De coenobiorum institutis (Institutions cénobitiques) (page 29)

CAPUT XXIV. De abbate Paulo, qui singulis annis omne opus manuum suarum igne supposito concremabat.

cum in eremo vastiore consistens, quae Porphyrio nuncupatur, palmarum fructibus et horto modico securus, haberet sufficientem alimoniae suae victusque substantiam, nec posset aliquid aliud unde sustentaretur operis exercere, eo quod ab oppidis et habitabili terra septem mansionibus, vel eo amplius, deserti illius separaretur habitatio, plusque expeteretur pro mercede vecturae quam valere posset pretium operis desudati; collectis palmarum foliis, quotidianum pensum, velut exinde sustentandus, a semetipso jugiter exigebat. Cumque opere totius anni antrum ejus fuisset impletum, id quod

sollicita cura laboraverat, singulis annis supposito igne concremabat: in tantum probans sine opere manuum nec in loco posse monachum perdurare, nec ad perfectionis culmen aliquando conscendere; ut cum hoc fieri nequaquam necessitas victus exigeret, pro sola purgatione cordis et cogitationum soliditate, ac perseverantia cellae, vel acediae ipsius victoria et expugnatione perficeret.

CAPUT XXV. Verba abbatis Moysis quae dixerat mihi de remedio acediae.

Moysi omnium sanctorum summo dixissem me aegritudine acediae hesterno die gravissime fuisse confectum, nec ab ea potuisse alias liberari, nisi ad abbatem Paulum protinus cucurrissem; ille, Non te, ait, ab ea liberasti; sed magis ei te deditum ac subditum praebuisti. Gravius enim te, ut desertorem ac fugitivum, deinceps adversariis impugnabit, quem

de conflictu superatum protinus aufugisse conspexit: nisi de caetero, commissa congressione, non desertione cellae, vel somni torpore, ingruentes aestus ejus ad horam evaporare malueris, sed tolerantia potius et conflictu didiceris triumphare. Unde experimento probatum est acediae impugnationem non declinando fugiendam, sed resistendo superandam.

possumus appellare) multiformem, varium atque subtilem; ita ut quibuslibet perspicacissimis oculis non dicam caveri, sed pervideri deprehendique vix possit.

CAPUT II. Quod cenodoxia non solum in parte carnali, sed etiam in spiritali monachum pulset.

sed etiam in spiritali, monachum pulsat, subtiliore se nequitia ingerens menti; ita ut qui non potuerint carnalibus vitiis decipi, spiritalibus successibus acrius saucientur: tantoque est perniciosior ad conflictum, quanto obscurior ad cavendum. Omnium namque vitiorum manifestior apertiorque congressus est, et in unoquoque eorum contradictione rigida confutatus incentor, invalidior factus abscedet, victoremque suum dejectus adversarius deinceps infirmior attentabit. Hic vero morbus cum pro elatione carnali pulsaverit mentem, et fuerit responsionis scuto repulsus, rursus ut quaedam multiformis nequitia, priore habitu personaque mutata, sub virtutum

Etenim caetera vitia seu perturbationes uniformes ac simplices esse dicuntur, haec vero multiplex et multiformis ac varia, undique bellatori et ex omni parte victori occurrens. Nam et in habitu, et in forma, in incessu, in voce, in opere, in vigiliis, in jejuniis, in oratione, in remotione, in lectione, in scientia, in taciturnitate, in obedientia, in humilitate, in longanimitate, militem Christi vulnerare conatur,

et velut quidam perniciosissimus scopulus tumentibus undis obtectus, improvisum ac miserabile naufragium secundo navigantibus vento, dum non cavetur nec praevidetur, importat.

CAPUT IV. Quomodo cenodoxia monachum a dextris et a sinistris impugnet.

Itaque via regia volentem incedere per arma justitiae, quae a dextris sunt et a sinistris, oportet Apostolica disciplina transire per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam , et tanta cautione inter tumentes tentationum fluctus, gubernante discretione, et flante nobis Spiritu Domini, iter dirigere virtutis, ut dextra laevaque si paululum deflectamus, sciamus nos perniciosis mox cautibus

illidendos. Ideoque per sapientissimum Salomonem monemur: Ne divertaris ad dexteram, neque ad sinistram , id est, ne tibi de virtutibus blandiaris, et dexteris successibus ac spiritalibus extollaris, ne deflectens ad sinistrum tramitem vitiorum, secundum Apostolum, gloriam tibi ex eis in tua confusione conquiras. Nam cui sub specie succinctae vestis ac nitidae cenodoxiam non potuit diabolus generare, pro squalida et inculta ac viliore conatur inserere; quem non potuit per honorem dejicere, humilitate supplantat; quem scientiae et elocutionis

ornatu nequivit extollere, gravitate taciturnitatis elidit. Si jejunet palam, gloria vanitatis pulsatur. Si illud contemnendae gloriae causa contexerit, eodem vitio elationis obtunditur. Ne vanae gloriae contagio maculetur, orationes prolixas sub fratrum vitat celebrare conspectu; et quod eas latenter exerceat, nullumque habeat conscium facti, non effugit aculeos vanitatis.

