Theologia Moralis (page 3)

g. per simoniam. Est per se peccatum ve- niale; fit autem mortale, vel ratione materiae, ex qua, vel ratione medii per quod hoffor quaeritur, vel ratione da- mni quod proximo infertur. Denique, si moderate honor appetatur ob hone- stum finem, erit actus magnanimitalis, ut docet Laym. » 3. Est vana gloria, scilicet cupidi- tas inanis gloriae, cuius finis est mani- festatio inordinata propriae excellen- tiae, sive verae sive fictae. Dicitur va- na, quando quaeritur ex re mala, fal- sa, aut ficta, aut quae non est digna gloria, vel non tanta, ut ex opibus, nu- gis etc, aut apud eos qui non bene de re iudicant, aut sine debito fine. Est peccatum per se veniale, mortale sae- pe per accidens, ut dictum est de am- bitione. Imo, ut contra Angelum recte docent Sylv. Navarr. 2 etc. est tantum veniale, res etiam sacras principaliter facere ob gloriam vanam: v. gr. con- cionari. Porro per vanam gloriam du- pliciter peccatur, iuxta s. Th.S: 1. Di- recte, idque vel per verba, estque ia- ctantia, quae est venialis per se; si sit de rebus bonis, v. gr. ieiunio, oratione etc. etsi per accidens saepe ratione da- rani, si sit falsa, fiat mortalis, uti et- iam 1 . si quid dicat contra gloriam Dei, ut Ezech. * Deus ego sum. 2. Si pro- rumpatin contumelias, v. gr. Nonsum, sicut caeteri hominum adulteri etc. ut hic. 3. Ex fine malo. 4. Si cum notabili damno proximi fiat. 5. Si de re morta- liter mala; quia approbatio operis eam- dem cum illo speciem habet: (quae proinde in confessione debet exprimi, (1) L. S. c. li. .1. o. n. Sa. (2) C. 17. (5; 2. 2. ,,. 152. a. 5. (4) C. 2». v. 2. Uii PJiL,CAXi3 saltem quando cum iactantia de pec- cato coniuncta fuit complacentia eius- dem.Quod addo, quia si absque ea fuit, Nav. Pal. etDiana s docentcontra Sau- chez Lop. Rodr. etc. non necessarie ex- plicari. Vide card. Lugo^). Vel per fa- cta, quae si vera sunt, et aliquid ad- mirationis habent, dicitur inventio no- vitatum: haec enim solet vulgus admi- rari, ut peregrinas vestes, opiniones etc; mortale, si notabiliter corrumpat iuventutem vel mores : si vero facta falsa sint, est hypocrisis: v.

gr. si quis boni aliquid faciat, ut videatur bouus, etsi non sit: quae ex se venialis est, nisi sit cum iniuria vel contemptu Dei et proximi. 2. Indirecte, in quantum quis altero non vult esse minor. Quod fit quadrupliciter: 1. Per intellectum, et est pertinacia qua quis nimis tena- citer adhaeret suae sententiae: quae est mortalis, si oppugnetur veritas ma- gni momenti, vel si sit coniuncta cum periculo tertii: v. gr. si medicus cum periculo aegroti maneat in sententia. 2. Per voluntatem, et est discordia, qua peccatur mortaliter, quando est circa bonum Dei vel proximi, in quo debe- rent esse concordes. 3. Per verba, et est contentio, quae est mortalis, quan- do animo contradicendi altercaris cir- ca veritatem pertinentem ad fidem, vel salutem animae aut corporis. 4.Per fa- cta, dum quis non vult exequi, quod debet, et est inobedientia. Vide Bald. 67. » Resp. 3. His tribus superbiae filiabus respondet pusillanimitas qua quis nimiumsibidiffidensdetrectat ho- nores,gIoriam, vel officium quo dignus est. Veniale est ex genere suo; et fii raortale, si detrectes, ad quod teneris sub mortali. Vide Less. ' Laym. *. Unde resolves: » \. Audieus laudem alterius, vei suara, de re mortaliter mala, peccat mortaliter, si approbet, suscipiat, ad- miretur ut laude dignam. Sanc Bald. ^. » 2. Vituperans alium ob vindictara nou sumptam, aliudve grave malum vel peccalum omissum, v. gr. iornicatio- (o) T. 2. ir. -5. 1. 116. (6) D. 16. u. 2U7. (7)1..5.c.a. u.2a. (tl,Ix.3. srcl.o. (9)D.20.i..r. CAP. 111. DE PEGGATIS nem, peccat mortaliter, quia est spe- cies iactantiae, et est cum approbatio- ne peccati, et occasio committendi ^ » 3. Inducens in civitatem novos ha- bitus, et praevidens quod suo exemplo moralem necessitatem imponat aliis ut Eumptus faciant supra vires, et postea non possint alere quos debent, vel cre- ditoribus non satisfacere, peccat gravi- ter. Baldell.2. » 4. Exornare se nimium ex animi levitate vel vanitate, per se tantum est veniale 3. » 5, Simulare sanctitatem cum vo- luntaie non habendi, mortale esse di- cit Bald.«4.

» 6. Simulare improbitatem est pec- catum (quia est mendacium, et quidem scandalosum, potestque esse mortale). Neque id fecerunt sancti, nisi faciendo id quod ex se est indiflferens, et per- mittendo ab aliis accipi ut signum im- probitatis, cum tamen nec ex natura sua nec eorum intentione esset tale.» DnsiuM II. Qnid sit avaritia. 08. Quid est avaritia. 69. Quae sint fdiae avaritiae. 70. Quando et quomodo peccent aperientcs et legentes litteras alienas. 68. « Resp. 1. Est inordinatus appe- titus temporalium. Unde ex hoc et regula supra tradila de peccato mortali resolves sequentes casu-s: » 1 . Est ipsa ex genere suo venialis. » 2. Gum vero eo excrescit, ut eius causa divinas leges praevaricari non dubites, fit raortalis. » 3. Prodigalitas quae opponitur a- varitiae, et consistit in defectu conser- vandi et excessu erogandi, est ex ge- nere suo venialis: levior quam avari- tia, quia minus abest a virtute libe- ralitatis. Interim mortalis fit, si liberis et uxori pauperiem crees: si impoteu- tem te reddas ad solvenda debita: si profundas bona ecclesiastica piis cau- sis obnoxia. Vide Less. 5. » Resp. 2. Filiae avaritiae sunt se- quentes: 69. » 4 . Obduratio cordis (contra mi- (i) 1l)i(!. (2) li. c. (5) Ibid. (4)L. c. ft;: i.. 2. c. A~. .1. 8. (<J) C. 27. (7) h. 8. c. 2G .uUK. ii. CAPITALIBUS DCB. li;. 49 sericordiam) egenis et pauperibus non compatiendo, eos obiurgando, debita dure nimis exigendo, quando creditor non est solvendo, etc. Hac aliquando peccari potest mortaliter, quando prae- ceptum eleemosynae vel caritatis ur- get, et tamen ex tali duritia non sub- venitur. Nav.s Tol. '. Vide dicta de ca- ritate proximi. » 2. Inquietudo cordis, hoc est, vehe- mens et inordinata applicatio mentis ad acquirendas vel conservandas divi- tias, cum inani et vano timore ne non acquirantur vel perdanlur. Est morta- lis quando retrahit a spiritualibus vel aliis ad quae ex praecepto gravi obli- gamur ( v. gr. auditione missae ), vel inducit superfluum timorem, et exhoc diffidentiam erga Deum.

Venialis est, si sit de re bona, sed tempore vel loco indebito, v. gr. de familia, messe, vin- demia, quando quis est in templo, vel vacandum est Deo. S. Thom.^ Regin. 9 Escob. » 3. Violentia, mortalis est, quando est iniusta et circa materiam gravem. » 4. Fallacia, sive dolus in verbis, potest esse mortalis ratioue finis, vel modiorum. » 5. Fraus, sive dolus in facto, est raortalis ex genere suo, contingitque raultipliciter in contractibus, tam ratio- ne materiae (v. gr, si ea vitium habeat, vel noa sit qualis existimatur), quam ratione pretii. Nav. «> Tol. *< Escob, » 6. Proditio, quae est deceptio con- tra fidera datam aut debitam, in da- ranura alicuius, mortalis est ex genere suo. Contingit fere tripliciter: I.Girca personas, quo modo ludas Christura, Dalila Sampsonem prodidit. 2. Circa res, vel imraobiles ( ut si railes mani- festet hosti modura capiendi arcera ), vel raobiles, ut si pecuniam, vestem et<;, cuiuspiam absconditam praedoni ostendas. 3. Circa secretum, vel sibi coramissum revelando (quod est contra fidelitatem etiustitiam, si quiderapro- missum fuit, quia est pactum onero- sum, ut docet card. de Lugo 12 et qui- (8) 2. 2. q. SS. a. 6. f9) L. 25. c. 2. <]. ". (iO) C. 25. (1 1) L. 8. c '57. (i2j L. 14. u. 153. 50 tlB. V. TBAC dem raortale: si praevidere possis inde secuturam notabile aliorura damuum rel discordiam: alias veniale) vel alie- /las litteras aperiendo et legendo. Quod poslremura, si fiat ideo ut scias secreta alterius, est curiositas: et si sit in re gravi, per se est mortale: quod, quia co ramuniter ante aperitionem nescitur, communiter esse mortale, docentTol.' Bald. 2 Navarr. 3 Molin. Layraan ^ (qui addit eum qui dolose alienas litteras aperit et legit cum alterius iniuria vel damno, crimen falsitatis committere). Dixi per se esse mortale, quia per acci- dens potest esse veniale vel nullum, si legitima auctoritate, iustaex causa fiat. Vnde resolves: 70. » 4. Litteras alienas aperire et legere, saepe non est peccatum, si pro- babiliter scias, scriptas esse in tuura iniustum damnum, vel in iniuriam tuam cedere, quara intendas avertere: quia potes tibi consulere.

