De animalibus (page 12)
Curatur autem sic quod pili circumstantes primo abradantur, et deinde locus scarificetur, ut sanguis coagulatus inde exeat, providendo ne nervus cruris scarificatione laedatur: et si attactus novus est, post scarificationem gallus per medium dorsi fissus vivus palpitans cum omnibus interioribus calidus desuper ligetur. Siautem diutius attactus ı sine medicamento duravit, aceipiantur radices filicis et bene tritae cum modico melle vel butiro calefacto apponantur vel radices alteae prius in aqua coctae donec mollescant, cum pauco aliquo unguento vel pinguedine contritae apponantur per modum emplastri: vel duo coclearia sagiminis accipiantur et tria fuliginis et mellis et unum salis, 2 et aliquantulum aceti vel de fecibus antiquae cervisiae et unus mani- pulus stuparum canabi vel lini, et haec omnia bene contrita super- ligentur calefacta per modum emplastri semel in die donec dolor re- cedat, et circa attactum fiant cum tenui et curvo cauterio parvae et longae cocturae quibus nervus non laedatur: et postea cutis laesa cum lardo spisso non multum calido superligato curetur. Si autem corium propter emplastra calida nimis ruptum fuerit, curetur unguento pentamyron dicto quod fieri ante docuimus.
Equus etiam aliquando per frigidissimam et glacialem aquam
[9
0
B)
transiens ultra genua infrigidatur in nervis poblitis et cruris: et si 30
immediate postquam de aqua exierit, infrigidatur, propter contractionem et rigiditatem nervorum inflexibiliores nervi efficiuntur, et sohtam amittit velocitatem donec per calorem iterum nervi relaxentur: propter quod equi adaquandi in hyeme parum in aquam sunt inducendi et in
aestate multum. 35
Fiunt etiam quaedam posteriorum crurium et pedum laesiones quas quidam mulas vocant in tempore frigido factae, quando equus diu via difficili et cenulenta via pergens, multum laboraverit et postea cenulentis et madidis pedibus in loco ubi parum straminis est
vel nichil, ad praesepe super nudam terram vel lapidem tota nocte 4
frigido steterit tempore: tunce enim primo ex calore motus si equus
24 cauterio fiant del m 2 fiant BP 28 docuimus cf. p. 1394, 38 34 adaquandi P edd. adequ. C.
or
10
1
[318
2
o
25
30
39
40
iuvenis est infra aetatem sex annorum, humores ad posteriores pedes descendunt et per frigus sequens ibidem coagulantur, et aliquando generant inflationes a pede usque a‹d› genu. Aliquando etiam seis- surae fiunt ac si crus sit scarificatum. Aliquando autem dum est in prineipio haec infirmitas sine inflatione est, sed horripilatione cognosci- tur, quia pili pedis et cruris in modum setarum poreci eriguntur. Aceidit autem maxime in hyeme, et aliquando in vere praecipue eirca principium, et raro in aestate. Aliquando etiam evenit in autumno praecipue circa finem.
Est autem cura huius aegritudinis quod pilis abrasis inter un- gulam sic scarificetur locus, quod solummodo cutis incidatur ne nervi vel arteriae laedantur. Ante scarificationem vero oportet diu crura et pedes aqua tepida foveri ut humores attenuentur: et postea acci- piantur duae mensurae calcis vivae et duae salis et duae subtilissimae farinae siliginis et tres fuliginis et cum aceto vel vino conterantur, et emplastrum inde factum aliquantulum calidum super locum doloris ligetur.
Si autem haec infirmitas per aliquod tempus inveterata fuerit, tune oportet pedem retro super iuncturam secari ut humor exeat, sicut exit gummi ex arbore viscosus et coagulatus. Oportet etiam ut corium versus genu findatur ita quod cum acuto ligno per modum subulae facto nervus qui ibi invenitur et ad modum grani ordei factus est, sursum elevetur et aliquantulum foris extrahatur, et illo extracto absinthium vel apium vel radices apii cum veteri anxungia in subti- lissima stupa canabi vel lini bene contrita et mundata immixta desuper emplastrentur et inflaturae et venae tibiarum infra crus et extra omnes per modum minutionis aperiantur.
