De rerum natura (De la nature) (page 22)

lignea materies in quo genere esse videtur.

interutrasque igitur ferri natura locata

aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,

inpellant ut eo Magnesia flumine saxa.

nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena,

ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur,

quae memorare queam inter se singlariter apta.

saxa vides primum sola colescere calce.

glutine materies taurino iungitur una,

ut vitio venae tabularum saepius hiscant

quam laxare queant compages taurea vincla.

vitigeni latices aquai fontibus audent

misceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.

purpureusque colos conchyli iungitur uno

corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam,

non si Neptuni fluctu renovare operam des,

non mare si totum velit eluere omnibus undis.

denique res auro non aurum copulat una,

aerique [aes] plumbo fit uti iungatur ab albo?

cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?

nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam

nec me tam multam hic operam consumere par est,

sed breviter paucis praestat comprendere multa.

quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,

ut cava conveniant plenis haec illius illa

huiusque inter se, iunctura haec optima constat.

est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata

inter se quaedam possint coplata teneri;

quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.

Nunc ratio quae sit morbis aut unde repente

mortiferam possit cladem conflare coorta

morbida vis hominum generi pecudumque catervis,

expediam, primum multarum semina rerum

esse supra docui quae sint vitalia nobis,

et contra quae sint morbo mortique necessest

multa volare; ea cum casu sunt forte coorta

et perturbarunt caelum, fit morbidus aeër.

atque ea vis omnis morborum pestilitasque

aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne

per caelum veniunt aut ipsa saepe coorta

de terra surgunt, ubi putorem umida nactast

intempestivis pluviisque et solibus icta.

nonne vides etiam caeli novitate et aquarum

temptari procul a patria qui cumque domoque

adveniunt ideo quia longe discrepitant res?

nam quid Brittannis caelum differre putamus,

et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis,

quidve quod in Ponto est differre et Gadibus atque

usque ad nigra virum percocto saecla colore?

quae cum quattuor inter se diversa videmus

quattuor a ventis et caeli partibus esse,

tum color et facies hominum distare videntur

largiter et morbi generatim saecla tenere.

est elephas morbus qui propter flumina Nili

gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam.

Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis

finibus. inde aliis alius locus est inimicus

partibus ac membris; varius concinnat id aeër.

proinde ubi se caelum, quod nobis forte alienum,

commovet atque aeër inimicus serpere coepit,

ut nebula ac nubes paulatim repit et omne

qua graditur conturbat et immutare coactat,

fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,

corrumpat reddatque sui simile atque alienum.

haec igitur subito clades nova pestilitasque

aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas

aut alios hominum pastus pecudumque cibatus,

aut etiam suspensa manet vis aeëre in ipso

et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,

illa quoque in corpus pariter sorbere necessest.

consimili ratione venit bubus quoque saepe

pestilitas et iam pigris balantibus aegror.

nec refert utrum nos in loca deveniamus

nobis adversa et caeli mutemus amictum,

an caelum nobis ultro natura corumptum

deferat aut aliquid quo non consuevimus uti,

quod nos adventu possit temptare recenti.

Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus

finibus in Cecropis funestos reddidit agros

vastavitque vias, exhausit civibus urbem.

nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,

aeëra permensus multum camposque natantis,

incubuit tandem populo Pandionis omni.

inde catervatim morbo mortique dabantur.

principio caput incensum fervore gerebant

et duplicis oculos suffusa luce rubentes.

sudabant etiam fauces intrinsecus atrae

sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat

atque animi interpres manabat lingua cruore

debilitata malis, motu gravis, aspera tactu.

inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum

morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,

omnia tum vero vitai claustra lababant.

spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,

rancida quo perolent proiecta cadavera ritu.

atque animi prorsum [tum] vires totius, omne

languebat corpus leti iam limine in ipso.

intolerabilibusque malis erat anxius angor

adsidue comes et gemitu commixta querella,

singultusque frequens noctem per saepe diemque

corripere adsidue nervos et membra coactans

dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.

nec nimio cuiquam posses ardore tueri

corporis in summo summam fervescere partem,

sed potius tepidum manibus proponere tactum

et simul ulceribus quasi inustis omne rubere

corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.

intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,

flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus.

nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris

vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper.

in fluvios partim gelidos ardentia morbo

membra dabant nudum iacientes corpus in undas.

multi praecipites nymphis putealibus alte

inciderunt ipso venientes ore patente:

insedabiliter sitis arida corpora mersans

aequabat multum parvis umoribus imbrem.

nec requies erat ulla mali: defessa iacebant

corpora. mussabat tacito medicina timore,

quippe patentia cum totiens ardentia morbis

lumina versarent oculorum expertia somno.