Sic princeps potest aperire litteras non tantum ho- stium, sed etiam aliorura quae tempo- re belli ex locis finitimis hostium ve- niunt. Item ministri publici, quoties bono publico necessarium esse iudicant. Nav. ^ Regin. 6 Escob. card. de Lugo ' (Et hoc procedit non solum pro prin- cipe et ministris, sed etiam pro priva- tis: ut Lugo 8 Ronc. ^ cura Sanch. Nav. et Bon. Sed vide dicta l. 3. num. 970. in fine). » 2. Communiter etiam peccatum non est, si consensus expressus habeatur eius a quo vel ad quera raittuntur (ne- que lex specialis vetet, c. de Lugo 'O)^ vel tacitus sallem: ut si facias sub ra- tihabitione,confidensrationabiliter,ha- bitum iri ratum. Ita Escob. ex Navarr. Regin. etc. '*. » 3. Superior religiosus litteras suo- rum subditorum (dummodo non mit- tantur ad superiorem maiorem, vel ta- lem quera statuta eximant, nec ab eo veniant) licite aperit et legit: sive ex (1) L. 7. c. 4». (2) L. 5. a. 11. ^3) C. peu. il. 6. (le poeu. (4) L. 3. i. 3. .).!. c. 4. (8)C. 18. (6) L. 24. u. liO. (7) D. 14. u. 1-itt. (8) D.n. iiii. (9) I)c 7. jiraLC. c. 4. .|. o. r. ^. (10) Loc. cil. ;ii) Loc. cit. (12) De relig. l. 1. j 2. c. 1. 113) r. 3. i. G. r, BS, (14) L, c (lii) L. c. . DE PECCATIS religionis statuto aut consuetudine; si« ve ex suspicione probabili quod mali aliquid contineant. V. Peyr. ^2 Diana *3. » 4. Nec est peccatum, si necessesit vel expediat ad iniuriam alteri immi- nentera avertendam : duraraodo non pl us legatur quam ad eumfinem necesse est. C.deLugo>4. » 5. Qui aperit et legit, existiraans non continere res magni momenti, ve- nialiter tantura peccat. Card. Lugois.» Ita coramuniter dd. cura Lugo ^^ Ron- cagliat''. Dicit autera Conc. is cum Mol. Nav. Sa etc. quod, etiarasi raateria le- ctionis sit levis, legens potest raorta- liter peccare, si alter id accipftitutgra- vera iniuriara. Bene adraittimus hoc posse esse peccatura raortale, at non contra iustitiam, ut videtur sentire Bo- nac, quia gravitas iniuriae desuraenda est ex ipso obiecto sive raateria quae per se apta sit, iuxta comraunera ho- minum aestimationem, gravem contri- stationem aSerre, ut ait Croix '9 cura coramuni: sed contra caritatera, ratio- ne gravis tristitiae quara ex illa etsi levi iniuria alter patitur.

« 6. Si litteras ab alio dilaceratas, et in publicum a domino abiectas recol- ligas et iunctis partibus legas, ex sola curiositate, peccatum veniale est: nul- ium autem (per se) si, ut ex illa noti- tia libi provideas; quia quod pro dere- licto habetur, in usum suura conver- tere licet. Bald. ex s. Anton. et Ros. SyIv.2o Lay.2i Diana22 (Ita etiaraLug.23 et Ronc.2< etiarasi dominus in minutas partes lacerasset, quiatunc videtur ces- sisse iuri suo. Sed probabilius contra- dicit Croix25 cum Reb. et Petsch. Ratio quia hoc ipso quod rainutim dilacera- vit, satis significavit nolle ut legantur, et ideo noluit cedere iuri suo). Recte tamen notat Layra.26 talera ex caritate teneri non manifestare secretura iis contentum, si damnum inde cuiuspiam provenire possit: imo (addit) revelans (16) D. 11. n. 143. (17) De7. praec. c.4.q.3. i-.2. («») De icsS. ,1. 2. u. 5. (19) L. 3. p. 2. n. 2. (20) V. F.iDfviio <!. 17. (21) L. 3. seci. 3. t. 5. ji. 1. 0. 4. n. 4. (22) T. 2. U. tf. r. S3. (2.-) :>. : :. li. laO. (U'i) Oe 7. pr. c. 4. q. o. r. 1 1. (2S) L. 5. p. 2. u. VIM. (2a. L. c. CAP. III. DE PECCATIS eiusmodi secretum (cuius notitiam et- iam iuste acquisivit) contra iustitiam peccabit, si intelligat, audientes ea no- titia usuros ad damnum iniuste infe- rendum. Vide Layra. i. » Dixi \ . o domino proiectas; quia si vel ab alio proiectae, domino inscio, vel ab ipsomet casu perditae fuerint, non licet legere. » Dixi 2. in locum publicum; quia si in ignem vel fornacem, v. gr. proiectae sint ut comburantur, peccas si extrahas et legas. Vide card. de Lugo 2. » Dixi 3. per se; quia fieri potest ut ea contineantur quorum lectio sit per- niciosa. » 7. Qui furtive scripta alterius se- creta, ipso invito, legit, peccat. Et 1 . quidem peccato curiositatis; etsi faciat animo discendi et sine suspicione da- mni. 2. Iniustitiae, quia quisque ha- bet ius secreti in suis scriptis, quae a- liis non vult esse communia. Navarr. 3 Mol. * Reg. 5 potestque aliquando esse mortale, si nimirum fiat cum notabili damno; vel alter valde cupiat esse se- creta, gravissimequesitlaturus.Bald.

6. Vide etiam card. de Lugo '. » 8. Quicumque secretum violat abs- que iusta causa cum alterius damno, vel qui litteras alterius iniuste aperit, ex quo damnum alteri sequitur, tene- tur ad restitutionem, Bon. 8 Trull. ^. » DcBicu III. Quid sit luxuria. 7-1. « Resp.Est appetitus inordinatus venereorum, quorum usus cum ex na- tura sua institutus sit ad conservatio- nem generis humani, quod est magnum bonum hominum etexternumDei, pro- inde qui abutitur, laedit Deum et homi- ues. Est morlalis ex genere suo. Vide supra lib. 3. tr. 4. c. 2. d. 2. et lib. 5. c. I.d. 2. » Resp. 2. Filiae luxuriae quae eam plerumque sequuntur, sunt octo: qua- tuor ex parte intellectus, et quatuor ex parte voluntalis. » 4 . Caecitas mentis, cum quis adeo est addictus turpitudini , ut de coele- slibus non cogitel. (l) L. c. {2) D. 13. .1. ISO. (5) C. IS. (4) r. U. il. 3G. u. it. [o) L. 24. c. G. n. iVX CAPlTAriBUS DUB. III. 55 » 2. Praecipitatio, qua quis ex ea- dem causa sioe consilio operatur. » 3. Inconsideratio; quando in moda delinquit, inconsiderate agensquae sta- tum vel personam dedecent. » 4. Inconstantia; quando quis ex eo- dem affectu voluptatum a piis propo- sitis mox deficit. » 5. Amor sui ; talis enim homo oh voluptates seipsum finem suarum actio- num facit, non Deum. » 6. Odium Dei; lascivus enim solet a rebus divinis abhorrere, imo ab ipso Deo, tamquam peccatorum vindice. » 7. Affectus praesentis saeculi ; a- mor enim voluptatum carnalium ita a- nimam aflScit, ut subinde etiam beati- tudini aeternae paratus §sset renuntia- re, si praesentibus frui semper permit- teretur. B 8 . Horror futuri saeculi ; quando vo- luptatibusimmersusmorteminordinate timeret, et de eanolens cogitare, vitam illicitis mediis propagare studet, etc. » Priores quatuor sunt mortales , quando finis ultimus in creatura poni- tur, vel praeceptum aliquod Dei gra- viter obligans praetermittitur ; poste- riores quatuor, si plenus sit voluntatis consensus,per se sunt mortales; ex in- deliberatione vel alia actuurn imperfe- ctione, saepe veniales.

