Institutions liturgiques (page 56)

Dom Prosper Guéranger · Vie de l'Église

Texte français, domaine public · Source : bibliotheque-monastique.ch — Institutions liturgiques, 4 volumes · 178 pages

Fiche de l’œuvre dans le savoir

Après l'offrande, on apportait de la sacristie le calice sans voile. Le diacre le tenait élevé conjointement avec le prêtre, et disait avec lui les paroles de l'offrande, suivant l'usage de Rome et de Paris ; mais ils prononçaient l'un

203

et l'autre la formule à haute voix, pour marquer qu'ils offraient au nom du peuple. Le canon tout entier était pareillement récité à haute voix, comme on doit bien s'y attendre; le célébrant laissait au chœur le soin de dire le Sanctus et l’Agnns Dei. Les bénédictions qui accompagnent ces paroles : Per qnem hœc omnia, Domine, semper bona creas, sanctificas, etc., se faisaient sur les fruits et légumes placés sur l'autel, et non plus sur les dons sacrés. La communion du peuple n'était précédée d'aucune des prières ordonnées par la discipline actuelle. Le sous-diacre, bien que revêtu de la tunique, communiait avec les laïques. Toutefois, l'église d'Asnières n'avait pas jugé à propos d'inaugurer encore la langue vulgaire dans la Liturgie. Seulement, avant les vêpres, une espèce de diaconesse lisait publiquement l'évangile du jour en français (1).

Telle était la singulière parade que jouèrent les jansénistes, au milieu de la France, grâce à la tolérance d'un archevêque prévaricateur. Ainsi trahissaient-ils, aux yeux les plus pacifiques, le but de ces innovations liturgiques qui avaient commencé d'après leurs suggestions, et qui n'étaient pourtant pas encore arrivées à leur dernier développement.

Quant au curé d'Asnières, il quitta sa paroisse en 1717, pour s'en aller en Russie remplir la mission qu'il avait reçue des docteurs appelants, pour la réunion de l'Eglise moscovite ; car ces intrépides réformateurs avaient de grands projets. Dans le même temps, leur confrère Ellies Dupin était en pourparlers avec plusieurs docteurs anglicans, pour opérer le retour de l'Angleterre à la communion, non de l'Église romaine, mais de la Sorbonne représentée par les nombreux adeptes du jansénisme qu'elle comptait dans son sein. Dans les mémoires présentés par

(1) Lafitau. Histoire de la Constitution Unigenitus, page 423.

204

ces hommes sans mission comme sans probité, on se faisait un grand mérite d'avoir aplani les difficultés principales, au moyen des maximes françaises en général, et des modifications liturgiques en particulier. Ces tentatives pour rétablir l'unité, opérées par des hommes qui étaient eux-mêmes hors de l'unité, ne pouvaient avoir et n'eurent, en effet, aucun succès. Pour la Russie en particulier, Pierre le Grand, qui n'avait jamais attaché grande importance au projet des docteurs, ne jugea pas à propos de le traiter longtemps comme une idée sérieuse. Jubé fut donc bientôt obligé de s'en revenir, sans avoir rien fait ; il ne rentra pas néanmoins à Asnières. Le cardinal de Noailles n'existait plus, et son successeur n'eût pas souffert la reprise des scandales dont cette église avait été trop longtemps le théâtre.

Mais arrêtons-nous ici, pour résumer les principes que la secte antiliturgique a appliqués dans les diverses entreprises racontées dans ce chapitre.

1° Haine de la tradition, manifestée dans la suppression du plus grand nombre des messes de saint Grégoire, au Missel de Troyes ; dans le mépris affecté pour la doctrine des Pères sur les sens mystiques des cérémonies, par dom Claude de Vert.

2° Substitution de passages de l'Ecriture, choisis dans la lumière individuelle et dans un but hérétique, aux formules de style ecclésiastique ; le Missel de Troyes présente d'innombrables applications de ce système.

