Libri Carolini (De imaginibus) (page 9)

onerati estis, et ego vos reficiam, et invenietis requiem animabus vestris . In illo pecoribus immolatis carnis et sanguinis hostiae offerebantur, in isto sacrificium carnis et sanguinis Christi offertur, quod per illa animalia figurabatur. In illo jugum grave legis cervicibus impositum faciebat servos, in isto jugum Christi leve et onus suave per spiritum adoptionis facit filios. His ita se habentibus perversum, et ultra quam perversum est, ut alternatim converso ordine praestantioribus deteriora, deterioribusve praestantiora dentur, et adeo imaginum usus magnificetur ut Christianorum res quodam modo extenuentur.

CAPUT XX. Quod non minus omnibus, sed pene cunctis plus Tarasius delirasse dinoscitur, dicens, Sicut veteres habuerunt cherubim obumbrantem propitiatorium, et nos imagines Domini nostri Jesu Christi et sanctae Dei genitricis et sanctorum ejus habeamus obumbrantes altare.

Non est inconsequens ut Tarasius, qui, ut fertur, a populari conversatione ad sacerdotale culmen, a militari habitu ad religiosum, a circo ad altarium, a forensi tumultu ad praedicationem, ab armorum strepitu ad sancta mysteria peragenda extraordinarie provectus est, subditarum sibi plebium mentes ab spiritalibus ad carnalia, ab invisibilibus ad invisibilia, a veritate ad imaginem, a corpore ad umbram, ab Spiritu vivificante ad litteram mortificantem, ab spiritu adoptionis ad spiritum timoris, denuo redire compellat: ut quoniam ille spretis his quae ei fortasse

illicita non erant in laicali conversatione, ad sacerdotalis culminis gradum convolavit, quod ei illicitum erat ob subitaneam conversationem, ei etiam subditae plebes a licitis spiritalium observationum mysteriis ad illicitas corporalium rerum observantias convolent per ejus praedicationem. Quia ergo melioribus contemptis, pejoribus uti hortatur, et quia veteres habuerunt cherubim qui per Moysen facti sunt, de quorum medio loquebatur Deus, obumbrantes propitiatorium, ideo fideles hortatur habere imagines, quae a quibuslibet opificibus conduntur, obumbrantes altare. Faciat arcam quae non sit de lignis Setthim, sed salicum; nec sit auro tecta, sed plumbo; quae non habeat circulos aureos, sed aeneos; in

quibus non sint vectes de lignis Setthim, sed fagorum; in qua non sint tabulae quae habeant decem verba legis, sed undecim quibus transgressio legis significetur; in qua non sit virga Aaron, sed cujuslibet baculus illius praedecessorum qui ab illo anathematizantur, vel a quibus ille anathematizatus est; in qua sit urna, non quae habeat manna, sed cujuslibet germinis grana. Faciat et candelabrum ex plumbo purissimo, et mensam propositionis panum, quae non appelletur sancta. Scribat et librum legis, qui cuilibet manus cito imponere jubeat, et neophytos ad episcopatum promoveri percenseat; qui etiam similitudines horum quae in coelo et quae in terra sunt, fieri, colere et adorare perdoceat. Decursis igitur breviter his, quibus Tarasius ideo non recte praedicet

quia nec recte, ut fertur, sacerdotii culmen conscenderit, et quia dixit, « Pro cherubim habeamus imagines » quibusdam per eumdem locutionis modum, qui a quibusdam astismos nuncupatur, prolatis, nunc qualiter intra sanctam ecclesiam propitiatorium duobus cherubim obumbretur, sive secundum tabernaculi constitutionem quod in eremo a Moyse constitutum est, sive secundum templi aedificationem quod a Salomone Hierosolymis structum est, Domino auxiliante, spiritalibus spiritalia comparantes expediamus, ne ab insipientibus quiddam sanctis Scripturis derogare videamur, eo quod imagines non adoramus. Primo quaerendum est cur Moyses cum tabernaculum faceret duos cherubim aureos fecerit, et in propitiatorio quod erat super arcam posuerit,

Salomon vero alios duos multo majores addiderit, quibus in templo positis sub eorum alis arcam in medio collocaverit cum propitiatorio et cherubim prioribus, et in tabernaculo duo cherubim, in templo vero quatuor fuerint? Ad unam igitur eamdemque significationem utrique pertinent, nisi tantum quod Salomon qui pacificus interpretatur, et figuram Christi gessit, auctius sive latius duorum cherubim magnitudinem sublimavit. Quo in facto innuitur eo quod post incarnationem Dominicam Ecclesia latius esset ex diversarum gentium congregatione sublimanda et supernis civibus copulanda: qui sic conditorem de collato sibi munere beatitudinis conlaudant, ut de nostra quodam modo ereptione atque ad eamdem beatitudinem introductione congaudeant.