multaque praeterea mortis tum signa dabantur:

perturbata animi mens in maerore metuque,

triste supercilium, furiosus voltus et acer,

sollicitae porro plenaeque sonoribus aures,

creber spiritus aut ingens raroque coortus,

sudorisque madens per collum splendidus umor,

tenvia sputa minuta, croci contacta colore

salsaque per fauces rauca vix edita tussi.

in manibus vero nervi trahere et tremere artus

a pedibusque minutatim succedere frigus

non dubitabat. item ad supremum denique tempus

conpressae nares, nasi primoris acumen

tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis

duraque in ore, iacens rictu, frons tenta manebat.

nec nimio rigida post artus morte iacebant.

octavoque fere candenti lumine solis

aut etiam nona reddebant lampade vitam.

quorum siquis, ut est, vitarat funera leti,

ulceribus taetris et nigra proluvie alvi

posterius tamen hunc tabes letumque manebat,

aut etiam multus capitis cum saepe dolore

corruptus sanguis expletis naribus ibat.

huc hominis totae vires corpusque fluebat.

profluvium porro qui taetri sanguinis acre

exierat, tamen in nervos huic morbus et artus

ibat et in partis genitalis corporis ipsas.

et graviter partim metuentes limina leti

vivebant ferro privati parte virili,

et manibus sine non nulli pedibusque manebant

in vita tamen et perdebant lumina partim.

usque adeo mortis metus iis incesserat acer.

atque etiam quosdam cepere oblivia rerum

cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.

multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra

corporibus, tamen alituum genus atque ferarum

aut procul absiliebat, ut acrem exiret odorem,

aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.

nec tamen omnino temere illis solibus ulla

comparebat avis, nec tristia saecla ferarum

exibant silvis. languebant pleraque morbo

et moriebantur. cum primis fida canum vis

strata viis animam ponebat in omnibus aegre;

extorquebat enim vitam vis morbida membris.

incomitata rapi certabant funera vasta

nec ratio remedii communis certa dabatur;

nam quod ali dederat vitalis aeëris auras

volvere in ore licere et caeli templa tueri,

hoc aliis erat exitio letumque parabat.

Illud in his rebus miserandum magnopere unum

aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat

implicitum morbo, morti damnatus ut esset,

deficiens animo maesto cum corde iacebat,

funera respectans animam amittebat ibidem.

quippe etenim nullo cessabant tempore apisci

ex aliis alios avidi contagia morbi,

lanigeras tam quam pecudes et bucera saecla,

idque vel in primis cumulabat funere funus

nam qui cumque suos fugitabant visere ad aegros,

vitai nimium cupidos mortisque timentis

poenibat paulo post turpi morte malaque,

desertos, opis expertis, incuria mactans.

qui fuerant autem praesto, contagibus ibant

atque labore, pudor quem tum cogebat obire

blandaque lassorum vox mixta voce querellae.

optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.

Praeterea iam pastor et armentarius omnis

et robustus item curvi moderator aratri

languebat, penitusque casa contrusa iacebant

corpora paupertate et morbo dedita morti.

exanimis pueris super exanimata parentum

corpora non numquam posses retroque videre

matribus et patribus natos super edere vitam.

nec minimam partem ex agris maeror is in urbem

confluxit, languens quem contulit agricolarum

copia conveniens ex omni morbida parte.

omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu,

confertos ita acervatim mors accumulabat.

multa siti prostrata viam per proque voluta

corpora silanos ad aquarum strata iacebant

interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,

multaque per populi passim loca prompta viasque

languida semanimo cum corpore membra videres

horrida paedore et pannis cooperta perire,

corporis inluvie, pelli super ossibus una,

ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.

omnia denique sancta deum delubra replerat

corporibus mors exanimis onerataque passim

cuncta cadaveribus caelestum templa manebant,

hospitibus loca quae complerant aedituentes.

nec iam religio divom nec numina magni

pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.

nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,

quo prius hic populus semper consuerat humari;

perturbatus enim totus trepidabat et unus

quisque suum pro re [cognatum] maestus humabat.

multaque [res] subita et paupertas horrida suasit;

namque suos consanguineos aliena rogorum

insuper extructa ingenti clamore locabant

subdebantque faces, multo cum sanguine saepe

rixantes, potius quam corpora desererentur,

inque aliis alium populum sepelire suorum

certantes; lacrimis lassi luctuque redibant;

inde bonam partem in lectum maerore dabantur;

nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus

nec mors nec luctus temptaret tempore tali.

Lucretius The Latin Library The Classics Page