Institutions liturgiques (page 50)
2° Dissertatio historica an Romanus pontifex baculo pastorali utatur. (Rome, 1690, in-4°.)
3° Vetera monimenta in quibus prœcipue musiva opera, sacrarum, profanarumque œdium structura, ac non-nulli antiqui ritus, dissertationibus iconibusque illustrantur. (Rome, 1690 et 1699, 2 volumes in-folio.) Ils forment les deux premières parties de cet important ouvrage : les deux dernières n'ont jamais été publiées.
4° De sacris œdificiis a Constantino Magno constructis. (Rome, 1663, in-folio.)
5° De Cruce stationali, investigatio historica. (Rome,
1694, in-4°.)
6° Explicatio duorum sarcophagorum, sacrum Baptismatis ritum indicantium. (Rome, 1696, in-4°.)
(1690). Dom Thierry Ruinart, illustre bénédictin de la congrégation de Saint-Maur, appartient à notre bibliothèque par son ouvrage intitulé : Disquisitio historica de pallio archiepiscopali, qui a été inséré dans le troisième tome des œuvres posthumes de dom Mabillon. (Paris, 1724, in-4°.)
(1690). Dom Edmond Martène, bénédictin de la congrégation de Saint-Maur, s'est acquis une gloire immortelle dans la science liturgique. Il se fit d'abord connaître dans
113
cette partie par ses cinq livres : De antiquis monachorum ritibus, dont il avait entrepris la publication d'après le conseil de dom Mabillon, et qui parurent à Lyon en 1690, 2 volumes in-4°. Ce premier ouvrage, d'une érudition aussi intelligente que variée, fut bientôt suivi d'un autre dans le même genre, sous ce titre : De antiquis Ecclesiœ ritibus, publié à Rouen, 1700-1702, 3 volumes in-4°. On doit regarder comme la suite et le complément de ce traité, celui que dom Martène donna bientôt après sous ce titre : Tractatus de antiqua Ecclesiœ disciplina in divinis celebrandis officiis. (Lyon, 1706, in-4°.) Vers la fin de sa vie laborieuse, dom Martène prépara une nouvelle édition de ces trois ouvrages en une seule collection, et augmenta ce grand ensemble de plus d'un tiers. L'édition, sous le titre de Antiquis Ecclesiœ ritibus, parut à Anvers en 1736, 3 volumes in-folio. Le quatrième ne fut publié qu'en 1738, à Milan, et non pas à Anvers, comme le porte le frontispice.
(1691). Le P. Raphaël, capucin, dit de Hérisson, du lieu de sa naissance dans le Bourbonnais,, a donné un livre intitulé: Manuductio sacerdotis ad primum ejus ac prœcipuutn officium, sive explanatio sacrosancti Missœ sacrifiai juxta missalis Romani prœscriptum. (Lyon, 1691, in-4°.)
(1692). C'est l'année en laquelle commença de se faire connaître dans le monde liturgique Jean Grancolas, docteur de Sorbonne, à qui il n'a manqué qu'une intelligence plus complète du véritable génie catholique, pour être un liturgiste accompli. La hardiesse des sentiments et le mépris pour tout ce qui ne tenait pas immédiatement aux usages de l'Église primitive, étaient une maladie trop commune dans les hommes de son temps, pour que Grancolas, qui appartient également au XVII° et au XVIII° siècle, eut pu entièrement lui échapper. Après avoir fait ainsi nos réserves sur l'esprit frondeur du personnage,
114
nous donnerons ici la liste de ses remarquables productions.
1° Traité de l'antiquité des cérémonies des sacrements. (Paris, 1692, in-12.)
2° De l'Intinction, ou de la coutume de tremper le pain consacré dans le vin. (Paris, 1693, in-12.)
3° Histoire de la communion sous une seule espèce. (Paris, 1696, in-12.)
4° Les anciennes Liturgies, ou la manière dont on a dit la sainte Messe dans chaque siècle, dans les églises d'Orient et dans celles d'Occident. (Paris, 1697, in-8°.)
5° L'ancien Sacramentaire de l'Église, où sont toutes les pratiques qui s’observaient dans l'administration des sacrements chez les Grecs et chez les Latins. (Paris, 1690-1699, 2 vol. in-8°.)
6° Traité de la Messe et de l'Office divin. (Paris, 1718, in-12.)