Aliquando laeditur equus ligno vel lapide vel alia re dura retro in pede infra ungulam sive sotularem sine tibiae inflatione et cre- pando finditur et humor fetidus emanat, eo quod omnis dolor reuma provocat: et ideo inferiora sie reumatizantia et frigido et calido in- digent adiutorio. Curatur autem haec infirmitas sic quod unum coclear mellis aceipiatur et tria iuliginis et aliquantae telae aranearum et urticarum symae quae suntcirca stipitem et bene conterantur, et postea emplastrum inde factum calidum alligetur, donec cesset reumatis fluxus. Ad idem etiam curandum pulvis atramenti et duo vitella ovorum et duo porri cum foliis simul terantur vel quatuor partes subtilissimi nitri et quatuor atramenti commixta cum veteri anxungia simul liquefiant et calida pedi alligentur: vel calida stercora hominis vel canis qui per unum vel plures dies ante sicca esca pastus fuerit ut pane fru- menti vel ordei et ossibus semel in die et haec per tres dies alligentur
3 usque ad ?P usque a C.
90
fol. 3730
9
92
et locus laesus ab humectatione eustodiatur. Quidam autem in ceura istius infirmitatis parumper ungulam findunt et corium ex utraque parte infra divisionem ungulae ut noxius humor possit exire.
Aegritudo quae infundatura vocatur, accidit equo ex comestione multae annonae quando nimis festinanter ducitur, et postea statim 5 cum nimia siti vel desiderio nimis biberit antequam esca sua bene sit digesta. Digesta autem esse esca cognoseitur si minxerit atque egesserit. Accidit etiam si post magnum laborem de pura et bona annona vel alia esca cum magna fame et ventre vacuo non potatus equus multa grana annonae parumper cum dentibus fracta cum suo 10 cortice vel palea transglueiat: propter quod ut superius diximus qui- dam post magnum laborem ante equos suos paulatim ter vel quater proiciendo spargunt et sie paulatim plus addunt: et post magnum laborem si equus calidus sit, illico multum bibere non permittunt, sed equum etiam cooperiunt ne subito infrigidetur quia ex omnibus hiis equi saepe infunduntur: post tales enim labores cibus et potus eitius accepta cum humoribus miscentur et praecipue cum sanguine quia calor motus attrahit et praecipue in equo amplas venas habente et carnem spongiosam, et sic ad pedes descendit et infusionem facit. Si autem inter corium et carnem fluxerint, pruritum facient: et ideo caveri 20 oportet ne statim post magna bibant exereitia nisi prius spatio unius horae quieverlnt.
Signa autem infusionis sive infundaturae sunt ista: quando vadit, vadit titubando sicut si super ardentes carbones ambulet, et quando stat, tremunt pedes ipsius, nec stat membris extensis, sed quasi con- 35 tractis, et cupit iacere continue, et non poterit propter gravedinem posteriora a terra erigere ac si freno anterius retrahatur, et super genua quasi cadit posteriora.
Curatur autem per hunc modum. Si infusio eodem die facta {uerit, herba ganda qua tinetores utuntur bene teratur et de illa plena 30 scutella cum aliquanta aqua equo ad transgluciendum detur. Idem etiam facit tormentilla herba omni animali infirmo si trita detur ad transgluciendum cum aliqua aqua. Et si in secunda die curatus non fuerit, tunc sanguis colli tantum extrahatur, quousque prae debilitate stare non possit: et dum sanguis currit, in aqua frigida ultra genua 3 per spatium unius horae stare permittatur et postea per duos dies mane et sero in frigida aqua usque ad ventrem stare permittatur per spatium trium horarum et non sinatur per hos dies potare vel anno- nam comedere, sed stramen vel fenum bene humectatum comedat atque in frigido loco stet et in quarto die furfures tritici cum aqua 40 tepida commisceantur et equo dentur ad sorbendum, et illis gustatis
1
B)
14 ylico C 18 ante amplas del. lax m. 1 27 post terra del. re- pellere m. 1 30 ganda c‘. Alb. de veget. VI 352.
or
15
2
(=)
25
3
oO
3
[210
40
paulatim detur ei bibere: et si per hoc usque in tertium vel quartum diem non curatur, trahatur ei sanguis de utrisque tymporibus inter oculum et mandibulam, caputque eius capistro ligetur dum sanguis exit: deinde per subsequentes dies fiat eidem modo praedicto. Ad idem autem accipiatur favilla de stramine ordei et fabarum iacta et ex illa fiat non fortis lexivia et cum illa cinis ligni vel favilla com- misceatur donec mediocriter spissum fiat: deinde graciles ligaturae de feno vel de stramine fiant et circulariter in lexiviam factam intinctae eirca crura stricte ligentur ab ungula usque ad genu continue quod unus eirculus alium contingat ita quod per modum spirarum totum crus involvatur:! et etiam dum ligantur crura, aliquid de supradicto lexivio inter ligaturas super tibias aliquid superponatur: et postquam infunda- tura sive infusio descenderit, ungula ante extenuetur et venae aperi- antur et sanguis exire permittatur.
