayr. 12 Pal. <3 Salas i^ Bon. is Salm. >6 tam scholastici quam morales. Gam.^'' Isamb. 18 Du Val «9; item Vasq. 20 cum Lyrano Tostato Adriano vi. Curiel Vi- ctoria Corduba et aliis. Item s. Anton. Wigandt Sainte-Beuve et card. Gotti, quorumloca et verba infra afferentur. Hi dicunt ad omne peccatum mortale requiri aliqualem advertentiam, sive suspicionem rnalitiae actus, vel in se vel in sua causa, saltem in confuso. Ratio eorum estquianihil volitum nisi praecognitum ; unde nequit ignorantia imputari ad culpam, nisi de malitia obiecti habeatur saltem aliqua confusa apprehensio: ille enim qui nullo modo advertit malitiam suae actionis, vel ob- ligationem advertendi, nullo raodo pec- cat adversus illam agendo. Hispositis, meum proferam sensum, et dico quod sistendo intra limites iu- sti, praefatae sententiae facile conci- liari possunt. Nam si dicatur ad omnia peccata mortalia necessario exposci a- ctualem et expressam adverteotiam, hoc utique falsum est; quia multipli- citer evenire potest quod plura mala, quamvis actualiter et expresse non ad- vertantur, bene tamen imputantur ad culpam ea patrantibus, si ipsorum igno- rantia sit aliquo modo voluntaria, vel ob negjigentiam, vel ob passionem aut pravum habitum, vel ob voluntariara inconsideralionera in operando.

Primo igitur modo ignoranlia fit vo- luntaria ob negligentiara , ut docet s. Thom. 21 qui regulam praemittit, di- cens : Ignorantia quae est causa actus, quia causat involuntarium, de se habet quod excuset a peccato, eo quod volun- tarium est de ratione peccati. Deinde subdit ignorantiam posse esse volun- (10)L.5.q.9.a.S.etH. (il)Dec.I. I.c.16 n 21 (12) Thes. 1. 2. c. 9. n. H. (13) Tr. 2. d.i. p. lo. n.s! (14) Tr. 13. d. 8. sect. li. n. 87. (IS) De cens. d. 1, (16) Schol. tr. 13. d. 13. dub. 1. et mor. tr. 20 c, 14. n. 8. (17) T. 2. p. 191. (18) P. 232. (19) P. 178. (20)1. 'J,.i25.c. 2.n.C (21) 1. 2. q. 76. aa. 5. ^ •0 LIB. V. TRAGT {•ariain duobus modis, vel directe^ sicut cum aliquis studiose vult nescire aliqua, ut liberius peccet: twl indirecte, sicut eum aliquis propter laborem vel pro- pter alias occupationes 7iegligit addisce- re id per quod a peccato retraheretur. Talis enim negligentia facit ignoran- tiam ipsam esse voluntariam et pecca- tum, dummodo sit eorum quae quis sci- re tenetur et potest. Et ideo talis igno- rantia non totaliter excusat a peccato. Si vero sit talis ignorantia quae omni- no sit involuntaria, sive quia est invin- cibilis, sive quia est eius quod quis scire non tenetur, talis ignorantia omnino ex- cusat a peccato: nota, talis negligentia facit ignorantiam ipsam esse volunta- riam. Praeterea nota hic, AQgelicum ultimis verbis relatis non dubitare quod bene possit dari invincibilis ignoran- tia etiam eorum quae quis scire tene- tur. Idem scribit alibi * : Ignorantia quae est omnino involuntaria non est peccatum. Et hoc est quod Augustinus dicit : Non tibi imputantur ad culpam si invitus ignoras, sed si scire negle- xeris. Per hoc autem quod addit, sed si scire neglexeris, dat intelligere quod ignorantia habet quod sit peccatum ex negligentia praecedente, quae nihil est aliud quam non applicare animum ad sciendum ea quae quis debet scire. Eo- demqueloco2 aits. Thomas, quod tum ignorantia reputetur voluntaria, cum homo, propter laborem addiscendi, vel ne impediatur a peccato quod diligit, scientiam recusat, et sic ignorantia est a voluntate quodammodo imperata.

Hi- sce igitur locis sanctus doctor minime quippe culpabilem reputat ignorantiam eius qui non advertit, sed eius qui negligit , sive recusat actu quodam- modo a voluntate imperato animum ap- plicare ad ea addiscenda quae scire te- netur circa praeceptum quod urget, ut expressius declarat 3 inquiens: Causa ignorantiae est animum ad discendum non applicare et Jtoc ipsum non appli- care animum ad sciendum id quod quis debet scire^ est peccatum omissionis. (1) De malo q. 3, a. 7. ad 7. (S) \d &. (5) lu coro. «licl. art. 3. (4) 1. 2. q. 6. a. 8. . DE PfiCCATIft Secundo modo ignorantia fit volun- taria ob passionem quam quis vult de- liberate sequi: illi enim qui secundum suam passionem operatur, bene impu- tabitur omnis pravus efifectus taii pas- sioni connexus, licet in particulari non agnoscatur; quiacum homo passionem aliquam amplexatur, consequenter ipse amplectilur omnes eflfectus comrauni- ter ex illa passione provenientes, qui etsi in particulari non praevidentur, praevidentur saltem in confuso: vo- lens enim aliquam explere passionem, puta vindictam, admittit consequenter saltem in confuso quaecumque perver- sa media quae ad explendam passio- nem illam conducunt. Unde efifectus provenientes, quamvis non sint volun- tarii in se, sunt taraenvoluntariiinsua causa, nimirum in adhaerendo passio- ni. Ila etiam docet s. Th.^ qui ignoran- tiamhuiusoperantis perpassionem vo- cat ignorantiam malae electionis diceas: Alio modo dicitur ignorantia voluntaria eius quod quis potest scire et debet; sic enim non agereet nonvelle, voluntarium dicitur.... Hoc igitur modo dicitur igno- rantia, sive cum aliquis actu non con- siderat quod considerare potest et debet, quae est ignorantia malae electionis^ si- ve expassione vel ex habitu proveniens, Idem repetit^ ubi ait: Ligatio rationis perpassionem non imputaturadculpam^ nisi forte quoad principium talis pas- sionis^ quoad fuit voluntariiim, poterat enim voluntas a principio impedire ne passio in tantum procederet. Praeterea alibi^dicit: Quandoque vero passio non est tanta, quod totaliter intercipiat «- sum rationis, et tuno ratio potest pas- sionem excludere, divertendo ad alias cogitationes., vel impedire ne suum con- sequatur effectum.

Tertio modo ignorantia fit volun- taria ratione pravi habitus-, ut eliam habetur ex sancto Thoma '; et tunc a- ctus mali qui ex malo habitu prove- niuDt, sunt pariler voluntarii vel in sua causa, scilicet cum in priucipic prava consuetudo voluntarie conlrahi (&) 1q opuac. de isala q S. a. 20. (6) I. X q.n. 6.3. ij) Cil. 1. 2. q. C. 3. 8. CAP. I. DE PECCATO IX GE, lERfc. DUB. I. tur-, vel.potius, quia, utsentio cura An- toine et auctorelibri cui titulus, Istruz. dei novelli confessori, huiusmodi pec- catores male habituati, quamvis ha- beant cognitionem minus expeditam quam alii, semper tamen habent co- gnitionem aliquara actualem suorum criminum sufBcienlem ad reddendos actus deliberatos et mortales; cum e- nim ipsi parvipendant peccatura, non fit in eorum animis illa sensibilis et raemorabilis impressio quae fit in alio habente conscientiam minus deprava- tam; ethinc evenit quod in eorura me- moria non remanet vestigium actualis illiuscognitionis quam satis habuerunt antea de peccato,aut vestigium est ad- eo Ieve,ut interrogati de facili respon- deant quod non adverterint: sed cau- tus confessarius non debet ipsis fidem praestare. Et idem videtur etiam pos- se dici de operantibus secundum suas pravas passiones, quibus nou iam de- fuit oranis cognitio malitiae suarum culparum, sed cognitio est in eis tam obscura, ut vix discerni possit. Quarto deraura modo ignorantia fit voluntariaet culpabilis, ut dicuntTan- nerus * Antoine 2 cum s. Antonino, si homo in agendo advertenter negligit adhibere considerationem, quamres a- genda meretur: iili enim qui iam ad- vertit(ut recte ait Antoine) aliquid am- plius considerandum, et tamen vult praecipitanter operari, merito impu- tantur omnes errores quos committit. Contra vero mihi omnino tenendum videtur, si ignorantia nuUo ex praedi- ctis modis fuerit voluntaria, et homo nullam habuerit actualem adverten- j tiam malitiae vel periculi, nec directe j nec indirecte, neque in se neque in sua j causa, tunc nullo modo imputantur ei j errores quos non advertit.