7° Dissertations sur les Messes quotidiennes et sur la Confession. (Paris, 1715.)
8° Commentaire historique sur le Bréviaire romain. (Paris, 1727, 2 vol. in-12.) Cet important ouvrage a été traduit en latin et publié à Venise en 1734, in-4°.
(1694). Dom Claude de Vert, trésorier de Cluny, dont nous avons parlé pour ses travaux sur le Bréviaire de cet ordre, et dont nous parlerons encore au chapitre suivant, fut un homme grandement érudit, mais audacieux et ami des nouveautés, sous prétexte de zèle pour l'antiquité. Il a donné : 1° Éclaircissements sur la réformation du Bréviaire de Cluny. (Paris, 1690.) Cet opuscule, mal écrit et peu concluant, devait être suivi de plusieurs autres dans le même but, qui ne parurent pas. 2° Dissertation sur les mots de Messe et Communion, avec quelques digressions sur les agapes, les eulogies, le pain bénit, l'ablution, etc. (Paris, 1694, in-12.) Dom de Vert prétend, dans ce livre,
115
réfuter Mabillon, dont nous avons annoncé ci-dessus un opuscule sur le même sujet. 3° Enfin le fameux et scandaleux ouvrage intitulé : Explication simple, littérale et historique des cérémonies de l'Église. (Paris.) Les deux premiers volumes, publiés en 1706 et 1707, furent réimprimés en 1709, avec des corrections et additions ; les deux autres ne parurent qu'en 1713.
(1700). J. Le Lorrain est, d'après Barbier, dans son Dictionnaire des Anonymes, l'auteur de l'ouvrage érudit et frondeur intitulé : De l'ancienne coutume de prier et d'adorer debout, le jour du dimanche et des fêtes, et durant le temps de Pâques; ou Abrégé historique des cérémonies anciennes et modernes. (Liège, 1700, 2 vol. in-12.)
(1700). Joseph Solimeno, protonotaire apostolique, est auteur du grand et savant ouvrage intitulé : Il Corteggio eucharistico, cioe trattato istorico theologico mistico sopra le regole stabilite dalla S. di N. S. Papa Innocents XII, per la maggiore venerazione che doveprestarsi al Santissimo Sagramento in portasi, ministrarsi e rice-versi. (Rome, 1700, in-folio.)
Nous terminons cet important chapitre par les graves considérations qui suivent :
Durant la seconde moitié du XVII° siècle, on vit prévaloir en France sur la Liturgie des principes entièrement opposés à ceux qui avaient été professés et ont continué de l'être dans les autres provinces de l'Église catholique.
Ces principes, émis sous le prétexte de perfectionnement, se trouvent être identiques à plusieurs de ceux que nous avons signalés ci-dessus comme formant le système antiliturgiste ; et pour entrer dans le détail nous ferons remarquer que :
1 ° L'éloignement pour la tradition dans les formes du culte divin parut dans l'affectation avec laquelle on expulsa
116
du Bréviaire et du Missel de François de Harlay, et des livres de Cluny, les anciennes pièces grégoriennes, l'ancien calendrier des fêtes et des saints, etc., sans égard pour l'antiquité.
2° L'intention de remplacer les formules de style ecclésiastique par des lectures de l'Écriture sainte, se manifesta pareillement chez nous dans le système suivi par les rédacteurs des livres liturgiques dont nous parlons, qui tendirent à refondre entièrement l'office divin et à le composer exclusivement de centons bibliques.
3° Les correcteurs des nouveaux bréviaires ne craignirent cependant pas de fabriquer et d'introduire des pièces nouvelles de leur composition, hymnes, oraisons, etc. ; par quoi
4° Ils tombèrent en contradiction avec leurs propres principes; parlant d'antiquité, en faisant des choses modernes, de parole de Dieu, en donnant des paroles humaines.
5° Le caractère de cette innovation fut, pour les livres liturgiques qui en furent le théâtre, une affligeante diminution de cet esprit de prière qu'on appelle onction, dans le catholicisme; ainsi qu'on en peut juger par le simple aspect du Bréviaire de Cluny et des hymnes de Santeul.
6° L'affaiblissement du culte de la sainte Vierge et des Saints, est pour ainsi dire le caractère principal et comme le but avoué de la réforme liturgique du XVII° siècle.
7° A la même époque, on remarque un mouvement marqué vers les traductions de l'Écriture sainte et de la Liturgie en langue vulgaire.