3° Fabriquer et introduire des formules nouvelles, pleines de venin ; c'est un des reproches adressés par Languet au même missel.

4° Tomber en contradiction avec ses propres principes ; en effet, le Missel de Troyes, comme les Missels et Bréviaires de François de Harlay et de Cluny, ne parle que de rétablir la véritable antiquité, et regorge de nouveautés.

205

5° Retrancher dans le culte toutes les cérémonies, toutes les formules qui expriment des mystères. Dom de Vert consent, il est vrai, qu'on nous laisse nos cérémonies; mais c'est après les avoir vidées complètement de l'élément mystique dont elles n'étaient que la forme. D'autre part, l'église de Troyes, réformée à l'instar de la paroisse d'Asnières, n'a bientôt plus qu'une table pour autel.

6° Extinction totale de cet esprit de prière qu'on appelle onction dans le catholicisme ; lisez plutôt l'ouvrage de dom Claude de Vert, et voyez ce qu'il vous restera d'esprit de foi et de prière dans le cœur, quand vous assisterez aux cérémonies de la messe ou des sacrements, interprétées à l’aide de son commentaire. Quant à l'onction des prières du Missel de Troyes (nous pourrions ajouter des autres missels et bréviaires qui doivent leur origine aux mêmes hommes et aux mêmes causes), on ne l'a point encore vantée, que nous sachions.

7° Diminuer les marques de la dévotion à la sainte Vierge. Nous avons vu que telle est l'intention expresse du Missel de Troyes, qui sanctionne les réductions faites au culte de la Mère de Dieu dans les livres liturgiques de François de Harlay et de Cluny.

8° Revendiquer l'usage de la langue vulgaire dans le service divin. Quesnel le réclame expressément. Les Missels de Meaux et de Troyes y préludent par leurs rubriques sur la récitation du Canon à voix intelligible. En Hollande, terre de liberté pour nos néo-calvinistes, ils développent toute leur pensée sur cet article. L'église d'Asnières présente aussi son essai.

9° Atteintes portées à l'autorité du Siège apostolique. Au Missel de Troyes, suppression des oraisons pour le pape; mutilation de la Messe de saint Pierre.

10° Autorité du prince temporel dans les choses de la Liturgie, reconnue par le clergé. Languet étant impuissant à réduire son suffragant à une doctrine liturgique plus

206

saine, le Roi intervient et contraint l'évêque de Troyes à rétracter une partie des témérités de son missel, les autres étant jugées, par le Roi, ne pas devoir offrir matière à désaveu.

Tels sont les principaux traits que nous avons à résumer des faits liturgiques qui font la matière du présent chapitre. Sur les douze caractères assignés à l'hérésie antiliturgiste, dix s'y rencontrent expressément : il nous eut été facile de justifier des deux autres, en étendant notre récit.

On ne doit pas s'étonner de ce résultat, quand on se rappelle que la réforme liturgique coïncide précisément avec l'accroissement le plus menaçant du jansénisme, qui, résumé dans le livre des Réflexions morales, ne garde plus de mesure et pénètre avec autorité là même où, au XVII° siècle, il s'infiltrait sourdement;

Que cette hérésie, la plus souple, comme la plus ignoble de toutes, a eu la propriété de se plier à toutes les exigences des lieux, sachant à la fois lever le masque à Utrecht, et se rendre présente à Meaux et ailleurs, sous les paroles d'une antienne, d'une collecte ou d'un répons ;

Que les auteurs de la réforme liturgique continuèrent d'être pris dans les rangs des hérétiques disciples de l'évêque d'Ypres et de leurs fauteurs, en sorte que la liste sur laquelle nous avons inscrit déjà Sainte-Beuve, Le Tourneux, D. de Vert, Santeul, etc., s'accroît à la fin de ce chapitre de ceux de Ledieu, Ellies Dupin, Baudouin, Bossuet, évêque de Troyes, Petitpied et Jubé.