Ratio quia j ut imputentur alicui efTectus cuiusdam j causaedebet necessariopraecedere(saI- j teni in principio) advertentia actualis j et expressa raalitiae obiecti: adverten- j tia enira interpretaliva, ut recte lo- ; (1) T. 2. dub. 4. q. S. dub. 8. u. t05. ; (2) De pecc. c. 4. q. 7. (5) Tr. 20. c. 15. n. 7. i (4) Lib. de sijiiilu ct aninia. 1 quuntur Salraant.', fundatur super ali- quam advertentiara expressara, sicut voluntariura indirectura fundatur su - per directura. Praeterquam quod ad- vertentia interpretativa supponit obli- gationem et potentiam adverteodi, sed deficiente omni advertentia expressa, non est potentia advertendi, et ideo nec obligatio, cum nulla obligatio liget, ni- si prius quodararaodo agnoscatur. Dices: oranisignorantia in eo qui te- netur et potest suani obligationem ad- vertere, est vincibilis et propterea cul- pabilis. Sed recte respondent Sylv. et Suar., quod ille qui oranino ignorat malitiam obiecti, et adhuc obligatio- nem advertendi, habet quidem poten- tiam remotara sive physicam ad ad- vertendum, sed caret potentia proxi- ma et expedita quae homini necessaria est ad cognoscendam deformitatem sua- rum actiouura. Quis nesciat non esse in hominis potestate quodsciatl ait s.Au- gust.^^.Unde nequit ipse naturaliter ac huraano raodo suam vincere ignoran- tiam. Agnoscet quidera suara actionem qua actio est, sed ignorabit eara qua mala est; sola enim cognitio obiecti in esse physico non est sufficiens princi- pium ad discernendura, nec ad inqui- rendum obiectum in esse morali, quod equidem prorsus differt a physico. Quando nulla (sapienter ait p. Suar.) talis cognitioin mentem subiit, quapos- sit voluntas excitari ad quaerendam scientiam, non est in potestate hominis se ad illam movere^ et consequenter non potest talisignorantia hominiimputari^. Et hoc est quod docet s. Th. 6 dicens: Undepropter negligentiam ignorantia eo- rum quae aliquis scire tenetur, estpecca- tum. Non autem imputatur homini ad negligentiam sinesciatea quaescire non potest:unde horum ignorantia invincibi- lis dicitur.,quia studio superari nonpot- est.

Studiumautem hocsivediligentiaa- dhibenda ad expellendam ignoraDtiaro, ut recte adverlit Sylvius cum Medina et Richardo '^, non debet esse sumraa, f.H) In 3. 1.. i. 6. d. 4. sect. 8. n. 18. (6) 1. 2. q. 7C. a. 2, (7) In 1. 2. q. 76. a. 5. cnocl 1. et desode q. S. cosci. i. «2 LIB. V. TRACT sed sufflcit si sit mnralis, ettaiis quam prudenles communiter adhibere solent in re gravi; superveniente enim du- bio, indoctus debet consulere peritos ; doctus vero consulere libros, vel cum aliis doctis rem conferre. Hanc denique sententiam observo communiter teneri ab auctoribus, non solum probabilistis ( qui eam non iam ut probabilem, sed tanquam certissi- mam apud omnes agnoscunt; sicut scri- bit Suarez), at etiam antiprobabilistis, etenim de Sainte-Beuve doctor sor- bonicus sic ait : Si advertatur tantum in actum materialiter sive physice con- sideratum, et non formaliter seu mo- raliter, erit tantum volitus actus iste, ut est quid physicum, et non ut est quid morale; ergo non ut malum; et in hoc non erit malitia *. Card. Gotti scribit: Lico secundo, ad peccatum mortale suf- ficere advertentiam implicitam seu vir- tualem malitiae actionis vel eius peri- culi. Etenim eo ipso quo quis dubitat aut suspicatur de malitia suae actionis vel malitiae periculo, et tamen rei veri- tatem inquirere negligens, actionem po- nere censetur interpretative et ipsam malitiam velle^. P. Wigandt pariter in- quit: Dico \ . Deliberatio seu adverten- tia est duplex: una est plena et perfe- cta quae adest quando homo advertit, non solum ad operationem, quoad enti- tatem naturalem eius, v. gr. ad esurn carnium; sed etiam ad eius malitiam aut periculum transgressionis legis: alia est imperfecta etc. Dico 2. Ut aliquid in individuo imputetur ad culpam morta- lem, debet adfuisse plena et perfecta de- liberatio^. Consentit his s. Antonin. qui ad peccandum mortaliter in delecla- tione morosa requirit non solum deli- berationem, sed etiam animadversio- nem periculi, his verbis: Aut ergo ma~ net talis complacentia post sufp,cientem deliberationem et animadversionem pe- riculi, et tuncest mortale ^ .

AMo loco in- quit ^: Defectus recti iudicii ad consi- ilerationis vitium pertinet, prout scilicet {l) De (iccc. il. S. sucl. i. arl. 3. {'!) T. 2. ir. 4. (le viliU .j. 1. Jub 4. J. 3. n. 11. [Z) Tr. 4. ex. 2. <le i>occ. u. oO. . DE PECCATIS aliquis in recte iudicando deficit ca quod cnntemnit vel negligit attendere ia, ex quibus rectum iudicium procedit Consentit etiam Cont. Tourn., qui sic concludit: Itaque, ut intra veri limites gradum sistamus, existimamus., eum qut ita non advertit ad peccatimalitiam, ut vel naturali raptus distractione, vel ob similem causam advertere non possit, peccato non teneri. Sic excusabitur poe' nitens qui iniunctam poeniientiam prae oblivione non implet. Verum aliter di- cendum de actionibus quas eliciunt aut omittunt viri terrenis rebus absorpti, passionibus suis servientes, assueti ut nequidem cogitent, se non cogitare 6. Sed idem iam nos admisimus. Consentit et- iam Antoine qui agens de ignorantia dicit, inadvertentiam sive inconside- rationem esse culpabilem in eo qui de- bitam diligentiam omittit, vel qui prae- cipitanter agit iam advertens rem in- digere maiori consideratione, vel qui actu positivo vult sequi passionem quae advertentiam impediat. i^conim (dicit) si (inadvertentia) sit invmcibilis in ho- mine habente cognitionem habitualem debitam, est prorsus inculpabilis, et ex' cusat a peccato ea quae ex illa fiunt cmtra legem; quia malitia actus tunc nullatenus ne interpretative quidem est voluntaria; nam sine potestate cogno- scendi non potest esse volitio '. Hinc conciudendum quod opinio eo- rura (si forte adsunt) qui dicunt ope- ranti adversus legem imputandos esse omnes errores quos committit, etiam- si nulla unquarn iatercesserit actualis advertentia, nec directa nec indirecta, in se vel in causa, saltem in confuso, sed tantum adfuerit advertentia inter- pretativa, in hoc dumtaxat consistens, quod ipse debuit et potuit sola poten- tia physica et remota malitiam adver- tere; haec opinio nuUo modo sustineri potest. Alias sequeretur quod plurimi homines multis raortalibus culpis gra- vati se inveuireut, quin circa illas ul- lam cognitionem unquam habuerint.