Vide Escob. et Bald. «0. » DcBitiii IV. Quid sit invidia. 72. « Resp. Est tristitia de alterius bono, prout illud est diminutivum pro- priae excelleutiae, ita ut haec directe sit contra caritatem: haec enim gaudet de bono proximi; quod invidia destru- ctum optat vel non destructum dolet. (De hoc peccato cum disputas, animad- verte propos. 43. 14. 15. inter damna- tas ab Innoc. xi.). Unde resolves: » 1 . Est ex genere suo mortalis et gravissima quidem, atque in Spiritum sanctum, si sit de ipsa gratia vel au- xilio Dei. 2. Filiae similiter ex genere suo mortales sunt, ac numerantur hae: 1. Odium, de quo supra. 2. Detractio, (G)D. 11. (7) L. c. (8) D. 2. de lesl. q. 1. p. 1. [•d) L. 7. c. iO. u. 32. (10) I.occ. cc. 52 iiB- V. Tn.vcT. de qua in praec. 8. 3. Gaudiuoa ia ma- ^ lis proxirai. 4. Susurratio quae est oblo- cutio mala de proximo, ad tolleodam amicitiam ipsius cum aliis: quam proin- de susurro restituere tenetur, et iteruiia reconciliare, non secus ac detractor f i- mam. Vide in praec. 8.» Au citra infaraationera posslt quis dissolvere amicitiam alicuius, narran- do scilicet illius defectus naturales, aut similes, ut ipse succedat loco expulsi. Negaot Azor. TruU. Fill. etc. ap. Sa?,- mant. <. Sed aflSrmant Salmauticens. 2 cum Soto Bonacina Arag. Serra Prado; quia licet sine vi vel fraude procu- rare sibi bonum gratuitum alicuius, cum exclusione alterius. At probabilior est prima senientia, dum Less. ' et i- psi Salm. * cum P. Nav. Bon. Sayr. et Diaoa communiter docent quod propa- latio defecluum naturalium erit pecca- tum grave, si inde impediretur alius a consecutiooe alicuius boni temporalis: cum igitur buiusmodi propalatio per se sit iniusta, fraudulenter expellitur alter ab amicitia acquisita. « 3. Si tristitia sit de bono alterius, in quantum ex eo tibi vel aliis times no- cumentum, v. gr. inimicus tuus est e- vectus ad officium, ut tibi facilius pos- sit nocere, non est invidia, sed timor, qui per se non est peccatum nisi sit in- ordinatus. Layra. ^. » 4.

Si tristitia sit ex eo quod nobis desit bonum quod alter habet, ita ta- men ut illud alteri non discupiamus, non est invidia, sed aemulatio seu ze- lus, qui si est circa bonum honestum cst laudabilis; si aulem circa tempora- lia interdum est venialis, ut si bonum dolenti sitimproportionatum, quale es- set si rusticus doleret se non esse re- gem. Laym. 6. » 5. Si tristilia est ex bono alterius, in quantum ille est indignus, non est invidia, sed indignatio; quae non est peccatura: erit tamen, et quidem mor- tale, si vel Dei provideuliam arguat (estque blasphemia), vel si ita alBcial, (1) De rcst. c. 4. p. (5) L. 2. c. »1. chil). 5 ^. 'i, u. 0E PEGCATIS utducathominesad malumimitaQdum. Cai. Layra. '. » 6. Si doleas quod alter tibi aequa- lis vel non multum inaequalis in ex- cellentia crescat, ita ut te fiat superion^ et ipsum incremeotum excellentiae ap- prehendasuttibimaIum,estpropriedi- cta invidia: invidus enim dicitur, quod non sit videns, quia booa alterius sine tristitia videre non potest. Bald. s. Sic peccare solent: 4 . Ambitlosi, et qui ex re aliqua quaerunt gloriam, quam cum in eo ponant, ut in illa re sint soli ae singulares, dolent et tristantur, si alii accedant. 2. Pusillanimes, quibus cura omnia videantur magna, quovis bono alterius, putant minui suum, sic mu- lieres v. gr. facile apprehendunt ac do- lent se superari bono alterius, v. gr. formositate. S.Senesrespectuiuvenum, et quicumque aliquid difficulter obli- nuerunt, quod alii facile consequuntur. Bald. 9. » 7. Qui in adversis suis, vel ob a- liorum prosperitatem, optat se non fuis- senatum, vel se brutum animal factum fuisse, vel diera esse maledictum quo natus est, vel alterum primo vidit, aut coniugem accepit, si tantum intendat maledicere irrationali creaturae, v. g. diei (sive sit nativitatis sive coniugii) qui tot mala culpae vel poen?ie protu- lit, videtur esse tantum Yeniale{ali- quando etiam nullum, ut lobi)-, si au- tem deliberate intendat oplare malum homini, sive sibi sive alteri illo die nato vel coniugatis, mortale est.

Escob. et Marchant. lo. » DoiiicM V. De gula. AiiT. 1. Quid sit gula. 73. « Resp. Ea est inordinatus appe- tilus cibi et potus, opponiturque absti- nentiae, et committitur quinque mo- dis: 1. Si edas ante tempus. 2, Si ni- mis exquisita. 3. Si plus iusto. 4. Si vo- raciter. 5. Si nimis exquisite praepa- rata. Layra. ". Unde resolvcs: » 1 . Gula ex geuere suo est peccatura (2^ Il)id. (7) Loc. cil, (4) Ibid. p. a. . ,.j^ Loc. cit n. 22. . 14. ^4j iL.j. p. a. j ,.j, (n) L. 3 ir. 5. c. 10. ;C) 11.. o. 2. [ (tt^ U 3. u. i. (8) D. 29. l. 5. (10) Tr. 4. liL 2 q , i,. u. li. TAP. ni. DE PECCATJS CAPITAHBUS DUB. V. ART. I. taotum veniale, quiaiiullus lioruin mo- dorum repugnat praecise caritati Dei vel proximi. (Nola hic prop. S.damn. ab Innocent.xi.: Comedere et bibere us- que ad satietatem^ ob solam voluptatem., non est peccatum. Licet tamen uti de- lectatione ad cibum percipiendum pro corporis salute, utSalmant. • ex s. Au- gust.). » 2. Hinc probabile est quod doceut Nav. Tol. etc. et non repugnat Laym. secluso scandalo et aliis, veniale tan- tum esse, Qsque ad vomitum se cibo et potu implere: idque etiam si quis vo- mat ut iterato possit bibere: quod ta- men 2 Sa, aliique multi putant raorta- le. Vide Bald. Escob. 3 ( Comedere vel bibere usque ad vomitum probabile est esse tantum veniale ex genere suo, ni- si adsit scandalum vel notabile nocu- mentumvaletudinis,ut communiter di- cuut Holzm, 4 et Salm. ^ cum Cai. Na- varr. Henriq. et Laym. 6. Qui autem sponte evomunt quod sumpserunt, ut iterum edantaut bibant, vix excusan- tur a mortali; hoc enim videtur invol- vere magnam deformitatem; ita proba- biliter (contra Bus.) Holzm. ' et Wig. s. » 3. Vix dubium est, licere esu aut potu, aliterve creare vomitum, si is sa- lubris esse iudicetur. » 4. Mortalis interim censetur cra- pula ex accidente et nimia inordinatio- ne, in his casibus: 1 . Si quis gulae cau- sa violet ieiunia ecclesiae. 2. Si quis ex gula notabiliter ineptus fiat ad fun- ctionesadquassubmortalitenetur.S.Si quis valde graviter valeludini noceat, id advertens, secus si leviter lantum: ut V.

gr. si febricitans haustu aquae raorbum augeat. 4. Si coutinuae fiant comessationes et compotationes, ita ut Venter pro Deo habeatur. 5. Si quis bi- bat ad perfectam ebrietatem, de qua "aifra. 6. Si quis ex mera gula vesca- tur carnibus aut sanguine humano; tum quia id repugnat pietati defucclis debitae:tumquiaest conlra instinctujxi nalurae abhorreutis. Excusandum au- (1) Tr. 2S. c. 2. p. i. n. 4. (2) V. Comede.-e. (3) T. 2. e. 2. c. S. (4) T. 1. p. 1S4. n. 732. (o) Tr. 2S. c. 2. p, 1. .1. 8. (6) L. 5. sect. 4.ii. 2. ^7) Loe. uil. (8) Tr. S. ex. 5. n. 70. r. 2. tem erit si fiat causa medicinae aliava lusta causa, v. gr. extremae famis in obsidione; in qua tamen sic vitam con- servare non teneberis. Sanch, ^ Less. Laym.io Sa Bon. Bald.''. Sic etiam ex- cusant quidam lictores illos qui ut of- ficium suum melius administrent, hau- stu sanguinis humani se animare di- cuntur, praesertim cum sanguis secun- dum multos animatus non fuerit. Vide auct. cit. 74. »5. Ex genere quoque suo ve- nialia sunt quae filiae gulae dicuntur: nimirum ex parte animae: l.Hebetudo mentis seu stupiditas nata ex crapula, V. gr, ut uon possit orare etc. quae fit mortalis, quando quis inordinate bi- bendo vel comedendo voluntarie fit i- neptus ad intelligenda vel praestanda ea quae ad salutem illi sunt necessa- ria, vel ad quae ex offioio, aut alias sub gravi peccato tenelur. Bald. ^-. » 2. Inepta laetitia, per quam intel- ligitur non quaevis inordinata quae 6- mne peccatum sequitur, sed (juae mo- vet ad cantiones obscoenas, actus tur- pes, saltus, vel choreas inhonestas etc, fitque mortalis, quando est inductiva alterius ad consensum vel delectatio- nem mortalem, vel ad eam ordinatur i^, » 3. Multiloquium. » 4. Scurrilitas quae ab inepta laeti- tia et multiloquio differt, quod illa sit in appetitu, istud in verbis, haec in verbis et gestibus;dicilque semper ali- quain inhonestatem, licet per se et se- cluso scandalo, venialem, v. gr, scur- rilia dicere vel canere, ventum emit- tere etc, ex levitate ad risum excitan- dum; mortale tamen esset si fieretcausa delectationis venereae.

