Mariale (Opera Omnia vol. I) (page 3)
Recogi- temus illam quae talem sustinuit a peccaloribus contradictionem, ut non fatigemur animis nostris et in virtutis itinere ipsaque salutis via deficiamus.** Sit nobis Maria semper invictae et invincibilis exemplum patientiae, inviclac virtutis, invicti animi, ut nulla nos tribulatio separet a caritate Christi, imo nulla penitus creatura. 62) Io 18, 11. 63) Mt 26, 39; Le 22, 42. 64) Cf. 1 Petr 2, 21. 65) Cf. Io 13, 15. 60) Cf. Hebr 12, 3.
SERMO SEPTIMUS Sabbato Sancto DE VIRGINIS DEIPARAE GAUDIIS Peperit mulier filium masculum, qui recturus erat...
gentes in virga ferrea, ef raptus est, ctc. !
I. Dignum et congruum est, fratres carissimi, ul, cum de acer- virge Deipara quanto dolore in passionc Filii affecta, tanto gaudio ob redivivam eiusdem Filii resurrectionem verba faciamus. Nam in eius resurrectione.
bissimis maximisque Deiparae Virginis doloribus ob Filii sui pas- sionem cl mortem sermonem habuerimus, nunc de gaudiis ipsius post tenebras lucem speravit, post horridam hiemem placidum ver: Ad vesperum demorabitur fletus, el ad matutinum laelitia.? Secun- dum numerum dolorum meorum in corde meo consolationes tuae laetificaverunl animam meam.? Sicul abundant passiones Christi in nobis, tla per Chrislum abundat consolatio nostra.* Magno dolori magnum imo maximum gaudium successit, sicut patriarchae Iacob cum audivit Ioseph dilectissimum filium suum, quem mortuum cre- debat, non solum vivere verum cliam gloriosissime in Aegypto re- gnare; ita Christus magna cum gloria resurrexil, ait enim: Data est mihi omnis polestas in coclo el in lerra.? Quis mente et cogitatione capiat gaudium cl laetitiam Virginis ob Filii sui immortalem et glo- riosissimam resurrectionem, quando apparuit ci in ea gloria in qua visus fuit, cum transfigurari voluit coram electis discipulis? 1) Ape 13. 5, 21 Ds. 250. 3 Ps 935 19. 1) 2 Cor t. 3. 5 Mt 28, 18. 72 IN VISIONEM S. IOANNIS EVANGELISTAE Virgo Deipara II. Sunt in anima nostra dolor ct gaudium, timor et , amor luries exulta- E asta eee Pee ge A vit in vite, sea Èl odium veluti in bilance iustissimae lances omnino E bue Pastor, inventa ove quae perierat, magnopere laetatus f mo gaudio inventa drachma quam perdideral, nimium gavisa ct £ repleta "I.
elementissimus pater in reditu filii prodigi laetatus fuit, quia salvum illum reccpil: Evultare, inquit, et la quia... mortuus erat el revixit, perieral et inventus est. de Virgine sentiendum? Quale eius gaudium fuit, q Christi resurrectionem? Si gavisi sunt discipuli viso L magis gavisa Mater est, viso dileclissimo Filio? Si in il ne, quando mortalem utique ac passionibus multi:
cepit, ingenti gaudio repleta fuit: Magnificat anima et exultavit spirilus meus in Deo salutari meo;* quai resurreclione, quando immortalem illum et beatiss Plane iure optimo cum Anna, matre Samuclis, Exzultavit cor meum in Domino, el exaltatum est cornu meo. Dilatatum est os meum super inimicos meos, in salutari tuo.” O Deum immortalem, qualis hic ct laetitiae! Haec dies quam fecit Dominus, canil Sanclo: exultemus et laetemur in ea.** Vox exultationis el sai naculis iustorum.?' Quae vox exultationis et salulis i simae Matris? Si ludaeis nova lux oriri visa est, gaud tripudium in exaltatione Mardochaci et Esther, '* Aman, crudeli et immanissimo Iudaeorum inimico; | oriri visa est Virgini in tali tantaque filii gloria et e: ei sole amictus et stellis coronatus apparuil, devic inferno, superata morte, satana debellato?
Soror Moysis, Maria prophetis plurimum in Domino exultavit, visa populi sa- . . 6 . A 3 lute. hymnum Salute et Aegyptiorum interitu in mari Rubro; qua Deo soliti pano et choros ducens Isracliticarum mulierum, magi et iubilo canere coepit, dicens: Cantemus Domino, | magnificatus est, equum el ascensorem proiecit in m potiori iure mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salute. Maria in resur- : . sy. . à - ‘i, hodie cum sanctis mulieribus el Apostolis exis rectione Fili.
Quam vere canticum rececinit suum: Magnificat ani 6) Le 15, 22-32. 7) lo 20, 20. 8) Le 1. 46-47.
10) Ps 117, 21. 11) Ibid. vr. 15. 12) Est 8, 16.
a i a SSS E MN SERMO SEPTIMUS 73 num, et exultavil spiritus meus in Deo salulari meo. Exultavit Maria in conceptione Christi, exultavit in nativitale, cum etiam Angelorum choros canentes audivit; Gloria in excelsis Deo el in terra pax homi- nibus bonae volunlalis; " magno gaudio perfusa fuit in adoratione Magorum, magno, cum cum invenit in lemplo, magno, cum eum vidit et audivil talia ct tanta miracula facientem, magno et plus quam magno, cum eum vidit in coelum Angelis comitatum ascen- dere ad thronum divinae gloriae.
Sed hodie supra quam dici possit maximo repleta fuit, sicut ille qui ingentem in agro suo thesaurum invenit. Qualis quantusque thesaurus infinita gloria Christi in resurrectione! Peperit mulier filium suum masculum, qui recturus eral... genles, idest, qui futurus erat Rex regum et Dominus dominanlium, ? potentissimus imperator; hoc enim signi- ficat virga ferrea. Qualis enim esl vis ferreae virgae in manu viri robusti ad vasa fictilia, talis est potentia Christi ad omnes creaturas. III. Tandem: Raptus esl filius eius ad Deum et ad thronum ipsius. Hae sunt causae laetitiae. In partu expressa fuit summi causa doloris; sed inquit, cum pepereril mulier, iam non meminit pressurae propter gaudium, quia nalus est ei homo in mundum. '* Sed qualis homo natus est Virgini in resurrectione? Filius, inquit, masculus. Cum principibus nascitur filius masculus, maxime vero primoge- nitus, qui regni et imperii futurus sit heres, quanta fit quam magna laetitia et exultalio, nedum in regali palatio, sed in tota civitate, in universo regno! Peperil, inquit, filium masculum, sed qui recturus erat gentes, filium primogenitum, principem et heredem regni. Sed cuius regis heres? Cui regi tunc peperit filium? Raptus est filius eius ad Deum et ad thronum ipsius. Vidimus gloriam eius. gloriam quasi Unigeniti a Patre." Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. O infinitam gaudii et laetitiae causam!
Oritur gaudium ex optati boni praesentia; quo maius bonum fuerit, eo magis gaudium parit. Si homo, parentibus caris adhuc viventibus, Episcopus vel Archiepiscopus crectur, magnum illis est gaudium, si Cardinalis multo maius; at si Summus Pontifex, sum- mum utique gaudium, summa laetitia et exultatio. Hodie Christus a mortuis resurgens, creatus a Deo est Summus universi Rex et Imperator, Ecclesiae totius et militantis et triumphantis Summus 14) Le 2, 13-14. 15) Apc 19, 16. 16) Io 16, 21. Vulg. habet: Mulier... cum autem peperit puerum, etc. 17) Io 1, H.
Virgo Deipara summo gaudio in resurrectio- ne Filii repleta fuit, quia eum n mortuis re- surgentem rce- cepit, creatum n Dea summum universi Re- gem, totius Ecclesiae Pontificem, E imae Parenlis?
fam morlalem a morte revo- aimitis et sicut uit, loseph filius ro cum ad vitam divinitatis gloria, 9) Christus moestis- meus vivit; vadam et SUPER: MISSUS EST SERMONES SEXDECIM IN FESTO ANNUNCIATIONIS B. MARIAE VIRGINIS In mense aulem sexto, missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad Virginem desponsalam viro, cui nomen eral Ioseph, de domo David, et nomen Virginis Maria. Et ingressus Angelus ad eam dixil: Ave, gratia plena. Dominus lecum, benedicla tu in mulieribus. Quae cum audissel, turbata est in sermone eius, el cogilabal qualis essel isla salutatio. El ail Angelus ei: Ne limeas, Maria, invenisti enim gratiam «pud Deum: ecce concipies in utero, el paries filium, el vocabis nomen eius lesum, hic erit magnus, el Filius Altissimi vocabitur, el dabit illi Do- minus Deus sedem David patris eius; el regnabit in domo lacob in aeternum, el regni eius non eril finis. Dixit autem Maria ad Angelum: Quomodo fiet islud, quoniam virum non cognosco? E! respondens Angelus dixil ei: Spiritus Sanctus superveniet in le, el virlus Allissimi obumbrabil tibi. Ideoque el quod nascetur ex fe Sanctum, vocabilur Filius Dei. Et ecce Elisabeth cognata tua et ipsa concepit filium in senectute sua; el hic mensis sextus est illi, quae vocalur sterilis: quia non eril impossibile apud Deum ommne verbum. Diatt autem Maria: Ecce ancilla Doinini, fiat mihi secundum verbum tuum. Et discessit ab illa Angelus. Le 1, 26-38. SERMO PRIMUS DE INCARNATIONIS MYSTERIO ANTE OMNIA PRAEDESTINATO Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Naza- reth, ad Virginem desponsatam, etc. | I. Proponitur nobis hodie ineffabile divinae Incarnationis sacra- !ncarnatio est infinitae cari- mentum, quod opus est infinitae caritatis et pietatis Dei erga nos: tatis el pietatis Sic Deus dilexit mundum ul Filium suum Unigenitum daret;? et, ut ap mine an Paulus ait: Magnum est pietatis sacramentum, quod manifesta- 9s et Adamo tum est in carne, iuslificatum est in spiritu." Opus, inquam, est infi- nitae bonitatis et caritatis: Caritate perpetua dilexi te;* unde: Propter nimiam caritatem suam, qua dilexit nos,?