CO P. 2. lil. 5. c. S. (a (6) i)e pecc. e. 4. i. 1. ob. 3. ^3) De |>ccc. c. 4. q. 7 (a) Ibid. C. 11. CAP. I. DE PECCATO IN Dicent quoel homines illi in poenam a- liarum culparum, puta ob cupiditates suas non repressas, obligationes pro- prii status non impletas, caeterasque negligentias, merentur subtractionem lucis, qua alioquin bene advertissent operationum suarum malitiam, et ideo omnes sui errores imputantur ad cul- pam. Sed ut illatio haec valere posset, prius probauda esset supposita propo- sitio , quae nobis minime probatur ; nam ratione aliorum defectuiim Deus privabit aliquem sua ulteriori luce, qua tenlationibus et passionibus pro- priis restitisset, nisi defecisset in aliis; itaque subtractio illa efficiet quod talis homo incidat in culpas quas satis ad- vertit ut culpas; sed non efficiet quod ei imputentur errores, quos nuUo mo- do, neque expresse neque in confuso ut culpas agnoscit; quia ubi non est cognitio non est libertas; et ubi non est libertas non est peccatum. Insta- bunt. Sed s. Thomas * dicit : Si igno- rantia causatur a culpa^ non potest sub- sequentem culpam excusare. At hoc di- cimus sane inteUigendum de ignoran- tia voluntaria aliquo ex modis, ut su- pra ab eodem Angelico expUcatis. Prae- terquam quod s. doctor loquitur ibi de infidelibus, quibus errantibus in fide, ob eorum certe culpabilem ignoran- tiam, merito imputanturad culpamo- mnia mala quae patrant. Praeterea, si absque uUa adverten- tia imputantur horaini omnes sui er- rores, quamvis ipse, debita dihgentia iam adhibita, recte operari iudicet, se- queretur quod ad honeste operandum non sufficeret, sequi sententias (si sint minustutae) nec probabiliores nec pro- babUissimas nec etiam moraUter cer- tas. Sed hoc dici nequit, cum ab Ale- xandro viii. damnata sit prop. 3. quae dicebat: Non licet sequi opinionem vel inter probabiles probabilissimam. Remanet obiectionibus proUxis ad- versariorum satisfacere, sed nos brevi ejpediemus. Opponuntl . iUud h Igno- rantia facH non iuris excusat.

Sed GBNERE DOn. i. 23 huic bene respondet Sylvius 3 id intet« Ugi de statutis forensibus, uti iam ex- pUcat Glossa; in foro enim iudiciali post legis promulgationem ignorantia trans- gressorum ordinarie praesumitur vin- cibilis; nisi adsit aUqua ratio quae cou' trarium praesumere faciat ''. Opponunt 2. quod si ad omnia pec- cata requireretur actualis advertentia, ioculpabiles reputandi essent iudaei crucifigentes Dominum, pagani occi- dentes martyres, et haeretici innumera crimina perpetrantes. Sed uno verbo his omnibus respondetur, nempe quod horum omnium ignorantia fuit et est omnino crassa. Loquens enim Christus Dominus de iudaeis, dixit: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. 5. Idem quip- pe dicendum de infidelibus et haereti- cis, quibus ob suam malitiam vel su- pinam negligentiam omnes sui errores iuste imputantur ad culpam. Opponunt 3. quod sententia requi- rens aliquam advertentiam actualem non diflert ab ea quae peccatum phi- losophicum tuebatur a culpa theolo- gica immune. Sed respondetur quod i- deo praefata opinio proscripta fuit ab Alexand. vm., quia ille qui operatur contra rectam rationem, ut supponi- tur in peccato philosophico, etiamsi non reputet laedere Deum, reipsa iam laedit; oflFendendoenim naturam ratio- nalem, offendit simul ipsius naturae auctorem. Sed in tali peccato semper requiritur ut homo advertat suam a- ctionem rectae rationi adversari. Quid ergo commune est inter peccatum phi- losophicum et actionem illam qua quis nuUo modo, ne in confuso quidem, ad- verUt esse malam, et forte aliquando bonam reputat? Hoc de advertentia; transeamus ad consensum. //. De consensu voluntatis. 5. Certum est peccatum voluntate com- mitti^ at docent omnes cum s. Aug. et s. Th. 6, Sed hic praenotandum 1. ad peccatum mortale requiri omnino per- fectum conseosum sive deliberationem (1) Lect. 7. In c, 1. epist. ad R&n.. (2) Reg. 15. j ^4) C. Id tua, tit. Qui matrim. accus. elc. «nr. io 6. (5) i. 2. q. 76. a. 5. q. 1. cobcI.

7. I (8) lo. IS. 24. (6) i- 2. q. 74. a. 1. 24 LIB. V. TRACT voluutalis. M camtnune et cerlum nst apud JJ. adhuc rigidioris sententiae, ! ita enim rii^idissimus Contensonius < j Cont. Tourn. 2 Conc. ' Wigandt < Ge- > net. 5 qui ait: Cum peccatum ex volun- \ tale tantum proveniat^ si deliberatio sit imperfecta tanLum^ peccatum erit tan- tum veniale. Ita eliam Nav.equi ait: Ad constituendum peccatum iudicium in- tegrum requiritur, ex cap. I . de delict. pueror. Iteni Salm. ^ cum Caiet. Vasq. Sanchez Pal. et aliis innumeris, ex d. Th. * qui docet: Potest quod est ex genere mortale^ esse veniale propter im- perfectionem actus, quia non perfecte pertingit ad rationem actus moralis, cum non sit deliberatus^ sed subitus. Idem- que docet s. doctor 9 alibi dicens, tunc pollutionem semidormientis esse mor- tale, quando est cum deliberato consen- su advertenter acceptata. Idem d. An- ton. '°. Et rationem clarius explicat Contensonius " dicens quod ad pecca- tum morlale requiritur perfecta deli- beratio, quia motiis nostri in tantum sunt culpabiles in quantum sunt vo- luntarii; io tantum autem sun-t perfe- cte voluntarii, in quantum sunt delibe- rati: porro ad peccatum mortale, quod est plena et consummata culpa, requi- titur perfectum voluntarium. Praeno- tandum 2. consensum posse esso ex- pressum sive directura, et implicilum sive indireclum, quando scilicet quis vult causam ex qua ndcessario oritur effectus-, tunc enim si vult causam di- recte, indirecte vult etiam effectum. Praenotandum 3. quod post adverten- tiam inlellectus triplici modo potest se ferre voluntas erga obiectum malum propositum: \. positive consentiendo in illud, 2. non consentiendo, nec re- sislendo, sed t^antum negative se ha- bendo, 3. positive resistendo. 6. Hinc orilur magna illa quaestio inter dd. an peccet graviter qui nega- live se habet, et positive non resistit (I) Tlieol. l. 1. p. 164. spcc. 3. (2) De j.ecc. c. 4. a. 1. (,5) T. 10. p. o08. o. 7 {V) Tr. l. cx.i. n.41. (S) Tr. l. c. 9. Je pecc.q.li.

(,«) Suin. c. lij. u. ». (7) Tr. 20. c. 11. p. 1. n o. \V.) 1. 2. (]. 88. :«. C. ;9) lu 4. d. 9. <\. 1. a. 4. (lO) P. 2, lit. C. c. " '*«'» y>oc. cit. DE PECCATIS motui appetitus sensitivi circa obie- ctum suijmortali prohibitum. Hic prae- mittendum certum esse de fide, contra novatores, motus sensualitatis sine ul- lo voluntatis consensu non esse letha- les, ex Trid.'2 ubi dicitur: Concupiscen- tiam, quam aliquando peccatum aposto- lus appellat, s. synodus declarat eccle- siam catholicam numquam intellexisse peccatum appellari, quod vere et proprie in renatis peccatum sit, sed quia ex pec- cato est et ad peccatum inclinat; si quis autem contrarium sentit, anathema sit. Imo (quidquid dicant Caiet. et Gonet) videtur certum, tales motus ne venia- les quidem esse, ex eodem Trid.'3 ubi simul dicitur quod concupiscentia no- cere non consentientibus, et viriliter per gratiam Christi repugnantibus non valet: vide Wig. ^^. Hinc pro respon- sione ad quaesitura tres adsunt sen- tentiae. Prima cum Val. Less. Vasq. etc. ap., Salm. '5 affirmat peccari graviter, et- iam cessante periculo consensus. Ratio istorum,quia voluntas tenetur non so- lum non consentire, sed etiam resiste- re motibus inordinatis appetitus sen- sitivi. Secunda sententia cumTamb. et aliis apad Croix '^ dicit talem ne venialiter quidem peccare, remoto periculo con- sensus; sed hanc sententiam asserunt Salm. " communiter reiici; unde rae- rito dicunt cura Croix in praxi nulia- tenus esse tenendam. Tertia et vera sententia cum s. Th.<8 Sanch.<9 Gers. Pal. Rodr.Gran. et Sal- mantic.20 tenet, cessante periculo con- sensus, esse veniale non resistere posi- tive motibus illicitis, sed non mortale. Idque videtur e.xpresse confirmare s. Th. 21 qui ait: Peccatim mortale non potest esse in sensualitate, sed solum in ratione. Ratio igitur est, tum quia con- sensus ad graviter peccandum non pro- venit ex appetitu, sed ex voluntate, (12) Scss. o. D. S. de pecc. orig. (13) Loc. cit. (11) T. i. ex. 2.n.14. (IS) Ti-.20.c.l3.p.2.ii.

