Mariale (Opera Omnia vol. I) (page 6)

62) Is 48, 22. 63) Ps S4. tf. 61) Zach 9, 9.

65) Cf. Missale Rom. Oratio super populum in Sabat. ! post Cineres. 66) Cf. Petr. Cellens. Serm. 24 in Annunc. D. M. V. circa medium (P. L. 202. 713), ct Opuscul. Speculum D. M. V. D. Bonavent, sed perperam, altribulum, lect. 2. gaudium ct laetitiam.

Encomium hoc illustrissimum ex co quod excludit.

Triplex peccati effectus exclu- sus a Maria.

Salutemus Mariam, qiia cultus Virginis gratiarum copia, 170 IN SALUTATIONEM ANGELICAM Maria autem nec peccati Evae particeps aut heres fuit, nec maledictioni illius subiacuit; nam non in dolore sed in gaudio pc- perit Salvatorem. Nec poenas inferni aliquas sensit in purgalorii igne ** cum nullum unquam vel minimum vel levissimum peccatum admiserit, semper ipsa etiam cogitatione purissima sanclissimaque, ul ipsos etiam Angelos puritate vicerit, sanctitate superari; haec eral in ea summa maximaque causa laetitiae. Hine ei dicitur: Ave; pax ei perfectaque laetitia nunciatur.

Hac autem salutatione visus est Gabriel non solum amice Vir- ginem salulasse ac reverentiam exhibuisse, verum cliam laetum et gaudentem congralulatum illi fuisse. Uberrima nanque ci inerat laetitiae ct gaudii causa, qui laetissima ac Deo simul Angelis cl hominibus iucundissima nunciabat, ila ul ex hac angelica nuncia- lione visum sit Novum Testamentum Evangelii nomen accepisse, bonumque nuncium appellatum esse, quod hominibus lactissima ipsius praedicatione nunciantur: Dei gratia et misericordia, pecca- lorum remissio, divitiarum coelestium copiosa benedictio, ipsaque tandem vita, gloria et felicitas sempiterna. Haec autem omnia in divina hac salutatione virtute continentur, sicut fructus arboris in radice.

V. O felices ac beatos, qui Divino Spiritu afflati ac sincero cordis affectu moti, veluti a Deo una cum Gabriele missi, ad Virginem pergunt, eamque cum Angelo salutant, reverentur, adorant! et con- gratulantur ei vivo spiritu, pioque internae devotionis affeclu! Non enim poterunt ab ipsa non resalutari. Laetus et voli compos di- scessil ab ea Angelus: sic el omnes qui cum Angelo Mariam salulant ct laudant, non sine uberrima spiritus consolatione et donorum coc- lestium copiosis muneribus ab ea discedunt.

Neque cnim aut fa- cultas ei deest aut voluntas divinas gratias impertiendi, cum ipsa thesaurus effecta sit et fons gratiarum Dei inexhaustus. An non ipsa gratia plena et superveniente Spiritu Sancto multo plenior effecta, coelestes has divitias divinumque thesaurum Elisabeth et Ioanni impertita fuit? Ut audivi! salulalionem Mariae Elisabeth. exultavit infans in utero eius: el repleta est Spiritu Sancto Elisabeth.“ O felices, qui sic Mariam in cordis domum pia devotione reci- piunt, nam ad vocem ipsius coelestium gratiarum copia procul dubio replebuntur. Sic propter arcam lestamenti mirum in modum bene- 66a) Ms.: Ignem. 67) Le 1, 41-44.

SERMO PRIMUS 171 dixit Dominus domum Obededon; divinis benedictionibus dita- bitur quisquis Divinitatis vivam hanc arcam in cordis sui hospitio honorifice collocalam tenebit.

