Mariale (Opera Omnia vol. I) (page 5)

maler fieret, quid est quod nuncianti Angelo quod conceptura ac parilura filium erat, respondit: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? '* Quo- modo miratur, audiens se concepturam et parituram? Quomodo re- spondet Angelus ipsam absque virginitatis iactura coneepluram pa- rituramque: Spiritus Sanctus superveniet in le, el virlus Altissimi obumbrabil tibi: quod enim ev te nascelur, sive ul graece esl, generad- bilur sanctum, idest, summa cum puritate, vocabitur Filius Dei? ' Sie Sancti Patres uno ore affirmant Virginem Deiparam virgi- nitatis votum emisisse, suamque perpetuam virginitatem Deo conse- crasse; ila Anselmus,” ita Bernardus," ita Augu- slinus, De Sancta Virginilale,” ita Gregorius Nazian- zenus,''* ita omnes theologi. Sed Centurialores dicunl ineptire Augustinum, dum asseril volum virginitalis in Deipa- 5) Dt 6, 14 et alibi. 6) Cf. Dt 7. 3; ! Esr 9, 12 et alibi. 7) Cf. Nm 11. 7 8) Cf. Nm 6, 3. 8a) Ms.: Comede. 9) Cf. Dionys. Cartus. Tom. 38, pag. 115, lit. A. 10) Cf. Regul. Franc. cpp. 4 et 6. 11) Harmon. Evang. Le 1, 34, vol. 6. 12) Le 1, 34. 12a) lbid. 1, 35. 13) De Humanitate Christi, circa principium. (DP. I. 158. 217). 14) Homil. 4. super Missus est n. 3. (P. L. 183. 750). 15) Cp. 4. (P. L. 40, 398). 16) Oral. In Theophanía, n. 13. (P. G. 36, 671) el alibi. in quibus tamen lacis nisi implicite de volo loquitur.

SERMO DECIMUS TERTIUS 139 ra; " cum lamen ipsi impie et perquam inerudite Deiparam summa iniuria virginitate privent, sicut el gratiae plenitudine et innocentiae puritate. Nam cum alibi Calvinus, tum etiam hic docel pec- casse Virginem, dum ait: Quomodo fiel istud? Sicut peccavit Za- charias, cum ait: Unde hoc sciam? '* Et tamen cum ille ab Angelo manifeste coargutus sit increduli- tatis, imo etiam punitus privatione loquelae, '* Virgo adeo non fuit ab Angelo correpla, quin ctiam paulo post a Spiritu Sancto per Eli- sabetham laudata: Beata quae credidisti, quoniam perficientur in le quae, ctc. ** Quomodo ergo vera dicit Calvinus si, ut manifestum esl, Spiritui veritatis contradicit?

Ipse enim Virginem incredulitatis accusat, cum tamen Spiritus Sanctus fidem cius celebret et laudet. Primus ergo titulus Deiparae in hodierno Evangelio est titulus verac virginitatis.

III. Virgo proponitur sed singularis, virgo honestissima atque purissima, quae virginitatem veluti maternitati Dei praetulit, virgo a Deo honoratissima et laudatissima. Honoralissima, ut patet cx le- gatione: Missus es! Angelus Gabriel a Deo... ad Virginem. Summus Princeps, Rex regum ef Dominus dominantium,?' Deus, qui uni- versae creaturae Dominus est absolutissimus, quemadmodum ipsa etiam Virgo agnovit hodie, cum ail: Ecce ancilla Domini ^ et postea in suo Cantico: Magnificat anima mea Dominum, ™® mittit ad eam legatum Angelum, non qualemcumque, sed summum Angelorum principem, Gabrielem; sic Virgo Deipara et nobilissima ostenditur el a Deo honoratissima. Itemque laudatissima: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus.** Ac tandem dilectissi- ma: Invenisli graliam apud Dominum. ** Gratia plena, idest, Spiritu Sancto plena, virtutibus omnibus el donis ac charismalibus Sancti Spiritus plena, sicut Christus dicitur gralia plenus: ** sed Christus ut sol, Maria ut luna, Christus ut fons, Maria ut fluvius a fonte, ceteri Sancli ut rivuli. Sic fluvius egredic- batur a fonte paradisi, et inde in plura capita dividebatur. ** Dominus lecum, qui in mundo est omnia implens, qui in Eccle- sia, qui in paradiso: in Ecclesia cum Sanctis, in paradiso cum An- BORGI Eib. 1, ep. 11. 18) Cf. Harmon. Evang. Le 1. 18. vol. 6. 19) Cf: Cc? 20) Ibid. 1, 45. 21) t Tim 6, 15. et Ape 19, 16. 22) Le Hs 35 23) Ibid. 1, 46. 24) Ibid. 1, 28. 25) Ibid. 1. 30. 26) Cf. Io 1, 14. 22) Cf: Gne? Ls Responsio.

Deipara propo- nitur virgo sin- gulari honore singularique laude ct amore aucta.

+. — o:

Simile.

Deipara propo- nitur sponsa et maler, sin- gulari exalta- tione, virtute fortunaque admiranda.

Laudes Dei.

140 SUPER: MISSUS EST gelis; lecum singulariter est, et esse vull, quoniam: Benedicla tu inter mulieres, idest, super omnes mulieres, sicut in Canticis pulcher- rima mulierum appellatur, facta comparatione cum reginis, ete., ?" dilecta a Deo, grataque es Deo super omnes creaturas.

Sicut Christus dicitur speciosus forma prae filiis hominum, ** et lamen etiam Angelis pulerior intelligitur: In quem desiderant Angeli prospicere; ?* ila Virgo, ad servandum sermonis el comparationis decorem, mulier cum mulieribus comparatur, mulier enim pulcherrima, sapientissi- ma, honestissima mulierum dicitur, non virorum.

Invenisti gratiam apud Deum, te maxime omnium diligit Dcus; maximum erga Virginem Deus amorem oslendil. Veluti princeps dum pulcherrimam aliquam puellam adoptat in filiam, deinde tan- quam dilectissimam filiam satagit principi honestissimo optimoque in matrimonium dare, ac tandem filium ipsius pro sua virili hono- rare el magnificare; sic hodie Maria, summi Dei filia, facta est Spi- ritus Sancti sponsa: Spiritus Sanctus superveniel in te, fungetur lecum viri officio, ipse vir tuus erit; et tandem filium parit, quem Deus?" summopere magnifacil: Hic eril magnus, etc.

IV. Hinc intelliguntur duo alii illustres tituli Virginis huius Sa- cralissimae, cum sponsa dicitur ct mater. Sponsa cuius? Dei. Mater cuius? Dei. Vera Sponsa el vera Mater Dei. Videmus autem in Vir- gine hodie praeter summam dignitatem, qua maior in pura crealura reperiri non potesl, praeterquam summam auctoritatem: summam etiam modestiam el humilitatem, nam nonnisi ancilla Dei se agnoscil. et confitetur: Ecce ancilla Domini, clc.

Ingressus Angelus ad eam, divil: Ave, gralia plena, Dominus tecum. Mittitur hodie a Deo ad Virginem legatus c coelo divinusque orator Gabriel, qui in sua oralione tres cum primis personas laudat: personam Virginis: Ave, gralia plena: personam Dei Patris: Do- minus lecum. Quis est iste Dominus? Altissimus Deus: Invenisti gra- liam apud Deum... virtus Allissimi obumbrabit tibi; Summus Impe- rator: Rex regum el Dominus dominantium: qui dat regna: Dabit illi Dominus Deus sedem David palris sui, ef regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non eril finis;?^' Deus verus, cui omnia possibilia sunt: Non erit impossibile apud Deum omne verbum: ^ 28) Cf. 5, 17 et 6, 7 sqq.

29) Ps 44. 3. Dome Petre 1; 12. Wa) Ms.: Deum.

31) Le 1, 32-33. SEI bId- ty 37:

— (— — OM SERMO DECIMUS TERTIUS 141 qui potest miracula operari, qui potesl virgini, sicut cl sterili potuit, dare fecunditatem: Ecce Elisabeth cognala tua el ipsa concepil filium in seneclule sua; ^ Deus qui tolus sanctus est: Spiritus Sanctus supervenicl in le, el virlus Allissimi. Laudatur cliam persona Filii: raudes Christi. Conciptes... el paries Filium; Hic eril magnus, el Filius Allissimi vocabitur; itemque: Regnabit in domo lacob in aeternum, el regni eius non eril finis.

Sed quidquid dicitur in laudem Dei et in laudem Christi, totum resullat in laudem Virginis, quoniam hodie facla est Sponsa lanti Dei, lanli Regis, et Mater naluralis et vera tanli Principis. Ostendil autem hodiernum mysterium quod Bealissima Virgo a Deo sit supra modum amala: « Concupivit Rex speciem luam »; ^' honorata, quia misil ad cam honeslissimam legationem: Missus est Angelus Gabriel a Deo; laudata: Ave, gratia plena; et landem honorc el dignitate summa exallala, quia Dei Sponsa et Maler facta.