Bald. *'' Esc. i^. » Ex parte corporis, immunditia, vo- mitus et seminis eflfusio. Quae ultiraa si voluntaria sit mortale erit. V. Lay- man le Less. «^ Bald. »». » Abi. i[. Quid sit ebrietas. 75. In quo comislat peccatum ebrielalis. Et quando sil mortate. 7G. .4n sit peccatum se inehrinre ex prae.seripta mediciy vel ex metu mortis. (9) 1. laor. c. 8. (10) L.3. &ect.4. (11) L.3.C.21) (12) D. 29. 1. 3. u. JS. (15) Ilnd. (14) L. c. (IS) T. 2. c. 2. c. 4. (16) L. 5. scct. 4 ;.17) L. 5. c. r» . sa) L. 5. «. 29. 54 LIB. V. TRAC 77. Jn sil seniper morCak alium incbriare. 78. Quando ebrietas excuselar a mortali. An sint peccata omnia mala commissa in ebrie- tale. 75. « Resp. Malitia ebrietatis plenae et perfectae in eo consistit, quod quis sine iusta et gravi causa, tantum ob voluptatem aut ingluviem sciens volens privetse usurationis; non simpliciter, id quod fit in somno, modo naturali in- stituto ab auctore naturae ad virium et imaginis Dei conservationem: sed vio- lenter et modo innaturali, rationem perturbando, et Dei imaginem detur- pando, in modum amentis bruti; ac si- mul insuper privando se proxima po- testate utendi ratione, ad omnem su- bitam necessitatem. Ita docent com- mun. dd. Unde resolves: » \ . Perfecla ebrietas qua praedicto modo ratio plane sopitur, est ex gene- re suo mortale; quia censetur Deo in- iurium eius imaginem sic deturpare. Est communis dd.» Certum est apud omnes quod ad hoc ut ebrieta& sit peccatum mortale re- quiritur ut sit perfecta, nempe quae omnino privet usu rationis, ut enim docet d. Th. • et cum ipso omnes dd. in hoc con&istit malitia ebrietatis, quod homo volens et sciens privat se usu ra- tionis. Et idem docet d. Antonin.2. Un- de non peccat mortaliter qui ex potu vini non amiltit totaliter usum rationis, quamvis meus perturbetur, ita tamen ut discernere valeat inter bonum et malum, ut communiter dicunt Toled. 3 Caiet. i Salm. 5 Elbel e Wig. ^ Holzra. s Laym. ^ et alii. Additque Croix ^o cum Ang' Tann. Fab. Gob. et communi, e- brietatem non esse mortalem, si per modicum tempus privet ratione.

Dicit autem Croix longum tempus videri u- nam horam. An autem qui vinum bi- bit usquead vomitum, quin se inebriet, peccel mortaliler : Vide dicta n. 73. v. t- Hinc. (I) 2. 2. q. 150. a. 2. (°)P.2. tU. 6. c. 5. J.l. (o) Dc iiocc. mojt. c. Sl. n. 3. (4) In d. Tli. I. c. (6) T. 23. c. 2. p.2. 11.21. (G)T. l.p. 22o.ii.6G5. (7) Tr. 3. cx. 3. u. 70. (8) T. 1. p. 134. u. 750. (y) h. 5. »ect. 4. n. 5. (10) L. 8. n. 327. (llf L.4. e.6.B.13. (12)Doutw«5. inoit.c.61.n.4. U2 PEGCATIS 76. 0 2. Non est peccatum fuebriare se ex praescripto medicorum, si aliter sanitas recuperari non possit. Sylvius Gaiet. Laym. » Quaeritur hic 1. An lir^^atse inebria- reex consilio medicorum; quando ine- briatio aestimatur absolute necessaria ad morbum expellendum. Valde dd. la- borant iu hac quaestione, licet videa- tur casus vix unquam accidere posse. Prima sententia affirmat, quam te- nent cum Bus. Less. n Tol. 12 Laym. '3 Pal. i< Ronc. '5 Sporer <6 Tambur. " et Salm.iscum Sylv. Caiet. Sylvest. Esc. etc. Ratio quia cibus et potus tunc sunt peccata, quando sunt immoderati ; e converso d. Th. o docet quod cibus et potus estmoderatus secundum quod com- petit corporis valetudini; ei ideo quan- doque contingit.... ut ille qui est super- fluus sano^ sit moderatus infirmo. Er- go potus vini, etiam inebrians, non est dicendus superfluus respectu infirmi, cui est necessarius ad valetudinem. Et huic sententiae videtur favere idem s. Th. 20 qui ait : Quod enim homo absque necessitate reddat se impotentem ad u- tendum ratione, per quam homo in Deum ordinatur, et multa peccata occurrentia vitat ex solavini voluptate, expresse vir~ tuti contrariatur. Nota to absque neces- sitate; ergo si adsit necessitas, virtuti uon contrariatur. Secunda vero sententia negat, et hanc tenent Cont. Tourn.2t Petroc.22 Holz.23 Felix Potest. etc.^-s.^^Ratio quia volunta- ria privatio rationis per ebrietatern est intrinsece mala: unde, sicut fornicatio numquam permitti potest, ita neque haec. Verumtamen prima sententia sa- tis probabilis imo probabilior mihi vi- detur casu quo potatio vini praebeatur ad expellendos sive corrigendos pravos humores; tunc enim privatio rationis per accidens et indirecte evenit, et ideo licite pormitti potest; sicut licitura est (13) L.

3. sect. 4. n. 5. (14) Tr. 50. d. 3. p.5.n.2. (13) T.-. 2. ,1. 2. c. 4. (16) T. 1. p. 03. u. 69. (17) l)u piuoc. cccl. c. 1. Q. 51. (IB) Tr. 23. c. 2. p. 5. u. 33. (19) 2. 2. q. 130. a. 2. ad 3. (20) 1. 2. q. 88. a. 3. ad 1. (21) De pecc. p. i c. 4. a. 3. q. 4. n. 8. (22) T. 2. p. 181. q. 3. (23) T. 1. p. 1S3. n. 736. (24) De xiliis u.3782 CAP. III. DS PSCCATIS CAPITALIBUS DUB. V. ART. II. matri sumere pharmacura directe ten- dens ad servandam suam vitam,quam- vis indirecte eveniat expulsio foetus, ut diximus l. 3. n. 394. v. Quaer. igi- fur.Secus vero dicendura si potatio da- retur directe ad ebrietatem sive ad pri- vationem rationis causandam; hoc e- nim esset semper intrinsece raalura. Hinc, utbeDeadvertitCroix'curaTann. Dicast. et Gob. nunquam h'citum est se inebriare ad sensus sopiendos, ne cru- ciatus sentiantur. « 3. Necitera est peccatum, si quis co- gatur ad bibendura intento ense. Vide Less. 2 Azor. Reg. et Bald.» Quaeritur 2. An liceat alicui se ine- briare ad vitandam raortera, quam al- ter ei minitatur nisi inebrietur. Prima sententia affirraat, et hanc te- nent cura Bus. Less. ' Bonac. ^ Pal. 5 et probabilera putat Layra. 6. Ratio, tura quia horao, licet non habeat dorainium usus rationis, illud tamen habet in or- dine ad bonum totius, ac proiude pot- est de tali usu disponere, prout est ne- cessarium ad totius conservationem ; tura quia privatio rationis hic non est intenta, sed solura perraissa, unde non tenetur quis eam irapedire cum iactu- ra suae vitae. Secunda vero sententia probahilior negat hoc licitum esse, eamque tenent Holzm. 7 Wigandt s Azor. 9 Continuat. Tour.i'^ et Salm.i' cum Cai. Ratio quia (ut diximus) privare se directe usu ra- tionis est intrinsece malum; neque tune adest causa excusans, sicut in casu praecedentis quaestionis, ibi enim vi- num est raedium per se ordinatum ad expellendum morbum, non autem hic. Praeterea, in illo casu periculum vitae est ab intrinseco, nerape a morbo ve- xante, et ideo licet eum expellere per vini potationem: hic autera periculuna est ab extrinseco, unde iUicitum est ab illo se liberare per ebrietatem; sicut licet matri per pharmacam expellere foetum inanimatum ad suam vitam ser- vandam, sed non licet expellere ut mor- (1) L.

S. n. 341. (2) L. 4. c. 3. d. 4. d. S7. (5) Ibid. (4) De praecepl. occles. d. ult. q. 1. p. 1. n. 5. (8) Tr. 30. d. 3. p. S. n. 2. (6) Lib. 3 ect. 4. aum. S. tem effugiat a propinquis, iuxta dicta l. 3. num. 394. Nostra senteutia firma- tur auctoritate d. Aug.'2 qui ait: Etiam si ad hoc veniretur, ut tibi diceretur; aut bibas aut morieris, melius erat ut caro tua sobria occideretur, quam per ebrie- tatem anima moreretur. Nec valet di- cere cum Less.'' hunc textum intelli- gendum esse, quando quis cogitur ad bibendum in conteraptumvirtutis, nam ibi s. doctor nuUum facit verbum da conteraptu, sed tantum loquitur de e- briosis, qui solent (ut ait) ita se excu- sare, ut dicant: Persona potens me coe- git ut amplius bibam, et in convivio re- gis nonpotui aliud facere. Instabis: pot- est quis licite velle sibi abscindi ma- num ne occidatur; ergo poterit quis pa- riter licite velle se inebriari ut mor- tem vitet. Sed respondetur cura Holz- mann, disparera esse rationem: nam pars per se ordinatur ad conservatio- nem totius corporis; usus tamen ratio- nis non ordinatur ad corporis vitam, sed ad integritatem aniraae servandam. Et hic rursus repeto id quod sub i- nitio protestatus sum, nempe quod cum aliquam opinionem unice probabilio- rem appello, non ideo contrariam di- cere probabilem intelligo. Sicut pari- ter, cum dico de aliqua opinione, non auleodamnare sive improbabilem dicere, nou ideo admitto ut probabilem; sed de eius probabilitate dubito. Itera, cum aliquam sententiam veriorem voco, in- telligo oppositam uon solida probabi- litate mihi pollere, licet omDino nou reprobem. 77. « 4. Mortale est alium inebriare, vel provocare ad aequales haustus,cum intentione inebriandi, aut advertentia .secuturae ebrietatisin se aliove.Les.'*. » 5. Si iusta causa est, ut v. gr., si grande malum non possit aliter impe- diri, nisi auctor inebrietur, licet eura inducere ad ebrietatera, quae saltem ipsi non sit voluntaria, ut scil. praeter intentionem, ideoque inculpabiliter i- nebrietur; v.

