De animalibus
Albertus MagnusDe animalibus0Saeculo XIII Albertus Magnus De animalibus liber XXII de naturis animalium Saeculo XIII
editio: Münster 1. W. 1920, Aschendorffsche Verlagsbuchhandlung; Hermann Stadler recensuit fons: archive.org
Liber XXI Liber XXIII
[recensere]
I- De homine. 1- De coitu hominum ordinato ad generationem.
II- Tractatus secundus de quadrupedibus. 1- De natura et moribus quadrupedum in communi.
I- De homine.
[recensere]
1- De coitu hominum ordinato ad generationem.
[recensere]
Nos tamen adhuc sub alterius libri principio specialiter secun- 1 dum ordinem nostri alfabeti quasdam sub nonıinibus propriis ponemus naturas. Quamvis enim hunce modum non proprium phylosophiae
ı0 supra esse dixerimus eo quod in eo saepe eadem reiterare oportet, tamen quia sapientibus et insipientibus nos esse recognoscimus debi- tores, et ea quae particulariter de particularibus narrantur, rusticam melius instruant contionem, talem in fine nostro libro tractatum appo- nemus, incipientes ab hiis quae singulis literis in principio praeno- tantur animalibus.
Incipiemus autem a perfectiorum ordine. Et quia perfectior inter omnes est homo, tractabimus primo de ipso assignantes pro- prietates quae conveniunt ei communes et proprias, quarum licet as- signaverimus causas in praehabitis, tamen hic summatim recolligemus 20 absque causae indagatione.
Generatio igitur hominis universaliter est per coitum in quo virtutes sexuum permiscentur, et ex spermate viri quod est sicut ope- rator et factor, et ex spermate sive gutta muliebri et sanguine men- struo quae sunt sicut materia. | Creator enim sicut in libro de Coitu
25 dieit Constantinus Cassinensis volens animalium genus firmiter ac stabiliter permanere, et non perire, per coitum illud ac per genera- tionem disposuit renovari, ut renovatum non ex toto haberet interitum. ||
| Ideoque sicut idem Constantinus in consequentibus eiusdem 2 libri dieit, complevit animalibus naturalia membra quae huic apta
jet a
24 Const. African. de coitu p. 299
1 secundus m. 1 (del.) quartus m. 2 11 nos sup. lin. m. 3 pro n non B 14 ante ab del. ea m. 1 21 est m. 2 BP ex m.1 27 ante disposuit del. ille ac per generationem m. 1.
fol. 35w
forent operi, et propterea eis tam ammirabilem virtutem delectationis inseruit. Nam si animalia coitum abhorrerent || cum hoc quod gra- vantur praegnantia et dolent parientia et occupantur sollieitudine partus nutrientia, | animalium genus pro certo periret. ||
Quia autem omnia haec primo derivantur ab anima, ideo idem in eodemdiecitin coitu tria esse necessaria, appetitus videlicet ymaginativus, et spiritus, et humor: et hiis quartum addit Avicenna ventositatem. Et horum quidem | appetitus, ut dieit Constantinus, est ab epate, spiritus autem a corde et humor a cerebro || praecipue, sed est communiter a toto corpore. Ventositas autem est a calore humidum in ventosi- tatem resolvente et ad membra genitalia dirigente.
Licet autem haec communiter de generatione animalium. dieta sint, in homine tamen maxime sunt cuius natura dignior et, com- plexio nobilior: et ideo coitus est cum maiore quam in aliis anima- libus delectatione: et agit in coitu hominis forma sexus apprehensa, ita quod ymago mulieris amabilis agit in viro prae oculis cordis posita et ymago apprehensa viri desiderati agit in muliere coitus concu- piscentiam, et est haec quasi primum praecipiens in hiis quae ad coitum faeiunt: et huie sicut virtu tiprineipanti materiae oboedit virtus semen decindens, et cum illud descendit ad vasa seminaria, partem humoris qui secum defluit calor in ventositatem resolvit et per illam membra genitalia extendit: et cum sint disparis sexus, viri membra tumescunt et rigescunt, feminae autem aperiuntur et intumescunt, sed minus quam genitalia viri. Et quando ventositas est sicca et multa, fit virga viri quasi ossea, ita quod aliquando ventositate opilantur meatus per quos eici debebat sperma, et non exit nisi quando ali- quantulum ventositas remissa fuerit. Et est mirabile quod in hoc subito operantur accidentia animi: quia cum retrahit cogitationem a desiderio coitus, remittitur ventositas et exit semen.