De virgine nubili in sponsalitio duo praedicari solent: virlus el fortuna. Virtus quidem cum primis honeslas, prudentia, modestia alque devotio pielasque; beatus praedicari potest vir ille cui talem contigit Dei dono accipere uxorem. De Virgine Bealissima haec omnia in hodierno Evangelio dicuntur: honestas: Missus est An- gelus.. ad virginem: Quomodo fiel istud, quoniam virum non co- gnosco? voverat Deo virginilalem suam, cl pluris fecit virginitatem: prudentia, nam: Cogilabat qualis essel ista salutatio; ct: Quomodo fiel istud? modeslia: Ecce ancilla Domini: electa in Sponsam Ma- tremque, ipsa se dicit ancillam, sicut Abigail se dixit ancillam David, cum ab eo requirerelur in uxorem; landem devolio: Ecce, inquil, ancilla Domini, fial mihi secundum verbum tuum: promptissimam se exhibet ad obsequendum et morem gerendum divinae voluntati. Praedicari solet fortuna, si contingat puellae desponsari viro oplimo, nobilissimo, ditissimo e!

bonis omnibus fortunae locupletis- simo, sicut Esther nupla fuit regi Assucro, cum esset loco valde humili nata. * Sed forluna Bealissimae Virginis lanto excedil omnem aliam fortunam, quanlo Deus omnes homines. In speciali aulem laude Virginis Iria dicuntur ab Angelo: quod sil gratia plena, hoc esi, sanctissima el ob spirilualem pulcritudinem Deo gratissima, acceptissima: Invenisti enim gratiam apud Deum, ilemque: Domi- nus lecum: quod sit a Dco amatissima, dileclissima; quod benedicta 33) Ibid. 1, 36. 34) Brev. Hom. in Offic. Com. Virg. nd Mat. 1 Resp. 35) Cf. Est 2. 1-18. Laudes Virginis.

Virtutes Deiparae.

Fortuna Deiparae.

Simile.

Deipara sol, luna, stella.

Deipara propo- nitur sponsa et mater simillima Deo.

142 SUPER: MISSUS EST inler mulieres, hoc est, divinis favoribus et donis cumulatissima: Ave, gralia plena. Sicut Christus pro se et pro nobis plenus gratia fuit: De plenitudine eius nos omnes accepimus; ?* ila Virgo Beatis- sima plena gratia divina pro se et pro nobis, sicut luna plena, sicul sol ad illuminandum universum mundum.

Ipsa nanque fons ille est qui ascendebat de terra ad irrigandam universam superficiem terrae, fons perennis et inexsiccabilis et longe copiosissimus; * magnus ille fons in templo Domini apud Eze- chielem, ex quo fluvius adeo magnus scaturicbat et adeo lalus, ut transvadari nullo modo posset; ** magnus fluvius aquarum fluxit e petra in deserlo; tam magna scatebal, ut sufficeret infinitae propc hominum et iumentorum multitudini; ?" sed hic fons lam copiosus esl, ul possit irrigare universam superficiem lerrae, sicul sol fons luminis est, polens universum mundum illuminare.

Est autem res mirabilis quod Virgo Beatissima non lantum sol, verum eliam luna ct stella in Sacris Lilleris est nuncupata: Quae esl isla quae progredilur quasi aurora consurgens, pulcra ul luna, electa ul sol? *" Thronus eius sicul sol in conspeclu ineo, el luna perfecta in aeternum, et lestis in coelo fidelis; " sic apparuit Ioanni amicta sole, et luna sub pedibus eius, el in capile eius corona stel- larum duodecim," ul possit mundum graliae suac splendoribus per- petuo ditare.

Sol enim illuminat quidem mundum tolum, sed non simul eodem tempore, illuminal enim per diem, non per noctem; luna similiter illuminat lotum mundum, sed per noclem, non per diem. Maria est et sol et luna et stella, quae in crepuscolo diei ct noclis splendel, quia nos omnes ct omni tempore ac loco polest illuminare.

V. Ave, gralia plena. Est autem gratia, quac hominem Deco si- milem facil, * sicut lux lunam reddit similem soli. Est autem magna res similitudo Dei, hominem esse similem Dco; Deus cnim infinita maiestas est, infinita dignilas cum infinila auctoritate et potentia, infinita item sapientia cum infinita bonitale, clementia et liberalitate; nihilque est quod in mundo magis desideret homo quam divinam hanc similitudinem. Hinc tantopere, natura ipsa impellenle, summas maximasque desideramus dignitates diviliasque cum summa vo- 36) Io 1, 16. 37) Cf. Gn 2, 6. 38) Cf. 47, 1-5. 39) Cf. Ex 17, 1-6. 40) Ct 6, 9. 41) Ps 88, 38. 421 Ape 12, 1. 43) Cr. D. Basil. De Spirit. S. cp. 9., n. 23. (P. G. 32, 20) et Cyrill. Alex. Thes, Ass. 32. (P. G. 75, 330-331). SERMO DECIMUS TERTIUS 143 luptate. Creatus quidem fuit homo Deo similis in summa dignitate auctorilateque, mundi princeps conslitulus, scientia, sapientiaque cum naturalium, tum ctiam supernaturalium, praeditus, innocentia, sanctitate cl puritale referlus; sed concupivit Deo longe similior esse: Erilis sicul dii scienles bonum el malum. *' Omnes creaturae aliquam referunt Dei similitudinem vel um- bram; quac autem maiores cl digniores sunt, multo maiorem; hinc homo princeps creaturarum visibilium dictus, est faclus ad simili- tudinem Dei. * Sic principes regesque Deum repraesenlanl, maxime vero supremus omnium polilicorum principum imperator. Sic in Ecclesia omnes Episcopi, sed cum primis Summus Pontifex Christum Deum et Dominum nostrum repraesentat.

In Sacris Lilteris legimus aliquas particulares Dei imagines posl Adamum in statu innocentiae, qualis fuil Moyses, qui dictus fuit deus: Constitui (e deum Pharaonis, * nam a Dco constitutus fuil princeps populi non modo politicus, vcrum eliam ecclesiaslicus, sum- mus sacerdos, hierarcha atque monarcha;** el praelerquam quod princeps fuit lam magnus, utraque auctorilate praeditus et summa eliam sapienlia, * sanctilale el pietate instruclus, ila ul cum Deo tanquam amicus cum amico conversarelur; ” habuit etiam insuper divinam poleslatem faciendi miracula, quae solus Deus possel; * sic factus fuil Deo simillimus.

Pelrus ctiam singularis quaedam Dei imago fuil, plenus Spirilu Sancto, *' factus summus hierarcha Eccle- siae ** cum divina polestale faciendi miracula, ila ul umbra cius curaret morbos incurabiles." Ila nonnulli alii, speciali Dei gratia pleni, facti sunt Dei imagines singulares ceteris multo excellentiores similioresque. Sed Virgo Beatissima dicilur singulariter gratia plena, omnibus Dei donis referla, veluti coelestis quaedam verissimaque Pandora, Deo similis, qui est omne bonum. Omnes illi viri Deo tam similes non fucrunt nisi servi Dei, Angeli ipsi omnes nonnisi ministri Dei sunt; haec autem Sponsa Dei, Socia Dci, vera Mater Dei, tanto melior Angelis effecla, quanto differentius prae illis no- men hereditavit. ^ 44) Gn 3, 5. 45) Cf. Gn 1, 27. 46) Ex 7. 1. Ay) Cf. Ex 3, 10. 48) Cf. Act 7, 22. 49) Cf. Ex 33, 11. 50) Cf. Ex epp. 9. 10. 11 et nlibi. 51) Cf. Act 4, 8. Ms.: Spiritus Sancto. 52) Cf. Mt 16. 18-19. 53) Cf. Net 5. 15. 54) Secundum mythol. prima mulier a singulis diis proprio particulari dono donata. Cf. Ioseph Perin in Onomastico sub hoc verbo. 53) Cf. Hebr. 1. 4. De variis simi- litudinis cum Dco gradibus. Simile: Moyses et Petrus. Deipara propo- nitur sponsa et mater simil- lima Deo in dignitate, po- tentia, sapien- tia, bonitate. Dignitas Virginis. Potentia. sapientia, bonilas Virginis. Deipara omni laude dignissi- ma, quia ipsa imago Dei omnium prec- stantissima. 144 SUPER: MISSUS EST VI. De Deo, praeter summam maiestatem et dignitatem, tria in Sacris Litteris praedicantur: potentia, qua cuncta creavit, sapienlia, qua omnia summa providentia gubernat, et bonitas, qua omnia replevit, et suipsius res omnes participes effecit, lanquam divinus sol effundens lucem radiosque bonitatis suae in mundum universum perpetuo temporc. Bealissima Virgo gratia plena est, Dco simillima facla in summa altissimaque dignitate, qua maior excogitari non potest, cum facta sit vera Sponsa et Mater Dei. Est ipsa veluli area Testamenti, quae divino propitiatorio similis eral.

Erat propitiatorium totum aureum; arca non aurea quidem, sed deaurala, lignea eral, sed auro purissimo intrinsecus extrinse- cusque veslila ac proplerea aureo propiliatorio longe simillima, imo longitudine et latitudine aequalis, non aulem profunditate, quae quanta fuerit ipsius propiliatorii non explicatur. * Dei dignitas ex- cedit omnem crealam dignitatem. Semper perpctuilas longitudo est, universitas creaturarum amplitudo; ita et dignitas Virginis Deiparae omnem excedit omnium creaturarum in perpeluum dignitatem. Continebat arca illa tria: virgam operatricem miraculorum, la- bulas legis, quae erani veluti thesaurus divinae sapientiae, el vas aureum manna plenum. ^ Mysteria isla sunt, quod Virgo Beatissima gralia plena facta sit Deo simillima in potentia, sapientia et bonitale, el quidem super omnes alias creaturas, sicul luna plena similior soli est super omnes alias stellas. Tanta est auctoritas, tanta potestas Bealissimae Virginis in coclo, ut Deo super omnes Angelos similli- ma, plus ipsa possit quam omnes Angeli, omnes Spiritus beali, omnes coelestes creaturae. Quanta est aulem unius lantum Angeli potestas! Plus potest unus Angelus quam innumerabiles homines in hoc mun- do. Quanta igitur erit potestas Virginis in coclo, quae plus potesl quam omnes Angeli, sicul luna plena in coelo plus potest in mundo quam omnes aliae stellae!