Salulemus, fratres carissimi, cum Gabriele Virginem Bealissi- mam, el mullo copiosius ipsa nos pro sua humanilale resalulabit. Nam apud omnes eliam barbaras nationes in more posilum est, ut sa- lulantibus resalulantes copiosiora precenlur; si felicem diem suscepe- rint, felicem reddant diem ct annum. Quis hoc ignorat? Quomodo ergo Virgo Sanctissima, quac item humillima et humanissima est, salulan- les non resalutabil? Dicamus nos ci ave, demus ac nunciemus ei pa- cem, praedicemus bealam, congratulemur ci, ct pacem nobis multo copiosiorem reddet. Laudemus nos eam, perpeluam ipsius pacem cum Deo perfectamque amiciliam, caritatem sanctitatemque celebrantes. Nam de ca vcre ac unice dici potest quod perfectum fuit cor eius cum Deo, quod David Salomoni filio suo precatus fuit a Deo, 1 Paralip. 29:** et ipse Salomon in suo publica orationc in templi dedicatione postulavit sibi et universo populo, 3 Reg. 8; '* hebr. autem pacificum cor est. Ipsa aulem Maria pacem nobis reddet gratiae el consolalionis, de qua dicilur: Opus iustitiae, pax.’ Pax mulla diligentibus nomen tuum.” Loquelur pacem in plebem suam el super sanctos suos.” Salulemus el veneremur Virginem cum Gabriele Dei nuncio.

Nam audeo dicere quod ex pia devolione et cultu in Virginem vel maxime [lecti a reprobis internoscuntur, filii Dei a filiis diaboli, Ecclesia Christi a synagoga satanae. Honoravit semper Deus Oplimus Maximus Sacralissimam Virginem tanquam Sponsam suam dilectis- simam unicique Filii sui dignissimam Malrem; satana vero singulari sludio acerrimoque odio cam esl persecutus, sicul in Apocalypsi legimus, quia mundo edidit Salvatorem. ™ Hinc semper fideles Chri- sti, lanquam veri filii Dei, Virginem Deiparam summo studio, sin- gulari devolione, piissimo cultu semper sunt venerati. Templis, alla- ribus, sacris imaginibus, festis diebus ac maxime solemnibus con- cionibus in laudem ipsius sacrisque precibus eam pro viribus coho- nestavil semper in Christi Ecclesia veneranda Deoque cara Antiquitas. Satanae autem filii, infideles omnes multis blasphemiis et ca- lumniis eam proscindunl, traducunt, pro virili deturpant; hinc vel maxime hodie veri Catholici ab haereticis hac veluti tessera digno- scunlur. Nam haeretici sacras Deiparae Virginis imagines de templis 68) Cf. 2 Rg 6, 11. 09) Cf. v^. 19. 70) Ct. ve. GL 71) Is 32. 17. 72) Ps 118, 165 73) Ps 84, 9. 74) Ape 12, 1-18.

tessera Electorum, et Catholicorum., sanctorum Patrum ct Ecclesiac mos.

Mariam hono- remus maxime cum saluiatio- ne angclica, 172 IN SALUTATIONEM ANGELICAM exturbant, festos dies in ipsius honorem dicatos cum ethnicis cl Iudaeis contemnunt, ac impiae superslitionis, imo idololalriae Vir- ginis cultores accusant et damnant. Et impius Calvinus, satanae primogenitus filius, Angelicam Salulationem in Ecclesia magicum exorcismum, impudentissime blasphemans, virulenta lingua appel- lavit. > Sed nil mirum. Nam haeretici, satanae spiritu imbuti, bla- sphemiae spiritu quam maxime lurgenl, sicul in Apocalypsi de Antichristo legimus quod datum est ei os loquens magna et blasphe- mias... el aperuit os suum in blasphemias ad Deum, blasphemare nomen cius, ef tabernaculum eius, et eos qui in coelo habilant.^* Sic di- vinum hoc tabernaculum de quo legimus: Sanetificavil tabernaculum suum Altissimus, impie blasphemalum fuit cum ab antiquis haercti- cis Antidicomarianilis,* tum a novatoribus sectariis Mariomastigis.'" Sed relinquamus impios in impictale sua, cum tenebris excac- calum habeant cor, el tradiderit cos Deus in reprobum sensum.