Deus Filium suum misil in similitudinem carnis peccati. * Incarnatum est hodie Verbum Dei, Unigenitus Filius Dei: Verbum caro factum est; * assumpsit carnem passibilem et mortalem, ut pali et mori posset, ad satisfa- ciendum Deo pro peccatis nosiris, et ut gratiam nobis et gloriam mereretur. Divus Augustinus, lib. 5 De Gen. ad Lit. cap. 19, docet quod mysterium hoc ab initio revelatum fuit Angelis. Ita enim exponit illud Pauli ad Ephesios: Mihi, omnium sanctorum mi- nimo, dala est gralia haec, in gentibus evangelizare investigabiles divilias Christi, et illuminare omnes, quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo, qui omnia creavit; ut innotescat prin- cipibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sa- 1) Lc 1, 26-27. 2) Io 3, 16. 3) 1 Tim 3, 16. 4) Jer 31, 3. 5) Eph 2, 4. 6) Rom 8, 3. Ga) Yo 1, 14. Incarnatio antc omnia volita, quia revelata ante peccatum, facia sine mentione pecenti. Tt 78 SUPER: MISSUS EST pientia Dei secundum praefinitionem saeculorum, qi Christo lesu." «Sic, inquit Augustinus, fuit hoc a saeculis... ut innolesceret... principatibus ct potestali a sacculis innoluit ». * Sic eliam idem Augustinus, declarat illud Pauli ad Timolheum: Manifeste m talis sacramenlum, quod manifeslalum est in carne, t in spiritu, apparuit Angelis. * Hoc idem mysteri revelavit in paradiso, cum in eum soporem imm mulierem efformaret; nam expergefaclus Adam, ` Hoc nunc os ex ossibus meis, etc. Paulus ail Sacramenium hoc magnum est; dico aulem in Christe Quo loco inquil Divus Hieronymus, quod Ad vates, qui de Christo prophetavit. " Idem docel lib. 9. De Gen. ad Lit. cap. 19; " Epiphanius, et Tertullianus, lib. 3. Contra Marc. cap. 5; et | H. Hinc multi ex sacris theologis colligunl qu peccassel Adam, Christus lamen incarnatus [uisse peccatum revelatum fuit ci mysterium Incarnalion phetavit.'" Et Divus Thomas 2, 2, q. 2, arl. 7, ante peccatum habuit explicitam fidem Incarnationis, : nabatur ad consummationem gloriae; et sic de Inc tavit. Si non venissel Christus ul redemptor in car nissel ul glorificator in corpore glorioso, qualem in tr se ostendit; venissel ul fons gratiae el auclor gloria Et quidem mirabile esl quod in hodierno mentio de peccato, sed solum de ianti myslerii exc cipies in ulero el paries filium, el vocabis nomen E wi.
JE 7) 3, 8-11. 7a) P. L. 34, 331-335. Syr TU HTTER TEES ER 9) Vr. 32. Vulg. habet: Ego autem dico, clc. 9a) Comment.
lib. 3, cp. 5, vr. 32. (P. L. 26, 650). 1U) P. L. 34, 408. Haereses, lib. 2, n. 6. (P. G. 41, 407-408). LUSp URS a 327; 2.-f Halensis, 3 p. q. 2, membr. 13; Albertus M. 3, dist. 20, art. 4; dist, 19, q. unica; Rupertus Ab. Tuit. De Gloria et Honore (P. L. 168, 696); Honorius August. lib. 8. qq. cp. 2. (P. L. 172, De L'Amour de Dieu, lib. 2, ep. 4; Suarez, De Incarn. disp. 5, s. 5 dist. 1; Scheeben, Mysterien des Christenth. parag. 61; Abelly, Me op. 1. sect. 7; Bougaud, Les Dogmes du Credo, p. 2, cp. 1; Risi, dell'Incarnazione del Verbo, Romae, 1898, t. 4; I. M. Bover S. I. Verbum de He Biblica), v. 2, f. 3, pag. 170-174; et alii plurimi. SERMO PRIMUS 79 eril magnus el Filius Allissimi vocabilur. El dabil illi Dominus... sedem David, palris eius, el regnabit... in aelernum, el regni eius non erit finis. ^ It ilerum: Spirilus Sanclus superveniet in le, el virlus Allissimi obumbrabil libi... Quod enim ex te nascetur Sanclum, vocabitur filius Dei. " Undc elucet quod in aeterno Christus electus el praedestinatus fuit unicus Filius Dei, heres Dei, rex paradisi, sapul omnium Electorum, dominus ctiam Angelorum; praedestinatus fuit, ul communicarelur ei omnis plenitudo Divinitatis. Unde maior esl sanclitas, gralia, gloria c! excellentia Christi eiusque animae, quam excellentia omnium Electorum, hominum et Angelorum; ipse enim sol est iustitiae el gloriac.
II. Hinc Divus Thomas, p. 1, q. 22, arl. 4; et q. 25, art. 6., docet quod Chrisli anima maioris est valoris, quam omnes simul prae- destinati et electi, el a Deo magis diligitur: Hic est filius meus dile- clus, in quo mihi bene complacui. © Plus diligit rex unicum filium, quam omnes servos. Non fuit praedestinatus Christus propler IElectos; sed Electi omnes propter Christum, in gloriam Christi. Sie Paulus ad Ephesios 1, ait: Benediclus Deus et Pater Domini nostri lesu Christi, qui benedixit nos in omni benediclione spirituali in coele- slibus in Chrislo; sicul elegil nos in ipso «nte mundi conslilulionem, ul essemus sancti el immaculati in conspectu eius, in carilate; qui praedestinaoil nos in adoplionem filiorum per Iesum Christum in ipsum...
in laudem gloriae gratiae. suae. '* Ubi manifeste. docet Paulus quod omnes Electi in gloriam Christi praedestinali sunt. Prima aulem ad Corinthios 3, ait: Omnia... vestra sunt, vos autem Chrisli, Chrislus vero Dei:"* idest, omnia propter vos sunt, vos aulem propter Christum. Nam omnes sumus Christi servi, etiam Angeli: In nomine lesu omne genu coelestium flectitur. '*. Et ad Hebraeos ait: Quem consliluil heredem universorum, per quem fecil el saecula." Scribens eliam ad Colossenses, docet quod propter Christum omnia creala sunt; ait enim: Qui esl imago Dei invisibilis, primogenilus omnis creaturae; quoniam in ipso condila sunt uni- persa in coelo el... lerra. visibilia et invisibilia, sive Throni, sive Dominaliones, sive Principalus, sive Poleslales: omnia per ipsum el in ipso creata sunl, el ipse esl ante omnes. ® Sicut ctiam Ioannes ait: Qui posl me venil..., ante me faclus est. *' Sic Christus, quatenus 13) Le 1, 31-33. 14) Ibid. 1 15) Mi 17, 5. 16) Cp. 1l. 3-6. 17, Vrr. 22-23. 18) Phil 2, 10. TRON COVE We ess 20) Cp. 1, 15-17. Vulg. loc.: Coelo. habel: Coelis, 21) lo 1, 27. Vulg. loc.: Venit, habel: Venturns est. Incarnatio ante omnia volila. «quia Christus plus omnibus dilectus, caput omnium prac- dcslinnlus, et omnia in gloriam cius crenta. LM TES Incarnatio ante omnia volita, quia Christus causa exempla- ris et finalis praedestinatio- nis Sanctorum. Peccatum r] permissum ad 4 Christi meio- rem gloriam. Incarnatio antc omnia volita, quia Christus { fundamentum | esl creationis i mundi. 80 SUPER: MISSUS EST homo, prima est creatura praedestinata: In capite libri de me.?* Dominus possedil me ab inilio viarum suc quidquam faceret a principio; ab aeterno ordinata s antequam terra fieret. ” IV. Nec solum prima est creatura praedestinata, se exemplaris atque finalis praedestinationis Sanctorum. ait: Quos praescivit et praedestinavit conformes fie. t sui, ul sit ipse primogenitus in mullis fratribus. Paulus Christum ab aeterno fuisse causam c stinationis, ubi ait: Conformes fieri imaginis filii ubi ait; Ut sit ipse primogenitus, dignitate et h e, i tribus; idest, inter omnes Electos Dei, quos in filios.
ob Christi maiorem gloriam, existimo permisisse hon ul magis Christum glorificaret; sicut permisit Laza:
mori, ut glorificaretur Filius Dei per eum; ** sicut p a fratribus inique venderctur, quo posset eum in A iuxta praeostensas visiones.’ Non enim Deus pro Ioseph, quia in eum fratres peccaverunt; sed permisit inique agere, ut magis magisque glorificarel. Si igit propter Adam, sed Adam propter Christum crea!
vir propter mulierem, sed mulier propter virum i caput mulieris vir, caput aulem viri Christus, ergo non peccasset, venisset in mundum Christus; ?** peccasset Adam, nec creatus fuisset mundus, cum Christum creata sint.