VII. Non est autem minor in Deipara Virgine caritas bonitasque quam dignitas alque potestas, sicut in luna, in sole non minor csl liberalitas quam illuminandi potestas; lotam enim lucem effundunt luminaria coeli, et quam divites sunt omnes stellae, tam sunt etiam liberales: Ave, gralia plena. Voluit Deus mullis maximisque gratiis 56) Cf. Ex 37, 1 sqq. 37) Cf. 3 Rg 8. 9 et Webr 9. 4.

i COME SERMO DECIMUS TERTIUS 145 Virginem Deiparam replere, ul essel omni honore el omni laude dignissima. Paulus ait quod soli Deo debetur honor et gloria, ** ita sane, summus honor summaque adoralio et reverentia; alioquin honor nonnisi Dco tribuilur et imaginibus Dei: viris principibus, viris sapientibus et viris praestanti sanctitate praeditis.

Principes autem veluti imagines ect umbrae sunt Summi Regis Dei, divinaeque dignitatis cl auctoritalis; viri sapientes imagines sunt divinae sa- pientiae; cl viri sancti imagines divinae bonilatis et sanctilatis. Quo maior autem est in homine sive auctoritas dignitasque, sive sapientia et scienlia, sive bonilas cl sanctilas, eo pulcrior est imago Dei eoque spectabilior; et ita quo maioris dignitatis et aucloritalis sunt principes, eo magis honorantur. Ila, et qui sapientiae et scien- tiae titulo honorantur, quo maiori cl praestantiori sunt sapientia, eo sunt maiori honore digniores. Ita etiam de sanclilate et virlute censendum, qui in virtutum ornamentis praestantiores et maioris sunt meriti, iis maiores debentur honores.

Et hae quidem res, quibus debetur honor, aliquando separalae sunt in hominibus, ul in Assuero quidem fuit tantum auctoritas ct dignitas regia; in Achitophele sapientia atque prudentia; * in Elia, in Ieremia, in Ioanne Baptista sanctitas. Aliquando simul iunctae, ut in Salomone dignitas regia el sapientia; in David ** auctoritas regis, sapientia per spiritum prophetiae el sanctitas vitae. Omnes autem simul iunclae cum excellenti praestantia conspicuae fuerunt in Moyse, in quo fuit triplex poteslas: regia, pontificia et divina ad miracula facienda, multiplex scienlia et sapientia tum humanitus acquisita lum divinilus infusa, ct praestantissima sanctitas. Sed ma- xime omnium in Christo summa dignitas, infinita sapientia, immensa bonitas. Post Christum autem maxime omnium in Virgine Maria; sic igitur ipsa, lanquam imago Dei omuium in universo post Chri- stum praestantissima, esl omni honore et omni laude dignissima. VIII. Ave, gratia plena. Est autem gratia donum Dei el super- naturalis virtus per Spiritum Sanctum homini data, qua possit bene operari, omnium virtutum maxime vero theologicarum opera exer- cere, Deo rem gratam facere, et sibi aeternam in coelo gloriam pro- mereri; et qua eliam preces el orationes nostrae a Deo exaudiri me- 58) 1 Tim 1, 17.

59) Cf. 2 Rg 16, 20-23; 17, 1 sqq. 59a) Ms. bis habet: David. Malori dignitati maior honor.

Differunt dignitates.

Deipara omni fiducia dignis- sima, quia singulari Dei potentia praedita.

Sancti grutia miraculorum aucti, magis Maria.

Simile.

Sitnile.

146 SUPER: MISSUS EST reantur, sive pro nobis sive pro aliis ex affectu caritatis oremus, sicut orationes Sanctorum eliam pro aliis apud Deum fusas legimus exauditas. " Aliquando autem Deus tam copiosum munus gratiae homini tribuit, ut possit eliam aliis magna beneficia praestare; sic legimus a Paulo dictum: Divisiones gratiarum sunt, itemque: Alii... datur... gratia sanitatum. * Sic multi Sancti habuerunt gratiam miraculorum ut Moyses, Elias, Eliseus; in Novo Testamento post Christum maxime omnium Petrus, et post ipsum Paulus, ut sudariola ipsius eiicerent daemones, el sanitates conferrent. * Hac gratia poluerunt etiam posl mortem magna beneficia praestare; nam Eliseus mortuus suscitavit a mor- tuis hominem occisum; per hanc graliam Moyses magna cl sane divina in salutem universi populi miracula operatus fuit; ** propter hanc gratiam Elias dictus fuit currus ct auriga, sive equites Isracl, * quasi ipse essel lanquam potentissimus exercitus in salutem populi Israel; Eliseus similiter dictus fuit currus et equiles Israel, et hoc a rege illius populi, propter divinam gratiam quam in ipso expertus fuerat. ** Idem est autem currus et equites ac potentia Isracl; consislil autem regni alicuius polentia in exercitu militum peditum equitum- que numeroso validoque.

Maria autem Virgo Beatissima est gratia plena, omnem accepit gratiam, qua apud Deum pro nobis omnia polesl. Accepit etiam gratiam miraculorum, qua possit cunclis benefacere. Maxime vero potens est ad protegendum sicul arca foederis Domini, de qua di- xerunt Hebraei contra Philisthaeos inimicos potenlissimos pugna- turi: Afferamus ad nos... arcam foederis Domini el venial inler nos, et salvel nos de manibus inimicorum nosirorum:*' hinc dicebatur arca polenliae Domini."* Virgo autem Beatissima vera est arca Do- mini, terribilis enim est uf castrorum acies ordinata.

** Ipsa revera est currus et equites exercitus Ecclesiae Dei, ipsa arca fortitudinis Dei. In arca enim illa reposita fuil virga divinae virlutis, quae ad gloriam Dei et in salutem populi divina operabatur miracula. `° Huic Virgini divinam Deus tribuil auctorilatem et polentiam in sa- lutem populi sui, sicut Moysi, cui dixil: Constitui te deum Pharaonis, 60) Cf. Ex 32, 1 sqq. GI) 1 Cor 12, 4. 9. bXIEXci 19, 12. G3) Cf. 4 Rg 13. 20-21. 64) Cf. Ex 14, 24-31 et alibi. 65) Cf. 4 Rg 2, 12. 66) Ibid. 13, 14. G7) 1 Ny 4, i. 68) Cf. 2 Pur 6, 41. Vulg. loc.: Potentiae ete. habet: Fortitndinis. 69; CI G. 3. y. 70) Cf. Nm 17, 10 ct Ex cpp. 9. 10. 11.

SERMO DECIMUS TERTIUS 147 ut super Pharaonem et regnum ipsius posset divina auctoritate facere quaecumque voluisset. Sed mullo maiorem auctoritatem tribuit Deus Matri quam servo, contra salanam et regnum eius in salutem Chri- stianorum.

Utinam haberet populus christianus cam fidem et fiduciam ad Beatissimam Virginem Malrem Dci, quam habuit olim populus he- braeus ad arcam Dei, cuius praesentia confidebat salvum se fore a manibus omnium inimicorum suorum: Deducamus ad nos de Silo arcam foederis Domini, ct salvel nos de manibus inimicorum no- strorum. '' Nec tamen propterca idololatriae arguit cum Deus, sicut haerelici idololatriae nos accusant propter fiduciam quam reponi- mus in Virgine Matre Dci. Num maiorem potentiam haberc potuit arca Dei quam Mater Dei? Illa, 2. Paralip. 0,7? et Psal. 131,™ dicta est arca potentiae Domini, sive forliludinis Dei propler divina mi- racula, quae praesertim operata fuit in terra Philisthacorum contra eos et Dagon deum ipsorum; Maler Dei divina polentia est contra diabolum et regnum ipsius in salutem Ecclesiae Dei piorumque Christianorum.

71) Vulg. loe.: Deducamus, habet: Afferamus, "ye rM wth oN Pees, OS. melee Vulg. loe.: Potentiae, ele. Habel: Sanetifieationis tuae.

Exhortatio:

Christiani ldu- ciam habeant ad Deiparam.

Gaudendum nobis, quia quae hodie Sponsa fit et Mater Dei, ex nostra slirpe est.

Scnla Iacob est Christus, locus scalae Virgo, quia in ea Deus Inhabitat per hypostati- cam unionem.

SERMO DECIMUS QUARTUS DE DIVINAE INCARNATIONIS ANIMATA DOMO I. Celebrantur sponsalitia et nupliae ubique lerrarum apud omnes nationes magna cum festivitate, laetilia et exultatione, ma- xime vero nuptiae principum. Cum rex ducil uxorem, ineffabilis esl lotius civilatis, in qua celebranlur, festivitas et exullatio; rident omnia, omnia gaudent, ubique tripudia summa cum laetitia el exul- tatione fiunt. Hodie autem celebrantur sponsalitia et nupliae Summi Regis Dei, qui in sponsam accipit Sanctam et Bealam Virginem Mariam; quarum nuptiarum paranymphus est Angelus Gabriel:

Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae... ad Vir- ginem desponsatam viro, cui nomen erat loseph. ' Simulque ct cele- brantur nuptiae et concipitur filius, filius primogenitus, princeps regni, heres totius hereditatis paternae, qui futurus esl rex et do- minus omnium. Gaudendum igilur nobis est, quoniam Virgo haec, quae hodie Sponsa fit Dei et Mater Unigeniti Filii Dei, ex nostro genere et nostra slirpe et progenie est: hie summus est honor el gloria nostra.