De hiis autem et huiusmodi satis in praehabitis determinatum est. :
Gar. 11. De qualitate seminum in matrice.
Semen autem hominis testante Galieno est substantia humida pura et calida, ex qua fit homo. Unde idem Galienus in libro de Cura membrorum dicit quod semen est spiritus et humor spumosus. Hoc autem in libro de Spermate idem Galienus dieit descendere ex humore omnis corporis et fieri ex subtiliori natura quatuor humorum humani corporis. Habet enim nervos et venas proprias attrahentes ipsum a toto corpore ad toto corpore ad testiculos: et nervi et venae ut ibidem
7 Avicen. can. III 20 1,1 33 er Const. ll. p. 299/300 34 ibidem p. 300 36 Pseudogal. de spermate 1.
10
15
157
0
or
10
15
20
25
30
3
4
or
oO
dieit, emittunt ipsum completum et animatum. Et tunce associatum guttae mulieris recipitur in matricem et impinguescit cum calore matricis et spiritu attracto per artheryas subtiles: et ille exterior spiritus non permiittit exire interiorem et constringit eum ad nutrien- dum puerum et calefaciendum. Postea venit in matricem ut ibidem Galienus diecit, alius spiritus et vertit sperma et guttam feminae in naturam carnalem calore matrieis coadiuvante.
Dieit enim ibidem Galienus quod spiritus qui est in spermate, tres habet proprias virtutes, quarum prima est necessitas, secunda virtus, tertia est sicut organum. Necessitas autem duo habet opera: custodit enim calorem, et est nutrimentum spiritus animalis, quorum utrumque est necessarium. Virtus vero estin eo quod facit formationis complementum. Organum se exhibet in hoc quod decurrit ad omnia ex operatione animae quae sicut artifex est in artificiato, est in sper- mate. Sperma quoque sive gutta mulieris frigidior est spermate viri et est quasi sit nutrimentum spermatis viri. Cum autem ex hiis con- crescit embrio, venit unumquodque ad suam naturam et proprietatem, ita quod simile suo unitur simili, ut acutum cum acuto, digitus cum digito, arteria cum arteria: et hoc vocavit Empedocles cervices capitum germanorum quae in generatione per amicitiam iungi dicebat: et hoc totum fit in matrice. Ut enim in Pantegni ait Constantinus, id quod recipit matrix, undique ita brancat atque claudit, ne sieut Ypocras dieit, punetum acus intrare possit: et sie ut frequenter orificium interius manet clausum, quousque forma infantis compleatur.
Gap. IN.
De dispositionibus seminum et natorum ex parentibus et humoribus et signis caeli.
Propter quod etiam causam diversitatis sexus in partu Con-
tsantinus in libro de Coitu Ypocratem inducens attribuit huiusmodi
[DL |
6
causis seminis. Dicit enim | Ypocratem dixisse quod si masculus in
tempore pubertatis viderit sibi dextrum testiculum prominentiorem esse quam sinistrum, generabit filios mares, si sinistrum, generabit feminas. || | Galienus autem in libro de Spermate dieit quod sisperma
tempore coitus ceciderit in dexteram patrem matricis, ut irequenter
conceptus erit masculus, propter epar calidum et humidum et el calidum et siceum quae sunt in parte illa. Si autem ceciderit in sinistram, propter splen frigidum et siccum coadiuvat locus ad generationem feminarum. Ad tantam etiam potest venire debilitatem et confusionem semen, quod natum erit utriusque sexus, ut ibidem dieit Galienus. Multum enim matrix coadiuvat ad natorum dispositiones. In ipsa
8 Pseudogal. de sp. ce. 12 19 Emped. frgm. 61 Diels? 21 Con- stantinus pantegni ubi? 23 Hippoer. ubi? 29 Const. ll. p. 301.