V. Sic Christus fundamentum est creationis mun Zadik jesod holam: lustus fundamentum est mundi.
ait quod fundamentum... aliud nemo poles! ponere positum est, quod est Christus lesus. Fundamen totius creaturae, totius gratiae et totius gloriae, q 0 omnium, propter quem omnia creala sunt. Divus Cy Thesaur. cap. 8, docet quod Christus praefundatus ante initium mundi in praescientia Dei, et quod, 22) Ps 39. 8. 23) Prv 8, 22-23. 24) Rom 8, 29.
28) Cf. Gn 37, 5 sqq.; 41, 40 sqq. 20d) 1 Cor 11, 8. 3.
28) 1 Cor 3, 11.
SERMO PRIMUS 81 palatium regium aedificalurus, iacit firmissimum fundamentum, ita ut, eliam si lemporis successu domus aliquam patiatur ruinam, sla- bili firmoque manente fundamenlo, rursus aedificium reparari possit; ita, inquil, Deus, Creator nosler, Christum salutis nostrae funda- mentum etiam ante inilium mundi fundavit, ut, si praevaricatione caderemus, in ipso rursus renovaremur.? Quare praedestinatus eliam redemptor fuit Chrislus, si opus fuisset. Et sicut Deus misit Samuelem in Bethlehem ad ungendum David in regem, sed, ne occi- deretur a Saul, iussil, ul acciperet vilulum, dicercique se ad sacri- ficandum ivissc; ^ sic Deus primo quidem Unigenitum suum misit in mundum ad glorificandum hominem, deinde in sacrificium pro peccatis. Et si quis disposucrit ire Romam ad visitanda limina Petri et venerandas Sanctórum reliquias ex devotione, postea vero ab amicis per epislo!as rogetur, ul pergat Romam, quia necessarius aliquis maxime eius opera indigel, pergel propter ulramque causam, sed perexissel etiam si ab amicis rogalus non fuissel; et si quis dives ac praepotens disponil ex caritate omnia sua pauperibus erogare, reperil autem miserabiles homines pauperes et infirmos incurabili infirmitate, elargitur his bona sua multo libenlius, pietate et mise- ricordia motus, quia infirmi adco sunt, sed, etiam si non essenl in- firmi, distribuisset cis bona sua, quia pauperes sunt et egentes; ita Deus ab aeterno disposuit omnia bona sua pauperibus hominibus erogare; superaddita fuit peccati infirmitas, egit hoc mullo libentius ex infinita misericordia sua.
Sicut Elias abiit in Sarepta Sidoniae, ut ibi apud viduam morarelur, camque a morte famis una cum filio pracservarel; sed quia mortuus postea fuit, divina dispensatione, filius viduae, suscitavit eum Elias.” El sicut Christus ibat in civi- tatem Naim ad praedicandum, sed, repcriens filium viduae vita functum, suscitavil eum, misericordia motus. ° Et quidem, ut verum fatear, si, non peccanle homine, Christus natus minime fuisset, ma- gnas leneremur Adamo gratias agere, quia propler Adae peccatum factus esset homo super Angelos Deo acqualis ob hypostaticam unionem. VI. Nec salis capio quomodo, in divina praescientia, praevisio peccati Adae praecesserit Chrisli praedeslinationem; nam praescien- tia peccati praesupponil praescienliam graliae, sicut mors praesup- 29) Cyril. Alex. Thes. Assert. 15, in illud: Ante saecula fundavit me, etc. (P. G. 75, 174-75). 30) Cf. 1 Rg 16, 1-3. 31) Cf. 3 Rg 17, 8 sqq. 32) Cf. Le 7, 11-16. Simile: Samuct Bethlehem pergens. Simile: viator Romain pergens. Simile: dives sua crosans. Simile: Elias in Sarepta. Simile: Christus Naim pergens. Incarnatio ante omnia volita, quia praescien- tia peccati praesupponit praescientiam gratiae. Simile: eclypsis. Incarnatio ante omnia volita, quia causn occasionalis peccuti. 82 SUPER: MISSUS EST ponit vitam, infirmitas sanitatem, privatio omnis bh prius fuit sanctus, quam peccator. Peccatum ori E gratiae et iustitiae originalis; gratia aulem praes gratiae et gloriae. Sic enim: Verbum caro factum c el veritalis. El de plenitudine eius nos omnes acce dicitur sol iustitiae. Adam luna plena fuit, sed Christi gralia tanquam solis lux praecessit Adae Christo accepit gratiam et originalem iuslitiam tia ac praedestinatio. Deus ergo ab acterno ad nitos thesauros bonitatis suae, ad ostendendam i suam, sacramentum hoc divinae Incarnalionis o esset magnus, ct sederel rex ad dexteram Dei: filius Altissimi vocabitur. El dabit illi Dominus palris eius, el regnabit in domo lacob in aeterni m. Si. o S VIL Imo quod ex hac infinita Christi homi me habuit peccatum.
Docet enim Tertullianus, libr quod ex impalientia ct invidia peccavit Lu divinam dignitatem. Idem Basilius, et Divus Cyprianus sermone De Invidia.?* — Promisit Deus sanctis Patriarchis daturum sc « licissimam terram Chanaam fluentem lac et mel maius essct beneficium, permisil populum hebraeu rissimo captivitatis et servitutis iugo premi. Quar quadringentos annos, definito lempore, Moysem, qui liberaret, et in promissam hereditatem perduceret. * omnibus ab aeterno promisit hereditatem regni coe ad Tilum ait: Secundum... spem vilae aeternae, qua non mentitur, Deus, ante tempora saecularia. ™® Poste tantique beneficii magnitudinem magis magisque : 33) Io 1, 14, 16. 34) Cp. 5, circa principium. (P. L. 1, 1256-57). 30) N. 4. (P. L. 4, 640-11), ubl invenitur cum titul.: De Zelo ef Livo 15, 7-21, et alibi. 38) Cf. Ex 3, 7-10; 12, 40-51. 39) SERMO PRIMUS 83 permisit eum Deus cadere in diaboli servitutem, ut, in libertatem postea assertus, vitamque ct felicitalem aeternam consecutus, Deo mullo gratior essel. Nam, si non peccasset homo, Christus tamen salvalor fuissel; non quidem liberando a malis, in quae ob peccatum incidil, sed praeservando. At talis tantaeque salutis beneficium non bene agnovissetl homo, non enim bene cognoscitur nec aestimatur sanitas nisi post infirmitatem, nec libertas nisi post miseram servi- tutem. Hinc ipsius hominis, in paradisi felicitate, nil legimus quod ostendat animi gralitudinem erga Deum, nullas legimus gratiarum actiones; quoniam non bene iunc magnitudinem divinorum benefi- ciorum agnoscebal. Permisslo pec- cati ut homo Deo gratior esset. In mystcrio Incarnationis mirabilis sympathin. Mysterium Incarnationis non solum respicit redemptlonem, sed et glori- flcationem. SERMO SECUNDUS DE CAUSIS DIVINAE INCA! l. Sacratissimum mysterium divinae Inca bramus, cum Verbum caro factum est el habita mentum redemptionis humanae, ubi mirabilis ce per mulierem facta est perditio, per mulierem s malum ruina, per Angelum bonum reparatio. daemoni, periit mundus; quia Maria lidem praesti est mundus.
venisset Christus in mundum, incarnatum fuisse multi quidem arbitrantur quod incassum veni:
minime venisset.’ Nam ipse ait: Non es! opus sed male habentibus... non veni vocare iustos, Paulus etiam ait: Fidelis sermo el omni Christus Iesus venil in hunc mundum peccatores 1) Lc 1, 26 sqq. 2)EInE1:014- 3) E Patribus;
Gregorius Naz., et ulii (upud Petavium, De Incarnatione, lib. D. Thomas, p. 3, q. 1, art. 3; D. Bonaventura (ut videtur), Ser Caietanus in D. Thomam loc. cit.; lhomassinus, De Incarnatione, li Praedestinatione Christi, n. 16; Molina, Billaurt, alii. 4) Mt 9. 1 B SERMO SECUNDUS 85 Angelus: Ipse salvum faciet populum suum « peccatis eorum. ? Et haec quidem causa ubique fere in Divinis Litteris assignatur, quod Chrislus venerit ad delendum peccatum, ad vindicandam peccati iniuriam, ad salvandum genus humanum.