*" Nos cum Gabriele Dei nuncio Virginem salutemus ac vencremur. Hunc enim ducem sequentes, coelestem hanc columnam in deserto mundi huius cum fideli populo Dci " errare nequaquam poterimus. Ducem enim hunc secuti sunt sancli Dei homines in Virgine salu- tanda et honoranda: Athanasius in oratione de Sanctissima Deipara," Gregorius Nazianzenus in lragoedia Christus passus," Chrysostomus in Liturgia," Ephraem diaconus De Laudibus Virginis; " Ambrosius,* Augustinus, * Fulgentius, " Damascenus," Anselmus," Ber- nardus,* pii omnes, universa tandem Ecclesia columna et fir- mamentum veritatis. ?* VI. Cum igitur praecipua cl singularis in Virginem Christi Ma- trem devolio insigne sil verorum fidelium, lessera militum Christi, ne nos, quaeso, in hac piissima Deoque gratissima devolione frigidi 75) Cf. Harm. Evang. Lc 1, 28. Vol. 6. Ed. a. 1667. Amsterdam. 76) Ape 13. 5-6. ea) Ps 45 35. 78) Hucrelici saec. I et WY qui Mariae virginilati usque adeo contradixerunt ut cam afflrmaverint post Christum nalum viro suo fuisse commixtam. 74) Marlomastigl, idest, calumniatores Mariae ex graec. paot flagellum. fig. calumuniator Sic indiscrimInatim haereliei a D. Laurentio vocantur. SUCK Rom 1, 28 81) Cf. Ex 13, 21. 82) P. G. 28, 334 sqq. Apocriph. 83) P. G. 38. 1206 sqq. 44) P. G. 63, 902 sqq. 83) Tom. 1. pag. 569 sqq. S6) Cf. JIHvposil. Evang. Lucae, lib. 2. (P. L. 15, 1281 sqq.). De Virginibus. cp. 2. (P. L. 16, 164) et alibi. 87) Cf. De Doctrina Christ.. lib. 4. cp. 21. (P. L. 34, 113); De Natura e! Gratia, cp. 36. (P. L. 44, 267) et alibl. 88) Cf. llb. De Fide ad Petrum, n. 17. (P. L. 65, 508); Serm. in Purificationem Mariae. (P. L. 65, 668). 89) Cf. Homil. in Festos Deiparae. (P. G. 96, 834-886). 90) Cf. Orationes ad B. Virginem (P. L. 158, 276-286). 91) Cf. Serm. super Missus est (P. L. 183, 733 sqq.) et in Festos D. M. V. (P. L. 183, 995 sqq.). 92) 1 Tim 3, 15. SERMO PRIMUS 173 aut lepentes simus; nam calidos ardenlesque requirit Deus, qui ad hoc venit in mundum, ul ignem accendat, nec vult nisi ut ardeat.

?* Ardeat perpetuo coram Domino super allari cordis nostri coelestis hic ignis, et beali crimus. Ab omni enim malo nos Maria liberabit, volisque nostris pro materna sua caritale annuens, clienles suos pa- trona potentissima ac fidclissima proteget, servabit incolumes, multis ditabit et cumulabit bonis.