fol. 360r
enim sunt ut ibidem dicit Galienus, receptacula septem: et in quot vasa semen ceciderit, tot concipiet natos: et si longa et stricta fuerit matrix, longus erit et gracilis conceptus: si autem longa et grossa, longus erit et grossus, et si curta et strieta, curtus et strietus ut fre- quenter et non semper. Istae enim non sunt nisi causae coadiuvantes. 5 Et secundum easdem causas, in eodem libro dieit Galienus quod Si in concepto habundaverit sperma viri super sperma matris, erit con- ceptus similis patri tam in facie quam in ceteris membris. Si autem habundaverit virtute et quantitate sperma matris super sperma viri, erit conceptus similis matri tam in facie quam in membris aliis. 10 De omnibus tamen hiis subtiliter est disputatum in praehabitis.
| Adhuc ibidem dieit Galienus quod contingit aliquando in sperma- tibus habundare virtutes unius humoris super alios: et tune conceptus sequitur humorem illum et erit sanguineus vel colericus vel fleumaticus vel melancolicus, in nullo similis parentibus. Aliquando etiam deficit in aliqua virtute et generantur strabones vel claudi vel aliter occa- sionati. Aliquando etiam patre vel matre laborante vel occupato aliquibus passionibus, trahit puer similes passiones ex spermate, et tales etiam aliquando trahit ex nutrimento lactis.
| Aliquando etiam ut dicunt Galienus et Avicenna in tantum 20 sequitur parentes quod etiam sequitur animae eorum accidentia: sicut in coitu cuiusdam regis ymaginabatur rex monstruosum nigrum et fecit de hoc «| mentionem reginae interim dum cum ea coiret, et conceptus natus fuit monstruosus et niger.
| Amplius in tantum produeit sermonem Galienus quod dieit quod 25 in tantum agile est sperma ad mutationes, quod sicut corpora mutantur secundum quatuor horas diei et secundum diversitatem temporum mensis et anni et astrorum cursus et respectus, ita etiam mutantur semina concepta in matrieibus.
Aliter enim ab initio fuissent omnes homines unius et eiusdem 30 complexionis. Ypocras etiam dieit ut ibidem dieit Galienus, quod omnis substantia sit ligata et coniuncta in planetis etsignis et nexibus quatuor elementorum. Et ideo Nectanabus naturalis Alexandri pater cum matre sua Olympyade tempus observans coivit sole Leonem intrante et Saturno in Taurum, a quibus planetis suum filium volebat 3; recipere figuram et potestatem. ||
De
5
Cap. IV. De nocumento coitus. Quia tamen semen est de conventiori humido corporis, ideo dieit Constantinus quod multum coeuntes citius moriuntur. Et Avicenna 40
20 Pseudogal.ll.c.5 Avicen. de animal. IX 7, fol. 20v 21 Pseudogal. de sp. 2 egs. 31 Pseudogal. de sp. 14 40 Const. ll. p. 304 Avicen. de animal. IX 6 fol. 19r.
10
15
20
25
30
35
40
concordat in idem. Tantum enim coire potest quod cum natura non habeat semen quod eiciat, quod emittit sanguinem, et destruit corpus et cito facit senescere hominem. Et hac de causa eunuchi aliquando diutius vivunt non castratis. Sperma autem nimis emissum, praecipue debilitat cerebrum et membra cerebro vicina: et ideo suspicatus est Ypocras semen a cerebro descendere adiungens aliud eiusdem signum: quoniam quibus venae quae post aures ducuntur, ineiduntur et praeciduntur, deinceps non spermatizant: et si etiam in coitu tales aliquid emiserint, erit aquosus humor et non proficiens ad gene- rationem.
Haec igitur sunt, ex quibus proprietates accipi possunt hominis in generatione: multa dieta in praehabitis magis sunt consideranda quam ista.
Car. V.
De naturalibus proprietatibus hominis et divinis.