Cherubim namque, sicut propheta Ezechiel evidentissime demonstrat, angelicae dignitatis vocabulum est, numeroque singulari cherub, plurali vero cherubim dicitur. Unde et non incongrue in figuris cherubim quae in oraculo erant facta evangelica ministeria intelliguntur, qui Conditori suo in coelis assistentes de sua perpetua beatitudine laetantur. Alas enim ad invicem super arcam extendunt, cum ad laudem Domini Salvatoris referunt bonum omne quod acceperunt. Alteras alas ad oraculi parietes extendunt, cum sanctos etiam homines in sua societate videntes laetantur, eosque velut alarum suarum summitatibus tangunt, quos profecto consortes atque sequaces exstitisse in hac vita suae puritatis exsultant.

Duos autem aeque parietes suis tangunt alis, quia fideles utriusque populi, Judaeorum scilicet et gentium, compotes secum habent aulae coelestis, non quod in illa patria inter utrumque populum sit quaedam distinctio localis, sed quia major fiat festivitas internae beatitudinis de consortio adunatae fraternitatis. Extendunt ergo Cherubim ad utrumque parietem oraculi alas suas, quia laetantes in coelesti patria, justos utriusque plebis visione quoque suae gloriae ad laudem Creatoris excitant.

Nec solum de illorum quos secum intus habent hominum justorum felicitate laetantur agmina coelestia, verum etiam nostri, qui foris adhuc positi de profundis ad Dominum clamamus, continuam curam gerunt. De quibus cherubim bene etiam in libro Paralipomenon

scriptum est: Ipsi autem, inquit, stabant erectis pedibus et facies eorum versae erant ad exteriorem domum . Stabant etenim erectis pedibus cherubim, quia nunquam a via veritatis, in qua mox ut conditi sunt positi fuerunt, quodammodo aberrasse creduntur. Facies eorum erant versae ad exteriorem domum, quia nos ab hujus peregrinationis aerumna ereptos ad suum desiderant pervenire consortium. Stabant ergo erectis pedibus, alas ad auro textos oraculi parietes extentas, et facies habebant versas ad domum exteriorem, quia videlicet ita angeli suam perpetuo innocentiam conservant: sic de animarum sanctarum in coelis beatitudine congaudent, ut eis quoque quos in terris adhuc peregrinari conspiciunt electis opem ferre non

desinant, donec et illos ad coelestem patriam introducant. Possunt etiam, sicut jam in superiori capitulo exsecuti sumus, per duos cherubim duo Testamenta significari. Ideo igitur in oraculo sunt facti, quia in consilio divinae provisionis, nobis utique inaccessibili atque incomprehensibili, ante saecula dispositum est quando et qualiter quibusve auctoribus sacra Scriptura conderetur. De lignis vero olivarum sunt facti, sive quia per viros misericordiae unctione Spiritus sancti illustratos divini conscripti sunt libri; sive quia lucem scientiae tribuunt, juvante flamma charitatis Dei, quae per Spiritum sanctum diffunditur in cordibus nostris. Decem cubitis sunt alti, quia per observantiam decalogi legis Deo serviendum praedicant, quia Deo fideliter servientes,

denario se remunerandos esse regni coelestis ostendunt. Geminas habent alas, quia testamenta per aspera aeque et prospera indefesso proposito semper ad coelestia tetendisse ac pervenisse declarant, quia hoc idem suis auctoribus faciendum esse demonstrant. Quinque cubitorum ala cherub una, et quinque cubitorum ala cherub altera, quia in omni labentium rerum varietate sancti universos corporis sui sensus in obsequium sui Conditoris extendunt, oculos habentes semper ad Dominum, audire desiderantes vocem laudis ejus, et enarrare universa mirabilia ejus, dulcia faucibus suis habentes eloquia illius super mel et favum ori suo, currentes in odore unguentorum ejus et donec superest halitus in eis,