8° Les changements introduits dans la Liturgie, loin d'être favorables, à l’autorité du Pontife romain, attestent hautement l'intention de déprimer cette autorité sacrée, et paraissent le résultat évident des doctrines proclamées, mais non inventées, en 1682.
117
9° Le Bréviaire de François de Harlay ne se montre point exempt du désir de flatter par certains retranchements et substitutions, la puissance séculière.
Enfin, et ce qui est le plus effrayant, le nouveau Bréviaire de Paris et celui de Cluny vont devenir la source principale des innovations que la France verra bientôt introduire dans la Liturgie.
Ajoutons pour complément et pour explication, que des jansénistes (des hérétiques par conséquent), ont trouvé accès dans le sanctuaire, et ont eu l'audace de souiller un rituel de leur venin; que plusieurs évêques se sont déclarés pour cette oeuvre, malgré la condamnation du Saint-Siège; que des jansénistes notoires et des fauteurs des jansénistes ont fait partie des commissions pour la rédaction des Bréviaires de Paris et de Cluny. Nous rappellerons donc en finissant ces paroles du Sauveur : Attendite a falsis prophetis, et le reste.
Quant à l'unité liturgique, œuvre des pontifes romains Etienne II et Adrien Ier, des rois Pépin et Charlemagne, de saint Pie V et des conciles provinciaux de France, reconnue encore de fait et de droit par l'Assemblée du clergé de 16o5 et 1606, le XVII° siècle, en finissant, la voit ébranlée et chancelante, et avec elle les antiques mœurs catholiques, les arts, la poésie : toutes choses que le XVIII° siècle ne relèvera pas.
A Rome, les souverains Pontifes maintenaient fidèlement les livres réformés par saint Pie V, et la chrétienté se montrait attentive aux décrets qu'ils rendaient pour ajouter de nouveaux offices au calendrier.
Ces nouveaux offices, dont l'adjonction dérogeait à des règles antérieurement établies, avaient pour but de mettre dans tout son jour la solennelle confiance de l'Église dans l'intercession des saints, dont le culte allait souffrir, en France, de si rudes atteintes dans les bréviaires modernisés.
NOTES DU CHAPITRE XVII
NOTE A.
ALEXANDER PAPA VII,
AD FUTURAM REI MEMORIAM.
Ad aures nostras ingenti cum animi mœrore pervenit, quod in Regno Gallise quidam perditionis filii, in pemiciem animarum novitatibus studentes et ecclesiasticas sanctiones ac praxim contemnentes, ad eam huper vesaniam pervenerint, ut missale Romanum Latino idiomate longo tot sœculorum usu in Ecclesia probato conscriptum, ad Gallicam vulgarem linguam convertere, sicque conversum typis evulgare, et ad cujusvls ordinis et sexus personas transmittere ausi fuerintj et ita sacrosancti ritus majestatem latinis vocibus comprehensam dejicere et proterere, ac sacrorum mysteriorum dignitatem vulgo exponere, temerario conatu tentaverint. Nos quibus licet immeritis, vineae Domini Sabaoth a Christo Salvatore nostro plantatae , ejusque pretioso sanguine irfigatœ, cura demandata est, ut spinarum ejusmodi, quibus illa oblueretur obviemus incremento, earumque, quantum in Deo possumus, radices succidamus, quemadmodum novitatem istam perpetui Ecclesiae decoris deformatricem, inobedientiae, temeritatis, audaciae, seditionis, schismatis aliorumque plurium malorum facile productricem abhorremus et detestamur, ita Missale praefatum Gallico idiomate a quocumque conscriptum, vel in posterum alias quomodolibet conscribendum et evulgandum, motu proprio, et ex certa scientia ac matura deliberatione nostris, perpetuo damnamus, reprobamus, et interdicimus, ac pro damnato, reprobato et interdicto haberi volumus, ejusque impressionem, lectionem et retentionem universis et singulis utriusque sexus Christifidelibus cujuscumque gradus, ordinis, conditionis, dignitatis, honoris et praemlnentise, licet de illis specialis et individua mentio habenda foret, existant, sub poena excommunicationis latse sententise ipso jure incurrendœ, perpetuo prohibemus : mandantes quod statim quicumque illud habuerint, vel in futurum quomodocumque habebunt, realiter et cum effectu exhibeatit, et tradant locorum Ordinariis, vel Inquisitoribus, qui, nulla interposita mora, exemplaria igne comburant, et çomburi faciant, in contrarium facientibus non obstantibus quibuscumque. Datum Romae, apud S. Mariam Majorem, sub annulo Piscatoris, die 12 Januarii 1661, Porttlficatus nostri an. 6.