Pulchre seniores nostri naturam morbi hujus in modum cepae bulborumque describunt quae, uno decorticata tegmine, alio rursum inveniuntur induta, totiesque reperiuntur obtecta quoties fuerint exspoliata.

CAPUT VI. Cenodoxiam solitudinis beneficio non penitus exstingui.

In solitudine quoque cunctorum mortalium consortia gloriae causa fugientem, persequi non desistit. Quantoque amplius universum quis vitaverit mundum, tanto eum acrius insectatur. Alium quod patientissimus sit operis ac laboris, alium quod ad obediendum promptissimus, alium quod humilitate caeteros praeponderet, conatur extollere. Alius scientiae, alius lectionis, alius vigiliarum prolixitate tentatur. Nec alias quemquam hic morbus, nisi

suis nititur virtutibus sauciare, in his offendicula tendens interitus, in quibus vitae stipendia conquiruntur. Volentibus quippe iter pietatis ac perfectionis incedere, non alibi inimici insidiantes, nisi in via qua ambulant, laqueos deceptionis abscondunt, secundum illam beati David sententiam: In via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum mihi , ut in hac ipsa scilicet virtutum via qua gradimur, tendentes ad bravium supernae vocationis, nostris elati successibus corruamus, obligatisque pedibus animae nostrae concidamus, cenodoxiae laqueis compediti. Et ita fit, ut qui adversarii conflictu non potuimus superari, nostri triumphi sublimitate vincamur; seu certe, quod est etiam aliud deceptionis genus, ut excedentes continentiae, vel

nostrae possibilitatis modum, perseverantiam nostri cursus infirmitate corporis intercedente perdamus.

CAPUT VII. Quod cenodoxia cum dejecta fuerit, acrius resurgat ad pugnam.

Omnia vitia superata marcescunt, et devicta per singulos dies infirmiora redduntur, et vel loco vel tempore minuuntur atque defervent, seu certe a contrariis virtutibus dissidentia, vel caventur facilius, vel vitantur; hoc vero dejectum acrius resurgit ad luctam; et cum putatur exstinctum, sua morte vivacius convalescit. Caetera genera vitiorum eos tantum impugnare solent quos in certamine superarint, hoc vero suos victores acrius insectatur; quantoque fuerit validius elisum, tanto vehementius victoriae

ipsius elatione congreditur. Et haec est subtilis inimici versutia, ut militem Christi propriis faciat telis occumbere, quem hostilibus armis superare non potuit.

Alia interdum vitia, sicut diximus, etiam locorum beneficio conquiescunt, et materia peccati, vel oportunitate ejus et occasione subtracta, lentescere solent et minui; hoc vero cum fugiente deserta penetrat, nec loco novit excludi, nec extrinsecus materia subtracta marcescere. Non enim aliunde quam virtutum ejus quem impetit successibus animatur. Caetera etiam vitia processu temporis, ut praefati sumus, interdum molliuntur atque evanescunt; huic

longaevitas, nisi fuerit industria solerti ac prudenti discretione fundata, non solum non officit, verum etiam majora novit fomenta congerere vanitatis.

Postremo caeterae perturbationes a contrariis sibi virtutibus dissidentes, et ex aperto, tamquam die claro bellantes, et superantur facilius et caventur: haec autem virtutibus inserta et aciei permixta, velut in nocte caeca dimicans, atrocius inopinatos decipit et incautos.

CAPUT X. Exemplum regis Ezechiae, quemadmodum telo cenodoxiae dejectus fuerit.

omnibus consummatae justitiae, et sanctarum Scripturarum testimonio comprobatum, post innumera virtutum praeconia, uno elationis telo legimus fuisse dejectum, et qui internecionem centum octoginta quinque millium de exercitu Assyriorum, angelo sub nocte vastante, una prece valuit impetrare, vanitatis gloriatione superatur . Cujus ut praeteream virtutum tam prolixum catalogum, quem replicare perlongum est, hoc unum dicam.

Qui post indictum terminum vitae, mortisque diem Domini sententia praefinitum, quindecim annis vitae metas excedere una oratione promeruit sole per decem gradus, quos ad occasum tendens jam illustraverat, revertente, qui lineas quas abscessu ejus umbra subsequens occuparat, suo rursum reditu fugans, duplicatum diem universo orbi contra fixas naturae leges inaudito miraculo praebuit; post tanta tamque incredibilia signa, post tam immania

documenta virtutum, qualiter fuerit successibus suis elisus, audi Scripturam narrantem: In diebus, inquit, illis aegrotavit Ezechias usque ad mortem, et oravit Dominum, et exaudivit eum, et dedit ei signum, illud scilicet quod legimus de solis datum esse reditu per Isaiam prophetam in quarto Regnorum libro: Sed non, inquit, secundum beneficia, quae acceperat, retribuit ei: quia elevatum est cor ejus, et facta est contra eum ira, et contra Judam et Jerusalem: humiliatusque est postea, eo quod exaltatum esset cor ejus, tam ipse quam habitatores Jerusalem, et idcirco non venit super eos ira Domini in diebus Ezechiae . Quam perniciosus, quam gravis est elationis morbus! Tantae justitiae, tantae virtutes, tanta fides atque devotio, quae naturam