et spiritus Dei in naribus ipsorum, non loquentes labiis iniquitatem, nec in lingua sua stultitiam personantes; sicque per arma justitiae a dextris et a sinistris incedentes ad perceptionem coelestis denarii, quem summus paterfamilias cultoribus suae vineae repromisit, perveniunt. Quia ergo opus unum erat in duobus cherubim, hoc innuebat quia utriusque instrumenti scriptores una eademque castitate operis et charitatis devotione Deo serviebant, una et consona Deum voce ac fide praedicant. Quaeque Novum Testamentum de Dominica incarnatione, passione, resurrectione, ascensione, gentium vocatione,

Judaeorum expulsione, multimoda Ecclesiae tribulatione facta narrat, haec eadem Vetus Testamentum, si recte intelligitur, veraciter facienda praedicebat.

Adventum vero Antichristi, finem saeculi extremi, discrimen judicii et aeternam bonorum gloriam, poenamque reproborum, concordi utrumque Testamentum veritate profatur. Alae igitur cherubim interiores super arcam se invicem contingebant, quia Testamenta pari de Domino attestatione consentiunt. Item alis exterioribus iste unum parietum, ille alterum contingebat quia Vetus Testamentum proprie antiquo Dei populo scriptum est, Novum vero nobis qui post incarnationem Dominicam ad fidem venimus, et secundo parieti, hoc est septentrionali, recte

comparamur, quibus post figuram ac tenebras idololatriae lucem veritatis cognoscere datum est.

Nam etsi primitiva Ecclesia maxime de Judaeis effloruit, et omnis Israel circa finem saeculi salvandus esse credatur, plurimi tamen fidelium hujus temporis de gentibus congregantur ad Evangelii suscipienda sacramenta. Quibus hoc etiam divinitus donatum est ut revelatis oculis sui cordis manifeste cognoscant litteram Veteris Testamenti evangelicae gratiae plenam esse mysteriis. Versas habentes facies cherubim ad exteriorem domum, quia nos qui adhuc foris stamus non re ipsa, sed spe salvi facti sumus. Divini sunt libri conditi, quia scriptores eorum jam regnantes cum Domino illumque conlaudantes in coelis curam nostrae gerunt salutis proque nostris

erratibus apud ejus pietatem interpellant. Circumdati sunt auro cherubim, quia praeclaris scriptorum suorum operibus confirmatur auctoritas Testamentorum, manifestata autem per orbem cognitione divinarum Scripturarum, sive interna gloria coelestium agminum. Uterque enim cherub, ut diximus, et angelos et Testamenta designant.

CAPUT XXI. Quod non bene Joannes presbyter senserit qui ut imaginum adorationem astrueret, dixit, Et Jesus Nave duodecim lapides statuit in Dei memoria.

Cum in eadem synodo quae pro adorandis imaginibus facta est, cujus nos errores summatim discutiendos arripuimus, nullum testimonium ex divinis

apicibus prolatum ad eamdem rem pertinere constet, nec hoc quoque pertinere constat quod Joannes presbyter et legatus Orientalium protulit dicens, Jesus Nave duodecim lapides statuit in Dei memoria. Quorum si historialiter cur ab amnis alveo educti et in Galgadis fuerunt positi, causa quaeratur, ab eodem Josue aperitur: qui his non ad adorandas imagines instruendam fore Israelitarum posteritatem edocuit, sed memorem stupendo miraculo arefacti fluminis esse debere permonuit, qui ad posteros hanc sine voce legationem proclamantes deferrent: « Nos quos cernitis liquentis quondam elementi fuimus

habitatores, qui aridae terrae nunc sumus exsules, quique tot saeculis Jordanis fuimus indigenae, ejus exempti gurgitibus telluris nunc sumus advenae. Quoniam cum ante faciem arcae Domini, imo ante faciem Dei Jacob, sacerdotum perstrepentibus catervis, et populi cum magna exsultatione admirantibus cuneis, novum ille pateretur dissidium, inferiorem partem fuga lapsam aequoreis undis immergeret, superioremque in aera fastigiaret, obstupescentibusque populis lymphaticos ad alta montes sustolleret et plantis insolitum Israeliticis transitum arenti alveo praestaret ab antiquis sumus sedibus educti, et istic Israelitarum humeris allati isticque positi, isticque sumus diu permansuri. » Si vero typice quid isti lapides praefiguraverint quaeratur, novo Josue, Domino

