De animalibus (page 13)

testam confert sicut et caro eius ad ptisim et dolores renum: et si fiat ex eo emplastrum, valet contra contractum nervorum et dolorem provenientem in ventre ex ventositate grossa et contra difficultatem digestionis. Valet autem contra ea quae diximus comestus assus calidus a patiente comestus. Hericius salsus bullitus in aqua donec separetur ab eo pinguedo, si cum eius adipe inungatur virga et ponatur in domo vel camera vel lecto, congregantur ad eam pulices. Si fiat ex jelle collirium et mittatur in oculos, valet contra lepram. Et si ex renibus eius sumatur pondus unius unciae a patiente difficultatem urinae, cum aqua cicerum nigrorum, dissolvit statim et dissinteriam et tussim. Assiduitas autem comestionis eius, generat guttationem urinae, et est optimum contra ventum puerorum, et contra eos qui mingunt in lectis.

Dieitur etiam, quod oculus eius dexter frixus ad pondus unciae assatus cum oleo alnulae si ponatur in vase aereo rubeo, deinde colliriatur ex eo qui videre voluerit de nocte, nichil occultabitur ei in tenebris quin videat sicut de die. Sinister vero oculus frixus positus in vasculo infert somnum homini quando cum summitate stili ex eo in aurem eius miittitur.

Hyrieius autem qui montanus sive marinus vocatur, si COM- buratur, purgat materiam subtilem et attenuat. Quidam etiam utuntur eo in ulceribus quibus superveniunt carnes pessimae. Corium autem ericii silvestris combustum cum mixtum cum pice liquida, si confricetur cum eo allopieia, curatur. Hericius etiam combustus tritus curat fistulam si imponatur in eam. Sanguis eius mixtus cum melle si ex eo fiat gargarismus cum aqua calida, removet grossitiem vocis et raucedinem. Sanguis autem eius ex decollatione sumptus cum tan- tumdem olei mixtus, si inungatur cum eo corpus viri ignorantis, ligatur ab omnibus mulieribus usque ad mensem: et si abscidatur caro eius absque decollatione, deinde suspendatur super bestiam vel super ho- minem ceuius minctura difficilis est, statim minget.

Hericius montanus melior est domestico et habet spinas in mo- dum acuum et consimilis est in cura. Melioris etiam est comestionis et magis iuvat stomachum, et fortior est super mollificatione ventris, et ad inducendam urinam. Omnis ericius combustus positus super plagam habentem carnem superfluam removet carnis superfluitatem. Allopiciae etiam est medieina. Sumatur cinis ericiorum marinorum et ex gallis rubeis et amygdalis amaris et quantum est hoc totum, pro media parte sumatur de stercore ‹ muris et teratur hoc totum cum aceto multum et supponatur loco allopiciae et curat eam: et tanti iuvamenti est si sumatur de cinere aut de cinere corii eius aut de ceinere capitis eius aut de cinere interiorum eius cum sepo ursi. Jam enim incipiet humor recurrere absque labore postquam inde fricatur

8 eolligium? € 19 Hyrieius marinus = Echinus esculentus L.

Bu

[8 [dt

30

locus donec rubescat. Hericius etiam marinus permixtus cum medi- cinis scabiei confirmat eas in suo effectu. | Plinius autem narrat quod et vulgare est quod ericius uvam vel poma portat involvens se in ea et infixa spinis defert secum. Dicit etiam quod cum timet involvendo se intra sua arma recipit: sed cum in aqua calida ponitur, delectatus aqua membra relaxat et ad propriam se formam convertit. |)