Verum non una hacc tantum causa in Sacra Pagina talis tantique mysterii reperitur; nam Paulus ad Corinthios ait: Loquimur Dei sapienliam in myslerio, quae abscondila est, quam praedestinavil Deus ante saecula in gloriam nostram.* Simeon ctiam, Spiritu Sancto plenus, ait: Viderunt oculi mei salulare tuum, quod parasti ante faciem omnium saeculorum; lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel.’ Divinum igitur mysterium hoc non solum respicit redemptionem noslram, sed etiam glorificationem. Beatissima Virgo in suo Canlico sacratissimi huius mysterii, Divino Spiritu afflata, multas causas multasque rationes adduxit: Fecit mihi magna qui polens est, et sanctum nomen eius, el miseri- cordia eius a progenie in progenies limentibus eum. Fecit potentiam in brachio suo: dispersit superbos menle cordi sui; deposuit potentes de sede, el exaltavit humiles. Esurientes replevit bonis.* In univer- sum autem tres videtur assignare causas: divinam potentiam, sancti- tatem et misericordiam, ad manifestandum gloriam Deitatis suae; nam, ul Sapiens ail: Omnia propter seipsum creavit Altissimus, ° idest, ad gloriam suam et Unigeniti Filii sui. Misericordia autem hoc loco bonitatem significat, nam ail: Misericordia eius...
timentibus eum, idest, iuslis, et: Recordatus misericordiae suae; sicut locutus est... ad Abraham... '"^ Sicut ipse Deus ait; Faciens misericordiam in millibus, his qui diligunt me et custodiunt mandata mea," idest, benefaciens iustis in perpetuum. Hominem autem deificare, Deoque similem ct aequalem facere, ac infinitis gradibus super Angelos conslituere, opus est omnipotentis virlutis et bonitatis. Ad hoc enim duo requiruntur: facultas cl voluntas, sicul cum rex David dilectis- simum filium suum Salomonem regia dignitate; honore et potestate, dato regno, aequalem sibi constituit. Ad ostendendam ergo infinitam potentiam suam cet bonilatem ac benignilatem caritatemque suam infinitam erga Electos suos, tale lanlumque mysterium operatus est, ul etiam communicaret creaturae infinitum thesaurum sanctitatis Sa) Mt 1, 21. G) 1 Cor 2, 7. 7) Lc 2, 30-32. 8) Ibid. 1, 49-53. Vulg. ioc.: Replevit, habct: Implevit. 9) Pry 16, 4. Vulg. habet: Universa propter semetipsum operatus est Dominus. 10) Lc 1. 54-55. iy Tes RD (5 Canticum Simeonis.
Canticum Virginis.
Mysterii Incar- nationis tri- plex causa:
salus mundi, gloria Christi, manifestatio potentiae Dei.
Salus mundi.
Gloria Christi.
86 SUPER: MISSUS EST suae, totamque solarem lucem suae puritatis; ne, sicut homo in terra et Angelus in coclo, peccare possel; sed essel omnino impeccabilis, ut ita dicam, sicut Deus, sol iustitiae, qui verum luminis deliquium pati nullo modo potest.
III. In hodierno autem Evangelio, triplex causa invenitur huius mysterii: salus mundi, gloria Chrisli, et po- tentia Dei. Ecce concipies in utero el paries filium, et vocabis nomen eius lesum, idest, Salvatorem seu Servatorem: haec prima est causa. Hic eril magnus ef Filius Altissimi vocabitur. Et dabit illi Dominus Deus sedem David, patris eius: haec est causa secunda. Spiritus Sanctus superveniet in te el virtus Altissimi obumbrabit tibi; quod enim ex le nascetur Sanctum, vocabitur Filius Dei..., quia non erit impossibile apud Deum omne verbum: ° haec tertia est causa.
Vocabis nomen eius Iesum, quod est, Salvator: Nos audivimus et scimus quoniam hic est vere Salvator mundi." Etiam si non pec- casset homo, Christus tamen salvator fuisset; non quidem liberando a malis, sed praeservando ac conservando in bonis. Sic enim Christus salvator est Angelorum in coelo. Hinc, nato Domino, Angclus ait: Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus." Non inquit: Salvator vester, sed absolute Salvator;
sicut non dicit: Qui est Christus, Dominus vester, sed sim- pliciter Dominus; quia Christus universi Dominus csl, etiam Angelorum; sic unicus creaturarum omnium Salvator. Sicul Ioseph dictus est mundi salvator, quia a morte famis mundum praeservavil. Deinde ob Christi gloriam: Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur. Ad honorem ct gloriam Christi Deus universa creavit. Sicut enim ob arcam lestamenti augustissimum lotius templi aedificium maximis ac pene infinitis sumptibus fabricatum fuit a Salomone; ita propter Christum, qui arca Divinilatis est, totus creatus fuit mundus, coelum et terra, cum omnibus quae coeli ambitu con- linentur. Quaecumque sunt in regno, regi serviunt, propler regem sunt; Christus autem ait: Dafa est mihi omnis potestas in coelo et in lerra. '* Ut Christi servi essent, creavit Angelos in coelo; ut Christi imago esset, formavit hominem in lerra. Sie enim Paulus vocavil Adam imaginem Futuri; ** sic ad maiorem Christi gloriam, permisit 12) Lc 1, 31. 32. 35. 37. 13) Io 4, 42. Vulg. loc.: Quoniam, habet: Qnia. 14) Lc 2, 11. 15) Mt 28, 18. 16) Cf. Rom 5, 14.
SERMO SECUNDUS 87 Isaias propheta, de hoc divino mysterio valicinatus, hanc it causam, dicens: Parvulus nalus est nobis, el filius datus est el faclus est principatus super humerum eius, et vocabitur ı eius Admirabilis, Consiliarius, Deus forlis, Paler fuluri sac- Princeps pacis;... super solium David et super regnum eius... pacis non eril finis... Zelus Domini... fecit hoc.“ Quod mani- Christi gloriam declarat, et divinam erga Chrislum caritatem; enim super omnia Christum diligit, et omnia propter Christum.
icit autem vocandum nomen cius Admirabilem, pele, mira- um, '* ad declarandam omnipotentiam Dei hoc mysterio, lerlia cst causa in hoc Evangelio: Quia non eril impossibile Deum omne verbum. Sic magnam Deus virtutem declaravit ndi totius creatione. Mundus totus, Dei comparatione, nihil est. 18a slus aulem mundus est non parvus, non microcosmos, non . io alis corporaliter. . Vulg. loc.: Fecit. habet: Fuciet. ý 18) Ex hebr. 18a) Ms.: Macrocosmos. Col 2, 9. Manifestatio potentiae Dei. Omnia Christi SERMO TERTIUS DE MAGNITUDINE LEGATIONIS IN MYSTERIO INCARNATIONIS Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Naza- reih, ad Virginem desponsatam, elc. 1 I. Sicut construendi tabernaculi exemplar prius Dominus Movsi mysteria in É y 3 wee ^ Divinis Literis dedit,? in quo universum opus pracfiguratum divina arte crat; sic praeflgurata. Nuncialio Christi praefigurata personis, omnia Christi mysteria, ante incarnationem et adventum ipsius in mundum, in Divinis Litteris mirabiliter pracfiguravit. Formatio Christi hodie in utero Sanctissimae Virginis, in formatione Adami ex terra virgine et benedicta; divina manu formatus fuit Adam, divina Christus; perfectus homo Adam, perfcclissimus Christus in anima quoad naturam, gratiam cet gloriam, plenus omni scientia et sa- pientia, omni sanctitate et gralia, omni bonitate divina et gloria: Novum creavit Dominus super lerram. femina circumdabit virum. ° Sed et nunciatio hodierna praefigurala fuit. Siquidem Isaac prae- nuncialus fuil parenlibus a tribus Angelis,’ Samson matri ab An- gelo, * Salomon Davidi a Nathan prophela, * sanctissimus rex Iosias, multis saeculis, a viro Dei in Bethel, co quod destructurus esset ido- lorum cultum; * Cyrus rex praenunciatus fuit ab Isaia, co quod a babylonica captivitate liberaturus eral populum Dei 45.* Sed Christus est verus Isaac, primogenitus cl unigenitus u 1) Le 4, 23-27. 2) Cf. Ex cp. 25, et cpp. sqq. 5) Cf. Ide 13, 1 sqq. 6) Cf. 2 Rg 7, 12-17. 3) Jer 21, 22. 4) Cf. Gn 18, 9-15.
2) CR) DY 13. 1-3- 8) Cf. 44, 28; 45, 1.
y SERMO TERTIUS 89 Filius Dei, Samson, fortissimus, victor diaboli et salvator mundi, Salomon, sapientissimus, rex Israel, fosias, sanctissimus, destructor omnis peccali, Cyrus, redemptor mundi a diabolica potestate.
Hace autem Incarnatio Verbi praedicta est a Deo, Trino et Uno, pracdicta ab Angelo el praedicta ab hominibus, sanctis, inquam, Vatibus. A Dco: Inimicilias ponam inter le el mulierem, el semen luum el semen illius; ipsum conteret capul luum, ipse filius mu- lieris; ° sic Palriarchis promissus a Deo Christus fuit: In semine tuo benedicentur omnes gentes; sic dictum est Abrahamo, ? Isaac "' et Iacob. Ab hominibus: Non auferetur sceptrum de luda el dux de femore eius, donec venial qui millendus est." Ecce Virgo concipiel el pariel filium... Parvulus nalus est nobis, filius dalus esl nobis, etc." Novum creavit Dominus super lerram, femina circum- dabil virum; ct alia innumera. Ab Angelis; nam Angelus Do- mini clamavit ad Abraham de coclo, dicens: In semine tuo benedi- cenlur omnes gentes terrae; cl hodie Angelus nunciat Sanctissimae Virgini: Missus est Angelus Gabriel ad Virginem desponsatam... Ioseph.
II. Missus est. Magna legatio! Mittit Summus Rex universi, Deus, magnum principem Angelorum, ad Mariam Virginem, Reginam et Dominam mundi, pro causa summi ponderis et momenti, pro in- carnaltione Verbi. Missus est. Misit Abraham Eliezer, praepositum domus suae, ad quaerendam uxorem Isaac, dileclissimo filio suo. Per- rexit autem ille, Deo duce, et invenit Rebeccam, pulcherrimam et gratiosissimam virginem. ? Sic hodie Paler excelsus, '* Deus, mittit Gabrielem, praepositum paradisi, ad quaerendam Unigenito Filio suo sponsam et matrem. O miraculum! Maria Virgo Christi est mater, sponsa, soror et filia dilectissima. Quatenus Christus Deus est, Maria eius est filia ct sponsa; quatenus homo est, soror et maler. MI. Mater Isaac, vere Sarah, domina princeps, sterilis illa, virgo ista; mater Salomonis, Bethsabee, domus iuramenti, domus seplem, domus salurilalis, omni gralia, omni virtute plena; mater Iosiac, Iedi dah, dilecta, Deo utique dilectissima; haec Rebecca, virgo pulcherrima cuius amore captus est Altissimus.