gr. vinuui fortissirauin (7) T. 1. p. liiS. u. 736. (8) Tr. S. ex. 3. u. 71. (9) P. 1. l. 7. c. 3. q. 6. (10) Loc. cil. (11) Tract. 2S. c. 2. p. 3. n. 4S. (12) Serui.232.de temp. [15)N. oB. (14) t. e. 5G LIB. V. TRACT. aut aiedicatum propinando, cuius vi i- ^norata decipiat\ir. Unde sic posses ine- briare eos qui alioqui essent prodituri arbera vel te abducturi. Less. i et San- chez 2. An vero hoc casu iiceat indu- cere ad ebrietalem ipsi voluntariam. Dubium est. Less. 3 affirmat; quia, ia- quit, licet suadere et inducere ad mi- nus malum, ut impediatur maius. Lay- man. * rectius negat quia nuUo casu li- cet inducere ad peccatum.» Quaeritur igitur an licitum sit ali- quem ad ebrietatem inducere, ut ille impediatur a gra^iori maio, puta sa- crilegio vel homicidio commitlendo. Adsunt tres sententiae. Prima affirmat, hancque tenet Les- sius 5 et probabilem censent Med. Gob. Diana et alii apud Croix 6. Ratio quia licitum est paratum committere maius malum inducere ad minus patrandum. Secunda sententia, quam tenent Lay- man ' Bon.s Pal.9 et Saim.io dicit lici- tum esse alterum inducere ad ebrieta- tem materialem, id est quando alter se inebriet sine peccato, puta apponendo illi vinum fortissimum aut medicatum; quia tunc ex una parte ille non peccat, et ex altera damnum ebrietatis permit- titur ad vitandura gravius damnum a- liorum. Non autem licitum esse dicunt eum inducere ad ebrietatem formalem nempe cum suo peccato, cum liaec sit intrinsece mala, ac ideo nunquam per- mittenda. Nec obstat (ut aiunt) ratio Lessii, nam hoc valere respondent, quando minus illud malum est inclu- sum in malo maiori, prout si volentem occidere inimicum inducas ad tantum percutiendum; non vero quando ma- lum est disparatum. Tertia demum sententia, quam tuen- tur Cont. Tourn.*J et iloiz.J^ cum Ar.s- dek dicit non licere inducele ullum ad ebrielatera neque formalem neque ma- terialem, ob quodcumque malum effu- gieudum,quia (et in lioc recte loquuu- tur) nialura, etsi materiale, contra le- gera naturalera est vere malum, iinde {Ij Loc.

cil. (.2; L. 2. dc luatr. J. 11. (5) h. ■!. c. 5. d. 4. u. 52. (4) L. 5. secl. -i. u.G (S) L. 4. c. 5. d. 4. 11. 55. {6) L. 2. n. 22'(. \7) L. 5. sctt. 'i. u. G DE PECCATIS nunquara licet ei cooperari. His tamen non obstantibus, prima sententia satia probabilis videtur mihi et aliis viris doctis a me consultis, sive ebrietas sit materialis sive formalis, ob rationem iara allatara, quia licitum estinducere alterura ad minus raalura ut irapedia- tur a maiori, iuxta ea, quae dixiraus l. 2. n. 57. Nec obstat id quod dicunt Salra.iScontra Lessium: nam licet ma- lum ebrietatis non videatur inclusum in illo malo raaiori sacrilegii vel occi- sionis, cum sint mala per se disparata; tamen revera virtualiter iara includi- tur in illo malo maiori spirituali, cum omne malum spirituale includat, imo excedat quodcumque malum tempora- le, adeo ut quisque teneatur potius pati quodcumque malum temporale ad vi- tandum quodvis etiam minimum ma- lum spirituale. Neque etiam officit di- cere quod non licet suadere minus ma- lum inferendum tertio, quia tunc sua- dens esset directa causa damni tertii quod illi non eveniret, nisi ipse suasis- set: hoc enira currit quando malum est inferendura tertio innocenti, qui non tenetur damnum illud sufiferre ad evi- tandum malum spirituale alterius; non vero in casu nostro, ubi ille qui indu- citur ad ebrietatem tenetur utique to- lerare (ut diximus) quodcumque ma- lura teraporale ad raaius malum spiri- tuale effugiendum. 78. « 6. Si quis noa praevidit peri- culura ebrietatis, et sic viuo captus est, aut in auram exiens vento turbatus est, nec hoc praevidit, vacat culpa. Unde multi excusantur qui prudenter saepe iudicant , adhuc se haustulum facere posse sine noxa; desinent tamen pru- denter id iudicare si contrariam de se experientiam hat)eant. » Ita comrauoiter dd. cumd. Th.^^qui ail: Tripliciter contingit {ebrietas), uno modo sic quod nesciat potum esse immo- Jeratum et inebriare potentem, et sic e- brietas potest esse sine peccato Alio modo sic, quod aliquis percipiat potum ;8) T.

2. d. ull. du piaec. rccl. <). 1. p. 1. u. 3. '9 T.i.li.oO.d.o. p.o. (10) ri.2o.c.2. i).4.ii.ol. [ll) Lot. ca. Ui.de 9. (12) T. 1. p. loj. 11.733. ^^15) Lnt. cit. (14) 2. 2. <\. ISO. u, 2. CAP. Ul. UE PECCATIS C esse immoderatum, non tamen aestimet potum esse inebriare potentem^ et sic e- brietas potest esse ciim peccato veniali. Tertio modo potest contingere quod ali- quis bene advertat potum esse immode- ratum et inebriantem et sic ebrietas est peccatum mortale^ quia seoundum hoc homo volens et sciens privat se usu rationis. Addit autem : Quod assidui- tas facit ebrietatem esse peccatum mor- tale, non propter solam iterationem a- ctus, sed quia non potest esse quod ho- mo assidue inebrietur, quin sciens et vo- lens ebrietatem incurrat^ dum multoties experitur fortitudinemvini^ et suam ha- bilitatem ad ebrietatem. Sedulo autem hic notandum quod si quis sumit tantam vini potionem, quae est apta,iam advertit, ad inebriandum, nullo modo excusatur a mortali, quam- vis, antequam seusibusdestituatur so- rano se committatquo vini effectum ef- iugiat: quia potio illa iam de se est in- trinsece mala, cum de se apta iam sit ad privandum hominem usu rationis, et per accidens se habeat, quod ipse vel per somnum vel per inebriationem sensibus privetur. « 7. Si quis post potum discernere adhuc possit inter bonum et malum , licet nonnihil phantasia turbata sit, aut sequatur vomitus, lingua titubet, pe- des vacillent, oculi cernant duplicia, vel domus gyrari videatur, nondum plena est ebrietas: ideoque tantum pec- catum veniale, quamvis ex gravioribus, si deiiberate sit commissum. V. Lay. K » 8. Plena ebrietas notatur ex his si- gnis quae dat Less. 2 et Reg. 1 . Si quis non meminerit dictorum, factorum, quomodo, vel quando domum dedu- ctus.2. Si commisit ea quae numquam alias sana menle solel: v. gr. si prae- ter morem turpia sit locutus, turbarit (iomum, uxorem verberarit, etc. » 9. Mala in ebrietate commissa, si praevisa non sunt, aut si adhibita cau- lio, culpa vacant. » Quid, si mala sinl praevisa?