R. (IG) L. 3. cx u. 109. (17) Ibid. n. 1 i. (18) Q. IS. ». 4. ad 10. (19) Doc. 1. 1. c. 2. n.l3. (20) Loc. cit. n. 13. ct 16. (21) 1. 2. quaest74. art. 4 CAP. I. Dli PECOAl quae cum non posilive consenlit, non commillitur mortale. Et ideo commit- titur veniale, in quantum homo cave- re debet ne ^ppetitus trahat post se vo- luntatem: sed haec obligatio, quando periculum consensus non est proxi- mum, est tantum levis; tum quia, si subgravi teneremur omnes motus inor- dinatos positive repellere, teneremur ad impossibile: impossibile enim est (ul ait Cai. ) oranes hos motus collecti- ve sumptos positive coercere. 7. Ex his tamea infertur quod quan- do delectatio venerea supervenit, te- nemur sub gravi ei positive resistere, quia huiusmodi commotiones, quando sunt veheraentes, plerumque, si posi- tive non repellantur (saUera per actura siraplicis displicentiae), trahunt secum consensum voluntalis: ita Croixi et Bu- semb. infra d 2. a. 2. in fin. Holzm. 2 Sylv. 3 Cont. Tournely '^ Sporer ^ et Salm. 6 cum communi dd. 8. Notandum autem hic 1 . quod ad repellendas tentalionescarnales, quoad sensum, valde prodest, ut commotio- nes Gompescantur, partes commotas vestibus tegere ac comprimere; ut ad- vertit quidam auctor modernus. Quoad mentera autem praeservandam a con- sensu, prodest sane cogitatio de pas- sione lesu Christi, vel de poenisinfer- ni, vel de morte etc. et etiam de cru- ciatu reraorsus quem patitur anima post peccatum patratum. Magis vero necessarium erit in huiusmodi concu- piscentiis ad orationem recurrere; ca- stitas enim nonnisi a Deo obtinetur, ut fatetur Salomon': Et ut scivi quoniam aliter non possem esse continens, nisi Deus det etc. Et ordinarie Deus non dat nisi petentibus, ex illo 3. loann.S: Pe- tite et accipietis. Einc tentatus auxilium tunc imploret a Domino, a Deipara im- maculata, a sanctis puritatis amatori- bus, ut a s. Aloisio Gonzaga, a s. Phi- lippo Nerio etc. Prae omnibus autem sulficiet, et erit remedium aptius, quia . (l) L. S. ex n. 109. (2) T.

I. p. 52o. (3) 1.2. q. 74. a. 2. q. 1. (4) Be 6. dce. iiiacc.a.0.dico2. (o)r. 1. p.81.n.l4. (6) Ib. II. l/ii. (7)Sap.8.21. (8)ClGv. 14. (9)P.82.n.lG. i,lO)L.c.concl.3. (11) T. 1. i,. 164. sptc. 3. (12) L. 3. u. 111, brovius et facilius, invocaro coufiden- ter et pluries veneranda et potentissi- ma nonwna lesu et Mariae. Maxime et- iam iuvabit ferveutem actura amoris erga Deum elicere, propositum reno- vando mortem potius subeundi quam peccandi.Sufficit etiam in actu commo- tionis animum ad alia divertere, cum hoc etiam actu sit positive resistere, ut bene advertunt Spor.9 Cont. Tour.i^' Contens.*<etCroix<2.Etsimotussintle- ves melius erit eoscontemnere sine po- sitiva resistentia, Croixi^cum Bonasp 9. Notandum 2. non esse obligatio ■ nem motibus carnalibus resistendi po- sitive, si iusta adsit causa non resi- stendi, nempe si quis expertus sit re - sistendo magis motus excitari et auge- ri; vel si motus ortum habeant ex a- ctione necessaria vel utili, v. gr. ex au- ditione confessionum, ex lectione re- rum turpium scitu utilium, ex tactu necessario ad medendum et simili. Tunc enim ex una partecausa motuum non tenemur operam relinquere, ut docent dd. communitercumSpor.i^sConteus.^a et Salm.16 Croix^' Suar. et aliis; et ex alia, neque tenemur tunc motibus po- sitive resistere, si non facile negotiura sit illos repellere. Sat est igitur tunc ne- gative se habere cum firmo proposito numquam consentiendi: ipsa enim non consentiendi actualis cura sufiicit tunc ad liberandum hominem a culpa, sal- lem mortali, etsi non a veniali, si resi- stentia sit tepida, ut dicunt Tol. Caiet. Lay. etc. cum Salm. is. Verum Croix i^ cum Azor. et Sanch. ut certum suppo- nit quod in casu praedicto, quando ten- tatio diu durat, et nimis molestum fo- ret iugiter motus positive repellere, nullum peccatum sit eos permitlere, negative se habendo. Et sic facere con- sulit Cont. Tourn.20cum Sylv. his qui sunt timoratae conscientiae. Hic demura adnotanda sunt aliqua circa peccataomissionum;et notanduiu I.

cuin s. Th. et Salm. 21 ad quodlibet (15) Ibid. (14) De pccc. c. 6. ». 13. (lo) L. c. vlG) Tr. 20. c. 13. p. ii. ii. 20. (17) L. o. u. 111. (^18) Tr. 20. c. 13. p. 2. n. 20. (19) L. a. (20) Loc. cit. V. Diiplici porro. (,21) Tr. cit. c. 10. p. 2. n. 11. 26 LIB. V- TRACT peccatum oraissionis rHjuiri aclum po- sitivum voluntatis; voluntas enim non exercetur nec peccat nisi per actum. Notaudum 2. actus omissionem conce- mitantes, ut ludere, edere, dum v. gr. omittitur sacrum , non esse peccami- nosos, nisi sint causa omissionis, puta, cum lusus est causa omittendi sacrum. Ita Salm.< Corn. Montes. etc, Tuncau- tem actus influentes eamdem malitiam omissionis induunt, non vero diver- sam, ut (contra Suarez Gran. etc.) te- nent Cont.Tourn.2 Lugo Bec. Bon. Az. Fill. et Salm. 3 cum aliis et communi: quare sufficit tunc tantum omissionem confiteri : si vero actio quae est causa omissionis, sit etiam grave peccatum, nempe si quis omittat sacrum ob fu- randum, tuuc furtum potest dici in con- fessione seorsim ab omissione sacri, quia tunc furtum non est nisi causa ag- gravans, non autem mutans speciem. Ita Nav. Lugo Diana Leand, cum Sal- mant. * contra Corneio. 10. Notandum 3. quod peccatum o- niissionis incipit imputari a tempore quo advertenter ponitur illius causa. Ita dicendum cum Sanchez Bonac. Fill. Bec. etc. apud Salmant. ^ contra Sylv. PaL etc. qui tenent, sed improbabili- ter, quod peccatum non committitur, nisi vere sacrum omittatur. Dicendum praeterea quod omissio voluntaria in causa etiam imputatur ad peccatum, eisi voluntas postea non possit opera- ri, puta si quis se inebriet praevidens causa ebrietatis se omissurum missam, tunc tenetur confiteri causam et efife- ctum illius, ebrietatem sciL et omis- sionem sacri, ut melius dicuutSalm. 6 cum Sot. Sanch.Pal. Led. et aliis com- rauniter (contra Vasq. Bon. Laym. etc), raodo ante efifectum sequutum non re- tractetur voluntas, ut probabiliter do- cent Sanch. Azor. Vill. et Salm. ' etc. tunc enim est probabile non teneri con- fiteri effectum sequutum.