Pour délasser les lecteurs de la fatigue que ne peut manquer de leur causer ce dégoûtant spectacle, et aussi pour faire voir le triomphe de la lumière sur les ténèbres, de la vérité sur l'erreur, nous ne connaissons rien de plus efficace que la doctrine liturgique de l'archevêque Languet : doctrine pure et orthodoxe dont nous nous déclarons

207

les disciples et les plus humbles champions, remerciant Dieu qui, non-seulement voulut que cette grande lumière brillât dans l'Église de France, à cette ère de confusion, mais a daigné permettre que de si beaux enseignements soient parvenus jusqu'à nous, pour nous confirmer dans la lutte que nous avons entrepris de soutenir contre les nouveautés qui ont altéré, en France, la pureté du culte divin.

2o8

NOTES DU CHAPITRE XVIII.

NOTE A

Procul esto omnis odii suspicio, si ea ipsa quas in triviis et compitis decanlantur, candide coram Deo, solo sanctissimo Patri in extremo religionis periculo dixerim ! D. Cardinalis Noallius, Archiepiscopus Parisiensis, a quibusdam factionis ducibus, pietatis et severioris disciplinoe studio, in tantum praeoccupatus est, ut jam a decennio nihil sit quod Jansenistarum laqueis eum expediat. Nihil audit, nihil videt, nihil ratum facit, nisi quod suggerunt aut D. Boileau, aut D. Dugué, aut Pater de La Tour, Oratoriensium praepositus generalis, aut D. Lenoir, aut Abbas Renaudot, aut nonnulli alii, quos Jansenismo imbutos esse nemo jam nescit. Quin etiam vulgo constat praecipuos inter quadraginta doctores ipsi palam exprobrasse, quod ad scribendam responsionem illos compulisset. Id autem facile credideris, si legas mandatum pastorale, quo Catalaunensis Episcopus, conscio fratre Cardinali, apertissimis verbis docuit, obsequioso silentio constitutionibus satis lieri. Insuper eos omnes theologos, qui Jansenismo infensi sunt, acerrime aversatur et increpat Cardinalis Archiepiscopus.

Mitius quidem et cautius sese gerit D. Cardinalis de Coislin, magnus Francia; eleemosynarius, vir beneficus, pacificus, pius, dignus denique qui a cunctis ametur ; sed, deficiente doctrina, totam dicecesis administrationem solis doctoribus Jansenistis, quos admiratur, hactenus permisit.

D. vero Cardinalis Le Camus, etiamsi in familiari ad amicum epistola quaedam scripserit, quibus ea, quam facti vocant, quaestio expressissime dirimitur, nihilo tamen minus ex multis aliis argumentis plane constat Jansenianam doctrinam et factionem semper ipsi  arrisisse.

Utramque impensissime colunt Rhemensis et Rothomagensis Archiepiscopi. Alter quidem Sorbonae provisor, alter vero collator multorum in urbe Parisiensi pastoratuum; uterque tum Ecclesiae tum familiae fortunis abundans, vastae dioecesi atque provinciae praeest.

His ducibus adjunguntur complures episcopi, exempli gratia, in Occitania Rivensis, et Sancti Pontii Tomeriarum, Monspessulanus D. de Torcy frater, et Mirapicensis ; in Lugdunensi, Cabillonensis; in Senonensi, Altissiodorensis; in Rhemensi, Catalaunensis ; in Rothomagensi, Sagiensi ; in Turonensi, Nannetensis et Redonensis ; in nostra autem provincia, Tornacensis, qui sponte sua loco cessit, et cui optimum suffectum esse gaudeo. Insuper et in nostra, Atrebatensis pius quidem est, et vere addictus Sedi apostolicae, sed consilio et arte doctorum,

209

quibus se suaque omnia commisit, et immoderata rigidioris disciplinae studio, in hanc partem sensim abreptus est. Plerique alii incerti et fluctuantes, quoquolibet Rex se inclinaverit, caeco impetu ruunt. Neque id mirum est, siquidem Regem solum norunt, cujus beneficio dignitatem, auctoritatem, opesque nacti sunt. Neque, ut res se nunc habent, quidquam incommodi metuendum, aut praesidii sperandum ex apostolica Sede existiment. Totam disciplinoe summam penes Regem esse vident, neque ipsa dogmata aut adstrui, aut reprobari posse dictitant, nisi aspiret aulicae potestatis aura.