IL Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad Virginem desponsatam, elc. Altum et ineffabile mysterium, mirabile, stupendum et incomprehensibile sacramentum est dominicae Incarnationis, quod hodie celebramus. Sanctus pa- triarcha Iacob, cum in somnis, revelante Deo, mysterium istud co- 1) Lc 1, 26-27.

SERMO DECIMUS QUARTUS 149 gnovisset in scala illa coclesti, cui Deus innitebatur, plenus admira- tione el stupore ait: Vere Dominus est in loco isto, el ego nesciebam. Pavensque: Quam lerribilis esl, inquit, locus isle; non est hic aliud nist domus Dei et porta coeli.* Christus dc seipso interpretatus fuil mysterium illud dicens: Videbilis coelum apertum el Angelos Dei ascendentes el descendentes supra Filium hominis.’ Scala Christus est, cuius postes sunt duae substantiae humanae naturae; gradus vero esse, vivere, sentire, intelligere, natura, gratia, gloria, tandem Divi- nitas ipsa Verbi, quod vere est Deus: Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam.

Quantum penitus ignoro! Quam terribilis est locus iste, quam mirabilis!

Sed quisnam, quaeso, locus est iste, nisi Sanctissima Virgo, cui hodie Angelus ait: Ave, gralia plena, Dominus lecum? * Dominus in loco isto: Dominus lecum. Sed quidnam, quaeso, novi est, ut Do- minus sit in loco aliquo, qui ait: Coelum el terram ego adimpleo:? Coelum inihi sedes est el lerra... scabellum pedum meorum;* Si ascendero in coelum, tu illic es, si descendero in infernum, ades: * quem coeli el coeli coelorum capere non possunt? * Est utique Deus Ubique Deus . 2 : est, sed non ubique in mundo per naturam, per personam, praesentiam et essen- codem modo. liam, quoniam infinitus est et ubique totus, quoniam simplicissimus est. Est in Ecclesia per graliam, per fidem, spem et caritatem; est in paradiso per gloriam, per claram visionem, beatam fruilionem et aelernam possessionem; sed hic est per hypostaticam unionem, per lotius Divinitatis suae plenissimam communicationem: Inhabital omnis plenitudo Divinitatis corporaliter." Quam mirabilis est locus iste! Hic domus Dei esl el porla coeli; domus Dei per specialem inhabitationem. Habitat lux in universo coelo, sed specialius in planetis, multo specialius in astris inerrantibus, sed specialissime in sole; sic modo specialissimo Dominus est in loco isto.

III. Domus Dei, domus orationis, " in qua Summus Sa- B. Virgo 4 E ^ Dei, do cerdos Christus oravit ad Palrem. Divus Ioannes loquens de orationis, g f : 5 . in ea Chri mysterio Incarnationis ait: Verbum caro factum est... plenum gratiae ko em ues 4 : T. > el veritatis, "" idest, plenum carilate et scientia. ad Patrem. 2) Gn 28, 16-17. 3) lo 1, 51. D le 1. 28. 5) Jer 23. 24. Vulg.: Implea. 6) Act 7, 49, el Is 66, 1. 7) Ps 138, S. 8) 3 Rg 8. 27. QU (uU SL qx 10) Cf. Le 19, 46 11) Io f, l4.

B. Virgo domus Dei, domus sacrificii, quia in ea se Christus obtulit Patri.

B. Virgo domus Dei, domus sanctitatis, quia in ea ommis gralia et virtus, imo Auctor gratiae.

150 SUPER: MISSUS EST Accepto beneficio, homo lenetur benefactori gralias agere, el co maiores quo maius est beneficium.

Sed Christus in primo instanti suae conceptionis accepit maximum infinitumque beneficium a Dco, omnem plenitudinem Divinilatis, el in codem instanti cognovit be- neficii huius infinitam magnitudinem. Ergo infinitas tunc Deo Patri gratias egil; obtulit odoratissimum incensum Summus isle Sacerdos in sancta sanctorum. Incensum orationis eo est odoralius, quo maiori offertur cum caritate et gratia; sed Christi summa infinitaque gratia et caritas ex tunc fuil; igitur infinitae suavitatis Deo fuit odor huius incensi, nunquam suavioris odoris incensum Angeli in paradiso obtulerunt Deo. Oratio haec infiniti fuit meriti; meruit nobis omnem lum gratiam tum gloriam.

IV. Domus Dei. domus sacrificii. In domo Dei of- ferebantur sacrificia pro peccalis, hostiae pacificae ect holocausta cum oblationibus; ? summus sacerdos in Sancta Sanctorum non lantum incensum, sed etiam sanguinem sacrificii deferebat. '* Christus in primo instanti suae conceptionis, non tantum cognovit beneficium sibi collatum, sed etiam voluntatem Dei de redemptione cl salule generis humani per crucis passionem cl mortem: hine ex tunc Palri se obtulit ad passionem el mortem crucis pro salute mundi. Quod qui- dem sacrificium fuil infiniti meriti et valoris, adeo ut sacrificium ceru- cis non fuerit maioris meriti. Nam meritum non consislit in operc, sed in caritale et gratia; non fuit autem maior Christi caritas in passione quam in conceptione. Tunc se obtulit Christus lotum Deo igne carita- lis cremandum tanquam holocaustum, pro salute et integritate nostra tanquam hostiam pacificam. cl pro remissione peccalorum nostrorum lanquam hostiam et sacrificium pro peccalis, quod sinc oleo ct in- censo offerebatur, quia absque ulla consolatione passus fuit Christus. V. Hic domus Dei est. Domus Dei, domus sanctitatis: © Gralia plena. Mic semper ardebal aureum candelabrum cum seplem lucernis,'* gratia cum septem donis Spiritus Sancli septemque vir- tutibus, quae omnes in Sanctissima Virgine perfectissime fuerunt; hic mensa panum proposilionis,'" iugis meditatio omnium arlicu- lorum fidei et observantia mandatorum utriusque legis; hic altare incensi '* perpetuae orationis.

12)NGT o2 Por 7712: EERE e 4. 3. 1. 3. 14) Cf. Ex 30. 7-10.

15) Vocabatur enim: Sanctum, et sancta sanctorum. Ct. Vx 26. 33-31. 16) Cf. Ex 25, 31-37. 17) Ibid. 25, 23-30. 18) Cf. Ibid. 30, 1-10.

SERMO DECIMUS QUARTUS 151 Domus Dei, domus sanctitatis: Gratia plena. Facta fuit Maria thesaurus omnis gratiae hodie; nam in hac sancta domo hodie reposita fuit arca foederis Domini cum divino propiliatorio ct Cherubim gloriae, arca cum tabulis legis, virga virtutis divinae el vase coelestis manna," quae divinam potentiam, sapientiam ct bonitatem designabant. Ecce arca cum divino propitiatorio: Verbum caro faclum est... plenum gratiae el verilalis... Et de plenitudine eius nos omnes accepimus... graliam pro gralia. Quia... gratia el: verilas per lesum Christum facla est. ** Gralia reposita fuit hodie in Maria maior gratia omnium Sanctorum Ecclesiae, maior gratia ct gloria omnium Angelorum paradisi; gratia el caritas aequalis caritati el sanclitali Dei, quoniam repositum in ea est Verbum caro factum, plenum gralia el veritate; gratia sanctificans omnem Ecclesiam ct omnem paradisum, quoniam gratia ef veritas per Iesum Christum facta est.

VI. Hic domus Dei esl: domus gratiae, domus omnis sanctitatis B. Virgo porta Ü ES ae cee a UT F coeli, el porta coeli, porta paradisi, principium paradisi. Fuil Maria verus imo paradisus, quia in ea paradisus; siquidem paradisus est locus ubi videtur Deus: in eħristus ha- ulero Sanclissimae Virginis anima Christi vere vidit Deum, ergo pec vere paradisus fuit. Nec tantum paradisus, sed porta paradisi, prin- cipium paradisi; hic enim homo Deum primo beatifica visione fa- cialiler vidit. Paradisus plenus maiori gloria quam paradisus coe- lestis; quoniam solius Christi gloria maior est omni gloria Angelorum Sanctorumque omnium; hinc: Resplenduil facies eius sicul. sol;?' lux enim solius solis maior est splendoribus omnium astrorum. Pa- 'adisus plenus gloria aequali gloriae Dei; quoniam gloria Chrisli | aequalis eral gloriae Dci; Incarnatum enim Verbum vere Deus erat, Dco Patri per omnia coaequalis, coaeternus et consubstantialis.

J VII. Quam terribilis igilur esi locus isle! Hic domus Dei est et & porta coeli. Quam terribilis, idest, quam admirabilis est locus iste, ir quo inhabital omnis plenitudo Divinitalis corporaliter! ® Et ego ne- sciebam. Tria mihi difficilia, mirabilia, sunl, et quarlum penitus ignoro: Viam aquilae in coelo, viam colubri super pelram, piam navis in medio mari et viam viri in adolescentula, in virgine. * Qua- 19) Alludit ad arcae translationem in tabernaculum Moysis (Ex 40, 18-21) et templum Salomonis (2 Par 5, 7-10). De iis quae in arca inveniebantur cf. Hebr 9, 4-5. 20) Io 1, 14. 16-17. 21) Mt t7, 2. D2)5CoIB2 0^ 23) Prv 30. 18-19, Vox: Adolescentula, ex hebr.: Vulg. habet: Adolescentia.