119
NOTE B.
CLEMENS PAPA IX,
AD FUTURAM REI MEMORIAM.
Creditae nobis divinitus omnium Ecclesiarum sollicitudinis ratio exigit ut ecclesiastiœ diciplinas, cujus custodes a Domino constituti sumus, ubique conservandœ jugiter incumbentes, omni cura atque vigilantia preecavere studearrius, ne quid in eam irrepat, quo quomodolibet turbari, aut a preescriptis ritibus aberrare, et via erroribus aperiri possit. Cum itaque (sicut nobis innotuit) anno proxime elapso typis im-pressus, ac in lucem Parisiis editus fuerit Gallico idiomate liber, cui titulus est : Rituel romain du Pape Paul V, à l'usage du diocèse d'Aleth, avec les Instructions et les Rubriques en françois ; in quo non solum coritiriehtur nonnulla ab ipso rituali Romano, jussu felicis recordationis Pauli Papae V, Prœdecessoris nostri edlto, aliéna, sed etiftrn doetrittœ quaedam et propositiones falsae singulares, in praxi periculosee, erroneee, et consuetudini in Ecclesia communiter receptse, atque ecclesiasticis Constitutioriibus oppositse et répugnantes, quarum usu et lectione.Christifideles in jam damnatos errores sensim induci, ac pravis opinionibus infici possent.
Nos opportunum huic malo remedium adhibere volentes, motu proprio, et ex certa scientia, ac matura deliberatione nostris, librum stib titulo Ritualis Gallico idiomate editum praefatum, auctoritate Apostolica tenore praesentium omnino damnamus, reprobamus et interdicimus, ac pro damnato, ac reprobato, et interdicto haberi volumus, ejusque impressionem, lectionem, retentionem, et usum universis et singulis utriusque sexus Christifidelibus prœsertim civitatis et didecesis Aletensis, cujuscumque gradus, conditionis, dignitatis, et praeeminentiae existant, licet de illis specialis et individua mentio habenda foret, sub pœna excommunicationis latae sententiae ipso facto incurrendae, perpetuo prohibemus, Mandantes ut statim quicumque illum habuerint, vel in futurum quandocumque habebunt, locorum Ordinariis, vel Inquisitoribus, qui vero venerabili Fratri Episcopo Aletensi subsunt, Metropolitano, aut uni ex vicinioribus Episcopis, realiter et cum effectu exhibeant, tradant et consignent ; qui nulla interposita mora exemplaria sibi tradita, et alia qaecumque habuerint igne comburant, et comburi faciant, in contrarium facientibus non obstantibus quibuscumque. Ut autem presentes Litterae ad omnium notitiam facilius deveniant, volumus et audtorltate prajdicta decernimus, illas ad valvas Basilicae Principis Apdstolorum, et Cancellarise Apostolicœ, ac in Acie campi Florae de Urbe per aliquem ex cursoribus nostris publicari, ac illarum exempta ibidem affixa relinqui, illasque sic publicatas omnes et singulos, quos concernunt, proinde afficere et arctare, ac si illorum unicuique personaliter notificatae et
120
intimatas fuissent, Ipsarum vero praesentium Litterarum transumptis, seu exemplis, etiam impressis, manu alicujus Notarii publici subscriptis, et sigillo personas in ecclesiastica dignitate constitutae munitis, eamdem fidem in judicio, et extra illud haberi, quae eisdem praesentibus haberetur, si forent exhibitae, vel ostensae. Datum Romae, apud S. Petrum, sub annulo Piscatoris, die 9 Aprilis 1668, Pontificatus nostri anno primo.
NOTE C.
FRANCISCUS MISERATIONE DIVINA ET SANCTAE SEDIS APOSTOLICAE GRATIA PARISIENSIS ARCHIEPISCOPUS, DUX ET PAR FRANCISE, REGIORUM ORDINUM COMMENDATOR,
CLERO PARISIENSI SALUTEM IN EO QUI EST OMNIUM VERA SALUS.