Supersunt tamen pii antistites, qui cajteros plerosque in recto tramite confirmarent, nisi multitudo a ducibus male affectis in pejorem partem raperetur. (Fénelon. Memoriale Sanctissimo D.N. clam legendum, § IX et X. (Oeuvres complètes, tome XII, page 6o3.)

NOTE B

Quam novi   Missalis autor venerandam antiquitatem imitari curasse se gloriatur, hanc omnino contemnit in expositione novarum Missarum quas antiquis substituit.  Quod quidem probat autorem illum, antiquitatis  imitationem  pro  praetextu in suis novitatibus habuisse, non  pro regula. Etenim Introitus,  Gradualia, Offertoria, etc, quae a  tot seculis in   ecclesia Romana cantantur,  ita immutata sunt in novo Missali, ut vix paucissima reperiantur quae ex libris liturgicis S. Gregorii  extracta

sint, quaeque a tam puro fonte in missale Romanum fluxerant, et a fere omnibus Ecclesiis particularibus usurpata fuere. Non magis Orationibus ac Collectis pepercit fabricator novus, quam Introitibus, Gradualibusque. De suo   genio   nimium praesumens,   seque   Ecclesia  universa doctiorem   prudentioremque   reputans,   ea  quae   tanta   antiquitate et universitate erant consecrata suppressit, ut inventus suos suasque ideas substitueret, sub hoc  solo et frivolo  praetextu quod  purum Scripturas textum  adhiberet.  Dico  confidenter  innovationes    Missalis  non alium habere  fontem,  quam  ideas  inventusque  proprios  autoris.   Ille enim ipse est qui in novas liturgias compositione certos Scripturae textus adhibens, illos singulis Festis Dominicisque aptavit pro suo nutu et voluntate, imo et aliquando contra veros et nativos sensus textuum Scripturas quos adhibebat. Porro compositio  illa ab homine peculiari excogitata, debuitne iis praeferri et subrogari iis quae Ecclesia universa suo usu per tot secula approbaverat ? Nequidem   ille pepercit festis solemnioribus aut diebus aliis, verbi gratia, Quadragesimae, in quibus Officium publicum magis assidue frequentatur a fidelibus.  Fere totaliter missas Paschalis,  et Nativitatis Christi, aut illas quae   in  usu  erant   temporibus Adventus aut Quadragesimoe immutavit.

Hoc autem non advertit autor ille, quantum fidem orthodoxam con-firmet sacrarum nostrarum Iiturgiarum antiquitas universalitasque. Siquidem liturgiae   quae a   primis  Ecclesiae  seculis, etiam   longe ante

210

sanctum Gregorium, quaeque in tota Ecclesia unanimiter leguntur,  fidem eamdem pretioso traditionis certas monumento astruunt et confirmant. Harum testimonio contra quoslibet novatores fides catholica invincibiliter astruitur et armatur; fides, inquam, una et ubique et semper. Si autem quaedam Ecclesia particularis haec sacra monumenta supprimit, arma quibus novatores impugnabat, deponit, et a manibus suorum fidelium removet.