Est autem infirmitas in equo quam quidam curvam vocant eo quod eurve crus inflectit et impedit flexibilitatem. Est autem inilatio in tibia iuxta iuncturam post ‚vel ante supra genu jacta, ex concus- sione vel impactione alicuius duri facta. Curatur autem sic quod pili abradantur et per totam inilagturam multis et profundis ietibus scari- ficetur, et hoc caute ne nervus vel iunctura laedatur et deinde cum viridi baculo corili valde fricetur: postea cum ferro curvo corium quod est super curvam, fortiter elevetur immisso gracili et forti filo amedio inflaturae usque deorsum ubi desinit, et cum acutissimo ferro rotun- dum fiat foramen unum vel plura per quae humor concussus exire valeat:! et deinde forti sapone addito sale modico, fortiter fricetur et tune eurabitur.
Et haec de cura equorum dicta sint a nobis.
Ea etiam quae equi sunt, sunt in medieinam homini: quoniam
sudor equi mixtus cum vino potatus a muliere praegnante, proicit fetum. Pilus autem colli equi qui iuba equi vocatur, si praeci- datur, aufert ab equo desiderium coitus. Sudor etiam equi in- flat .faciem et inducit squinanciam et sudorem fetidum. Equa si sentiat fumum candelae vel crueibuli exstincti, aborciet: et hoc similiter provenit quibusdam praegnantibus. Stercus equinum si cum aceto temperatum emplastretur, stringit iluxum sanguinis sive sit combustum sive incombustum: et si fluxus recens sit, etiam odoratum stercus equi stringit eum. Si cultelli vel gladii calefacti in sudore equi ponantur et illum humorem sibi imbiberint, toxicati
'sunt ita quod quidquid vulnerat, continue sanguinat donec moritur.
Si mulier aliqua non conceperit et illi lac equinum ignorante ea da- tum fuerit ad bibendum et postea statim vir eius cum ea coierit, fre- quenter coneipit. Dieitur etiam quod si pilus ad hostium domus
15 Est au au ©.
95
fol. 374r
9
95
96
ponatur, non permittit cinifes in domum illam ingredi per hostium. Dentes equi masculi sub capite vel super caput stertentis in sommo positi prohibent ne stertat. Dentes pulli equini anniculi suspensi super puerum cui dentes cadunt, facient egressum festinum et indo- lorosum. Equa praegnans si super vestigia lupi incesserit, irascetur. 5 Dieitur etiam quod equus si diu vestigia lupi vel leonis sequatur, ob- dormiunt et stupescunt pedes eius ita quod moveri non potest.
39.| Equicervus || est duorum generum: quidam enim est de quo plura diximus in praehabitis, quem nos lingua Germana elent vocamus. | Solinus autem dieit equicervum esse animal ÖOrientis et ı0 Graeciae quod habet cornua mas non femina et iubas habet per collum descendentes usque post scapulas et barbam habet sub mento et soleas sieut equus et corpus ad cervi quantitatem. ||
40. | Eale sicut idem testatur Solinus bestia est ut equus, cau- dam habens similem elefantis caudae, colore nigra, maxillas habens ı; ut aper, cornua habens longiora quam sit cubitus. Ad obsequium ceuiuslibet vecturae commoda esse dieuntur cornua quia non rigent, sed moventur a radicibus sicut membrum a iunctura sua: et ideo cum pugnat aliquando protendit unum et alterum replicat, ut si unum re- tundatur vel laedatur, succedat alterum ad deiensionem: et hoc animal 20 est aquaticum et gaudet aquis fluminum. ||
41.| Enychyros animal est Orientis ad magnitudinem tauri et est simile aliquantulum tauro, sed sunt in eo longi crines descendentes ad duas spatularum partes et hii molliores et breviores sunt pilis equinis. Color autem corporis eius est inter nigrum et ruflum magis 35 ad nigredinem declinans. Pili autem eius in aliis membris lanae as- similantur. Vox animalis huius est velut vox tauri et cornua eius multum ad interius inflexa et ad pugnandum habilia. Pili autem irontis irsutam faciunt frontem dependentes hinc et inde super oculos, et caret dentibus superioribus sicut taurus et crura eius sunt rari pili. 30 In pedibus autem habet sotulares corneos sicut equus: et cauda eius est brevis respectu corporis sui! et cavat terram pede sicut equus: corium habet durum et patiens ictus, carnem dulcem et convenientem: et ideo venatores ipsum persequuntur: et dum fugit venatorem, ali- quando subsistit et pugnat quando lassatur in fuga: et tunc stercus 3; per quatuor passus eicit, quia fluxum cum magna ventositate patitur ex timore. Praeter hoc autem etiam naturaliter est multi stercoris.