V. dicta l. 4. n.li^.Exhocetiamdeduciturquodsief- fectus accidat post retractationem, non (1) IbiJ. 11. 1«. (2) De pecc. p. 2. c. 3, (5) Ibid. 11. ly. (4) lliia. u. 21. (5) Loc. cit. j>. 5. §. 1. u. 22. (6) Tr. 2. c. 10. p. 3. $. 2. o 2S DE PiiCCAllb incurritur censiira cobtra peccmtes imposita, quia ista requirit contuma- ciam in actu peccati : vide dicenda l. 7. num. 40. 11. Quaeritur hic an peccatum ve- niale sil contra legem divinam. Nega- re videtur s. Thom.s dicens.... Non est contra legem..,sed...praeter legem, quia non observat modum rationis quem lex intendit. Affirmant autem Estius et Va- squez Sot. Med. Azor.apud Salmant.^, Et ratio istorum valde urget, quia pec- catum veniale revera etiam est a Deo prohibitum, prout Eccli, ^O: Noli velk mentiri. Matth, *•: Non iurare omnino. Ergo veniale etiam est contra divinum praeceptum. Et haec est vera senten- tia, nam, ut bene explicant Salm.<2^di- stinguit s. Th, substantiam legis et mo- dum legis; quare, licet culpa venialis non sit contra legis substantiam, est tamen contra raodum legis observan- dae, qui modus certe etiam a lege di- vina praecipitur, quando dissonat a re- cta ratione, Ideo semper verum est quqd peccatum veniale sit contra le- gem Dei, si non substantialem, saltem (ut ita dicam) modalem. Hic aliqui agunt de culpa originali et de eius effectu; sed quia haec raate- ria non est praesentis instituti, potes observare scholasticos de ea tractantes. Super autem censuris circa senten- tiam spectautem ad conceptionem b, Mariae Virg. vide dissert. in lib. 7, de censuris ex n. 244. Hic tamen notandum quod proposi- tio quae dicebat non esse mortale, nec mereri poenam aeternam peccatumphi- losophicum, nimirum culpa illa quae a- gnoscitur esse quidem contrarationem, sed nou contra legem divinam, his ver- bis: Quod in eo qui vel Deum ignorat, vel de Deo actu non cogitaty sit grave peccatum^ 3ed non sit offensa Dei, ne- que peccatum mortale dissolvens amici- tiam Dei^ neque aeterna poena dignum: haec propositio damnata fuit ab Alex.

VIII. Et merito, quoniam qui noverit (7) Ibid. n. 29. (8) i. 2. i 88. a. 1. ad 1. (9) Tiact. cit. c. 8. p. 1. n. 4. (10) C. 7. T. 14. (II) C. S. V. 3i. (12) Loc. cit. n. 6. CAP. I. DE PECCATO IN »pus suum adversari naturae ratiooa- bili, sal etiam agnoscit (saltem in con- fuso) iniuriam quam irrogat Deo qui est auctor naturae. DdbiuuII. Auetquombdo desideria etdelectationes siat peccata. Perdesiderium intelligitur voluntas, intentio vel propositumefficaxrei ma- lae: per delectationem vero, simplex amor et complacentia obiecti cogitati, fruendo eius duleedine, absque desi- derio executionis, soletque dici moro- sa; non a mora temporis, cum momen- to possit perfici; sed quod voluntas, post plenam advertentiam rationis, ei immoretur. Akt. I. Quale peccatum sit desiderium malum. 12. ^4n desiderium sumat speciem ab ac(ii ex- teriori. XZ. An sit peccatum desiderium obiecti mali cum consensu conditionali. ii. An delectatio de obiecto malo sit ilUcita, quamvis consensus sit condilionatus. 12. » Resp. 1 . Desiderium absolutum, sive cogitatio cum voluntale consen- tiente absolute in peccatum aliquando perpetrandum aut in perpetrato com- placente, habet ea-mdem speciem ac ma- litiam peccati, mortalem vel venialem, quam habet actus exterior in quem fer- tur. Est communis et constat ex Mat- Ihaeo ': Qui viderit etc. Ratio est quia a- ctus interior habet suam booitatem et malitiam ab actu externo, tamquam obiecto. Ita commun. 13. » Resp. 2. Desiderium cum con- sensu conditionali, quo quis aliquid concupiscit sub tali conditione, quae o- mnem malitiara obiecti auferat, non est peccatum, saltem mortale: v. gr. vel- lem praedari, si a Deo mihi permitte- retur; si iudex essem malefactorem i- slum occiderem. Val. 2 Sayr. Sal.3 Va- squez *. Si vero conditio malitiam non auferat, est peccatum: ut v. gr. si co- giles, si non esset infernus moecharer, si non essem religiosus fornicarer; si non haberem rationem mei status ulci- scerer, occiderem te : item, si id mihi fecisses in adolescentia, vel antequam (1) C.

S. V. 28. (2) T. 2. d. 6. <,. 4. p. 4. ^5) lu t. 2. tr. 13. d. 10. s. 27. (4) 1.2.d.ll6.c.2. (S)Dematr. q.4.p.8.n.9. (6J L. 1. mor. c. 2. ^71 L. 1. tr. 3. c. 6. n. 10. GENERE DUB. il. ART. 1. 27 religionem ingrederer, vindicassem: in-t tellige, si dum haec dicit habeat affe^ ctum vindictae sumendae si esset in tali statu; secus enim est, si tantuni ostendat quid facturus fuisset in aliu statu. Bonac. ^. Ratio responsionis est quia, etsiconsensus conditionatus nihil ponat in rerum natura ex parle obie- cti voliti, in voluntate tamen ponit af- fectum committendi illud peccatum , praecisa conditione non auferente ma~ litiam; ac proinde talis erit culpa, qua- lis esset illud amare absque conditio- ne. Cai. Sanch. 6 Vasquez Laym. 7. Ex quibus resolvuntur hi casus: \ » 1. In omnibus solo iure positivo i prohibitis, licitum est desiderium cuni 1 conditione hac (si prohibitum non es- ! set), v. gr. ederem carnes die veneris, I si ecclesia non vetuisset. Ratio est quia I conditio omoem malitiam quae a sola I prohibitione est, aufert. Azor. s San- I chez 9 Vasq. lo. I »2. Idem valet in prohibitis quideui j iure naturali, licitis tamen in aliquo I casu aut statu, si id pro conditione ap- ponatur; v. gr. occiderem Petrum si Deus mandaret: suspenderem furem si essem iudex: ducerem uxorem si lice- ret, si non essem sacerdos, si essem liter a voto: ratio est quia haec sub illo statu sunt licita. Recte taraen mo- net Sa 1', huiusmodi desideria esse pe- riculosa et vitanda, atque, ut ait Gai.>2, esse fatuas et diabolicas tentationes; iidem i3 etLaym. i^. » 3. Etsi idem quidam, ut Cal. Sal. et Vasq., universim affirment de omnibus iure naturae et simpliciter prohibitis, si conditio impossibilis apposita tollat ra- tionem peccati ab obiecto: ut si dicas, si nou esset peccatum fornicarer, eo quod tunc consensus non videatur fer- ri in malum: probabilius taraen vide- tur quod docent Azor. Sanch. et Lay. esse peccatum, eo quod sit intrinsece malum , nec malilia sua (quae in con- sensum circa tale obiecium traheret, nisi Dei lex arceret) exui possit; idec- (8) L.