44.| Erminium || quod quidam ermelinum vocant | animal est 101 parvulum figurae mustelarum, hyeme candens ad instar nivis, aestate autem fulvum sicut mustela: candet tamen semper in ventre etin ex- tremitate caudae nigerrimum est: mures insequitur et aves et carnibus vescitur, et pellibus eius decorantur hii qui in vestitu gloriantur. |] 45.| Falenam dicunt animal Libiae in desertis agens superbis et se contra ipsum erigentibus hominibus infestum et decerpens eos cum vicerit, et humiliatis coram se hominibus parcens et eos evadere aliquando permittens.|| 46.| Furonem vel furunculum Gallici furettum vocant, et est animal parvum. maius mustela inter album et buxeum habens co- lorem. Est autem ferum et audax, cuniculos de antris in retia ex- pellens, omnibus animalibus infestum aut propter iram ut dicunt 20 quidam, aut propter sanguinem quem bibit, licet carnes non comedat. Partu est fecundum, septem vel novem aliquando simul edens partus: prostratum coire dicitur: femina tempore luxuriae mare carens tumeseit et moritur, quadraginta diebus impraegnatur. Partus XXXta diebus manet non videns et cum aetatem LXX ta dierum impleverit, venatur. || 25 Est autem hoc animal medieinale ut dicunt. Virga enim 102 furonis masculi magnae utilitatis est eis qui patiuntur in vesica et eis qui guttatim et cum difficultate mingunt, si teratur ex eo uncia et misceatur cum modico gari et potetur. Si hoc ani- mal momorderit aliquem et locus morsus sit subnigri coloris, et so augeatur in eo dolor, cura illius est ut potetur vinum purum et ponatur in hora una emplastrum super morsum ex cepis tritis et alliis tritis. Melius tamen est ut fiat emplastrum ex akl)iis et foliis ficus et cimino tritis. Fel eius si potetur perimit nisi potanti per medicinam subveniatur. Furonis autem cerebrum cum aceto frixum et bibitum, 35 eurare dieitur morbum caducum. Si ex sanguine eius apostema post aurem proveniens inungatur, confert. Medulla eius combusta si cinis eius sumatur cum cera liquefacta cum oleo lilii, confert ad idem. 47.| Furioz autem animal est Arabice sie vocatum et est in- 108

a

1

o

1

or

7 Thom. [Vinc. 19, 55J). Mustela erminea L.

12 Thom. [Vinc. 19, 56]. Mungos ichneumon L.

16 Thom. [Vine. 19,57]. Mustela furo L.

38 Thom. (alkovoos Arist. Zıe 2 p. 540 a 10) [Vinc. 19, 57].

35 ante apostema del. cera m 1.

104

temperatissimae comestionis ita ut propter cibum saepe incurrat periculum, et est parvae vitae propter excessum suae corruptionis. Est autem ferventissimum in coitu ita quod in feminam grassare vi- deatur: et cum coitum perficere non poterit, clamat: coitum autem ex- ercet prostratum super feminam more hominum siceut et simyarum genus.|| 5

48. | Feles bestiam Plinius dieit in antris habitantem quantitate parvam, malicia et dolis maximam: stercus ex antro proicit et humo operit ne deprehendi possit indicio stercoris eius habitatio. Bestias autem in quas potest tractu gravi et doloso corporis insidians ubi apte locatas videt insilit et interficit et devorat. || 10

49.) Fingae ut PPlinius dieit animalia sunt Ethiopiae fusei coloris, mamillas geminas in pectore habentes sicut homo, nee fera multum quae domari non possint nec etiam ita mansueta ut nocentibus non noceant. Pacem enim habent cum pacem secum habentibus. ||

50.| Glis animal est notum et estcolore varium in dorso griseum 15 et in ventre album, brevioris pili et tenerioris corii quamid quod vere varium vocatur. Animal autem est de genere muris, suco pomorum vescitur, in silvis vagatur, hyeme tota dormit et aestate evigilat etin dormiendo pingueseit: || et ideo versus Boemiam et Carinthiam in autumno rustici in silvis cellaria parant et in hiis se collocant ista 20 animalia in numero permaximo et in eis ad esum hominum colligun- tur. | Est autem contra paralisim valens eius arvina, ut dieit Plinius. |]

51.| Gali est animal quod muribus vescitur propter quod etiam cum serpentibus qui etiam mures comedunt pugnat et cum vicerit eos devorat et postea rutam comedit contra venenum. Hoc animal cavernis habitat et ad Meridiem et ad Aquilonem [hJostia parat ut unde- cumque ventus veniat, tutum sit contra ventum. ||

52.| Genetha bestia est paulo minor vulpecula, colorem habet inter nigrum et croceum maculis nigris interpositis: mansueta est si non lacessitur iniuriis, super rivos aquarum cibum quaerens. || 30

53. | Guesseles velroserulae vulgariter vocantur mures quidam, quorum stereus habet musci odorem: et hunc odorem habet etiam pellis muris. Est autem hie mus in dorso fulvus et in ventre albus, in pratis habitans et super rivos et aliquando in domibus si prata eis viridantia adiacentia sint. Hoc animal stercus suum in unum congerit 35 quasi iuvamenti aliquid sciat in ipso.