8 Thom. (10 Solin. — tragelaphus 19,19 cf. Isid. XII 1, 20; Arist. Zıß 1 p. 498 b 31 egs. [Vinc. 18, 55]. 9 Alb. IT 22—Alces alces L.
14 Thom. (Solin. 52,35; 17 Jacob. 1102,48) [Vinc. 19, 37] Rhinoceros bicornis L.
22 Thom. (Arist. 6vaoos ?) [bonacus Vinc. 19, 53] Poephagus gruniens L.
3 post equini del. poiti m. 1 4 ante egressum del.ingres m. 1 17 post dicuntur del. ista bestia m. 1.
a
1
o
15
20
2
3
d
o
[es] [371
Et est mirabile quia cum appropinquat tempus partus huius animalis, multa eiusdem speeciei animalia circa parientem adunantur et egerentia multum, singula stercora aggregant ad instar muri circa parientem. ||
9742. Emptra ut quidam dicunt animal est parvulum in Germania, et est animal cuius mas et femina simul cibos congregant in aestate quibus vivant in hyeme: et hos cibos per cumulos in terra recondunt: et naturaliter femina in sumendis cibis prodiga est et avida: mas autem e contra parcus et ideo cibi aviditate ab antro ciborum reconditorum eicit feminam, et aditum: obstruit nec eam ingredi permittit. Illa autem de contra retro aditum occultum parat et cibos vorando prodige consumit. Congregant autem cibos feni et ideo in vere femina pinguis et mas macie consumptus egrediuntur. Hoc animal est quod murem montanum vocant nec invenitur nisi in montibus, et est maior mus qui visus est in terra nostra.
43. | Ericius et erinacius et cyrogrillus sunt idem animal. Totum autem hoc animal est spinosum quia frigiditate complexionis viscosas et multas habet superiluitates quae in spinas convertuntur. Est autem habitans in cavernis praesagum animal ventorum et ventos timens: propter quod duo vel quatuor facit in antro [hJostia et ubicumque praecognoverit ventum spiraturum, se convertit ad plagam oppositam et claudit hostium per quod venit ventus: Inter quadrupedia vero habet hoc proprium quod testiculos intus habet super renes sicut avis, et ideo est velocis coitus, et duos anos ad stercus eiciendum solus dieitur habere. Caro autem eius dicitur esse desiccativa et disso- lutiva et confortans stomachum, et ventrem solvit et urinam provocat. Utilis autem est hiis qui ad lepram elefanticam sunt dispositi.
| Yrieius etiam quando antequam urinam faciat agitatur, per redundantiam urinae ita inficitur quod etiamsi evadat venatorem, spinae computresceunt: et ideo a peritis post urinae proiectionem agitatur. Est autem yrieius pinguis porcelli modum exprimens quando excoriatur. Cinis autem combusti ericii cum spinis, si pici commi- sceatur, eicatricibus pilos reddit. | Coit autem ericius stans cum femina et erectus propter spinas || sicut in antehabitis naturis animalium diximus.
Dieitur autem hoc animal esse ad multa medicinale. Caro enim eius valde est dissolutiva. Si autem siccetur caro eius et bibatur cum oximelle, valet contra ydropem carnosam et contra tumidam et contra citrinam et contra paralisim et dolores renum et contra fluxum hu- morum ad viscera. Epar eius desiccatum ad solem calidum super
4 Eniptra? Thom. (5 lib. rer.) [Vinc. 19, 54] Marmota marmota L.
15 Thom. erinacius (15 Glosa 16 Exrperim. 19 Ambros.VI 4, 20: 20 Plin. 8,133 cf. Arnold II 4,23b ex Jorach; Isid. XII 3,7 Jacob. 1113, 31; 27 lib. rer.) [Vinc. 19,59] Erinaceus europaeus L. vid. ind.
32 Alb. IV 53 egs.
9
@
fol. 374V
9
®
s
99
100
fol. 375r