Salm. 3 curu Soto distinguunt et dicunt quod ei mala sint oj"eris, ut sunt occisiones, ^l) Loc. cit. (,2; h. 4. c..3. d. 5 n. 50. ITALIBUS DUB. V. ART. U. 57 fornicationes etc. iraputantur ad cul- pam ; secus vero si siut mala oris, ut contumeliae, blasphemiae et periuria: quia, ut aiunt, verba illa prolata ab ebrio non sunt verba formalia actu si- gnificativa, quatenus non dicta ab ho- mine rationis compote, sed sunt sim- plices soni seu verba materialia, tam- quam prolata a psittaco vel pica. Haoc sententiam non audeo improbabilem dicere, sed magis adhaereo sententiao oppositae cum Sanch. •*. qui cum Cai. et Tolet. docet blasphemias praevisas esse vera peccata formalia in causa, cum ipse libere eam posuerit: verba enim contumeliosainhomines in ebrie- tate prolata recte dicit nuUam dehono- rationem hominibus irrogare; secus au- tem si proferantur in Deum, iuxta di- cta l. 3. n. 124. ubi diximus blasphe- mias, etiam sine affectu sive materia- liter prolatas, non excusari a peccato, cum sola prolatio ipsarum voluntaria vergat in dimiDutionem divini honoris, Et in nostro casu, licet prolatio noti sit voluntaria in actu, videtur tameu esse voluntaria in causa. IJOBiDM VI. Quiil sil ira. 79. Quando ira sit peccatum, 80. De peccatis quae oriuntur ab ira. 81. An contmaelia aliquando culpa vacet. 82. Quoiuplex est contumelia. 83. Quae requirantur, ut maledictio., sive im< precatio contra homines sit morlale. 79. « Resp.Estinordinatusappetitus vindictae. Quae inordinatio secundum d. Thom. dupliciter fieri potest: 1 . Ex parte modi irascendi, ut v. gr. si ni- miuminterius exardescas, vel exterius per signa nimis patefacias. 2. Ex parte obiecti, ut si vindictam appetas plane iniustam ob causam, vel si iusto maio- rem, v. gr. optando inimico mortem, quam nonest meritus, vel exequendam propria auctoritate, vel denique, licet vindicta iusta sit, non tamen eam ap- petas ut iustam, sed ut satiativam a- nimi tui malevoli. Unde resolves: » 1 . Si ordinate appetatur vindicta, uou est peccatum irae : ut cum supe- (5) Ti-.aO.c.

iO. p. 0. 5- 2. 1!, 27. etfusius tr. 2K. c. 2. p. -.i. u. 30. (ij Dec. l. i. c. IG. u. 44. 58 i^iB. V. TRAcr riores irascuolur culpis subditorura, eosque puniunt seu vindicaat. B 2. Ira inordinata, primo modo an- te dicto est ex genere suo peccatura ve- niale, potest tamen fieri mortale ex ac- cidente, ut si addatur blasphemia, ma- ledictio, scandalum. 80. »3. Irainordinata,secundomodo est ex genere suo mortale ; quia esl directe contra caritatem. Bald. i. » 4. De Bliabus iraequae partim sunl ex corde, ut indignatio et tumor men- tis; partim ex ore, ut clamor, blasphe- mia, contumelia, maledictio: partim ex opere, ut rixa, pugnae, seditiones vul- nera: diversimode loquendum est, se- cundum regulam supra datara. Nam \ . indignatio quae est inordinatus afiFe- ctus ex eo quod quis reputet se indi-. gne a tali tractari, communiter est ve- niale; imo si ex iusto rationis iudicio procedat, nuUum est. Potest tamen es- se mortale si cresceret usque ad de- liberatum odium et contemptum per- sonae gravem. 2. Tumor mentis quo quis morose excogitat diversas vias vin- dictae, iisque cogitationibus animum tumefacit, quale peccatum sit, iudican- dum est ex qualitate vindictae quae excogitatur. Vide Tol.2. 3. Clamor.cum iratus extoUit vocem, multa inordinale et confuse effundens, est veniale com- muniter, nisi aliud addatur. 4. Blas- phemia est mortale, de qua supra l. 3. tr. 2. c. i. n. 5. Contumelia, qua quis proximo malum aliquod obiicit, cum intentione illum inhonorandi, est ex genere suo mortale. 81 . )u Dixi animo inhonorandi: quia a- nimo corrigendi, humiliandi aliave ra- tiona, potest superior verbum aliquod alias contumeliosum obiicere, quomo- do Christus vocavit apostolos stultos, el apostolus galatas insensatos. lu quo tamen peccari potest si modus debitae correctionis excedatur, vel subditus gravius dehonoretur, quam per deli- ctum meruit. Vide Bald. 3. Item, ut do- cet Cai. potest contumelia esse venia- lis tanlum, si sit parva tantum, vel si (1) L. 5. dist. 21. (5) D.

54. 0. 10. (2) L. 8. c. S3. (4) L. 5, q. 2. p. 3. Da PiiCCAf 13 sit tantum materialis, sine intentione dehonorandi: modo non sequatur lae- sio notabilis honoris proximi. Et sic excusantur , saltem a mortali , multi parentes, dum filios vocant asinos etc. Item mulieres, pueri et intimae sortis homines conviciis se onerantes: quia cum tides iis non habeatur, non laedi- tur graviter honor. Vide Bonac. *, De- nique, si ioci causa, per convenientem recreationem leves defectus obiician- tur, urbanitas est, seoundum s. Th. s^ dummodo alter non contristetur nec ad iram moveatur. 82. »5. Contumelia etiam fit facto, tum indirecte, ut si imaginem vel litte- ras alterius conculces, comburas, tum directe, ut si virum honestum fuste caedas, ad ianuam eius cornua etc. ap- ponas, vel repraesentes aliquid quod honorem alterius laedat. Huc spectat subsannatio, illusio et derisio, quando fit signis, ut naso rugato, labiis exten- sis etc. intendendo proximi confusio- nem, quae si sit gravis, vel saltem pro- ximus ea graviter contristetu»", morta- lia sunt. Bon. Molin. Bald. 6 ex s. Th. Circa quae nota quod qui per contu- meliam laesit alterius honorem, tenea- tur hunc restituere, etiamsi fama non sit laesa. Hoc autem fieri potest vel per honorificam et amicam salutationem , vel invitationem ad mensam, vel peli- tionem veniae (etiam subinde flexis ge- nibus et coram testibus) prout laesio fuit gravis. V. c. de Lugo '. Adde quod contumeliae mortalisqualitatem in con- fessione explicare non sit necessarium, ut contra Fill. etc. docent Azor. Sa Mo- lina c. de Lugo 8 {V.dicta l. 3. n. 984.). 83. » e.Maledictio qua quis optat vel imprecatur adteri malum, sub ratione mali, est ex genere suo mortale.)^ Docet d. Thomas 9 quod maledictio seu imprecatio contra homines, secun-' dum suum genus est peccatum mor- tale., et tanto gravius quanto persmam cui maledicimus magis amare et reve- reri tenemur. Contingit tamen verbum (S) 2. 2. q. 72. a. 2. (6) L. 3. d. 5. (7) D. lE. u. B3. (S) D. 36. de poeniL n.

2C9 (»)2. 2. q«,76.art. 3. CAP. 111. 1>E PECCATIS maledictionis prolatum esse veniale, vel propter parvitatem mali quod quis al- teri maledicendo imprecatur, vel eliam propter affectum eius^ qui profert ma- ledictionis verba, dum ex levi motu, vel ex ludo, aut ex subreptione aliqua talia verba profert; quia peccata verborum maxime ex affectu pensantur. Ex qua doctrina s. doctoris infertur, ut raale- diclio sit mortalis, iria requiri: \. Ut raalum prolatum vere optetur. 2. Ut optetur cura perfecta deliberatione. 3. Ut raalum optatura sit grave. Ita cora- rauniter omnes. V. Salm. '. Utrum au- tem omnes maledictiones sint eiusdera speciei, vide supra dictan.60. quaer.b. 1) 7. Rixae, si modum noa excedant, uti et levicuiae pugnae, veniales sunt, secus, si progrediuntur ad sediliones, vulnera, caedes. Suntque haec com- muniter peccata ex parte incipientis rixara, alter enira potest se defendere cuin raoderamine inculpatae tutelae. » DcBiCM VII. Quid sit acedia. 84. « Resp. Acedia, sive animi tae- diura, potest ex d. Th. 2 dupliciter u- surpari: 1. Generaliter, pro orani ani- mi remissione in exercitio virtutum, eo quod labor aliquis sit adiunctus. 2. Particulariter pro tristitia et taedio de divina amicitia, eo quod per virtutum exercitia laboriosa servari debeat; et sic araicitiam illam non curet. Unde resolves; » 1 . Acedia accepta primo raodo tum demura est peccatum mortale, curaideo comrailtitur opusvetitura sub mortali. » 2. Acedia accepta secundo modo ex se est mortale, quia repugnat cari- tati Dei. )) Ex quo de filiabus acediae quoque facile iudicari potesl, quae sunt se- quentes: » 1. Malitia qua quis odio habet bo- na spiritualia,et veliet ea non esse, aut qua ipsum poenitet bene fecisse, vel (1) De resl. c. 4. p. -S. n. 28. (2) 2. 2. q. 53. aa.2. (3) Q. 55. (4) L. 2. tr. 3. c. 9. [^ h. 8. c. 1%. (6) De cjiit. k-. 6. dub. 1. p. 3. CAPITALIBUS DUB. VII. 59 implevisse id ad quod tenebatur, aut qua contemnit Dei beneficium, v. gr. desiderando non fuisse natum,aut noa agnovisse Christum, etc.

est autem ex genere suo raortale. » 2. Pusillanimitas et desperatio de salute, quae mortale quoque est. » 3. Rancor, quo ii sunt fastidio, qui ad spiritualia inducunt. » 4. Torpor, quum bona fiunt non cum debito fervore. » S.Evagatio mentis, qua quis in e- xercitio spirituaiium evagatur circa ii- licita: sive percogitationera, et dicitur curiositas", sive per locutionera, et di- citur verbositas; sive per inquietudi- nera, et dicitur inquietudo: quae com- muniter sunt venialia.Vide d. Thom.3 Laym.^ Tolet. 5. a Culpabilis autem evagatio morta- lis erit, quando notabilis est, et atten- tio requiratur ad implendum praece- ptum obligans sub mortali : v. gr. in recitandis horis canonicis, celebranda vel audienda raissa. Reg. Pal. 6 Trul- lench. 1 contra Tamb. s qui docet, di- stractum esse voluntarie et per nota- bile tempus intra sacrificaudum, esse tantum veniale; licet concedat, subca- none,praesertimcirca consecrationem, esse mortale, propter gravem irreve- rentiam et periculum erroris. » Dixi adimplendwnpraeceptum: nam in oratione vei nou praecepta, vel sub obligatione tantum veniali, est pecca- tum veniale tantum: s. Th. Nav. Suar. Less. 9; irao nullum si non tam inten- dat orare, quam verba precum reci- tando pio exercitio se occupare: quiu non formaliter, sed materialiter tan- tum orat; v. gr. quura quis raanibus laborans psalmos, aliasve preces reci- tet aut cantet, non animo orandi, sed cavendicogitationes vanas, vel recrean- di se. Sancli. '^ TruII. '*. Vide supra l. 4. c. 2. du6. 2. n. 140. (7) L. l. c. 6. d. i. Ifi De expcd. sacr. 1. 2. c. 3 (9) L. 2. c. 57. d. 1!. (10) Consilior. p. 2. 1.7, c. 2. d. 13. (M) L. 1. c. 7. di6t. 10. LIBER SEXTUS D E S A C R 1 M E N T I S Habebit hic liber tractatus sex: 1 . A- getur de sacrameQlis in genere. 2. De baptisino et confirmatione. 3. De eu- charistia. 4. De poenitentia. 5. De ex- treraa unctione et ordine. 6. De matri- monio TRi^CTATUS PRIMUS DE SACRAMEINTIS IN GENERE Ca». I. De NiTDBA SiCaiMENTI NOVAE LEGIS. DoEiuu I.