Visio Ezechielis.

Visio Moysis.

Visio Isaiae.

Visio Abrahae et Danielis.

152 SUPER: MISSUS EST tuor mysteria Christi mirabilia sunt, quae designantur in quadrifor- mi animali Ezechielis: ** mysterium Incarnationis, Passionis, Resur- reclionis ct Ascensionis, quac admirabatur Regius Vales:

Quid est homo quod memor es eius, aut filius hominis quia visilas eum? ? Descendit in domum ipsius ad visitandum eum: mysterium Incarnationis. Minuisti eum paulo minus ab Angelis, propler passio- nem carnis, inquit Paulus:?* mysterium Passionis. Gloria el honore coronasti eum: myslerium Resurrectionis. E! constituisti eum super opera manuum luarum, omnia subiecisti sub pedibus eius: **" myslerium Ascensionis. Omnia haec mysleria mirabilia sunt; sed quartum penitus ignoro.

Vere Dominus est in loco isto, el ego nesciebam. Deus factus esl homo, ct homo factus est Deus; hominem enim igneum vidit Eze- chiel supra coelestem hierarchiam.?' Saepe Deus in humana fi- gura visus est Patriarchis ect Prophetis; sed hodie vere factus est homo, nam hoc mysterium praefigurabanl omnes illac apparitiones et theophaniae. Hodie adimpletum est illud quod Moysi Deus dixit: Sum qui sum: ?* Ehieh ascer ehieh, ero qui ero, sum qui ero. Quidnam futurus erat Deus? Homo. Sum qui ero: sum Deus, ero homo; sum Verbum, ero caro. Hodie Verbum caro factum est, nam Deus Ver- bum Moysi apparuit.

Hinc dicitur quod apparuit ei Dominus et Angelus Domini; ** nam Christus Dominus est ct Angelus Domini: Statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, el Angelus Testamenti, quem vos vullis; ipse quasi ignis conflans; °° quare ad mysterium ardentis rubi inspexisse visus est Malachias haec vaticinans. Hodie adimplelum est valieinium Isaiae: Ecce Virgo concipiet et pariet filium, cle.: Filius datus est nobis... el voca- bitur nomen eius Admirabilis, Deus. Forlis:;*' hodie visio illa qua Deum in humana figura vidit in medio duorum Seraphim.?? Cur tamen in medio duorum? Ubi crant omnes exercitus coeli? Ubi An- geli ministrantes el assistentes? Sed mysterium est, quoniam tres sunt Divinae Personae, tres Angeli qui Abrahae apparuerunt,” tres Seraphim, quoniam Deus ignis est, Deus caritas est.** Sed unus horum visus est in humana forma; media in Trinitate Persona humanam assumpsit naturam. Hoc est quod ex tribus Angelis, qui Abrahae apparuerunt, unus remansit cum eo, et alii duo in Penta- 24) Cf. Ez 1. 1 sqq. esr MS Ri. WE 26) Hebr 2. 9. 26a) Ps 8, 7-8. 27) Cf. Ez 1. 26-27. 28) Ex 3. 14. Sequitur idem versus ex hebr. 20 CIEN 3, 2 et Act 7, 10. 30) Mal 3, 1-2. aW in Jer GS MOS 32) Cf. Is 6, 1 sqq. 33) Cf. Gn 18, 1 sqq. 34) Cf. ! Io 4, 8. 16.

SERMO DECIMUS QUARTUS 153 polim abierunt.” Hoc est quod Daniel Ires vidit Angelos, sed unum in medio fluminis, alios autem duos unum hinc et alterum inde ex alia parte el ripa fluminis. ^* Hodie pluit manna de coelo; hodie venit Deus in castra Hebracorum, et Philisthaci vehementer conturbat! sunl, dicenles: Vae nobis... vae nobis... venit Deus in casira.™ Venil enim hodie Deus in mundum ad salvandos homines el perdendos daemones.

35) Cf. Gn lov. cit. 36) Cf. 12, 1-8, 37) 1 Hg 4, 8. 7. Vulg. habet: Venit Deus in castra..: Vae nobis.

HEE SERMO DECIMUS QUINTUS DE EFFECTU MATRIMONII VIRGINIS DEIPARAE Mysterium I. Magnum celebramus hodie myslerium, magnum sacramentum Posi divinae erga nos caritatis: Sic Deus dilexit mundum ul Filium suum tum caritatis.

('nigenitum darel.* Apparuit... gratia Dei Salvatoris nostri. Apparuil benignitas ef humanitas Salvatoris nostri Dei.* Deus qui dives est in misericordia propler nimiam caritatem suam.” Manifeste magnum est pielalis sacramentum, quod manifestatum esl in carne. * Magnum est quia hodie factus est homo non ad imaginem Dei sed verus Deus; non per ironiam dicitur: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, sed vere factus est: Ex quibus est Christus secundum carnem, qui est Deus super omnia benedictus. * Vidil Iacob patriarcha scalam coeli, per quam Angeli ascende- bant et descendebant,* ministrantes Deo in salutem hominum cele- ctorum Dei; sed hodic in salutem mundi verus Deus «descendit de coelo. Maria autem, quae, carne quidem cl corpore in lerra consti- (uta, mente et spiritu semper erat in coelo, facta est scala cocli, per quam Deus ad nos venit.

Deus fons If. Est Deus fons aquarum viventium, ™ Chrislus autem Unige- gratiarum, & a 5 A z Christus nitus Dei fluvius rivusque est ex perenni fonte perpetuo manans; fluvius, Maria aquaeductus.

TIBIORG 16. 2) Tit 2. 11; ct 3, 4. Vulg. loc.: Apparnil, etc. habet: Benignites et humanitas apparuit, ete. 3) Eph 2, 4. 4) ! Tim 3, 16. 5) Gn 3. 22. 6) Rom 9, 5. 7) Cf. Gn 28, 10 sqq. GiGi. ver 17. 13.

SERMO DECIMUS QUINTUS 155 Maria autem fontis huius cl rivi divinus est aquaeductus, ut Ber- nardus ait.* Hinc sacratissimum hoc mysterium divinae Incar- nationis revelavit Dcus Isaiae iuxta aquaeductum piscinae superioris in Ierusalem; ibi nanque vaticinatus fuit Isaias: Ecce Dominus ipse dabil vobis signum: Ecce Virgo concipiet el pariet filium el vocabilur nomen eius Emmanuel. ”

Sed quid est aquaeductus piscinae superioris? [st quaedam Quid piscina. piscina aquarum congregalio; aquae aulem multae, ut Ioannes ail, populi multi.* Est piscina superior Angelorum in coelo, et pi- scina inferior hominum in terra. At vero Deus fons aquarum viven- tium dicitur, non solum quia creator hominum ct Angelorum, sed quia auctor et origo omnium bonorum.

Sunt autem bonorum genera duo, sicul duo magna luminaria in coelo et duo magna corpora in mundo; sunt bona creata, sunt ct increata aeternaque; haec superiora sunt sicut coclum, sicut sol; illa inferiora sicut luna, sicut terra. III. In sacra theologia manifestus est duplex divinae bonitatis Duplex efflu- xus dlvinae bo- effluxus: ad intra, ut loquuntur theologi, "^ ct ad extra. nitatis; minor H A A 5 & E E ati Hh Communical Deus infinitos bonitatis suae thesauros universamque "TS per naturam suam aeterna emanatione ad intra Filio et Spiritui Sancto; incarnationem. nam Filius procedit a Patre, ut radius a sole; Spiritus autem Sanctus a Patre ct Filio emanat, sicut calor a luce solari ct radio; haec est piscina superior. Bonorum autem effluxus per creationem piscina est inferior. Revclatio huius mysterii hodierni facta est iuxta aquae- ductum piscinae superioris, quia non creata sed increala bona com- municala sunt nobis per divinam Unigeniti Filii Dei incarnationem. Magnum Dei donum fuit, cum homini mundum universum dono dedit; sed hodiernum hoc infinitis partibus maius est. Multo ent maior est Deus, mundus ter maximus, hoc macrocosmo a sum cocli convexo usque ad terrae centrum, quam sit magnus hie mun dus, ctiamsi millies milliesque maior esset, quam sit, inquam, ho- - mine microcosmo mole corporea maior.

Christus autem, qui datus est nobis hodie, verus est Deus, aeterno Patri consubstantialis, coacternus ct coaequalis. Hine Ioannes, priusquam mysterium hoc aperirel et diceret: Verbum caro facium esl, ™ ostendit Verbi huius, quod caro factum est, naturam ct qua- litatem, dicens: In principio erat Verbum: haec cst aeternitas, quae 8) Cf. Serm. De Aquaeductu n. 4. (P. L. 83, 1013). 9) Is 7, H. 9a) Ape 17. 15. 10) Cf. inter alios D. Bonav. 1 Senf. d. 19, p. 1, art. unic. q. 2. n. 3 (1. 345); Scotus 2 Seni.. dist. 1. report. f. 10a) Io 1. 14.

hace est coac- ! arbitratus esl > est omousiort.