tD a

6 Thom. (Plin. 10,202). Felis ocreata domestica Briss. ;

11 Thom. (Plin. 8,72 sphingae) cf. Isid. XII 2, 32. Cercopithecus diana Erzl?

15 Thom. (lib. rer. 21 Isid. XII 3, 6; 22 Plin. 30, 86) [Vinc. 19, 131] Glis glis Schreb.

23 Thom. (Arist. Zu 1 p. 609 b 29 yaAn) [Vine. 19, 58] Mustela putorius L.

28 Thom. [Vince. 19,58]. Genetta genetta L.

31 Thom. [Vine. 19,103 Rosurella]. Crocidura russulus Herm,

lib. XXIT tract. 2 cap. 1. 1405

54. Ibex est animal de genere capri colore fulvum in Alpibus 105 Alemaniae habundans, quantitate maius magno hyrco, | vastis valde cornibus capite honustis, ita ut cadens de rupibus totum corpus corni- bus excipiat, || scandens valde rupes et cum ulterius scandere ante

5 venatorem non valet, aliquando redit et venatorem deicere nititur: sed peritus venator cruribus divaricatis dorso eius insilit et cornua manibus apprehendit et sic aliquando de rupe depositus evadit. De hoc autem animali multa in praehabitis dieta sunt.

55.| Ibrida animal est quadrupes bigenerum sive ex duobus

ıo natum, apro videlicet silvestri et porca domestica sicut et tyturus nascitur ex ove femina et hirco; e contra autem musino ex capra et ariete:||quae enim animalia idem tempus habent impraegnationis et aequalitatem uteri et non multum distant in figura, commiscentur sicut in antehabitis diximus.

15 56. | Istrix est animal quod vulgariter porcus spinosus vocatur, et est de genere ericii et habitat iuxta marina et aliquando in mon- tibus: valet enim et in terra et in montibus. Latet autem aestate et de cavernis prodit hyeme e contrario multis animalibus: et est gravis irae in dorso longas habens spinas quas ad libitum aliquando in

20 canes et in homines iaculatur. |)

57.| Tena animal est ad quantitatem lupi fere, in sepulcris mor- 106 tuorum frequenter habitans: stabula autem libenter sequitur equorum: auditu frequenti discit et nominat homines et canes et vocatuls] deceptos oceidit et devorat: vomitus etiam singuleiendo ut homines

›; aliquando mentitur. Dieitur quod canes venatici umbra eius contacti latratum perdunt. Dicitur etiam quod colorem variat ad libitum. Di- ceunt etiam quidam quod omne animal quoa lustraverit, haeret vestigio ipsius. Gemmariorum etiam artifices narrant hanc bestiam in oculis vel verius in ironte gestare lapidem pretiosum. In collo autem huius

go animalis pili sunt sicut in collo equi. Dicunt quidam quod ita rigent sibi spondilia quod collum flectere nequit, nisi toto rotato corpore. lorach etiam dieit quod aliquando est mas et aliquando femina et quod in cauda virus colligit. || Sed iste Iorach frequenter mentitur.

Leonum tria sunt genera, breves scilicet multum hirsuti

ss in collo, et hii sunt imbecilles: et graciles de leopardis quasi com- positi, et hii sunt timidi: et sunt longi et hii fortes. ||

2 Thom. [Vine. 19,59 (18,32)] 8 Alb. XXII 38 Capra ibex L. 9 Thom. hibrida cf. Isid. XIT 1,61. 15 Thom. (15 Solin. 30, 28 hystrix Plin. 8, 125) Isid. XII 2,35. Hystrix - eristata L. 21 Thom. (Plin. 8,105 hyaena Solin. 27,23 22 Jacob 1102, 51 Arist. Zı9 59.594 a 31 egs. 32 Arnold. IT4, 22 d) [Vinc. 19, 61]. Hyaena hyaena L. 34 Thom. (35 Isid. XII 2,4 ex Solin. 17, 13).