Salulemus, fratres, Deiparam Virginem atienlissimis et religio- quia ipsa est redemptionis sissimis animis angelica hac salulatione, qua eam Gabriel mullis jostrae com- laudibus exornavit, et medilemur cam, quoniam haec totius Evan- Pendium, gelii compendium est, et Redemptionis nostrae myslerium, nostrae- que salutis exordium in ca continetur. Medilemur eam ad renovan- dam iugiler memoriam maximi ac divinissimi mysterii, quo Deus homo factus est, et: Sic Deus dilexil mundum ul Filium suum Uni- genitum daret. ** Medilemur eam, quia in ea divinorum promissorum confirmatur fides; nam quod Patriarchis olim Deus promiserat de Messia salvatore mittendo Filioque suo Unigenilo dando, nunc implet. Meditemur eam, quia in ca continentur coelestia dona, quibus a Deo Maria super omnem ereaturam dilata est. Meditemur eam, ul in hac meditalione lalium lantorumque bencficiorum accendatur in nobis divini amoris ignis, animusque nosler exciletur ad gratias Deo digne agendas.

Ex corde tandem salutemus Virginem angelica hac et evangelica et flet salutatione, ul per nos el in nobis Virginis ipsius valieinium im- P"""iem. plealur; Bealam me dicenl omnes generaliones, quia fecil mihi magna qui polens esl.™® Cogilabat Virgo Divinissima qualis essel isla salutatio, ** cogilemus cl nos inlensissimis mentibus. Maria con- ferebat conservabatque in corde suo verba divinus audita, " sicut Regius Vales agebat: In corde meo abscondi eloquia tua,”

ulique tanquam inaeslimabilem thesaurum; faciamus et nos. Cogi- labat qualis essel ista salulalio, quantis mysteriorum el sacramen- lorum ponderibus gravida!

93) Cf. Lc 12, 49. 91) Io 3 16. 95) Lc 1, 48-49. 96) Ibid. 1, 29. 97) Cf. ibid. 2, 19. 41. 98) Ps 118.

11.

SERMO SECUNDUS DE SALUTATIONE ANGELICA IN GENERE Ave, gratia plena, clc. 1 mue I. Sicut de prima muliere in Sacris Litteris legimus quod manu e prima muliere Dei aedificata fuit in mulierem, et qualuor de ea specialiter descri- quatuor dicun- E x 20r tur similis buntur, quasi fuerit, ut solent esse aedificia domorum, quadrangu- primo hominl, a INN 4 s 4 " e $e n ti coniuncta, lare aedificium: primum est quod fuerit facta divinitus similis primo pre sa homini: Non est bonum hominem esse solum; faciamus ei adiulo- cla, mater omnium pium simile sibi? quasi coram ipso; alterum est coniugium, coniun- ctio, consortium ipsius cum primo homine: Hoc nunc os ex ossibus meis el caro de carne mea; haec vocabitur Virago, quia de viro sumpta esl, propler hoc relinquet, etc.;* terlium est benedictio cum primo homine: Masculum el feminam creavit eos; el benedixil eis, dicens: Crescile, el mulliplicamini, et replete terram... el domina- mini piscibus maris el volatilibus coeli el besliis universaeque ler- rae; * el quartum esl malernitas ipsius; Vocavit.. eam Evam. eo De Marla item QUOd mater essel cunctorum viventium: ^ ila sane de prima muliere A Ecclesiae Dei, Maria, quae prima omnium in Chrislum credidit, ei coniuncta, Christumque adoravil, aedificataque fuit in lemplum Dei et habita- MA aaa culum Spiritus Sancli, sicut arca leslamenti, sicul tabernaculum Moysis, sicul templum Salomonis, quadrangulari figura aediticata fuit.

ith Tie Se 28. 2) Gn 2, 18. Vulg. habet: Esse hominem solum. Verba: Quasi coram ipso ex hebr. 3) Ibid. 2, 23. 4) Ibid. 1, 27-28. Vulg. habet: Benediritque illis Deus et ait. Et loc.: Bestiis etc. habet: Universis animantibus quae moventur super lerram. 5) Ibid. 3, 20.

SERMO SECUNDUS 175 II. Et quatuor de ipsa dicuntur. Primum, quod sit gratia plena;

per gratiam autem similes Deo efficimur, sicut luna soli per lumen;

Maria simillima Christo, primo homini, sicut luna plena soli: Christus plenus gratia, * Maria gratia plena. Alterum est coniunctio cum Deo: Dominus lecum.