Ornet ille suas novas liturgias canticis belle et eleganter conscriptis, textibus Scriptura; sacra; ingeniose inventis et concinne festis et solemnitatibus aptatis, quid sunt haec etiam ingeniosa et elegantia, aut cujus autoritatis, si comparentur iis qua; a quindecim seculis et amplius forsan itt orbe universo usurpata et decantata, fideles omnes de eadem fide edocent ? Quilibet ex laicis qua late patet terra, audiens ea qua; cantantur in Ecclesia quam frequentat, sine labore cognoscit ubique et semper eosdem festos dies, eadem mysteria celebrata fuisse et adhuc celebrari, orbemque universum eamdem fidem et veritates praecipuas quae in liturgiis exprimuntur, profiteri unanimiter et professum fuisse similiter traditione constanti et antiquissima.

Quod autem in Ecclesia particulari, antiquitate et universalitate spreta, de novo induceretur, non aliam sortitur autoritatem quam illam quam a Prselato suo mutuatur, errori sane obnoxio, et eo ipso obnoxio quo solus est, quo nova introducit, quo antiquitatem et universalitatem spernit. Quod autem usu antiquo et universali consecratum est, ab errore per promissa Christi servatur, atque in ipsa autoritate Christi fundatur, qui Sponsae suas semper assistens, ejus fidei per suam veritatem, ejus administrationi et politicae per suam prudentiam invigilat.

Aliud adverto quod grave est. Qui tot innovationes in suam liturgiam introduxit, mutando et delendo ea quas ex liturgia ecclesiae Romanae imitando mutuata erant, minime intellexisse videtur quis fuerit Patrum nostrorum animus in illa liturgia; Romana; imitatione. Propter primas Sedis honorem, et ut cum illa sanctam unionem conglutinarent, illius ritus adoptandos senserunt, omisso propriae nationis antiquo ritu. Hinc factum est ut prisci ritus ecclesias Gallicanae, Mozarabicus in Hispania, Ambrosianus in Italia fere aboliti fuerint, et oblivioni traditi. Sciebant Patres nostri unitatem in vera fide, ab unione cum sancta Sede, et cum Christi vicario pendere omnino : atque illas Ecclesias ab omni erroris et schismatis seductione immunes fore, quae cum Romana ecclesia, omnium Ecclesiarum matre et magistra centroque communi, convenirent. Haec unio ejusdem liturgia; usu coagmentatur servaturque, atque tot nationum diversarum loeo dissitarum, saepe bello adversarum, unio sancta manifestatur per unitatem precum, festorum, cultusque publici. (Mandatum J. J. Languet, Archep. Senonen. de novo Missali Trecensi. Opp., tom. II, pag. 1251-1253.)

211

NOTE C

Tunc unitas cum ecclesia Romana erat in pretio, atque ad illam omnimode corroborandam omnes concurrebant libenter; quia illius unionis utilitatem necessitatemque cognoscebant. Hujus Ecclesiae matris eminentiae minime invidebant, ei subjici et obedire eos non pudebat; imo gloriabantur, et obedientia sua unitatem servari et corroborari sentiebant. Etenim necessarium judicabant ut ramus trunco cohaereret et rivus fonti ; et cum Ecclesiae gloria et firmitas in unitate ns a consistat, unitatem hanc sua unione et subordinatione legitima coalescere et confirmari credebant. Sic censuerunt Patres nostri per quos fides ad nos derivavit. Verum aliter nunc sentire videntur qui ecclesiam Romanam nomine Ecclesiae peregrinae donare non erubuerunt, atque affirmare librorum liturgicorum illius Ecclesiae usum nonnisi per tolerantiam introductum in Trecensi dioecesi.

Sic sub velo liturgia; concinnius lucubratae, contemptus liturgiae Romana; obtegitur; sic unitas illa sancta et pretiosa infirmatur; sic vincula quae Ecclesiae matri annectebant, paulatim dissolvuntur; sic populi ad divisionem separationemque a longe praeparantur. Ex diversitate enim nascetur forsan contemptus, atque etiam odium, quod schismate aliquando consummari proclive est. Quis non pertimescat, cum schisma Graecorum conspicit, atque unum ex motivis tam funesta; separationis hoc fuisse, quod ecclesia Romana alleluia non cantare tempore Quadragesimae ; quem usum quasi grande piaculum Romano pontifici et episcopis Occidentalibus exprobrabant? (Ibidem, pag. 1254.)