Etsi nulla pars vitae hominum a religioso vacare deberet orationis obsequio, infirmitati tamen humanae Ecclesia prospiciens, certas dum-taxat horas, discretas ab invicem, easque tum nocturnas tum diurnas indixit, quibus christiani, ac praesertim Clerici, divinis laudibus operam darent, ut nempe septies saltem in die laudem dicerent Domino.
Et sane ante Hieronymi tempora idem ille, qui postmodum invaluit, Deo per diversas horas supplicandi ritus jam usurpabatur ; nam et ad Laetam scribens, autor est ut ejus filia vel a teneris annis assuescat ad Orationes et Psalmos nocte consurgere, mane Hymnos canere, Tertia, Sexta, Nona hora stare in acie quasi bellatrix Christi, et accensa lucerna reddere Sacrificium Vespertinum.
Sic nempe sejunctarum ad fundendas preces leve nobis Horarum onus injungit Ecclesia ; ut, si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad Officium tempus admoneat, ut et anima quae terrenis adhuc desideriis implicetur, ex intervallo saltem, ad divina respiret. Sic cum Psalmista benedicimus Dominum in omni tempore ; sic semper laus ejus in ore nostro ; sic et obtemperamus Apostolo praecipienti ut sine intermissione oretur ; sic denique illud Christi Domini effatum : Oportet semper orare et non deficere, a nonnullis perperam intellectum, sanissime, Augustino teste, accipitur, cum nullo die orandi tempora intermittuntur.
Atque illum quidem statutis horis Deo supplicandi ritum Parisiensis Ecclesia sacrarum institutionum fidissima custos ea religione hucusque tenuit, ut ex praecipuis orbis Christiani Ecclesiis, primaevum illum media de nocte surgendi morem ad canendum Deo, constantissime sola servaverit, quo cum Psalmista dicere Deo veraciter possit : Media nocte surgebam ad confitendum tibi super judicia justificationis tuœ.
At vero, cum vel hominum incuria vel injuria temporum, quae rerum est humanarum conditio, nonnihil castigatione dignum etiam in preces publicas irrepere quandoque soleat; sapientissime sancivit Ecclesia, ut omni cura ac sollicitudine in Librorum Ecclesiasticorum reformationem identidem
121
incumbere velint Episcopi qui et ex Conciliorum, etiam quae Parisiis habita sunt, praescripto tenentur, missalia, breviaria, aliosque id genus libros, diligenter expendere ; quae in illis superflua, aut non satis pro Ecclesiae dignitate convenientia judicaverint, continue tollere et resecare ; quae necessaria viderent, adjicere : ut, amputatis quae superstitiosius fuerint invecta, ea solum quae Ecclesiae dignitati et priscis institutis consentanea censuerint, relinquantur.
Quibus Ecclesiae decretis Illustrissimus Perefixius Preedecessor noster, qua erat religione, obsecutus ; pro sua pastorali vigilantia, paulo ante obi tum, ad reformationem breviarii Parisiensis animum adjecit ; virosque pietate et eruditione insignes, quorum nonnulli a venerabili Ecclesiae nostras Capitulo nominati sunt, adhibuit ; qui diu expetitum hujusce reformationis opus, ipso adhuc in vivis degente, aggressi sunt.
Nos vero, ubi primum, divina permittente Providentia, ad hanc sedem evecti sumus, inter praecipuas pastoralis officii curas, ad Librorum ecclesiasticorum reformationem, ut par est, intenti ; eorumdem peritissimorum virorum, aliorumque, qui eorum nonnullis, ubi ac prout necesse fuit, suffecti sunt, usi sumus opera ; qui quidem, habitis inter se plurimis, idque etiam coram nobis ipsis saepissime, sessionibus, variisque collationibus, opus illud arduum ad felicem tandem exitum perduxerunt.
Cum itaque in breviarium Parisiense postremis temporibus nonnulla irrepsissent, et ea quidem regulis ab Ecclesia constitutis non bene convenientia ; omni cura et qua oportuit prudentia effectum est, ut quae forent Ecclesiae splendori aut dignitati religionis minus consona, quae in Homiliis Patrum spuria vel supposititia ; quae in Actis Sanctorum falsa aut incerta; in omnibus demum quae pietati minus essent consentanea, ad legem et regulam componerentur : atque adeo necesse visum est, quasdam omnino expungere, nonnulla pridem omissa adjicere, ordine convenientiori multa disponere, Hymnos meliori stylo elaboratos in rudiorum locum substituere, pleraque obsoleta nec accurata satis instaurare.