4. c. 6. q. 10. (9) L. 1. c. 2. llU) D. 16. c. 2. (II) V. Pcccatum. (»2) Ibid. (13) Ibid. 'l-i, Lil,. 1. t. 3. c. 6. n. 10, 53 LIB. V. TUACI que \olnn(as feralur in raaluna. Quod lanicn intellige, si efficaciter feratur; quia si tantum sit significatio propen- sionis naturalis in illud obiectura, non est peccatum. Sanch. < Laym. 2. Card. de Lugo '.» Quaeritur igitur an peccet qui optal aliquod obiectum malum sub conditio- ne, si liceret. Distinguendum: Si con- ditio auferret malitiam obiecti, tunc nou peccaret saltem graviter. Hocque accidere potest, non solum in vetilis de iure positivo, prout si diceres; ede- rera carnes in quadragesima nisi ec- clesia prohiberet: sed etiam in vetitis de iure naturali, casu quo obiectuni posset esse licitum, nempe diceudo: sl Deus permitteret vellem rem llIaraTi- tii abripere; nisi essem sacerdos uxo- rem ducerem et similia; ita cum Bus. ut supra, Sanchez^ Laym. ^ Spor. 6 et alii communiter. Diximus saltem gra- viter^ nam ordinarie huiusmodi desi- deria non excusantur a veniali, cum communiter sint periculosa aut saltera otiosa.Peccaret vero lethaliter quando conditio non auferretmalitiamobiecti, nimirum dicendo: peccarem si non es- set infernus; occiderem inimicum si ensem haberem; fornicarer si non es- sem religiosus etc. Hoccertum est apud omnes: sic etiam pariter dicunt San- chez 7 Sporer » et Laym. 9 cum Adr. et Azor. peccari in talibus desideriis con- ditionatis, quando malitia nequit seiun- gi ab obiecto, puta si diceres: si non es- sct peccatum vellera blasphemare, peie- rare, moechari, fornicari, ulcisci et si- milia; quia haec sunt intrinsece mala, et numquam a peccato immunia esse possunt. Unde censet Laym. non excu- sari a culpa gravi,qui deliberata et ef- ficaci voluntate huiusmodi obiecta de- sideraret, quaravis sub conditione, si licercnt. Veruratamen satis probabi- liter sentiunt Bonac. >Ocum Valent. et Suar. Pal.i' cura Sa Vasq. Sayr. et Sal- mant.i2 cum Cai. Tap. Salas etc. quod, (1) L. 1. c. 2. n. 2S. (2) L. 1. 1.

5. c. 6. ii. 11. (3) D. i6. n. 577. (4) Dec. 1. 1. c. 2. n. 24. {:'.) L. i. tr. 3. c. G. 11. 10. (G) T. l. p. 82. n. 18. (7) Loc. cil. u. 25. (8) N. 20. (9) N. 11. '10} De nulr- d. 4 n. 8. a 21. (II) T. I. li. 2. DE PECCATIS cum voluntas desiderat aliq^iod obie- ctum malum impossibile sub conditio- ne si liceret, numquam efficaciter in illud consentit-, quando enim obiectum illud tu optas, dicendo si liceret, et scis non esse nec posse esse licitum, non vere optas, sed tantum tuam propen- sionem ostendis. Aliud vero esset si optares malum illud obiectum non es- se prohibitum, quia per se malum est velle inverti ordinem et legem natu- rae, ut recte dicunt Salm.13 cum aliis. Et sic conciliari possuot diversae prae- fatae sententiae. i 4. « Gaudere et delectari de opere malo sub conditione (si liceret), v. gr in praedictis desideriis efficacibus illi- citis, quando conditio est possibilis, et- si excusari possit a peccato secundum quosdam dd. si fiat tantum secundum appetitumrationalem, sive voluotatem (secluso omni alio periculo consensus illiciti et turpis motus; qui tamen, quia communiter et connaturaliter sequitur, vix tutum videtur in praxi), non pot- est tamen excusari, si sit delectatro vo- luntaria appetitus sensitivi quae pro- prie deleclatio dicitur, fitque commu- niter cum aliqua alteratione corporis. Ratio discriminis est quia voluntas pot- est ferri in obiectum abstractum a ma- litia, cum sequatur intellectum, cuius est abstrahere; appetitus vero, quia se- quitur imaginationem , non fertur in obiectum sub aliqua certa conditione status vel temporis apprehensum, sed ut est in se, ideoque talis delectatio est de obiecto absolute malo. Vide Laym. et Bon. *^.» Verius tamen dicendum quod adhuc semota delectatione appetitus sensitivi, quaelibet delectatio de obiecto hic et nunc intrinsece malo sit per se illicita, ut tenent Sanch.*^ Az.^e Salm." Ronc.i** etLaym. Suar. ap. Croixi». Ratio quia (ut bene ait Croix^o), quamvis consen- sus sit conditionatus respeclu ad obie- clum, respectu tamen ad delectationem d.

5. 1«. 10. 5. 5. n.4. (12)Tr.20. c. 13.p.6.n.62. (13) Loc. cit. (14) De malrim. q. 4. p. 8, (15) Dec. 1. 1. c. 2. n. S. (1«) T.l. I. 4. c. 6. q. 1. (17) Tr. 20. c. 15. p. 6. n. 61. (18) Tr. 2. c. S- (1. 5. (19) L. 3. D. 82. (20) Iliiil. CAP. 1. DE PECCATO IN GENERE 1)wjo. il. lUT. 11. est absolutus, et cum delectatio reddat obiectum praesens, hic et nunc tale ob- iectum, cum sit seiunclum a conditio- ne cohonestante, est simpliciter ma- lum; ergo voluntas delectatur de obie- cto hic et nunc simpliciter raalo, et ideo non potest a peccalo excusari. V. dicenda infra n. 24. Secus vero dicen- dum si quis diceret, delectarer de hoc si non esset malum, ut recte aiunt Sal- mant. i cum Az. Pal. et communi. AaT. II. Aq delectatio morosa sit somper peccatum. io. In quo differant deslderium , gaudium et delectatio. Quid si quis ddectatur de nupta, sed non qua nupta. 16. Quando delectatio sit peccatum. 17. In quo differat delectatio de re mala , et delectatio de cogitaUone rei malae. 18. ^n sit peccatum delectatio circa modum male operandi. 19. ^n liceat gaudere de effectu bono sequuto ex opere malo. 20. Quid si opits fuerit formaliter malum, scil. palratum cum peccato. 21. An liceal deleclari de malo proximi ad bonrnn finem. 22. An liceat optare morlem filiae , si non posset nubere ob inopiam, etc. Et an liceat optare sibi mortem ad viiandam vitam ni- mis duram. 2o. An liceat coniugibus, sponsis et viduis de- lectari de actu coniugii. 24. Quid praesertim de sponsis et viduis. 2o. An liceat coniugihus deleclari de copula, si coniux sit absens. 26. Quot peccata committat iactans se depec cato patrato. 27. An liceat delectatio de re solo iure posi- tivo prohibita. 28. Quid explicandum in delectatione. 29. An peccet exercens actionem , ex qua in- telligit delectationem camalem oriluram, \ 5. Praenotandum ante omnia circa pravas cogitationes, aliud esse deside- rium^ aliud gaudium et aliud delecta- tionem morosam. Desiderium est volun- tatis actus tempus futurum respiciens, quo quis deliberate intendit opus co- gitatum, puta fornicationem consum- mare.Ethoc desiderium dicilur efficax; quando quis media suscipit ad ducen- dum illud ad effectum: inefficax vero si non proponit exequi, sed consentit, quod exequeretur si posset, cum v.

gr. diceret: Si possem furari thesaurum ec- (1) Ib. n. 61. (2) De poeu. disp. 16. c. 6. n.o47. (3) De matr. q. 4. p. 8. n. 3. (4) T. 1. p. 84. ii. 24. (55) li. 1. tr. 2. c. 6. ii. 15. (6) L. 4. c. 6. q. 5. (?) Dcc. I. 10. (. 3. n. 5. clesiae fwarer.E contrario gaudium re- spicit praeteritum, et est cum quis sibi complacet de malo opere patrato. De~ lectatio morosa denique respicittempus praesens, et est quando per imagina- tionem phantasiaequis reddit sibi prae- sens opus peccati, nempe actum forni- cationis, et de illa deliberato consensu delectatur, tamquam actualiter fomi- caretur, sine tamen desiderio exequen- di. Valde autem probabilis est senten- tia Lugouis 2 Bon. 3 cum Spor. '' Lay.* Azor. 6 Tamb. ' Pal. ^ item Vasq. Sayr. Reg. Dian. apud Salm. 9 (qui contradi- cunt 10 cum Caiet. Less. Sanch. Ronc. etc), hi tenent, quod si quis delecta- tur de copula cum nupta, non quia nu- pta, sed quia muliere pulcra etc. non contrahit malitiam adulterii; circum- stantia enim adulterii tunc non intrat in delectationem, idcirco tantum casti- tas, non iustitia laeditur. Et idera di- cit probabiliter Tamb. si quis afiFectu venereo, sine desiderio, nuptam aspi- ciat. Hoc tamen non obstante, valda mihi placet id quod ait Holzm. nem- pe,quod licet ratione delectationis noa sit obligatio explicandi circumstantiam adulterii, est tamen in praxi explican- da ratione pericul* proximi concupi- scendi (saltem inefficaciter) mulierem illam nuptam, in quod se coniicit qui de ea delectatur. NuUi vero dubium committi adulterium, quotiescumque habeatur gaudium seu complacentia de copula habita, vel desiderium de copu- la habenda cum coniugata, quia tunc voluntas amplectitur totum obiectum pravum cura omnibus suis circumstan- tiis, nec ab illis praescindere potest, ideoque castitatem et iustitiam laedit. Item si quisdelectetur de copula sodo- mitica. Item si persona quae delecta- tur sit voto castitatis obstricta, etiain contra votum peccat. Haec sunt certa cum Tamb. '2 apud omnes. 16. « Resp.