NOTE D

Nihil quidquam, inquit, in precibus Missae adhiberi placuit, nisi quod ex sacris Scripturis de verbo ad verbum exscriptum esset.

At primo, id nullatenus fieri potest; alioquin mutandae essent omnes Orationes, quemadmodum Introitus ac Gradualia mutata sunt. Nam antiquae illas orationes quae fere omnes ex S. Gregorii Sacramentario excerpta; sunt, ex ipsis Scriptura; textibus non componuntur. Juxta idem principium, mutari quoque deberent Gloria in excelsis, Credo, Confiteor, multaeque alia; preces antiquitate consecratae. Non est ausus eo usque progredi novi Missalis autor. Sed hoc ipso intelligi debuerat falsitas aut incommoditas commentitia; illius regula; quae, cum nullo solido fundamento innitatur, obnoxia est manifesto incommodo; quod quidem tale est ut ab ea multis in occasionibus cogat recedere.

2° Quis hanc regulam praescribit ? Conciliumne aliquod, aut alia veneranda; antiquitatis monumenta ? Nonne e contra manifestum est vetustissimam, maximeque omnium venerandam Ecclesiae precem, sacrum  scilicet missas Canonem, ex  ipsis  Scripturae verbis non  esse

212

desumptam ?..............

3° Cur sub obtentu hujus regulae omnes antiqui Introitus, Gradualia, etc, mutata sunt ? Nonne ex Scriptura sacra excerpta est magna pars Introituum, Gradualium, ceterorumque Missae canticorum in Antiphonario S. Gregorii conservatorum ? Tamen mutata sunt sub specie majoris boni ; quod bonum eo totum recidit ut Missali furtim ac fraudulenter insinuatae novitates  insererentur,

4° Nonne traditio est alia quaedam verbi divini species, fideique regula ? At quo monumento nobis tutius et efficacius exhibetur sancta Traditio, quam his precibus in remotissima antiquitate compositis, universalissima consuetudine usurpatis, constantissima uniformitate conservatis ? Nonne, licet ex ipsis Scripturae verbis desumptae non sint illae preces, eis ut Scripturae sacrae, servata tamen convenienti proportione, reverentia debetur a fidelibus ? Plurima sunt fidei nostras dogmata quae perspicue non cognoscimus, nisi ope Traditionis. Nulla porro clariora sunt tutioraque monumenta quibus ea tueri possimus, quam Missae preces. Reperiturne in sacris Scripturis dogma perfectae integritatis beatae Mariae, ut reperitur in precibus Ecclesiae, ac praesertim in his verbis quae leguntur in libris liturgicis S. Gregorii : Post partum Virgo inviolata permansisti ? Nonne in sacra liturgia reperitur probatio Traditionis Ecclesiae circa canonicitatem sacrorum Librorum, aliaque plurima ?

Ceterum, et haec est quinta nostra observatio, saepe saepius privati ingenii commenta hac specie textuum Scripturae vestiuntur, et antiquis illis precibus substituuntur. Verba quidem e Scriptura sacra desumpta sunt;  sed arbitraria eorum accommodatio  quibusdam festis  aut quorumdam sanctorum praeconiis, foetus est privati ingenii................. Quantumlibet pulchroe et ingeniosse videantur istae allusiones, non exhibent naturalem sensum illorum Scripturae textuum, sed merum sensum autoris qui eas excogitavit. Si autor ille nuperus est, si sine nomine, si nullam nisi in una dioecesi autoritatem habet; quod pondus, quam vim ingenii sui fcetibus addere poterit ? Nonne multo plus autoritatis atque utilitatis habebunt simplices et inornatoe veteris liturgiae preces, licet ex Scripturis sacris excerptae non sint ?