Quae vero addita sunt, ea prorsus fuere deprompta, aut ex scriptoribus melioris notas, atque iis plerumque vel coaetaneis vel saltem supparibus rerum quae referuntur historicis; aut ex purissimis priscae traditionis fontibus, genuinis nimirum atque indubitatis sanctorum Patrum, quinet antiquissimorum, operibus ; aut denique, illudque maxime, ex sanctioribus Scripturae sacrae oraculis, cujus Libri omnes, quantum fieri potuit, in totam annui seriem distributi sunt, restitutis quorum lectio in novissimis editionibus praetermissa fuerat. Omnia vero diligenter rocognovimus, retenta Parisiensis breviarii forma, et servato veteri Ecclesiae nostras ritu.
Quocirca, de venerabilium Fratrum nostrorum Ecclesiae nostrae Canonicorum consilio, omnibus nostras diœceseos ecclesiis, monasteriis, collegiis, communitatibus, ordinibus, necnon omnibus clericis, qui
122
ad illud tenentur, mandamus et praecipimus ut hocce Breviario nostro a nobis, ut sequitur, digesto et concinnato, nec alioquolibet, in posterum utantur ; districte videlicet omnibus typographis et bibliopolis, aliisve quicumque sint, inhibentes, ne vêtus Breviarium recudere ; omnibus vero qui ad divinum Officium tenentur, ne aliud quam nostrum hoc recognitum emendatum, sive privatim sive publice, recitare praesumant. Meminerint porro, quoties debitum precationis exolvunt, suo sic debere se fungi officio, ut cogitatio omnis carnalis et saecularis abscedat : nec quicquam tunc animus quam id solum quod precatur cogitet : ut sit orantibus sermo et precatio cum disciplina, quietem continens et pudorem : ut denique mente et spiritu psallentes, quod ore proferunt, corde credant ; et quod corde credunt, moribus exequantur. Datum Parisiis in Palatio nostro Archiepiscopali, Galendis Junii, anno Domini, M. DC. LXXX.
NOTE D.
FRANCISCUS MISERATIONE DIVINA ET SANCTAE SEDIS APOSTOLICE GRATIA ARCHIEPISCOPUS PARISIENSIS, DUX ET PAR FRANCIS, REGIORUM ORDINUM COMMENDATOR , SORBONAE ET NAVARRE PROVISOR :
CLERO PARISIENSI SALUTEM IN EO QUI EST OMNIUM VERA SALUS.
Sactorum Antistites, ex divina dispositione, ex Ecclesiae constitutione, ex Sacrificii lege, ex ministerii conditione, Sacrificiorum ritibus ordinandis invigilare oportere nemo est qui non fateatur, si modo Scripturarum oracula, si Conciliorum statuta, si Sacrificii dignitatem atque praestantiam, si Pontificii muneris amplitudinem quadantenus noverit. Cum enim nihil habeat neque vera Religio augustius, neque Christi Ecclesia sacratius; tremendo ac venerando altaris Sacramento : quiti tanti mysterii majestati tuendas, atque adeo libris qui ei rite celebrando inserviunt expendendis atque recensendis, debeant maxime Episcopi incumbere, nemini dubium esse potest. Hinc ut nuper recognito per Nos Parisiensi breviario Missale responderet, et ad convenientiorem normam restitueretur, animum adjecimus : cui instaurando ac recognoscendo Nos ipsi invigilantes una cum viris quos selegimus sacrarum Scripturarum, doctrinae Patrum, et rerum Ecclesias peritos, collatis vetustissimis codicibus, necnon antiquis Missalium exemplaribus quibus Parisiensis usa est ecclesia, quaedam ex usu veteri repetenda, quaedam vero ad meliorem formam revocanda, judicavimus.