€ ao Omnia per ipso vila eral: hacc | ad irrigandum uvius s, qualis quan- SERMO DECIMUS SEXTUS DE ANNUNCIATIONIS MYSTERIO VITAE CHRISTIANAE TYPO Missus est Angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Na- zareth, ad Virginem desponsatam.

1 I. Angeli illi, qui Abrahae conceptum el natalem Isaac nuncia- verunt, stalim Sodomam versus direxerunt iter, ut ab incendio Loth liberarent;* Samsonis pracnuntiata nalivitas est, quia futurus crat populi a Philislinorum caplivitale liberator;? el Salomonis, quia futurus erat rex; * ita, carissimi, praenuntiatur hodie Christi nati- vitas, quia fulurus cral noster Salvator, Redemptor, et Glorificator. Salvator quidem a morte acterna et poenis in- ferni, quod est incendium Sodomac; Redemplor a caplivitate diaboli per fidem et graliam suam; ac landem Rex ct Glorilicalor in coelo. Hoc enim est quod Christus dictus est: Jesus Nazarenus rex fudaeo- rum; * Vocabis nomen eius lesus; ^ Nazaracus, quia; Missus est An- gelus... in civilatlem Nazareth; quia Nazaraeus vocabilur;* et rex Iudaeorum: Hic eril magnus el Filius Allissimi vocabilur, etc. * Sal- valor a morle per mortem suam, idco Isaac; Redemptor per gratiam suam, idco Samson, nazaraeus forlissimus, cuius fortitudo erat in septem capillis; * Christus, sol iustiliac, tolus sanctus, forlissimus virlute divina conlra diabolum per seplem Spirilus Sancti dona; ° Rex landem pacificus in gloriosa Ierusalem per gloriam.

1) Le 1, 26. 2) Cr. Gn 18, 1 sqq. 3) Cf. Ide 13. 1-3. 4) Cf. 1 Par 22, 9. 5) Io 19, 19. 5a) Le 1, 31. 6) Mt 2, 23. 7) Louisa 8) Cf. Idc 16, 18-19. 9) Cf. Is 11, 2.

Pracnuncinta est nativitas Christi. quia ipse Salvator, Redemptor, Gloriflcator noster.

Ad salutem ne- cessarine sunt fides et opera.

Animae neces- sariae virtutes, ut Spiritus Sanctus in ipsam veniat.

158 SUPER: MISSUS EST Periissel procul dubio Loth in incendio, nisi misisset Deus An- gelos ad illum liberandum; ita ct nos nisi Angelum hunc magni con- silii misisset in mundum. Stetisset in perpetua captivitate populus, nisi Deus misisset Samsonem. Non habuissent bonum regem nec pace perpetua frui potuissen! Iudaei, nisi Deus nasci fecisset Salo- monem. lta, carissimi, nos neque gloria unquam Dei, neque gralia politi fuissemus, sed semper sub diaboli potestate el mortis aeternae cum eo rei fuissemus; hinc Deus, summo salutis nostrac desiderio flagrans, Filium suum hodie misit in mundum: Sic enim Deus dilexit mundum, elc.

!"

II. Id lamen sciendum esl quod, nisi Loth Angelis credidisset, periisset utique cum celeris incredulis; quibus cum diceret ipse: Egredimini de loco isto, quia delebit Dominus civitatem hanc, visus est... lanquam ludens... " Sic enim multi peccatores scelesti, dati in reprobum sensum, '* praedicatores verbi Dei irridenl. Sed perierunt illi omnes incendio, et Loth cum eis, nisi credidissc!; sic ail Domi- nus: Ut omnis qui credil in ipsum, non pereal, sed habeat vilam aeternam. * Fides tamen non sufficil, quia: Fides sine operibus mortua esl. '* Opera ergo ad salulem necessaria sunt. Dicam brevi; si salvari vo- lumus, similes nos esse oporlet Bealae Virgini; siquidem voluit Deus ul esset virgo pura ab omni peccato ut Filium Dei conciperet. III. Sed, Christiani, Spiritus Sanctus non est minor Filio, sed aequalis, consubstantialis, coaelernus et coaequalis. Hinc non reponel Deus Spiritum Sanctum nisi in vase mundo; siquidem: Jn malevolam animam non introtbil sapienlia, neque habilabit in corpore subdito peccatis. Spiritus enim Sanctus disciplinae effugiet fictum, el aufert se a cogitationibus, quae sunt sine intelleclu. * Vitae ergo innocen- liam requirit a nobis Deus, si volumus salvari, ul vivamus absque omni peccato, sicque sil anima nostra virgo, pura ab omni carnali amore, et virgo desponsala Ioseph viro, augmento virlulis; ' ul velit anima ire semper de virlute in virlulem, bonam semper habere vo- luntatem proficiendi in vila spirituali. Ne ambiamus humanas laudes mundanamque gloriam; hinc - Beata Virgo turbata est; - sed Deum li- meamus. Ut simus prudentes: Quomodo fiet istud quoniam virum non 10) Io 3, 10. 11) Gn 19, 14. lta) Cf. Rom 1, 28. 12) Io 3, 16. 124) Ms.: Animam bis habet. 13) lac 2, 20. 14) Sap I, 4-5. 14a) Ex significatione verborum loseph, idest, augmentum ex hebr. et vir ex quo virtus, Cf. Cic. 2, Tusc. 18, 43. SERMO DECIMUS SEXTUS 159 cognosco? '* Satanas enim saepe fransfigural se in angelum lucis. '* Simus humiles corde: Ecce Ancilla Domini, fial, clc.; " quia Deus superbis resistil, humilibus autem dal gratiam; " hinc Beata Virgo summam adepta est graliam, quia summa fuil humilitate praedita.

Velle semper super omnia facere voluntatem Dei; ail enim: Ecce Ancilla Domini, fiat mihi; ancillam se vocal, promplam ostendens voluntatem Domino morem gerendi.

Ingressus Angelus ad eam, dixit. Domi clausa manebal, solita- riamque vitam ducebat Beata Virgo; sic domi manere oportet, sibi allendere, el sensuum custodia solitariam ducere vitam, quia solam animam requiret Deus: Ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor eius. '* Sic Beala Virgo oralioni vacabat, cum ad eam ingressus est Angelus. Oporlet ilem non resistere divinis inspiralionibus; non enim Beata Virgo reslilil Angelo, sed prudenter se gessil, probando an vere essel Angelus Domini, timens ne errarel, aut deciperctur; sic enim ail: Nolite credere omni spirilui, sed probate utrum. ex Deo sinl. *"

IV. Quomodo fiel istud quoniam virum non, clc. Quomodo fiel istud! Quomodo, inquil, polest esse, ut ego maler Dei evadam? Sic multi dicunt: Quomodo potest homo ad summam perfectionem san- clilatis pervenire? Sed audiant Angeli responsionem: Spiritus San- ! audiant et exemplum: E! ecce Elisa- clus superveniel in le, clc.; * beth cognata tua.** Si multi alii ad sanctitatis perfectionem deve- nerunt, eliam in Veteri Testamenlo, cum homines essent similes nobis, nec lanlam sacramentorum graliam haberent, eril impossibile nobis, qui lantam Spiritus Sancti gratiam habemus? Non erit impos- sibile apud Deum omne verbum. Deus esl el Spirilus Sancli virtus, qui mirabilia in nobis sanclilatis opera vult operari.

Missus est Angelus Gabriel a Deo, eie. Nunquam in mundo facta est tanli momenti ac tam digna legatio, si consideretur excellentia mitilentlis, quia est Deus; missi, quia princeps Angelorum, Archangelus Gabriel, quod interpretatur vir Deus, sive forlis Deus: ad quam mittitur, quia Beala Virgo Regina mundi: causa propter quam mitlitur, quia est divinum sponsalitium ac malrimonium unde pendet mundi lotius salus el vila acterna. 15) Le 1, 34. t) 2 Cor 11. HM. 17) Lc 1; 48; 18) Inc 4, à et £ Petr 5, 5. 19) Os 3, 141. 20) 1 To 4, t.

Vulg. habet: Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sint. 221) Ee s 22) Ibid. t. 36. 23) Ibid; 1, 37; Quomodo perfectio arquiratur. Archangeli Ga- briclis magnu legatio. IN SALUTATIONEM ANGELICAM SERMONES DECEM Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mu- lieribus... et benedictus fructus ventris tui lesus. (Lc 1. 28, 42). Sancia Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus nunc et in hora mortis nostrae. Amen. (Ecclesia). SERMO PRIMUS DE SALUTATIONE ANGELICA IN GENERFE Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum, benedicta lu in mulieribus, et benedictus, ete, k I. Laudavil Deus omnia opera sua, quae viribus omnipotentiae suae ex nihilo creaverat, alque ex profundissima tenebrarum abys- so tn lucem ediderat, nam: Vídil cuncta quae fecerat, el erant valde bona, * lanquam oplimi, sapientissimi el excellenlissimi artificis opera sapientissime optimeque elaborata. Sed in primis lucem, quam ante alia omnia de tenebris fecit splendescere,? singulariter commen- davit: Dixil Deus: Fial lux. El facta est lux. Et vidit Deus lucem quod essel bona.* Deo cnim, qui suaple natura summe bonus esl, imo summa el infinita bonitas, non possunt non placere bona, non ipsa bonitas commendari. Est autem lux bonitatis virtutisque symbolum. Sicut autem Deus omnia opera sua, sed cum primis lucem laudavit; ila in Ecclesia sua, quae veluli aller sed augustissimus el sacralissimus mundus est, idem ipse Deus Sanctos omnes collaudal, magnoque honore dignos praedicat ob virtutem. Praecipue tamen in Sacris Litteris Virgo Beatissima divinilus est mullis encomiis et eulogiis illustrata, quo- niam ipsa instar primigeniae illius lucis lola lux splendidissima est, unde inter Sanctos fulget in coelo sicut sol inter stellas, nam pro- pterea sole amicta Ioanni visa fuit. * 1) Le 1, 38. la) Ms.: Abyssn. 2) Gn tf, 31. 3) Gf 2 Cor Sos 4) Gn 1, 3. 4a) Ape 12, 1. In mundo lux a Deo praeci- pue laudata, symbolum bonitatis; in Ecclesia Maris, symbolum bonitatis. Multi in Sacris Litteris a Deo laudati, praecipue tamen Virgo Delpara per Prophelas, 164 IN SALUTATIONEM ANGELICAM Multos legimus in Sacris Litteris a Deo insigniler laudatos; mulla Sanclorum encomia ob praestantem virlulem sunl aclernitali con- signata.