5 non sup. lin. m. 2 10 tyturus = zirvoos. Beitr. XVI. Albertus Magnus de animalibus ed. H. Stadler. 39

107

108

fol. 376r

| Est autem animal magnis gaudens et liberalibus: propter quod rex dicitur ferarum: et quia communicativum est praedae, ideo in- dignatur providere in crastinum et abhorret iterum redire ad sui cibi reliquias, sed permittit accipi a quocumque et maxime ab homine quem etiam non perimit nisi in magna fame quando alium non invenit 5 cibum. Obviantes autem et provocantes discerpit et prostratis et veniam petentibus aliquando pareit: et cum raro formidet, scorpionem mirabiliter fugit et abhorret. Album etiam gallum multum timere dieitur: et quando domitus est, catuli percussione diseiplinatur. Cibo etiam superimpletus praecipue si currendum in fuga praesumserit, 10 inmissis per os unguibus eieit, cibum etiam secundum nisi primus digestus sit, vix acecipit.

| Dieunt Plinius et Solinus quod aliquando in pede vel ore in- fixum et impediens aliquid habens, blanditur homini occurrenti ut impediens extrahat, et quaerenti efugium, claudit vias nisi hoc per- 15 ficiat. Dicunt etiam leaenam esse in concupiscentia coitus et leonem non multum potentem coire propter nimium calorem: et ideo leaenam adulterari a pardo et hoc odore percipere leonem: sed illa priusquam ad leonem redeat, se lavat aquis vivis et sic odorem adulterii deponit: sed hoc ego puto esse falsum. In blandimento caudam habet immo- 20 bilem: in ira autem primo cauda percutit terram et postea dorsum et tunc insilit, et in ira calore consumitur intra seipsum. Cor tamen eius praecipue calet inter membra.

| Leo proportione corporis sui fortiora et maiora et duriora habet ossa ceteris animalibus: propter quod collisa emicant ignem. Nec 25 habet medullam nisi in cruribus et focilibus. Infestum habet onagrum et hunc ex odio venatur.

| Dieitur etiam quasi continue febricitare de quartana. || Sed hoc pro certo falsum est, quia natura nullum animal facit nisi aequalitatem habet complexionis suae speciei debitam, et in illa est sanum. | In- 50 firmus autem aliquando, venatur symiam et cibatus ea sanatur: po- tatus etiam sanguine canis sanatur aliquando. Adeps eius calidior est omnium animalium adipibus et perunctus eo, fugat omne animal et etiam serpentes. Os colli sive spondiles continui sunt et caro dura sicut tota sit nervus: et ideo retro aspicere non potest. Interiora autem eius sunt sicut canis et etiam dentes nisi quod maiores sunt, exteriora vero sicut cati, et cum per lapidosa graditur, intrahit ungues et parecit eis quasi suis armis. ||

| Caro leonis calidior est canina et cum hoc sicea: valet autem in cibo paralitieis, et quia tarde digeritur, generat 7 in cibo ventositates 40

w

5

4 Thom. (4 lib. rer. 8 Jacob.? 9 Solin. 27, 14 egs. Plin. 8,46 13 Plin. 8,56 Solin.? 16 Plin. 8,42 20 Solin.? Plin. 8,49 24 Plin. 11,214 25 Erperim. 30-31 Ambros. VI 4,26 34 lib. rer. 35 Arist. Zuy 149.674 a 25 37 Solin. 27,19) medieinae er Isaac diaet. partie. fol. 135v et Razis [Vinc. 19, 56—75].

a

10

30

35

40

et tortiones. Vestes in corio eius devolutae, securae sunt a tinea. Corium etiam eius cum corio lupi positum, depilat ipsum et similiter alia coria. Si suffumigatio ex sepo eius circa aquam fiat vel ex ea aliquid in-aquam veniat, prohibet lupos ne bibant eam. Si sepo eius cum alliis trito ita quod odorem allii vincat, corpus aliquod perunga- tur, numquam lupi accedent ad ipsum. Si cum sepo eius liquefacto eireuitus ovium inungatur, numquam accedent ad eum lupi nec anima- lia rapacia. Si dens leonis qui caninus vocatur, collo pueri suspen- datur antequam cadant dentes et in ortu dentium secundorum, se- curum reddet a dolore dentium. Sepum leonis permixtum unguentis aliis delet maculas in homine. Sanguis eius confricatus super can- crum, curat eum. Fel leonis potatum parum curat ietericiam. Epar eius in vino positum et bibitum, dolorem aufert epatis. Cerebrum eius acceptum inducit amentiam. Instillatum autem auri cum oleo aliquo acuto, valet contra surditatem. Testiculus eius tritus. cum rosis datus, sterilitatem inducit in potu acceptus: similiter facit comestus assus vel crudus. Stercus eius in vino potatum, facit abhorrere vinum.