Quatuor porro maxime in augustissimi Mysterii ritu jam ab initio nascentis Ecclesiae, ex Apostolo ad Timotheum scribente, adhibita fuerunt ; obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones. Quae quidem ita fieri praecepit Apostolus, imo per Apostolum Dominus
123
qui loquebatur in Apostolo : et hanc legem supplicationis ita omnium Sacerdotum et omnium Fidelium devotio concorditer tenet, ut nulla pars mundi sit in qua hujusmodi orationes non celebrentur a populis Christianisa Et quidem Precationes accipimus dictas quas facimus in celebratione Sacramentorum, antequam illud quod est in Domini mensa incipiat benedici ; Orationes, cum benedicitur et sanctificatur, et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit. Postulationes autem fiunt cum populus benedicitur ; tunc enim Antistites velut advocati susceptos suos per manus impositionem, misericordissimae offerunt Potestati. Quibus peractis, et participato tanto Sacramento, Gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam verbis ultimam commendavit Apostolus.
Nos itaque, juxta rerum hanc, quae in sanctissimo Altaris Mysterio jam a primis temporibus servabantur, distinctionem ; quaecumque in ipsa Sacramenti sanctificatione ubique terrarum uniformi ratione peraguntur, quœque cum ceteris omnibus orbis Christiani partibus jam a prima sui institutione Parisiensis tenet ecclesia, inviolabili, ut par est, religione, intacta reliquimus : quse vero pro diversitate locorum pati possunt aliquam in ritu varietatem, ex collatis inter se anti-quis codicibus et variis Ecclesiarum Liturgiis, aut restituimus, aut emendavimus, aut perfecimus. Sic veterem illum usum, qui et in ecclesia Parisiensi et in aliis quamplurimis per plura saecula obtinuit, ut Feriis quarta et sexta, qui dies Synaxeos erant, alia cum Epistolis habe-rentur Evangelia ab iis quae diebus Dominicis leguntur, restituimus ; et habito singulari delectu, ut cum Dominicarum Evangeliis pleraque con-venirent, effecimus ; et Missis etiam quae aut in Mysteriorum, aut in Sanctorum memoriis Deo offeruntur, Lectiones quoad potuimus varias et congruentes assignavimus : atque ita contigit ut totum fere Novum Testamentum in Missale nostrum induceretur. Quin et ea quae cantum attinent, ex solo Scripturarum sacrarum canone desumpsimus ; rati nihil quidquam aut convenientius, aut, ad commendandam augustissimi Sacramenti majestatem appositum magis, quam si divina res, in qua Dei Verbum secundum formam servi quam accepit, sacerdos simul est et oblatio, ipso verbo quo esse in sacris Scripturis expressit, tractaretur, Preces vero, quas Collectas, Secretas et Postcommuniones dicuntur ; aut ex vetustissimis Sacramentariorum libris selegimus,»aut si quas de nove dare oportuit, ex eodem quo priores exaratae sunt, quantum Deus dedit
spiritu hausimus.
...........Quocirca omnibus nostrae diœceseos ecclesiis, earumque decanis, et rectoribus, ordinibus, collegiis, monasteriis communitatibus, neenon omnibus quicumque sint presbyteris, qui de jure vel consuetudine Parisiense officium celebrare aut recitare tenentur, de venerabilium Fratrum nostrorum Ecclesiae nostras Canonicorum consilio, in Domino mandamus, ac praecipimus, ut hocce nostro Missali a nobis digesto et recognito, nec alio quolibet imposterum
124
utentur : districte videlicet omnibus typographis et bibliopolis, aliisve cujuscumque conditionis existant, inhibentes ne illum ex veteribus Missale recudere ; neve deinceps presbyteri ullo quolibet alio quam nostro hoc recognito, sive in solemnibus, sive in aliis Missis uti praesumant. Datum Parisiis, in Palatio nostro Archiepiscopali, Idibus Novembris, anno Domini M. DC. LXXXIV.
II - CHAPITRE XVIII
CHAPITRE XVIII : DE LA LITURGIE DURANT LA PREMIERE MOITIÉ DU XVIII° SIECLE. AUDACE DE L’HÉRÉSIE JANSENISTE. SON CARACTERE ANTI-LITURGISTE PRONONCÉ DE PLUS EN PLUS. — QUESNEL. — SILENCE DU CANON DE LA MESSE ATTAQUÉ. — MISSEL DE MEAUX. — MISSEL DE TROYES. — LANGUET, SA DOCTRINE ORTHODOXE. — DOM CLAUDE DE VERT, NATURALISME DANS LES CÉRÉMONIES. — LANGUET. — LITURGIE EN LANGUE VULGAIRE. — JUBÉ, CURÉ d'ASNIÈRES.
NOTES DU CHAPITRE XVIII.