Si lerminetur ad cogita- tura opus malum secundura se, est pec- catummortale vel veniale,prout ipsim (8) Tr. 2. d. 2. p. 10. §. 14. n. 2. (9) Tr. 20. c. 15. p. 4. §. 1. n. 30. (10) Ibid n. 31. (11) T. 1. p. 510, ii. 698. (12) Dec, l. 10. c. 3. ex u. 2. 30 LIB. V. TRACT opus morlale vel veniale est. Ita com- mun. ex d. Th. '. M. » Dixi, secundum se: quia si de- lectatio sit tantum de ipsa cogitatione, nouautem de opere, non est peccatura, quia sicut cogitatio, v. gr. de rebusob- scoenis, in ordine ad docendum vel con- cionandum etc. bona est; cogitatio au- tem de iisdem rebus ex curiositate est mala venialiter: ita cousequenter dele- ctatio de tali cogitatione tamquam ob- iecto, non est mala, sed quandoque bo- na, quandoque venialiter mala. » Alia igitur est delectatio de opere ma- lo, ita ut opus malum sit obiectumde- lectationis, qaae semper est mala; alia est delectatio de cogitatione obiecti ma- li, ita ut non opus malum, sed ipsa co- gitatio de opere sit per se obiectum de- leclationis. Ethaec vel potest esse bo— na, si adsit iusta causa cogitandi, v. g. causa studii, cousultationis etc. cum abominatione obiecti-, vel potest esse venialiter mala, si fiat ex curiositate etc, vel potest esse aliquando etiam graviter mala, si adsit periculum proxi- mum consensus. Ita s. Thom.2 qui ait: Sic igitur aliquis de fornicatione cogi- tans, de duobus potest delectari. Uno modo de ipsa cogitatione, alio modo de ipsa fornicatione cogitata cogitatio autem ipsa secundum se non est pecca- tum mortale, immo quandoque est ve- niale tantum, puta cum aliquis inutili- ter cogitat de ea; quandoque autem si- ne peccato omnino, puta cum aliquis u- tiliter de ea cogitat^ sicut cum vult de ea praedicare vel disputare etc. Dicit au- tem esse mortale, quando quis cogitans de fornicatione delectatur de ipso actu cogitato. Et communiter s. doctorem sequuntur s. Ant. Less. Sanch. Bonac. cum Salm. 3. 18. » Similiter nec peccatum erit si delectatio versetur circa modum raale operandi, non circaipsumopusmalum: quo modo sine peccato saepe nos dele- ctanl fabulae, comoediae, bella, homi- cidia, fraudes, furta, lapsus hominis, (1) 1.

2. (j. 74. a. 8. (2) Ibiil. [7,) Tr. 20. e. 13. p. 3. 11. 27. (4) L. 1. 1. 5. c. 6. n. 3. (8) ll.iil. 1». 4. S- 1- n. 39. (6) L. 4. c. 3. n. lOS. cl 106. (7) 1. 2. a. IIS. c. 2. (^8) De malr. q. 4. DE PECCATIS V. gr. ex equo etc. non secundum se, sed modus furandi, rapiendi, artificio- sus et industrius, modus cadendi ino- pinatus. Layra. ^ (Ita Sanch. Bon. Azor. Pal. et Salm. 5 commuoiter.). Unde resolves: 19. » 1. Licitum est gaudere et de- Iscfari morose de eflfectu bono secuto ex opere malo: quia tunc delectatio non est de obiecto malo. » 2. Si talis eflFectus sit Secutus ex opere secundum se quidem malo, hic tamen et nunc culpa vacante, ut v. gr. quia factum est in somno, amentia, e- brietate, inculpabili ignorantia, tunc etiamde ipsoactu licere aliquando de- lectari, non quidem secundum se, sed ut est causa talis boni eflfectus, docet Less. 6 ex Vasq.', v. gr. de solutione naturae facta in somuo. Ratio est quia obiectum delectationis istius non est malum. Vide Bon. «^anch. 9 card. Lu- go 10. Imo adduut licere aliquando de- siderare (affectu simplici et inefficaci desiderio) ut tale quid fiat sine culpa; V. gr. ut in somno eveniat naturae so- lutio, ob finem bonum; duramodo de- sideriura non sit tam intensum, ut tale quid probabiliter causet, neque sit pe- riculum consentiendi in talera volupta- tem. Ratio est, aiunt, quia obiectum huius desiderii aut gaudii non est ma- lum. Vide Less. et Bon. i'.» 20. Quaeritur igitur \ . An liceat de- lectari de opere malo, ob bonum effe- ctum inde secutura. Distingue: Si opus fuerit formaliter malura, nerape quia cura peccato patratura fuit, peccat qui de illo delectatur, etiamsi delectetur de opere malo, non ut peccato, sed ut causa effectus secuti. Ita oranino tenen- dum cura Sot.Tap. Ronc. et Salraant.12 contra Vasq. Less. Pal. Bon.»3). Si ve- ro opus raalura patratura fuit sine pec- cato, sentiunt Less. et Vasq., quibus ad- haeret Bus., licitura esse de illo dele- ctari, non per se, sed ut causa boni ef- fectus. Sed verius lenendum est oppo- situra cum Sanch.

i< Cont. Tournely 's p. 8. (9) L. i. mor. c. 2. n. 18. (10) De poeii. ilis. 16. 11. 389. (11) L. c. (12) Tr. 20. c. 15. p. 8. S. 1. 11. 47. (15) ll.id. (14) Dec. 1. 1. c. 2. u. 10. (18) D« ^iecc. p. 1. c. 4. a. 2. q. 8. CAP. T. DE PECCATO IN cum Azor. Croix i Ronc. 2 et Salm. '. Ratio quia licet actio noo fuerit pecca- rainosa, fuit tamen obiective raala; et lioc, ut recte notant Salm. ^ Ronc. et Ooix, in dubium non videlur amplius levocandum post prop. 15. damnatam ab Innoc. xi. quae dicebat: Licitum est fdio gaudere de parricidio parentis a se in ebrietate perpetrato, propter ingen- tes divitias inde ex haereditate conse- cutas. Nec obstat doctrina s. Th. s ubi s. doctor dicit: Siautem placeat (id est nocturna pollutio, de qua loquitur) ut naturae exoneratio vel allevatio^ pecca- tum non creditur. Et eum sequuntur Nav. Less. Sa Sancbez et ipsi Saim. « cum communi. Nam recte dicunt San- chez 7 Salm. s et Ronc. 9 intelligendum esse s. Th. loqui de pollutione pure na- turali quae naturaliter provenit a na- tura se exonerante: et ideo cum illa non sit obiective mala, licet sibi com- placere, non quidem de delectatione ex ea causata, sed de exoneratione ob il- lam obtenta.Econtrariu non licebitde- lectari de opere obiective raaio, uimi- rum de pollutione nocturna quae eve- nerit ex tactu seu ex turpi somnio, quia tunc fuisset hai^c obiective mala. Secus, aiunt Salm.io si venerit ex mo- derato cibo autex sludio utili etc , quia tunc pollutio etiam esset naturalis et liceret de ea habita delectari, modo ab- sit commotio spirituum. Sed hoc mihi non placet. In quocumque casu tamen licet, per se loquendo, cuique delectari, non de causa, sed de effectu secuto, nempe de exoneratione causata a poUutione, et- iam voluntaria; vel de consecutione haereditatis ob homicidium, modo cau- sa detestetur. Dixi per se loquendo; nam huiusmodi delectatioues aliquando non carent periculo, ut recte dicunt Ron- caglia ti Salm. 12. 21. Quaer. 2. An liceat delectari de malo proximi ob bonum finera.