Laudatur Abel, sanctusque, innocens, iustus piusque Dei cultor ostenditur; Enoch illustri encomio nobilitatur quod cum Deo ambulavit, idest, Dei partes, non satanae, semper secutus fuit, ideo raptus in coelum fuit; * Noe ampliori adhuc multoque illustriori decoratur: Noe, vir iusius alque perfeclus... cum Deo ambulavitl, el invenit gratiam coram Domino; Abraham quod credidil... Deo, et reputaium esl illi ad iustiliam;* Iob quod vir eral... simplex... el rectus ac timens Deum el recedens a malo; ? Moyses quod vir mitis- simus eral "^ el in tota domo Dei fidelissimus; " David quod homo fuit iuxta cor Dei." Christus Dominus Ioannem laudavit ac plus quam prophelam praedicavil: Inler natos mulierum non surrexit propheta maior loanne Baptista; " hic est enim de quo scriplum est: Ecce ego millo angelum meum qui praeparabil viam ante faciem luam. “ Sic Petrum commendavit: Beatus es, Simon Bar-lona, quia caro el sanguis non revelavil libi, sed Paler meus qui in coelis est.” Mulieres etiam multas reperimus in Sacris Lilteris mullis laudibus decoratas: Saram,'* HRebeccam," Rachelem,’* Marium sororem Moysis," Deboram prophetissam," Annam Samuclis malrem, *' reginam Esther * aliasque quam plures.

In Virgine autem Deipara, lieet Divina Scriptura sobria admo- dum et parca videatur, saepe tamen honestissimis laudum pracconiis eam nobis commendatam reddil. Eam Moyses ostendit quod futura erat serpenlis antiqui capilalis inimica, victrix ac superalrix: Inimicitias ponam inter le ef mulierem... ipsa conlerel capul tuum, ? ulique Christum pariendo satana fortiorem et inferni lriumphato- rem. Hanc Regius "Vates indicavil, dicens: Astilit regina a dexiris luis in vestitu deauralo, circumdata varielate,** cum de Christi gloria verba faceret. Salomon, divina sapientia imbutus coelestique Spiritu afflatus, in hoc arsumenlo copiosus est. Nunc lotam puleram et immaculalam praedical: Tola pulcra es, amica mea, el macula non esi in le; ^ nunc auroram consurgeniem, pul- 5) Cf. Gn 4, I. 6) Cf. ibid.

5, 22-21. iDatbld. 0, 9. 8. 8) Rom 4, 3.

9) Job 1. 1. 10) Nm 12, 3. ead. 12. 7. enG ng 13, 14.

13) Mt 11, 11. Vulg. habet: Non surrerit inter natos, elc. 14) Ibid. 11, 10. Vulg. habet: Ante te, loc.: Ante faciem tuam. 15) Mt 16, 17. 16) Cf. Gn 17, 19 et Hebr 11, 11 17) Cf. Gn 21, 15-16. 18) Cf. ihid. 29, 17. ISIEGI SEX 15, 2u. 20) Cf. Ide cpp. 4. 5. 21) Cf. 1 Rg cpp. 1. 2. 22) Cf. Est 2, 7. 15. 23) Gn 3, 15. 24) Ps 44, 10. 23) CU 4707:

SERMO PRIMUS 165 criorem luna et sole splendidiorem: Quae esl ista quae progreditur quasi aurora consurgens, pulcra ut luna, electa ul sol? ** nunc mille aliis laudibus ornat cum in Canticis tum ctiam in extremo capite Proverbiorum in clegantissima illa imagine ac veluti idea mulieris fortis, idesl, mulieris ingenio, virtutc el sanctitate praestantissimae. Quis aulem ignoral Mariam fuisse perfeclissimam imaginem divi- namque virtutum ideam? Quarc per mulierem illam virtutis nonnisi Virgo Deipara intelligenda venit. Isaias perpetuam virginem ac mirabilem Dei genitricem appellat: Ecce Dominus dabit ipse vobis signum: Ecce Virgo concipiel el pariet Filium, ef vocabilur nomen eius Emmanuel." Yeremias novam mulierem: Novum creavit Dominus super lerram, femina circumdabil virum. ?* Angelicum autem hoc in Virginem encomium omnium est illu- slrissimum, sicut sol inter astra coeli; quod Spiritus Sanctus per os Elisabeth, Praecursoris matris, divina quadam paraphrasi illustravit: nam cum vocem Mariae audisset, repleta Spiritu Sancto, ait: Bene- dicta lu inler mulieres et benedictus fructus ventris tui; et unde hoc mihi ul veniat maler Domini mei ad me?... El beata quae cere- didisli, quoniam perficienlur in te... quae dicta sunt libi a Domino.” Vere Salomon ait: Fallav gratia el vana est pulcritudo, mulier timens Dominum ipsa laudabitur:* nam et: Beatam, inquit, me dicen! omnes generationes, quia fecit mihi magna qui potens est. ?' II. Sed inspiciamus ac sedulo contemplemur divinum hoc Mariae encomium per sapientissimum architectum Gabrielem, imo a Deo per ipsum fabricalum, nam Gabriel hic Dei nuncius el legatus est: Missus esl, inquil, Gabriel Angelus a Deo...

ad Virginem: quare Dei ulique nomine loquitur, imo Deus per ipsum loquilur. Sed ab ipso jnlernuncio sumamus exordium.

Ingressus ad Virginem Angelus dixit ei: Ave, gratia plena. Do- minus lecum, benedicta fu in mulieribus." Non quilibet Angelorum est qui Virginem sic alloquitur ct collaudal, sed Gabriel, Angelorum clarissimus cl illustrissimus princeps, omnium Dei ministrorum no- bilissimus: £go, inquit ad Zachariam patrem Ioannis, sum Gabriel, qui aslo ante Dominum: hinc singulariter Angelus Domini appel- latur. Hunc Magnus Gregorius summum Angelorum dixil 26) Ibid. 6G, 4. 27) Is) 7. 14. 28) Jer 31, 22. 29) Le 1, datas 30) Prv 31, 30. 3M) Le 1. 48-49. 32) Ibid. 1. 26-28. 33) Le 1, 19. maxime per Angelum Gabrielem.

Angelicum ín Virginem enco- mium omnium illustrissimum ex laudatore, Angelorum principe.

166 IN SALUTATIONEM ANGELICAM summa nunciantem;* cl Damasceno leste, De Virginis Assum- plione, inter Angelos primum locum tenet. ?* Divinissimus ergo An- gelus et Angelorum princeps serenissimus Mariam sic laudat; quem Divus Bernardus per Eliezer procuratorem domus Abrahae servorumque illius principem, qui missus fuil ad quaerendam uxo- rem filio suo, figurari docet; ** Gabricl, qui fortitudo Dei, sive forlis Deus, vel eliam homo Deus interprelatur, suaque nomenclatura di- vinae Incarnationis mysterium ct miraculum designabat; Gabriel, secretissimorum Dei consiliorum conscius et internuncius, qui Danicli mysterium sepluaginta hebdomadarum revelavit," qui pro salute Electorum Dei contra Persarum principem pugnavit, ?^ qui Danieli gloriosa apparitione visus fuil, indutus lineis loto corporc instar chrysolilhi, accinctus renibus auro obrizo, facie instar fulguris, ar- dentibus oculis more lampadarum, brachiis eruribusque ex candenti aere, voce terribili instar magni exercitus. "^ Mirandum plane specta- culum!

Sed per haec mysleria nobilissimi huius Angelorum principis magnitudo designatur; in lineis vestibus divina sanclitas, nam: Bys- sinum... iustificaliones sanclorum sunt," divina eliam beatitudo; sicut in auro oplimo caritas: Suadeo libi emere aurum ignitum, ul locuples fias, el vestimentis albis induaris, " nam: Qui vicerit induetur vestimentis albis; * in chrysolito vel tharsio coelestis nalura et virtus; in faciei splendore gloria; in ardentibus oculis sapienlia el intelli- gentia; in brachiis aereis divina el insuperabilis potentia, qua terri- bilis est ut potens el numerosus exercitus: hoc est enim vox cius sicul multitudinis, stentorea voce lonans.