9) Gn 3, 15. Vulg. loc.: Ipsum, habet: Ipsa. 10) Gn 23, 18. 11) Gn 26, 4. 12) Gn 28, 14. 13) Gn 49, 10. 14) Is 7, 14; 9, 6. 15) Cf. Gn 24, 1 sqq. 16) Sic hebr. Abraham nomen sonat. preanunciata verbis. Magna Archan- geli legatio ah excellentiam personae mit- tentis qui est Paler excelsus. Magna legatio Gb excellentiam personae ad quam mittitur, quae est Do- mina mundi, plena gratiae et divitiarum coelestium. Magnum vas cor humanum. In Maria gratia superflues. Dos apud antiquos. 90 SUPER: MISSUS EST Ave, gralia plena: " ave, gratiosa, sive gralificata; sic per excellen- tiam dicta. Ave, gratia plena. Rebecca, saginala: Sicul adipe el pinguedine repleatur anima mea; haec Rachel, ovis mitissima cl humillima; haec Lia, unila,' copulata Deo per caritatem, quae vinculum est perfectionis. '** Ave, gralia plena. Quanam gratia? Dei: Invenisli graliam apud Dominum," sicut Noe. Sed cur? Quia vir eral iustus alque per- fectus. ® Gralia plena, gratia Spirilus Sancti, perfecta iuslitia, per- fecta sanctitate. Sed quid est plena? Quodnam est hoc vas gratiae? Cor, animus. voluntas humana infinitae capacitalis, qui tolus non sufficil mundus. Quam magnus fuil animus Evae! Domina lotius mundi una cum Adam conslituta erat, regina et imperatrix tolius universi, domina omnium visibilium creaturarum. *' Sed non potuil magnitudo totius mundi implere magnitudinem animi ipsius Evae; desideravit, suadente antiquo serpente, similitudinem ct aequalitatem Dei: Erilis sicul dii, scientes bonum el malum; el: Nequaquam... moriemini. ™® Aelernam infinitamque tum aetatem, tum gloriam cl sapientiam Dei appeliit. Talis est magnitudo et amplitudo animi nostri! Maria aulem gratia plena dicilur; implevil Deus animum ipsius gratia quam poterat desiderare, ul digna esset Mater Christi et Sponsa Dei. quae dignilas est infinitis partibus omni Angelorum di- gnitate superior. Sicul enim Assucrus, volens Esther sibi matrimonio copulare, reginamque facere, ul digne talem lantumque gradum lenerel, multis eam muneribus locupletavil; ita Deus Mariam.
ut digna esset Mater Unigeniti Filii sui.
Ave, gralia plena. Mos crat antiquitus ut sine dote ducerentur uxores, ita ut non uxor viro, sed vir uxori dotem competentem di- gnamque daret.^ Adam sine dole accepit uxorem Evam,?' Isaac sine dote Rebeccam, quam potius ipse dotavit; * sic Iacob duxit Rachelem, serviens pro ca septem annis. ?* David, Sauli regi offerenti ipsi filiam suam Michol in uxorem, respondil se pauperem esse; dicere volens quod non poterat filiam regis dotare. Saul autem pro dote centum praepulia Philisthacorum quaesivit.” Vir igitur anti- quitus dolabat uxorem. Sic Deus, volens Mariam sibi in sponsam 17) Le 1, 28. Sequitur idem versus ex grace. 18) Forsan a verbo hebr. /áváh (copulare) ex quo nomen Levi deductum est. Plures auctores a Id’ åh (defatigatus est) deducunt. Cr. Hetzenaucr O. Cap. Comment. in Gen, cp. 29, 14-19; et Perin in Onomastico sub Liae nomine. 18a) Col 3, 14. Vulg.: Quod est ete. 19) Le 1, 30. 20) Cf. Gn 6, 9. 21) Cf. Gn 1, 26, 28. 22) Gn 3, 4. 5. 23) Cf. Metzenaucr O. Cap. Comment. in Gen. cp. 29, 14-19. 24) Cf. Gn 2. 20-24. 23) Cf. Gn 24, 22, 53. 26) Cf. Gn 29, 18. 27) Cf. 1 Rg 18, 20-27.
SERMO TERTIUS 91 matrimonio copulare, dolavit cam omni plenitudine gratiae et divi- tiarum coelestium.
Ave, gralia plena. Consideret quis Sponsi huius magnitudinem, et intelliget quali quanlaque dote dotaverit unicam hanc Sponsam suam, quam super omnem creaturam unice dilexit. Sichem, filius Emor, captus amore Dinae, filiae Iacob, sine dote cam accipere voluit, ct dole insuper magna cam dolare. Hinc ait ad fratres puellae: Inveniam graliam coram vobis, el quaecumque stalueritis, dabo. Augele dolem, et munera postulate, et libenter tribuam quod petie- ritis; tantum date mihi puellam hanc uxorem.** Abraham mittens Eliezer, oeconomum el praepositum domus suae, ad quaerendam uxorem Isaac, filio suo, posuit in manu ipsius paranymphi omnia bona sua, ut ea pro dote offerrel. ? Omnibus igitur bonis suis voluit Abraham dotare uxorem unici filii sui Isaac.
Sic Deus omnibus the- sauris divitiarum suarum dotavit Mariam. Hoc est: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu, elc. Cum cognoverunt Iudaei quod Esther, iudaca puella, facta esset regina, matrimonio copulata regi Assucro, laetati fuerunt supra modum: ludaeis... nova lux oriri visa est, gaudium, honor el tripu- a dium;?? quoniam per cam salvi facti sunt a perditione et morte, quam impius Aman omnibus ludaeis machinatus fuerat ob odium Mardochaei. Sic nos hodie convenit vehementer laetari, gaudere et exultare, quoniam puella nostri generis facta est regina et imperatrix mundi, matrimonio copulata Deo; ut, sicut per primam mulierem damnatus est mundus et per primum virum; ita per secundum ho- minem secundamque mulierem salvaretur, et miro modo responderet principium reparationis nostrae principio perditionis. Sicut enim tunc a diabolo missus fuit daemon in forma serpentis corporea ad decipiendam Evam, quae tunc simul virgo crat et desponsata viro; sic hodie missus fuit Angelus corporali specie a Deo ad Mariam Virginem ct desponsalam. Et sicut Eva, serpenti credens, principium extitit perdilionis nostrac; ita Maria, credens Angelo, principium extitit reparationis noslrae; illa principium peccati et mortis, haec principium gratiac ct vitae; per illam amisimus paradisum terrestrem, per hanc acquisivimus coelestem. IV. Missus est Angelus Gabriel. Non Michael aut Raphael missus est, sed Gabriel; quoniam in eius nomine designatum 28) Gn 34, 11-12. 29) Cf. Gn 24, 10. 30) Est 8, 16. Dos Virginis. Simile: Sichem cl Abraham. Iudaeorum tripudium oh matrimonium Esther, ct nostrum ob matrimonium Mariae. Magna legatio obexcellentiam missi. Gabrie- lis, Angelorum: principis. Quid Gabriel Michael et Ruphael. Magna legatio ob excellentiam finis: salus mundi in con- ccptione ct na- tivitate Christi. 92 SUPER: MISSUS EST est Incarnationis mysterium. Gabriel enim hebr. idem cst ac vir Deus, homo Deus; Michael aulem interprelatur, quis ul Deus? Per nomen Michaelis videtur quodam modo impossibile Incarnationis mysterium: Quis uf Deus, quis polest esse similis Deo?
Aequalis Deo? Sic vicit Michael Luciferum, cum dixit: Ascendam in coelum. super astra coeli exaltabo solium meum... similis ero Allissimo. "' Michael autem dixit contra cum, quis ul Deus? Ostendens impossibile omnino esse ut creatura per seipsam fiat aequalis Creatori. Sed per nomen Gabrielis ostenditur mysterium istud possibile Deo per hypo- staticam unionem. Per nomen Michaclis ostenditur impossibile crea- turae; per nomen autem Gabriclis ostenditur possibile Creatori, ut, factus ipse homo, fieret homo Dcus, Dco per omnia similis el aequalis per unionem deificam et personalem. Raphaelis autem nomen inter- pretatur, medicus Deus, et ostendit finem Incarnationis. Conve- nientius autem missus est Gabriel quam Raphael, quoniam opus necesse est ut finem praecedat; prius fit domus, et postea inhabitatur. Sic Deus factus est homo, ut esset medicus hominis. Hinc se Christus medicum dixit: Non est opus valentibus medicus, sed male haben- tibus." Et hodie ingressus est Christus in domum Simonis, in qua socrus tenebatur magnis febribus. Sic universa natura humana ma- gnis vitiorum febribus aestuabat.** Ad hanc autem sanandam misit Deus Patriarchas, Prophetas, sacerdoles cum medelis Sacramento- rum Veteris Legis; sed non polerat ab infirmitate convalescere. Tandem venit Raphael, medicus Divinus, verus Deus.