videlicet et Salvatore nostro Jesu Christo, qui aeternae nobis patriae habitationem distribuit, docente, panditur, qui ut baptismi sacramentum per quod ad aeternam patriam pervenitur, stabiliret, duodecim apostolos elegit, quibus et dixit, Euntes docete omnes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti , qui usque in perpetuum sanctae Ecclesiae posteritati perhibent testimonium, dum eam ad coelestia regna provocant per baptismi sacratissimum sacramentum. Per alios ergo duodecim nihilominus lapides qui in Jordanis alveo positi sunt, sanctorum patriarcharum et prophetarum profecto figura praetenditur, qui nimirum dum baptismi sacramentum sub umbra legis positi non aperte praedicaverint, sed per quasdam

mysticas et obumbratas figuras innuerint, quasi flumineis fluctibus obruti sunt; quia videlicet quanquam aperte non videantur baptismum instituisse, non tamen creduntur ejus mysterio caruisse. Pro quibus patribus sanctae Ecclesiae nati sunt filii, id est apostoli, quos constituit principes super omnem terram qui memores sunt nominis Domini in omni progenie et generatione ut tam per illos quam etiam per istos sacrosanctis charismatibus referta et dogmatibus edocta, non imaginum fucis vel quibuslibet superstitiosis rebus, sed fide et operibus Dominum quaerere non desistat.

CAPUT XXII. Quod non sit aequalis adoratio, ut illi dicunt, Natham prophetae erga David regem, adorationi imaginum.

Non esse aequalem adorationem quam Nathan propheta David aeque prophetae regique sanctissimo exhibuit , adorationi quam quidam imaginibus exhibent, non necesse est multis approbare documentis, quoniam evidentissimis est approbatum indiciis, nec nostra indiget disputatione res quae tam aperta tamque clara elucet ratione. Sed ne hoc silentio praeteriisse videamur, oportet ut quiddam inde strictim breviterque exsequamur. Adoravit, inquam, Natham propheta David regem, non ut colorum fucis compaginatam imaginem, sed ut a

Deo in regni apice sublimatam potestatem. Quippe qui ejusdem doni coelestis munere satiatus erat, quo ille satiandus foret qui dicturus erat: Omnibus potestatibus sublimioribus subditi estote. Non est enim potestas nisi a Deo, quae autem sunt a Deo ordinatae sunt. Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit: qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. Dei enim minister est tibi in bonum; si autem malum feceris, time. Non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est, vindex in iram ei qui malum agit. Ideoque necessitati subditi estote non solum propter iram, sed propter conscientiam. Ideo enim et tributa praestatis: ministri enim Dei sunt,

in hoc ipsum servientes. Reddite ergo omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem; nemini quidquam debeatis nisi ut invicem diligatis . De hac etiam re idem Vas electionis per Spiritum sanctum discipulum Titum sic instruit: Admone illos, principibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, admone ad opus bonum paratos esse, nemnem blasphemare, litigiosos non esse, sed modestos, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines . Adoravit itaque propheta regem: Spiritu sancto repletus, Spiritu sancto repletum; vaticinii munere fretus, vaticinii munere fretum, meritorum insignibus coruscans, meritorum insignibus coruscantem. Non enim in eo quamdam insensatam

rem superstitiosae vanitatis cultu adoravit, sed virum inventum secundum cor Domini, virum sacri unguinis liquore delibutum, virum in Dei laudibus supra omnes excitatum, virum qui de Christi incarnatione, passione, a mortuis resurrectione, in coelum ascensione, cunctis praecellentius prophetavit; virum qui non solum Dei Filium venturum prophetavit, sed eju etiam typum gessit; virum qui non solum ejus typum gessit, sed etiam secundum formam servi germinis prosapiam ministravit. Dilectionis affectu, humilitatis obsequio, praelationis debito, officiosa adoratione honorificavit, quem si non ei se subdendo ejusque monitis parendo honorificaret, illi Spiritui contraire videretur, qui per pastorem Ecclesiae dicturus erat, Subditi estote omni humanae ordinationi