Quid sit sacrameatuni. •I. Quoniodo definlatur sacramentum. Et qiiac requirantur ad essentiam sacramenti. 2. Alia communior definitio sacramenti. 3. yin fuerint vera sacramenla sacrificia, figu- rae, ct sacramenta veteris ler/is. 4. Quid notandum de circumcisione. 5. Quae filia excludantur a ratione sacramenti. 6. Plura notanda circa sacramenta. Bi quolu- pliciter sacramenta distinguantur. 7. An sacramcnta causent gratiam physice, vel moraUter. \. « Resp. Est res sensibilis quae ex stabili institutione Christi vim habet sanctitatis, sive gratiae iustificantis ef- ficiendae et per consequens signifi- candae. Unde resolves: » 1 . Ad essentiam sacramenti requi- ri tria: 4 . Ut sit signum stabile. 2. Ut significet veram sanctitatem. 3. Ut eam- dem elficiat ex opere operato, id est u- su suo et applicatione, per propriam efficaciam, et non ex opere operantis, sive per actum aut dispositionem mi- nistrantis, vel suscipientis : quae, etsi ad effectum sacramenti requiratur, non tamen ut causa, sed ut conditio sine qua non. » 2. Magis mihi arridet communior de- finitio, quam tradunt alii de sacramen- to : Est signum sensibile, sacrum^ per- manens interioris gratiae, institutum a Christo ad nostram sanctificationem. Et (1) Sess. 13. c. 3. (2) Du saciaui. iu geo. c. 3. dub, 1. u. 4.. haec definitio magis congruitTrident. ' ubi sacramentum sic definitur: Symbo- lum rei sacrae, et invisibilis gratiaevi- sibilis forma. Dicitur symbolum sive si- gnum, quia hoc essentialiter perlinet ad sacramentum, ut sit signura nobis de- notans gratiam sanctificantem animam. Sensibile, id est sensibus patens. Sa- crum, id est cum actu religioso. Per-' manens, quamdiu durat nostra religio. Interioris gratiae^ quia hoc est essen- tiale omni sacramento, gratiam signi- Qcare. Institutum, quia cum sacramen- tum sit signum arbitrarium, non pos- set sanctificationem efficere neque si- gnificare, nisi ex institutione divina. A Christo 1 . ad differentiam sacramenta- lium, ut est usus aquae benedictae, pa- nis benedicti etc, quae non a Deo, sed ab ecclesia instituta sunt, et vi oratio- num ecclesiae excitant pios motus ia anima, quibus movetur Deus ad post- ea peccata remittenda.Dicitur 2.

a Chri- sto^ quia licet Habert dicat sacramenta tantum a Deo principaliter esse insti- tuta, non autem a Christo ut homine, nisi tanquam a causa morali et instru- mentaii, cum solus Deus potuerit sa- cramentis vim sanctificandi tribuere ; attamen melius dicunt Salm. 2 et Viva 3 cum aliis, quod Christus etiam qua ho- rao instituit saci'amenta potestate ex- cellentiae, ipsi collata ratione unionis cum Verbo; et huius sententiae est et- iam d. Th. ^ qui ait: Instituere novum sacramentum pertinet adpotestatem ex- cellentiae quae competit soli Christo. Di- citur demum ad nostram sanctificatio- nem, hoc etiam pertinet ad essentiam sacramenti, ut definivit Trid. ^. 3. « 2. A definitione talis sacramenti excludi 1 . sacrificia tam novae quaoi veteris legis: quia haec doq suat insti- j (3)EoJ. til. <]. I. a. 4. n. 1. i (4) 3. p. q. 72. a. 1. ad 1. (S) Sess. 7. cau. «. CAP. 1 DEi NATUSA SA«-i5 •uta ad gratiam ex opere operato con- fcrendam (etsi nihilominus sacrificium fiovae iegis sic eam irapetret ei pro quo offertur, non ut sacramentum, usu suo etapplicatione,sedpermodumimpetra- tionis),sed ad cultumDeopraestandum. Concin.i. 2. Figuras et sacramenta ve- terislegis, v. gr. circumcisionem, trans- itum maris rubri , agnum paschalera, Varias item purificationes et consecra- tiones sacerdotum; tum quia a Christo non sunt instituta; tum quia veram san- ctitatem non efficiebant. Ac licet cir- cumcisio aliquando suslulerit pecca- tum originale per veram gratiam, id fecit vel ex opere operantis in adultis, vel non ex opere operato simpliciter et rigorose, tum quia non contulit gra- tiam, utcausa physica vel ut causa mo- ralis, quia nondum erat exhibita pas- sio Christi et meritum ex quo gratia pendebat, sed tantum ex speciali pri- vilegio; tum quia non contulit gratiara formaliter, qua circumcisio et ex sua institutione, sed quatenus erat profes- sio fidei, neque vi applicationis, et u- sus sui; alioquin enira omni non ponen- ti obicem, et quidem praeter omne raeritum contulisset, quod est falsum.

Vide Fill. 2. » 4. Sed quaeritur 1. An circumcisio fuerit verum sacramentum. Resp. af- tirmative ex communi, tum quia cir- cumcisio per seoperabatursanctitatem non internam, sed externam, sive le- galem; tum quia fideles consecraban- lur ad veri Dei cultum. Ita d. Thoni. Hab. etc. Quaerilur 2. An circumcisio de se peccatura tollat. Resp. negative cum Habert qui dicit quod tunc fideles a- dulti non mundabantur a peccato ori- ginali sive actuali, nisi formatam cari- tatem habebant; parvuli autera mun- dabantur a peccato original-i per actum fidei miuistrantis seu offerentis, ut do- cet s. Thora. 3. Quatenus (ut ait) haec fides respiciebat Christum venturum. S « 3. Ea quae dicuntur sacramen- (1)D. GO. a. 2U. (3) P. 3, (]. 70. 3 (o) 5. p. <j 79. 3 {1) Tr. 1, et S. q.8, c. 8. (4) Sess. 7. c. 4. (6) Q. Tl. a 7. 3.1 2. A!ii. NOVAE LEGIS I)UD. I. 61 talia, V. gr. benedictio abbalis, conse- cratio virginis; quia praecise ex usu suo et opere operato gratiam non con- ferunt: uti nec actus virtulura, prae- terquam quod hi sensibiles non sint. 4. Lotionera pednm apostolorum ; in- sufflationem Christi in apostolos, per quam Spiritum sanctum illis dedit. I- tem verba Christi ad Magdaleaam et paralyticum, remittuntur tibi peccata, quia non fuerunt signa instituta stabi- liter ad gratiam conferendam. 5. Mar- tyrium, ob earadera causam: esto enim ex opere operato gratiam conferat, non tamenest specialiter ad hoc institutum. Vide scholasticos. » 6. Plura hic adnotanda sunt: et no- tandum 1 . Certum est et de fide sacra- menta esse septem, et omniaa Christo instituta, ut definivit concilium Trid.'*. Ethorumaliadicuntursacramentawor- tuorum., ut baptismus et poenitentia, quae causant primara gratiam, et ideo etiam a peccatore suscipi possunt. Alia vivorum^ ut sunt eucharislia et alia re- liqua. Hoc tamen non obstante, etiam sacramentavivorumaliquandoprimam gratiara conferre possunt, scilicet cum quis putans se non esse in statu pec- cati mortalis, vel existimans se contri- tum accedit cum attritione ad sacra- raentum, ut expresse docet s.