V. Missus est Angelus Gabriel ad Virginem desponsalam, ad annunciandum Christi conceptionem ct nativitatem: sicut fecit An- gelus Domini ad matrem Samsonis, quae sterilis erat, cui iussit, ne vinum aut siceram biberet, nec immundum quid manducaret, sed Nazaraeorum vitam sanclissimam duceret, ^" in figuram purissimac sanctitatis huius Virginis, Matris nostri veri Samsonis. Nam sicul ile ad hoc natus creatusque a Deo fuit, ut salvarct, liberaretque populum suum a dura servitute Philisthaeorum: ita Christus ad hoc venit in mundum, ad salvandum populum suum a pcccatis eorum et a poteslate tenebrarum. Hinc dictus est Iesus: Vocabis nomen eius Iesum.
31) Is 14, 13-14. Vulg. habct: In coelum couscendam.
32) Mt 9. 123. 33) Cf. Lc 4, 38-39; et D. Ambros. Erposit. in Luc. loc. cil, lib. 4, n. 63. (P. L. 15, 1351). 34) Cf. Idc 13, 2-5. 38) Le 1, 31. H MEN A CMM SERMO TERTIUS 93 Qualis autem ct quantus futurus erat iste Salvator, Angelus declarat, dicens: Hic eril magnus el filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem David, patris eius, et regnabit in domo lacob in aelernum, el regni eius non erit finis.** Ac iterum: Quod nascetur ex le, Sanctum, vocabilur Filius Dei.?' Hic erit magnus salvator, magnus rex; magnus potestate: Virlus Allissimi obumbrabil libi; magnus maiestalc: Regni eius non eril finis; magnus sanctitate: Quod nascetur... Sanctum; magnus nobilitate: Filius Altissimi voca- bitur..., vocabilur Filius Dei, coacternus, coacqualis et consubstantialis. 36) Lc 1, 32-33. 37) Le 1, 35. Omni tempore Deus benefcia sunt majori cum amore facta, et a nobilioribus b mundo dedit, verna prae- principum gratissima beneficia sunt. Quam ergo sertim tempore ; , quo incarnatio esse beneficium hodiernum! facta est. SERMO QUARTUS DE LEGATIONE INCARNATIONIS OMNIUM M I. Sunt quidem hominibus beneficia grata, el Sicut sol in quatuor utique incipit anni tempora, stitio et puncto, Capricorni signo, hiemem; in ve puncto, Arietis gradu, ver; in solstitio aestivali el signo, aestatem; et in autumnali aequinoctio et p autumnum, in quibus quidem temporibus maxi affert; ita Deus, iuslitiae sol, in qualuor hisce initiis, quatuor salutis nostrae mystcria operatus solstitiis, duas nativitates, el in duobus aequino: nes. In solstitio aestivali natus esl Ioannes B: autem, Christus; in aequinoclio autumnali conc hoc autem vernali, Christus. Hinc ail a conc Mense aulem sexto missus est, etc.. el hic m quae, etc. ' ? Sicut autem so] in vere mundo huic nostro affert; ita Deus in hoc tempore mundum creavit suum ex Aegypto eduxit, in hoc mare divisit, in 1) Le 1, 26, 36. Vulg. habet: Mensis sextus est illi. En quae Au inter se collatis more Ecclesiae celebrandi Fest. Annunciationis assertione Evangelistae asserentis nuncintionem, sexto mense post per Angelum factam.
SERMO QUARTUS 95 in hoc legem dedit, in hoc labernaculum sibi construi voluit, et in hoc etiam Unigenitum Filium suum mundo dare voluit. Hodie enim in utero Sanclissimae Virginis Verbum caro factum est... plenum gratiae el veritatis.* Christus enim verus est Moyses, populi liberalor, manna coeleste, tabernaculum Dei, imo mundus ter maximus. ? Magnam plane causam rationemque exultandi habuit universa gens hebraca, cum sancta pulcherrimaque virgo Esther in sponsam et reginam assumpta est a serenissimo rege Assuero. Illud enim ma- trimonium causa fuit corum salutis a morle, quam illis impius Aman lenlaverat, praeparaveratque; ' ila, carissimi, elc.
II. Sicut per tres Angelos nuntiatus fuit Abrahae el Sarac con- ceplus atque nativitas Isaac,* per Angelum Samsonis parentibus ipsius etiam tum conceptio, tum nativitas, per Nathan prophetam Davidi conceptus et nalivitas Salomonis, * item conceptio el nativitas sanctissimi regis Iosiae, qui interpretatur ignis Dei, * fuit enim arden- lissimus zelator divini honoris, cl idola destruxit; ita Christi con- ceplio et nativitas in hoc mundo praenunciala est per Sanctissimam Trinitatem, per Angelos et per Prophetas. Christus enim verus est Isaac, Samson et Salomon: Isaac, filius primogenitus et unigenitus Dei; Samson, redemptor ct salvator populi sui; Sa- lomon, rex Isracl; Isaac, risus? Patris: /n quo sibi Pater... compla- cuil; '" Samson, sol eorum, sol iustitiae; Salomon, rex gloriae, totus pacificus.
Fuit praenunciala Chrisli incarnalio per Sanctissimam Trini- tatem sanctis Patriarchis Abrahamo, Isaac et Iacob, sinquidem uni- cuique horum dictum est: In semine (uo benedicentur omnes gentes. Sic enim Deus Abrahae dixit, postquam filium immolavit; '' sic Isaac apparens ei in Gerara; " sic Iacob de summitate scalae, “ sic etiam Moysi, quoniam apparens ci in rubo, dixil: Ero qui ero, Incarna- lionis mysterium revelatum est, quod Deus ipse futurus erat homo; quod quidem antca non sic revelatum eral. Sed Angelus Domini 2) Io 1, 14. 3) Usque hue omnia in nota marginali Auctor posuit, ct quidem poste- riori tempore.
Primitus, sermo incipiebat a verbis: Magnam planc, etc. 4) Cf. Est cpp. 3. 7. 4) Cf. Gn 18, 1 sqa. 6) Cf. Ide 13, 1 sqq. 1) €f. 2 Rg 3; 712-17: SNC 3 Rg 13, 1 sqq. 9) Sic in hebr. [sage nomen sonat, ut postea Sol eorum Samson, Pacificus Salomon. 10) Mt 17. 5. Vulg. habet: In quo mihi bene complacui. 11) Cf. Gn 22, 18. 12) Cf. Gn 26, 4. 13) Cf. Gn 28, 14. 14) Ex 3, 14 hebr. Cf. Hummelauer, Comment. in Gen. 3. 13. Magna ralio exsultandi. Christi veri Isaac, Samsonis ac Salomonis, pracnunciatio nativitatis omnium maxima, quia per Trinitatem, per Angelos ct per Prophetas facta. 96 SUPER: MISSUS EST apparuit Moysi. ** Per Angelum ergo Domini pra incarnatio. Et tertio, per Prophetas: Ecce vit Novum creavit Dominus super lerram, '^ etc. Hodie per Angelum Gabrielem Virgini annui : Mis Angelus Gabriel a Deo in civilalem Galilaeae, ad i satam viro, eic." Magna profecto legatio, imo o Multo enim maior quam fuerit illa Angelor parentes Samsonis, ad David ipsius Nathan Praenunciatio III. Sex personae ingrediuntur in hac sacrat maxime, quia Evangelii. Deus Pater, qui hic dictus est Deu cirea hane sex Patris incarnatum, Christus Iesus, de quo dici personac - omnium — ef Filius Allissimi vocabitur; * Spiritus S cr ON Spiritus Sanctus superveniet in le, el virtus libi;'? Maria Virgo, de qua dicitur: Ave, lecum, benedicta tu inter mulieres; ?" loseph : desponsatam viro cui nomen erat loseph; ct . Angelus Gabriel a Deo. frs o Deus Pater, Deus hic dictus est Altissimus, quia su] stantia, lamina illa aurea, quam summus sa tabat, nomine Dei insculpia.?' Quod si a stantia, est item maxima. Quod enim mu altiores sunt, eo sunt maiores, sicul coel corpora coelestia inferioribus; in sphera e circuli aequales, sicut nec in rutis duae | Manus et Verbum vero et Spiritus Sanctus huic sunt piritus J E Sanctus, — lernae el coaequales. Quare el ipsi altissimi potentissimi Reges universi. Christus, Si vero Christus, quatenus homo con 15) Cf. Act 7, 30. Cf. Hummelauer, Comment. in Gen. 3, 1. E P 17) Lc 1, 26-27.
18) Ibid. 1, 32. 19) Ihid. 1, Vulg. habet: In mulieribus. 21 Gf x928:036. - Historia Plantarum, Jib. 7, cp. 6, pag. 795-798. Edit. 1644. loquitur secundum notiones naturales sui temporis.
eS SERMO QUARTUS 97 maximus, sicut in mundana hac, primum mobile maximum est omnium coclestium corporum: sidereum vero coelum minus quidem illi est, aliorum vero omnium maximum. Sic Christus coelum vere sidereum, in quo sunl duodecim signa, duodecim articulorum fidei, omnesque stellae virtutum splendent.
Maria Virgo minor est Christo, sicut luna sole, sed maior omni- bus aliis creaturis, sicul luna maior apparet ceteris astris. Ioseph, post Chrislum el Virginem, Sanctorum omnium maximus est, ul Christo proximus. Gabriel vero maximus Angelorum, ul ralione praedestinationis divinae ostendi potest. Siquidem Christus est primus praedestinatorum; Maria Virgo secundum locum tenet, quia Christus praedeslinatus esl ul filius. Marine; lertium, Beatus foseph, quia Mariae ipsi desponsalus; quartum tenebit Gabriel, quia praedesti- natus esl paranyvmphus et nuntius incarnalionis Christi.