Neque tamen nobis est animus accommodationes et allusiones illas condemnare. Ipsorum enim SS. PP. exemplo defenduntur. Sed contendimus Ecclesiam non ditari, cum antiqua cantica supprimuntur, ut in eorum locum substituantur allusiones inventi recentioris ; quin potius eam scandalizari, cum adhibentur accommodationes quibus Scriptura ad sensus alienos, et interdum suspectos, atque in fide periculosos detorquetur. Ac quis est qui nesciat, sic mutilatis falsoque translatis sacrarum Librorum textibus, quemlibet errorem ipsis Scripturae verbis insinuari ac doceri posse ? Exempla referre supervacaneum est. Unicuique enim in mentem facile venient. (Ibidem, pag. 1331-1333.)

213

NOTE E

Etenim quo tot novitates possunt ducere ? Quis erit illarum fructus seu terminus ? Non nisi timore perciti, pro vobis, pro Ecclesia a longe prospicimus. Jam apud vos et a pluribus inter vos sanctae Sedis Decreta contemnuritur. Vobis suadetur, et fere solis in orbe, super summi Pontificis errores et super Ecclesiae universae tenebras ingemiscere. Sedes apostolica quae centrum est necessarium catholicae communionis, vobis exhibetur quasi erroribus tradita ; exhibentur episcopi qui cum ea concurrunt in eodem decreto publicando, ut a fide deficientes, et eam deserentes. Et non sine horrore legimus quod apud vos Libri ecclesiae Romanae liturgici nominantur Libri exotici, quasi si ecclesia Romana mater alicui ex Christianis posset reputari exotica, et thronus in quo sedet pater communis fidelium, cuilibet ex filiis amplissimae suae familiae reputari posset exoticus.

Frustra filiis qui patrem communem aut ignorant aut respuunt, exhibemus celebres illas sponsiones quibus Christus corpori primorum Pastorum sese quasi oppignoravit, promittens ei docenti adfuturum omnibus diebus usque ad consummationem seculi; ac proinde sine intermissione et sine fine. Frustra fidelium fiduciam excitamus erga communem Ecclesiam quae ceterarum mater est quia genuit, et magistra quia edocet. Frustra illud obtrudimus ex Evangelio in quo Christus testatur se rogasse pro Petro ut non deficeret ejus fides, atque praeceptum illi impositum confirmandi fratres suos. Hae sacrae voces quae omnibus seculis teneram et humilem fiduciam generant in corde fidelium erga Pastores suos, ac praecipue erga primum et Pastorum Pastorem ; hae veritates obsolescunt et vix audiuntur. Quilibet suis praejudiciis inhaeret; et suam sibi fidem et fidei regulam praescribit. Interea in tanta opinionum et disputationum discordia, vobis exhibentur cultus exterioris partes singulares et novoe : cujus discrepantia ad divisionem tendit, et eam in externo cultu sensibilem et palpabilem reddet quae denique multorum pietatem offendet, et eorum indignationem excitando, schismatis aliquando portam aperiet. Porro avellendo vos ab Ecclesia matre, et ab ejus liturgia et decretis simul avertendo; novi duces illi quo trahent vos ? Protestantes qui inter nos adhuc vivunt, his novitatibus plaudent, et facile sperabunt illos qui jam dogmata ab Ecclesia damnata et Calvinistarum erroribus vicina defendunt, per ritus exterioris immutationem propius ad illorum communionem brevi accessuros. Jam saepius declaraverunt palam se non habere circa gratiam, libertatem, bonorum operum meritum, praedestinationem, reprobationemque, et officia charitatis, alia principia et dogmata quam ea quae Janseniani profitentur. Quid eveniet si jam adeo per dogmata vicini, viciniores fiant, et sanctae Sedis contemptu, et cultus exterioris immutatione ? Si ut illi, unusquisque de sua fide judicet, et judicem

Tous les livres