Thom. ^ qui ait ( de eucharistia ): Potest tamen hoc sacramentum operari remissionem peccati.. .. etiam perceptum ab eo qui est in peccato morlali, cuius conscientiam et affectum non habet; forte enim primo non fuit su/jicimter contritus, sed de- vote et reverenter accedens consequetur per hoc sacramentum gratiam caritatis, quae contritionem perficiet et remissio- nem peccati. Et idem confirmat alibi ^. Et idera coramuniter docent dd. de aliis sacramentis, ut Gonet ' Conc» Ronc.9. et Salm.io cum Suar. Pell. Bonac. Bec. Ricch. et aliis (contra Vasq. Lugo Vill. etc.) RatioquiainTrid.<<dicitur:Sigmj dixer^t sacramenta novae legis. . .gratiam non ponentibus obicem^ non conferre... (7) Man. t. G. pag. io. scu p. 5. ir. 2. c. 4. (8) T. 8. p. 52. ». 2t>. (9) Tr. 2. q. 3. (10) Do »a^r. !D g^^o.c B. jt. 2,n. S2. (li) Sess.V. euii.«. G^ LIB. VI. TRACT. I. DE anathema sit. Nota verbum ponentibus obicem; ergo qui accedit ad sacraraen- tum vivorum cum attritione, quae ex- cludit peccati affectum tam actualem quam habitualem, iam obicem non po- nit, et ideo gratiam recipit, modo ha- beat votum poenitentiae. Id confirma- tur exemplo extremae unctionis, qua infirrao, ut ait s. lacobus, Si in pecca- tis sit remittentur ei; id est (ut sentit d. Th. 1 ) datur robur adversus defe- ctus relictos ex peccatis praeteritis: Sed quia ( deinde addit s. doctor) hoc robur gratia facit., quae secum non com- patitur peccatum, ideo ex consequenti, si invenit peccatum aliquod vel mortale vel veniale^ quoad culpam, tollit ipsum, dummodo non ponatur obex ex parte re- cipientis. Notandum 2. Alia sacramenta dicun- tur transeuntia, a\i3i characteristica, seu characterem impriraentia, ut bapti- sraus, confirmatio etordo; characler e- nira est sign.um spirituale, per quod ho- mo. distinguitur ab aliis. Notandum 3. Alia sacramenta sunt necessaria neces- sitate medii ad s&lutem, saltem in volo implicito, utbaptismus et poenitentia; alia vero tantum necessitate praecepti. An autemsacramentum eucharistiae sit necessariura necessitate medii saltem in voto: Vide de Eucharistia infra num.

4 92. Notandum 4. Sacramenta dicuntur formata, quando in suscipiente obti- nent effectum suum; informia autem, quando sunt quidem valida, sed sine suoeffectu, nempe si quis suscipit ba- ptismura sine dolore de actualibus mor- talibus,recedente autem obice gratiae, sacramentum statim gratiara causat. Hoc certum est de baptismo, ut do- cent comrauniter s. Th. 2 Scotus 3 ex d. Aug. * qui docet: Quod ante datum est, valere incipit^ cum illa fictio veraci con- fessione recesserit. Cont. Tourn.s Sal- raant. 6 et alii passim contra Vasquez. Ratio quia baptismus est medium ne- cessarium ad delendum peccatum ori- (1) 5. f. q. 30. a. 1. (2) 3. p. q. 60. a. 10. (S) Disl. -4. q. S. n. 4.et8. (4) L.l. de bopl.c.l2. (8) De sacram. \a gcnere c. 2. art. 3. sccl. 5. f6) Dc sacram. iii gi-Dcre c. 5. \k 5. n. Bo. (7) L. c. concl. 1. (8) L. c. u. 07. {[i, 1\,h\. SACHAMENTIS IN GENEUE ginale, sed cura non possit araplius re- cipi, neque actualiter neque in voto, quia votum lendit ad id quod potest recipi, ergo necesse est, ut ablato obi- cereviviscat.Id probabiliter extendunl Cont. Tourn. ' item Palud. Sylv. apud Salra. 8 ad sacramenta confirmationis et ordinis, quae iterari nequeunt, et i- deo suscipientes aliter carerent gratia sacramentali tam necessaria confirma- tisad fidem profitendam,etordinatisad sua munia digne exercenda. Idem pro- babiliter extenditCont. Tourn.^ad ma- trimonium et ad extremam unctionem cum s. Th. et s. Bonav. Et idem dicunt Suar. Vill. Lugo Con, de poenitentia 1*5, negant vero de eucharistia contra Cai. Gonzal. Petr. Sot. etc. quorura senten- tiara etiam probabilera vocant Salm.<'. Notandum 5. Sacramenta, ultra gra- tiam sanctificantem animara, conferunt etiam gratiam sacramentalem, scilicet auxilia ad obtinendum finem, ad quem quodlibet sacramentum fuit institutum, uts. Th.'2.Notandum 6. Sacramentao- perantur ex opere operato, vi operis ex- lerni eliciti, id est virtute coniunctio- nis formae cum materia et applicatio- nis utriusque ad suscipientem ex Dei institutione; quare actus ex opere ope- roniis, sive suscipientis sacramentum, licetcausent augmentum gratiae, si ho- mo est in gratia, non tamen causant gratiam, quae a sacramento confertur; ideo hi actus requiruntur tantum, ut dispositiones ad effectum sacramenti recipiendum.

S. Th. '3. 7. Quaestio magna agitatur inter dd. an sacrameuta causent gratiam instru- mentaliter physicevel moraliter. Cont. Tour. i^ cum Vasq. et Lugo tenent cau- sare moraliter, id est, quia movent Deum ad gratiam physice causandam. Ratio quia gratia de se petit produci ef- ficienter a solo Deo, quin opus sit hic miraculum addere, scilicet quod Deus conferat sacramentis de se gratiam cau- (10) An aulem delur sacramentum pocn.leuliae va- lidum et iuforme, idest siue gralia. Alii ncganl, scd cominuuiler ct verius alii aHirmant. Hom. Ap. E\am oidiuaud. n. 4. (U) Ibid. n. iiS. (12) 5. p. p, 02. a. 2. (13) 5. p. q. 62, (.11) Dc sacr.im. c. 5. socl. 3. CoHcl. 2. el 3. CAP. I. DE NATURA SACRAM, NOVAE legis ddb. u. sare. Salmant. tamen ' cum Suar. Val. Pell. etc. tenent causare instrumenla- liter physice: ita ut causae illae natu- rales per potentiam obedientialeni ele- ventur ad effectum supernaturalem, et probant ex illo: Nisi quis renatus fue- rit ex aqua etc. Hoc enim magis decet sacramenta. Utraque sententia est satis probabilis. Consule scholasticos si plu- raquaeris de hac quaestione,cum ipsa nostri non sit instituti. DuBiou II. Quid circa materiam et forinam sacrameDtorum servandam. 8. QuotupUciter sumatur sacramentum. 9. Quae coniunctio requiratur inter formam et materiam. i 0. nde resolutiones. ■J I . Quae mutatio invalidet sacramentum. Fide resolutiones aprid Busemh. h2. An materiae et formae omnium sacramen- torum sint a Christo in specie determinalae. 8. « Suppono, sacramentum duplici- ter sumi: 1 . Per moduni compositi phy- sici in quo res sensibilis et actio (v. g, in baptismo aqua et ablutio; in unctio- ne oleum et unctio) dicitur materia; et quidem oleum et aqua materia remota; actio vero illa, materia proxima: verba autem, aut quod eorum loco ponitur, ut in matrimonio signum consensus, dicuntur forma. 2, Per modumcompo- siti artificiaUs; et tuuc dicta materia et forma, id est, res et verba, simul ha- bent se instar materiae; significatio ve- ro eorum instar formae.

Hic quaeritur de materia et forma, priore sensu. 9. » Resp. 1 , Ut sacramentum sit va- lidum, debet inter materiam et for- mam, v. gr, inter effusionem aquae et pronuutiationem verborum, tanta esse cooiunctio, ut secundum moralem ho- niinum aestimationem, spectata natu- ra cuiuscumque sacramenti, una alte- ram afficiat; hoc est, ut verba censeau- tur cadere in talem rem, et cum ea u- num totale signum constituere. Vide Bon. 2 Suar. Con. etc» Quaeritur, quaenam simultas requi- ratur inter formae prolationem et ma- teriae applicationem. Praeter euchari- feliam quae omnino req-uirit simulta- (1) De sacram. iu geu. c. 2. p. 2. dub. uuic. n.21. (2) D. 1. q. 2. p. 2. (3) De bapt. c. 3. p. 4. dub. uuic. n. 41. (4) Tr. 14. u. 27. (S) De saci. q. 1. ». r>. H. 5. (6) c. 3. q. 2. r. 2. (7) Op. I.l.tr.l6. tem physicam, cura pronomon demon- strativum hoc et hic non possit verifi- cari nisi materia sit praesens, commu» ne est non esse opus simul formam et materiam incipi, nec simul finiri; suf- ficiet enim ut forma proferatur dum applicatur materia , saltem antequam desistatur applicari. Ita Salm. 3 Anacl,* Viva 5 Ronc. 6, Et de hoc videtur non posse dubitari, cum in rituali rom. ia administratione baptismi sic habeatur: Et cum ea (scilicet aqua) suh trina in^ fusione... baptizet.:.. sic dicens: Ego la baptizo in nomine Patris f , fundatpri' mo, et Filii f , fundat secundo, et Spi- ritus f sancti, fundat tertio. Ergo cum aqua nou infundatur in verbo baptizo, non est certe opus ut a principio ma- teria verbis formae aptetur. Quaeritur autem an in aliis sacra- mentis praeter eucharistiam, ut dixi- mus, sufficiat simultas moralis, ita ut satis sit formam incipere statim post applicationem materiae. Negat Caiet. ' qui loquens de baptismo, requirit ad validitatem sacramenti quod verba in- choealur priusquamablutio perficiatur veleconverso, et hoc videtur indicare etiam Scotus apud Suarez ». Sed com- muniter affirmant Suar. 9 qui senten- liam Gai. omnino refellit, Lugoi^qui il- lam improbabilem vocat, Holz." Con- tinuat.