IV. Sed hodie loquendum nobis lantum de Christo el Maria Vir- gine, quia sunl duo luminaria magna, sol el luna. Christus esl Isaac, magnus filius Abrahae, patris excelsi. De ipso enim hic dicilur: Hic erit magnus et Filius Allissimi vocabilur. Is, Samson, saülvalor sui populi: Vocabis nomen eius lesum, ipse enim salvum faciet. populum suum a peccatis eorum.?* Ipse, Salomon : Dabit illi Dominus Deus sedem David palris eius, el regnabit in domo lacob in aelernum, el regni eius non erit finis; alludens ad vati- cinium Isaiae: Parvulus natus est nobis et filius datus est nobis; el [actus est principatus super humerum eius, el vocabitur nomen eius Admirabilis, Consiliarius, Deus, Forlis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Multiplicabitur imperium eius, el pacis non eril finis..., super solium David el super regnum etus. ?* Hic est lucidissimus sol.
V. Sed iam ad Beatam Virginem, splendidissimam lunam, oculos converlamus.
Haec est Sarah, Domina, non huius aut illius rei, sed simpliciter Domina mundi. Haec maler Samsonis, sterilis quia virgo, quae prohibita est bibere vinum et siceram et comedere omne immundum, ?* idest, quae nunquam peccatum commisit, nec concupiscentiam peccati habuil, sine peccato concepta. Haec 24) Mt 1, 21. 24g) Le 4. 32-43. 25) Is ! 6-7. Vulg. habet: Eius imperinm. 26) Cf. Ide 13, 3. Maria, Ioseph. Gabriel, Loquendum de Christo, vero Tsaaco. Samsore et Salomone. Loquendum praecipue de Virgine, vert Sarah, malre Samsornis, Belsabee. 98 SUPER: MISSUS EST Bethsabec, mater Salomonis, vere pulcl 1 Summ Rex coeli concupivit, virumque ipsius occidit, Iosep! i Urias fuit, lux Dei, quia mortuus mundo est p vere Bethsabec domus, domus iuramer dinis, abundantiae, copiae, saturitatis, domus quod Angelus ait: Ave, gratia plena; plena v Sancti donis, plena septem virtutibus, plena sep tiludinibus: Ave, gratia plena. O gratiae plen Maria Virgo Quicumque in archetypo superiorem locum Mes, mung; destinatione et superiorem locum in gloria | mee mes gratiam consecutus est in hoc mundo. Maria V sa el templum. in praedestinatione lenet et in gloria para FUA TEE ergo in gratia. Sicut enim luna post solem cocli. | luminosis splendet, cum plena est; ita Maria V Gratia in caritate consislit; carilas autem in rissima Mater. Ave, gratia plena! Quaenam potest puellae a magno aliquo principe, qu: sicul Esther ab Assuero? Maria Virgo verissi Marin, a Summo regum Rege, Deo, est; verissima mundi Regina. Mater, serenissima mundi Regina, lanto quanto differentius prae illis nomen here Dei sunt et servi Christi, haec aulem Sponsa Ave, gralia plena! Templum Salomonis sta maiestate Domini impletum: Implebal ma Domini.?* Sic Maria Virgo plena Divinitate « Dominus tecum. Si quis in iusta rationis bilai posset: Gralia plena: Dominus lecum: vider eiusdem essel istud: Gralia plena ac istud : Deus Filium suum Mariae Virgini dedit, don E ur Deo. O plenitudo, o templum! Implebat mai Domini. Maria Virgo utique templum D Deus non tantum per naturam, per essen lentiam, ut in mundo; non solum per gr: caritatem, uli in Ecclesia; non solum per | visionem, fruitionem ac perpetuam poss sauri, uli in paradiso; sed per corporalem 27) Cf.
Hebr 1, 4. 28) 2 Par 7, 1. Vulg. habet: Implevit SERMO QUARTUS 99 inhabitat omnis plenitudo Divinitalis corporaliter.*° Unde cum pa- triarcha Iacob dicere quisque polest: Vere Dominus est in loco isto... Quam terribilis esl locus iste! Non est hic aliud nist domus Dei el porta coeli." O templum! Et quaenam haec sua est magnitudo? Quia: « Quem coeli et coeli coelorum capere non possunt, tuo gremio contulisti ». ?' In templo illo, offerebantur sacrificia Deo. In hoc autem templo, oblatum est sacrificium omnium gratissimum, sinc comparatione gralius sacrificio Isaac. Summus sacerdos non ingredicbatur in sancla sanclorum sine sacrificio. Christus est Summus Sacerdos; sancta sanclorum, gloria paradisi, aelerna bealitudo. Christus, a primo suae conceplionis inslanli, ingressus est hoc sanctuarium, faclus beatus in anima; al non sine sacrificio. Sanctissima enim illa anima, videns infinitam hanc gratiam sibi a Deo concessam, ut homo esset aequalis Deo, una persona cum Deo, cet finem voluntatis divinae intelligens, quod eral mundi salus per Christi morlem, omni animi prompti- tudine ad passioncm et morle corpus suum obtulit. Hoc est quod Regius Vales ait: Sacrificium el oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi... Tunc dixi: Ecce venio. In capile libri scri- plum est de me ut facerem voluntatem luam. Deus meus, volui. ** Apostolus vero interpretatur: Corpus autem aptasti mihi, ?* ad passionem scilicet, uli erat voluntas Dei.
Hoc est sacrificium Isaac in monte Moria, ™ ubi fuit aedificalum templum Salomonis.** Maria Virgo est mons Moria, mons domus Domini, de quo dicilur: Erit praeparatus mons domus Domini in vertice montium. ** Sacrificium vero istud infinili fuit valoris, quia infinita cum caritate Deo oblatum et a persona quae Deo infinite placet. Quod si infiniti valoris, tanti valuit quanti valet *"* Deus. Meriti etiam in- finili, adeo ut Christus neque per suam passionem magis mereri potuerit quod merili virlutem et efficaciam, nisi quoad meritorum extensionem et numerum, el, quod debilum erat uno modo, faciendo debitum alio modo.
In hoc enim sacrificio nobis gratiam, gloriam vitamque acternam promeruit. Quapropter divinum hoc Mariae Vir- 29) Col 2, 9. 30) Gn 28, 17. 7M) Brev. Rom. Com. Fest. B. M. V. 1. Resp. ad Mat. 32) Cf. Ex 30, 10; et Hebr 9, 25. 33) Ps 39, 7-9. Ms.: Tua. 33a) Hebr 10, 5. 34) Cf. Gn 22, 2. 14. Cf. eliam Hoelzenauer O. Cap. Comment. in Gen. loc. cit. 351 Cf. ARPT 3, 1. 36) Is 2, 2. 36a) Ms.: Vateat.
In Marin oblatum sacrificiuin omnium gratissimum, el infiniti valoris.
Muria porta coeli Maria Virgo omni leude digna, sed christianis blasphemis dehonoratn.
100 SUPER: MISSUS EST ginis templum infinita gratia meritoque infinito plenum fuit. Quod si gralia et merito infinito, multo ergo maioris valoris, quam sil gratia omnium Sanctorum Ecclesiae tum militantis, tum trimphantis, ac omnium Angelorum paradisi; sicut lux solis maior est lumine omnium stellarum. Illorum enim et gratia finita est ct finitum me- ritum, huius vero infinitum utrumque. Maioris cliam valoris, quam sit universa gloria paradisi; gratia enim et gloria correspondent sibi, sicul meritum el praemium, sicut pretium et quod emilur pretio. Si gratia maior, gloria etiam maior; imo gralia isla fons est omnis graliae, ad instar fontis illius ex quo egrediebalur fluvius irrigans paradisum.?* Christus enim, incarnatus in Virgine Maria, sol esl iustitiae et fons omnis gratiae, sicut sol omnis luminis in coelo et in terra; gralia Deo aequalis: /mplebat maiestas Domini lemplum Domini. Gratia plena, Dominus tecum.
Verum, Maria Virgo non tantum domus Dci, sed etiam porta coeli. In templo enim Domini sanctuarium divinum locus erat gloriae Domini; sic Beata Virgo templum fuit gloriae Domini; fuit enim verus quidam paradisus: Ortus conclusus, fons signalus; emis- siones luae paradisus." Siquidem paradisus verus est, ubi vere vi- detur Deus; in utero Beatae Virginis vere visus cst Deus, quia Christus fuit, a primo instanti suae conceptionis, bealus. Gloria aulem paradisi huius infinita est, sicut el gralia; maior gloria coelestis pa- radisi, sicut gloria solis; fons lotius illius gloriae, quia Christus Rex gloriae; gloria aequalis gloriae Dei, quia Christus aequalis Deo: In quo inhabitat omnis plenitudo.
Divinilatis corporaliter. O igilur infinita plenitudo! Ave, gratia plena, Dominus tecum! Quam lerri- bilis est locus isle! Vere Dominus est in loco isto, el ego nesciebam. Non est hic aliud, nisi domus Dei el porta coeli, ** VI. Quam terribilis est locus iste! Quanto honore digna est Beata Virgo Maria! Nos vere nescimus gloriam hanc Mariae: El ego ne- sciebam quod lanta essel gloria Mariae, lanta apud Deum gratia: quam Angeli in coelo omnes tanquam Reginam ac Dominam suam adorant el colunt, sicut hodie Angelus iste, qui est Angelorum prin- ceps et coryphaeus: Ave. gratia plena, Dominus lecum, benedicta tu in mulieribus, el benedictus fructus ventris tui.