Hic igitur talis ac tantus Angelus, divini Numinis pronubus et paranymphus, ad Virginem veniens, eam sic affatur et laudat: Ave, gratia plena, Dominus lecum, benedicta tu in mulieribus. O magnum pelagus et abyssum immensam laudum Mariae, quae paucis his verbis conlinentur! Hic veluti infinilus thesaurus est praeconiorum Deiparae Virginis. Pauca sunt verba, quoniam diviua sunt. Paucis- simis autem verbis Deus mundum immensa luce decoravit, coelum innumeris aeternisque luminibus, terram plantis el animalibus mi- 34) Cf. Homil. 34 in Evang. lib. 2. (P. L. 76, 1604). 35) Cf. Homil. 2 in Dormit. Deiparae n. 16. (P. G. 96, 878). 36) Potius D. Bonavent Serm. 2 de Annunc. V. M. (9, 660) D. Bernardus obscure tantum ad hoc alludit. Cf. Homil. 2 super Missus cst. (P. L. 183, 737). 37) Cf. Dn 9, 20-27. 38) Ibid. 10, 13. 39) Ibid. 10, 5 sqq. 40) Ape 19, 8. 4l) Ibid, 3, 18. 42) Ibid. 3, 5. SERMO PRIMUS 167 rabili stupendoque ornamento. Pauca sunt verba, sed plenissima, sed non humano ore, sed angelica lingua pronunciata.

Non enim homo aliquis licet sanctissimus, patriarcha vel pro- pheta, Abraham, Moyses, Elias, Isaias seraphico minislerio purgalus, Ieremias sanclificalus in ulcro, aut quis alius licel sanctissimus ad Virginem missus est; sed Ángelorum dux praeclarissimus. Quis enim hominum eam pro dignitate laudare potuisset, quam Deus Angelis ipsis praetulit, suoque matrimonio dignam existimavit, sponsamque elegit et per nobilissimum internuncium requisivit? Vix alia quam angelica lingua eruditissima, sapienlissima, purissima Deiparam Vir- ginem digna est aptaque collaudare. Quid igitur faciemus nos labiis cordeque polluti? Ipsa tamen pro sua infinita modestia et benigni- tate, ut mitissima cordeque humillima, humanas laudes, licet exiles el meritis longissime impares, non aspernatur, non respuil. El sicul Deus respexit ad Abel et ad munera cius; " ita respicit ipsa ad corda, ad vola, ad laudes fidelium, qui puro corde eam, si non pro digni- tale, sallem pro virili laudare satagunt et celebrare ut possunt.

Ecce ' Viderunt. eam ail ipsa: Beatam me dicenl omnes generationes. * filiae. adolescentulae, e! beatam dixerunt, ct reginae et concubinae... laudaverunt eam,“ idest, omnes fideles piacque animae. Sic a mu- liere illa evangelica, licet de plebe, ex afflatu tamen Spiritus Sancti laudaia fuit: Extollens vocem quaedam mulier de lurba divit... Beatus venter qui te portavit, el ubera quae suxisti. '* III. Sed ut ad salutationem angelicam revertamur, novus Dei nuncius novam mulierem novo salulavil modo pro novo et inaudito mysterio, novo et inaudito sacramenlo: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Nova haec salutandi forma alias nunquam audita, nusquam comperta; hinc audiens Maria turbata mirataque fuil, quoniam plane omni admirationc digna est. Salutavit aliquando Angelus Domini Gedconem, quen pro sa- lute populi sui Deus clegerat, dixitque ei: Dominus fecum. virorum fortissime, " sive, ut in hebr. est, isc hashaiil, vir fortitudinis: nec insigniorem reperimus salutationem in toto Veteri Instrumento. Sed quid praeclari habet illa cum hac salutatione collata: Ave, gratia plena? 43) Cf. Gn 4, 4. 44) Lc 1. 48. 45) Ct 6. 8. Vulg. habet: Viderunt eam filiae, et beatissimam praedicaverunt. ctc. 46) Le ilo 47) Ide 6. 12. Vix angelica lingua digna est Deiparam collaudare. ipsa tamen non respuit laudes humanas. Encomium illustrissimum ex eo quod affirmat. Ave pacem el felicitatem significal, imo et affirniat. Significat ctiam salutem, integrliatem ct perfectionem, 168 IN SALUTATIONEM ANGELICAM Mos erat apud Hebraeos, sicut omnes fere gentes consuevere, ul in primo occursu invicem salutent pacemque et felicitatem sibi precentur et exoptent. Sed et osculum adhibere etiam in more posi- tum habebant Hebraei; sic Ioab, cum salutasset Amasam, osculari eum voluit, sed cum dolo, ut occideret; ** sic Iudas Christum. ** Hinc monet Paulus: Salutate invicem in osculo sancto. *® Sic Dominus mandavit Apostolis, ut hospitibus suis pacem nunciarent ac preca- rentur, ingrediente domum. * Nam quod Latini dicunt, salutantes, salve aut ave, Graeci autem yape, Hebraei Dbw»

dicunt, quod est pax sive felicitas. Hebraco igitur more Angelus hebracam salutavit mulierem.

Sed tamen sensu multo altiore; non enim pacem ei exoptat ct precatur, ut moris est salutantium, sed affirmat; sicut Dominus Ge- deoni, sibi valde timenti, co quod Angelum Domini viderat, ail: Pax libi, noli limere, non morieris, ^ idest, pav mihi tecum est; pax inter nos intercedit, nullo metu aut opinione mortis afficiare. Et cum iidem Angelus Domini dixit: Dominus tecum, vir fortissime, non optans sed affirmans dixit. Quod cum intellexisset Gedeon, ait: Obsecro, mi Domine, si Dominus nobiscum est, quomodo apprehen- derunt nos omnia haec mala? ? Ita nunc coclestis paranymphus non exoptal, non precatur Virgini pacem, sed nuncial, sed affirmat. Salom autem Hebraeis, ut periti quique eius linguae norunt, non lanlum pacem et concordiam significat, vcrum ctiam inlegritatem, salutem, perfectionem, felicitatem omnem. Hinc enim coclestis patria Ierusalem appellatur, quod est visio pacis, quoniam ibi summa re- peritur perfectio, summa felicitas, perfectissima salus et acterna nunquam finem babitura quies. Sic Christus Princeps pacis est ap- pellatus, cuius pacis non erit finis.** Hoc igilur significal hoc loco ave: Pax tibi, pax utique Dei quae exsuperat omnem sensum: ** idem igilur est ave, sive pax, salom, ac: Felix et beata es, o plena gratia. Nam quia pax perfectam Hebraeis bealitudinem denotal, propterea Deus pacem inhabitare dicitur,?* sicut et lucem inaccessibilem; *’ propterea eliam Deus pacis appellatur, ^ quia perfectam bcatilu- dinem habet: Bealus, ut Paulus ait, et solus potens. ? Hanc etiam ob causam Sponsa, in Canticis, Sulamilis dicitur, ®© idest, felix, beata. 48) Cf. 2 Rg 20, 8-10. 19) Cf. Mi 26. 18-49. 50) Mom 16, 16. EXEC Ee 10, 5 52) Ide 6, 23. 53) Ide 6, 13 sqq. 51) Is 9. 7. 55) Phil 4, 7. 56) Cf. Ps 75, 3. 37) Cf. 1 Tim 6, 16. £8) Cf. Rom 15, 33. 59) 1 Tim 6, 15. 60) Cf. Ct 6, 12.

SERMO PRIMUS 169 Quoniam vero non est felicitas sine voluptate, sine laetitia ct gaudio; hinc pax ctiam gaudium lactiliamque significat.

Hinc ofte- rebantur hostiae pacificae pro publica salule el consolalione populi. *' Hinc ait quod non est par impiis, ^ idest, verum gaudium; hinc quod iuslilia el pax osculatae sunt, " quia virlulem concomilatur et sc- quitur vera animi hilaritas. Quare Angelus Virginem hoe modo sa- lutans, indicavit quod summo gaudio el exultatione perfundi debc- rcl; sicul divinus vales Zacharias ad Ecclesiam ait: Exulla salis valde, filia Sion, iubila, filia lerusalem; ecce rex tuus venil libi; * summa libi est, inquit, causa laeliliae el exultationis, quo- niam rex luus, Deus bonorum omnium auctor, venit ad te summa felicitate donandum.

IV. Quare excludit Angelus a Maria hac sua salutatione omnem sausam mocroris; a maledictione omni, quae Evae peccali causa inflicta fuit, liberam immunemque facil, omnemque velerem abiicit luctum, antiquum excludit infelicitatis elogium. Declarat quod pri- slinac malediclionis nihil omnino retineat, quod, cum vere sit ab omni peccato immunis, nullas habeat moeroris et tristitiae causas, quae nonnisi ex peccato emanant; nulla enim mundo nocuisset adver- sitas, si nulla per hominem invecta fuisset iniquilas. ** Angelus igitur Virgini felicitatem nuncial, summacque laeliliac et exultationis causam: affirmantis vox ista est non oplantis aut precanlis. Quid enim Angelus Virgini optaret aut precaretur, quam noverat apud Dcum summam gratiam invenisse supra omnem etiam angelicam creaturam? Si igitur vox isla veterem omnem a Maria maledictionem excludil, omnemque miseriarum cl infelicifatis ra- lionem; non aliene omnino istud ave interpretati nonnulli sunt sine vae, ** quod Eva incurrit, divinum transgressa mandatum. Nam per Evae peccatum triplex, ut ita dicam, vae in genus humanum trans- fusum est: vae culpac, cum originis, tum aclionis; vac lemporalium calamitatum et miseriarum, quas in praesenii saeculo patimur inviti; ac landem vae aeterno- rum cruciatuum in inferno: multi enim ob peccatum poenas dabunt in gehenna ct supplicia nunquam finitura.

DISCE Ly 7, 11- sqq.