Prae- notandae hic sunt duae prop. damna- (1) L. 3. n. 91. (2) Ti- 2. c i. q. 4. r 2. (5) Iljid. §. 2. n. 49 (4) Ibid. n. SO. (S) Iii 4. disl. 9. q. i. a. 4 q. 1 ad S. (<;) Tr. 20. c. 15. p. S. §. 2. u. S2. [1) N. 18. ;jj; iiiia. u. S5. (9) l. c. (lo u.i.i „ m. GENERE Dufi. II. ART. Ti. 31 tae abeod.Inuoc.xi.Prop. 13.dicebat: Si cum debita moderatione facias^ potes absque peccato mortali de vita alicuius tristari, et de illius morte naturah gaur dere.1 illam inefjicaci affectu petere et desiderarCj non quidem ex displicentia personae, sed ob aliquod temporale emo- lumentum. Prop. 14. Licitum est abso- luto desiderio cupere mortem patris., non quidem ut malum patris^ sed ut bonum cupientis; quia nimirum obventura est pinguis haereditas. Hae propositiones iuste quidem proscriptae fuerunt, qtiia secundum caritatis ordinem, vitam pro- ximi cuicumque nostro temporali emo- lumento praeferre tenemur. Non da- mnandus tamen qui gaudet de efFectu secuto, scil. de haereditate obtenta ex morte alterius, si non gaudet de causa, hoc est de morte: licet materia sit pe- riculosa, ut mox supra diximus cum Salm. et Ronc. Licitum est autem gaudere de malo proximi, ob maius bonum illius, vel innocentis, nempe si delector de pro- ximi infirraitate, et etiam de morte ut sic desistat a peccatis, a scandalis etc, j utbene aiunt Cont. Tourn. '3 Ronc. i^ I cum Bon. Reg. et Salm. '5 cum Navar. i Bon. Tol. etc. Idque expresse docet s 1 Thom.i6qui ait: Unde, quia caritas or" i dinem habet, et plus debet diligere quis" ' que se quam alios^ et propinquos quam^ extraneos.... Potest aliquis, salva cari" tate, optare malum temporale alicui, et gaudere si contingit; non in quantum est malum illius^ sed in quantum est impe- dimentum mahrum alterius, quemplus tenetur diligere, vel communitatis vel ecclesiae. Item scribit s, Greg.: Eveni- re plerumque potest ut, non omissa ca- ritate^ et inimici nostri ruina laetificet^ et rursas eius gloria sine invidiae cul- pa contristet; cum et, ruente eo, quos- dam bene erigi credimus^ et proficiente illo, plerosque iniuste opprimi formida- m,us 17.

Hoc tamen semper intelligen- dum, servato ordme caritatis, nempe (11) lioc c. resp. 1. (12) Loc. c. §. 1. n. 46. (15) De carlt. sect. 7. nuucl 2. (14) IbiJ. (15) Tr. 20. c. 15. |>. S. «J. i. n. 45. (16) 5. seut. dUl. 50. f\. 1. a. 1. ail 4. ri7i iHoraliuni !. 22. i^ 22 32 MB. V. TIVACT quando malum quod evitalur praepon- derat vel coaequat malum proximo o- ptatum. Sic pariter aliqui opinanlur, et adhaerent Salmant. i et Ronc. posse patrem oplare mortem filii, si timet ex eius flagitiis dehouestandam esse fami- liam. Licitum est autem gaudere de malo temporali personae privatae ob bonum temporale commune, ut Less.2 Ronc. 3 cum s. Th. ut supra et Salm. ^ cum ToL etc. Hinc licet etiam gaudere de supplicio malefactoris, ad exem- plum aliorum. Et quod dictum est de delectatione, dicendum pariter de de- siderio, ut Salm. ^. ! 22. An liceat sibimet mortem optare 1 ad vitandam vitam nimis duram cau- \ sa infirmitatis, saevitiaeviri,mendici-- tatis et similium. Negant Salm. 6 cum Nav. Abul. et Reg. Ratio, quia non li- \ cet velle mortem ob effugienda aliqua ! mala minoris momenti. Sed uon im- ; probabiliter affirmant Pal'. ' Viva 8 Fe- | lix Pot. 9 item Sotus Gran. Sancius et 1 TruU. apud Bus. lib. 3. n. 30. vers. 2. \ Licet in fin. casu quo vita tam mole- j sta aestimaretur durior ipsa morte. An j autem liceat matri optare mortera filiae, | eo quod filia ob deformitatem vel ino- ! piam nequit nubere, vel quia ob illam i mater male tractatur a viro. Affirmant ■ Azor.io Pal." et Bon.<2.Ratio quia tale ; desiderium non tam est de malo, quam de bono inde secuturo. Sed id recte ': reiiciuntSalm.i^et Ronc.i^. Ratio, tum ! quia numquam licet ob bonum tempo- ' rale mortem proximi optare (et de hoc [ videtur non dubitandum cum Roncagl. I post proposit. damn. 43. et 14. supra relatas), tum quia malum matris non praeponderat malo fiiiae optato. 23. « 3. Non est peccatum, saltem mortale, si coniuges delectentur appe- titu tantum rationali de actu coniugii praeterito, futuro, vel possibili, respe- ctu compartis praesentis vel absentis.

Item si sponsus desideret copulam fu- (1) Ibid. u. 44. (2) h. 2. c. 47. u. 21. (5) Ibid. (4) Cil. II. 44. (S) Ibiil. n. 4i>. (6) Ibid. ii. 4G. (7) Tr. 6. a. 4. p. 1. II. 11. (8) lii picp.l4. Iinioc. »1. 11. 3. (9) Do 1. piaec. n. ^98 (10) 1. p. I. 3. c. 12. .|.- 2. (11) rr. G. d. /i. p. 1. u. 11. ^12) De caii». d. 3. <|. 4. p. iill u. 7. (15) Tr. 20. BE PECCATIS turam, aut de ea delectetur; vel vidua de praeterita. Ratio est quia hi actus habent obiectum licitum. »Dixi appetitu rationali; qnidiSi spon- sus aut vidua voluntarie consentiat ia delectationem sensitivam et carnalem (quae ex recordatiooe copulae fuvurae aut praeteritae naturaliter oritur), mor- taliter peccat, ut docent Less.^s Bonac. Tann. Pal. Vide Diana<6 contra Medin. etc. Quia vero ad supradictam volun- tatis oblectationem, sensitiva et carna- lis ut plurimum, immo etiam pericu- lum consensus in fornicationera con- sequitur, oblectationem illam voluuta- tis in praxi vix locum habere, saltem in vidua et sponsis; inter coniuges ta- men, modo periculura pollutionis ab- sit, etiara sensitivam et veneream de- lectationem non esse mortale, docent Fill. Bon.i7 SanchezLess.18 et Dianai^; tura quia status raatrimonii haec excu- sat, uti etiara taclus impudicos, soJius voluptatis causa institutos; tum quia haec tendunt per se ad opus coniuga- le, licet per accidens opus non exer- ceatur. » 24. Duo hic quaeruntur multum sci- tu necessaria: Qu^er. \. An sponsis et viduis liceat delectatio de copula futu- ra vel praeterita. Respondet Busemb. quod licel ipsis delectari, modo dele- ctentur appetitu rationali, non autera carnali (At recte addit, in praxi vix hoc posse adraitti, cum delectatio car- nalis ut plurimura rationali adnecta- tur). Hanc tenent etiara Salmant.20cum Navarr. Caiet. Val. Bou. etc. dicentes licere sponsis gaudere non de copula ut praesenti; sed de futuritione copu- lae. At, etiam secluso periculo delecta- tionis sensitivae, verius dicendum cum HoIzra.2i Ronc.22 et Sanch. ac Vasquez Azor. Layra. Pal.