37) Cf. Gn 2, 19. 38) Cf. Cl 4, 12-13. 39) Gn 28. 16-17.
T j i s SERMO QUARTUS 101 Sed heu nos miseros! Nedum gloriam hanc Beatae Virginis igno- ramus; quapropler nec ut par est veneramur tanquam Summi Regis Sponsam, Christi Matrem, mundi universi Reginam, uti Angeli faciunt el universa coelestis curia; verum mulli eliam irreverentissimi sumus. Voluit Deus, ut tanta reverentia haberetur arcae foederis, quia locus habitationis eius erat, ul, si quis indigne cam tetigissel, morte mo- rerelur, uli mortuus fuit Oza. ® Sed nos," o Christiani, non solum indigne tangimus hanc sanctissimam Arcam, dum salutationem an- gelicam irreverenler dicimus, sed multi eliam sacrilegis, maledictis el diabolicis linguis, horrendis blasphemiis foedissime deturpant. O terra, o terra, lu semel os tuum aperuisti, el vivos impios devorasti: o coelum, tu super impios ignem pluisti, eosque devorasti; tu fulmina tremenda habes, ad quid servas ca? Fulmina, fulmina contra hos impios, el malos male perde." Vel saltem, tu, misericordissime Deus, malum male perde, et malos tua gratia bonos redde, ut salvi fiant, ut Virginem Beatam, ul par esl, ad nominis tui gloriam, adorent et colant, dicenles semper, omni cum devotione: Ave, gratia plena. ECE 2 Rg 8. (-8. 41) Ms.: Non. 425 C Seale molatus; Samson, on, rex sapientis- ven eius Emma- festina praedari.* s, Deus, Fortis, Pater ias: Hoc esl nomen ui regnabit rex, el ra: ' qui in sacro- inus tecum:* dicitur lius: Concipies ^n eius lesum; di- us Altissimi:
|: Regnabit in domo nmn.
, et simpliciter od enim ea te na- e universum sunt minus; secundum, am, Filius Altissimi; tus Altissimi; nonum, H €, quia solus Dominus 1 38. Sequuntur vrr. 31-33. SERMO QUINTUS 103 universorum: Dominus lecum... Invenisli graliam apud Deum. * Di- citur Salvator, quia solus salvator, sicut solus Dominus et solus Deus. Dicitur simpliciter magnus: in natura, in gratia, in gloria, in po- tentia, sapienlia, bonitate, sanclitate; magnus: aequalis Deo; Filius Altissimi, quia solus est Filius Dci, consubstantialis, coaeternus et coaequalis; virtus Allissimi, ipse est enim omnis virtus et sapientia Patris: Splendor gloriae el figura substantiae eius, porlans... omnia verbo virlulis suae." Sed Rex tantum Iudaeorum dicitur Christus: Dabit illi Dominus Deus sedem David, patris eius, el regnabit in domo lacob in aelernum:; in domo Jacob, non in domo Abrahae aut Isaac, quia ibi fuil Ismael reprobus, et hic Esau odio habitus; sed in domo Iacob omnes fuerunt electi. Sic Christus Rex tantum dicitur Electorum, quia his lantum dat! gratiam et gloriam suam, hos tantum facit regni sui consortes. II. A quo concipitur? A Maria Virgine, desponsata Ioseph, gratia plena, benedicla in mulieribus, superventa a Spiritu Sancto, obum- brata a virlule Altissimi, humili ancilla Domini. ° III. Quomodo concipilur? Modo non humano, sed supernaturali et divino: Spiritus Sanctus superveniel in te, et virlus Altissimi etc. IV. Ad quid concipitur? UL sit Iesus, ut salvum faciat populum suum a peccatis eorum, ? ul regnel in domo Iacob semper. 6) Le 1, 30, 7) Hebr 1, 3. 8) Cf. Lc 1, 38; 9) CCS Mts eee le Quomodo concipitur. Ad quid concipitur. Hodie Virgo summe honorata. et laudata. Prima laus Virginis in ore Archangcli: Maria est pulcherrima spirituali pulcriludine. SERMO SEXTUS DE ARCHANGELI SALUTATIONE IN MYSTERIO | Ave, gratia I. Ostenditur in hodierno Evangelio Virgo Bea modum a Deo, et ab Angelo laudata. Primam quidem legimus, sed non laudalam, neque enin divinitus formala fuit, legimus: Vidil Deus quod ginem vero et dilectam et honoralam et lau [ Evangelium exhibet: dilectam, quia eam requi: Eliezer sponsam quaesivi!
Isaac, * sicut David n cium, uf haberet eam in sponsam.' sicul As Esther, ul eam sibi desponsaret uxorem. * Honora ginem Beatam, quia summum Angelum ad eam.
rex magnum principem milli! legatum ad s . » ve . Li i missus esl Angelus Gabriel a Deo ad Virginem.
JI. Summis laudibus Gabriel Angelus Vi Dei nuncius, celebrat verissimeque exornal: A minus lecum, benedicla lu in mulieribus. Tria d et sanctitate Deo gratissima; quod sit Deo ex c Deo carissima dilectissimaque; ac tandem quo creaturam divinis favoribus cumulalissima, «d il 1) Le 1. 28. 2) Gn |. i2. 4) CF. Gn 24, 1 sqq.
9) Cf. Esi 2. 15-18.
SERMO SEXTUS 105 Ave, gratia plena. Non agilur hic de illa gralia de qua Salo- mon ait: fallax gralia el vana est pulcritudo; * haec enim pulcri- tudo esl, quae hominum oculos oblectat. Angelus vero agit de gratia et pulcritudine, quac divinos oculos, ul ita dicam, pascit. Haec prima laus est, quod sit Virgo pulcherrima, gratiosissima, divinis oculis gratissima. Spiritualis autem pulcritudo in virtute consistit, in san- ctitale, in Dei similitudine; Deus enim summa pulcritudo est, sicut summa et infinita bonitas est, summo amore digna. Post Deum autem nil pulerius, nil graliosius Maria in coelo, vel in terra: Ave, gratia plena. Nec enim in coelo, in Angelis talis reperta est gratia, talis puleritudo. Ave, gralia plena, Deo super omnem creaturam gratis- sima divinisque oculis gratiosissima.
Non dicitur Beata Virgo plena Spiritu Sancto, sicut quia spirit multi Sancti: Ioannes, * Zacharia, * Elisabeth,” Apostoli, ^ diaconi "' E a aliique permulti; sed gratia plena. Licet tamen minus vi- Plenitudo. deatur, lamen non ita est; nam quae rariora sunt, cariora sunt. Multi dicuntur pleni Spiritu Sancto; gratia autem paucissimi: Christus, ' Maria et Stephanus. Et hic quidem in textu graeco non dicitur plenus gratia, sed fide, quia plenus gralia fidci, * adeo ut simpliciter Christus el Maria pleni gralia legantur. Sicut in coelo inter stellas duo luminaria magna, sol et luna; inter omnes Sanctos pleni gratia Christus et Maria, quoniam Maria singulariter similis Christo, sicut luna soli, Eva Adamo.
Ut sciamus autem quid sit haec gratiae plenitudo, videndum est Quid proprie quidnam sil gratia. Novatores existimant nihil aliud esse quam d externum Dei favorem erga nos, sicut quis dicilur esse in principis gratia, cum fruitur favore et benevolentia principis. Sed hie mani- festum est quod accipitur pro venustate cl pulcritudine, qua Beata Virgo fuit oculis Dei gratissima gratiosissimaque, quaque Deo sum- mopere placuit. Unde postea dixit Angelus: invenisti gratiam apud Dominum; "© sicul dc Noe legimus: Noe, vir iustus atque perfectus... invenit graliam coram Domino.'* Quoniam vero spiritus est Deus, unde: Qui adorant eum, in spiritu el verilale oporlet adorare: © profecto agitur hic de spirituali pulcritudine. Consistit autem cor- 6) Pry 3I, 30. 7) Cf. Le 1; 15: 8) Ibid. 1, 67. 9) Ibid. 1, 41. 10) Cf. Act 2. 1-4. 11) lbid. 6, 3. 11a) Cf. Io t. 11. 12) Cf. Act 6. 8. Cf. D. Chrysost. Homil. 15, in Act. Apost. cp. 6, 1. (P. G. 60. 119). Ita etiam Vatablus. — Grotius et alii. 13) Le 1, 30. 14) Gn G. 9. 8. 15) Io 4. 94. S Secunda laus:
Maria ingenii spirituali thesauro cumulata.
Tertia laus:
Maria Dei imaga simillima.
106 SUPER: MISSUS EST poralis puleritudo in optima proportione partium ad invicem, co- lorum ac luminum, sicul musicus concerlus in optima proportione vocum et sonorum; at coelestis pulcritudo in sola caritate el luce consistit; hac pulcra est luna plena, hac pulcher sol, qui sponsus pulcherrimus est naturae: Ipse lanquam sponsus procedens, eic.'" Sic animae pulcritudo consistit in puritate conscientiae, caritate cl luce divinae cognitionis cum amore divinae bonitatis. Sie dicilur de Beata Virgine: Tola pulcra es, amica mea, el macula non est in te. '** III. Praeter haec autem, gratia Dei donum est: Gratiam et glo- riam dabit Dominus. Omne datum optimum et omne donum per- feclum. '* Magna et pretiosa nobis dona donavit, ut per haec efficia- mini, etc. ° Solent autem principes duo bonorum genera dare: di- vitias el honores, dignitates, gradus; ita et Deus.