Tertium, benedictio: Benedicta tu in mulieribus, sicut: Benediclus fructus ventris lui. ^ Quartum est maternitas di- vina: Benedictus fructus ventris lui. Quis autem fructus est? Unde hoc mihi, ut veniat Mater Domini mei ad me? * Mater Christi, Maria. Et sicut Eva mater dicla est cunctorum viventium; ita Maria mater omnium Christianorum, qui membra sunt Christi;? unde Ecclesia dicta est corpus Christi; * et cum Saulus Christianos persequeretur, audivit a Domino: Saule, Saule, cur me persequeris? ° Et a Christo in cruce facta fuit in loanne mater cuiuscumque Christiani. '' 6) Cf. Io 1, 14. Ga) Lc 1, 42. 7) Ibid. 1, 43. 8) Cf. 1 Cor 6, 15712201E 9) Cf. Col 1, 24. 10) Act 9, 4. 11) Cf. fo 19. 25-27.

Gabriel Ange- Ius reverentia silet Mariac nomen.

Maria soror Moysis typus Deiparae.

Reverentla Hebraeorum erga divinum nomen.

SERMO TERTIUS DE SACROSANCTO MARIAE NOMINE Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, ! et benediclus fructus ventris tui. 2 I. Mirum videtur, fratres, cum Gabriel, Dei nuncius, ad Virginem pronubus et paranymphus destinatus, salulans eam, proprio nomine expresso non salutavil; non enim dixit Angelus: Ave, Maria, sed: Ave, gralia plena. Neque ab Angelo Virginis didicimus nomen, sed ab Evangelista: El nomen, inquil, Virginis, Maria.* Salutanl et laudant Seraphim apud Isaiam divini Numinis maiestatem, nec tamen divinum nomen silenl, sed exprimunt: San- clus, sanctus, sanclus Dominus exercituum: plena est omnis lerra gloria eius.* Dominus cnim exercituum proprium Dei nomen est, quod Graeci fefragrammaton; dicunt, cl Hebraei scem hamephoras nomen exposilum. Non enim nominare audent, nec licere sibi arbitrantur, imo nemini licuisse existimant, nisi tantum summo pontifici semel in anno cum in sanctum sanctorum ingredic- batur, populumque benedicebat in die expialionis.* Sic Isaias pollutum labiis se dicebal, indignumque arbitrabatur divinum no- men immundo ore assumerc.* Nam Deus ipse tanli fecil nomen suum, ul nec sanclissimis Patriarchis illud manifestarit, sicul Movsi dixit: Ego sum Deus qui apparut Abraham, Isaac et Iacob in Deo omnipotente, el nomen meum Adonat, telragrammaton, non indicavi 1) Le 1, 28.

42. 2) Ibid. 1, 42. 3) Ihid. 1, 27. 4) Is 6, 3.

5) Cf. Ex 30, 10. G) Cf. Is 6, SERMO TERTIUS 177 eis.’ Manifeslavit autem Moysi, sed prius nudare illum pedes voluit, ul, summa cum reverentia ad Deum accedens, illud audiret. ^ Nam in signum reverentiae nonnisi nudis ac ctiam lolis pedibus sacer- ? Tosue eliam coram dotes in sanctuarium Domini ingrediebantur.

Angelo Domini pedes nudavit.'" Sic Deus Moysem summa cum re- verentia voluit, ut divinum nomen sacralissimum el secretissimum audiret.

Hac forte de causa Angelus, ob summam, inquam, reverentiam, sacratissimum Mariae nomen ausus non est nominare. Existimo enim quod post Christi Mariac nomen sil super omne nomen, ipsis cliam Angelis reverendum et adorandum. Neque existimandum est gloriosum hoc Mariae nomen non abundare mysteriis, aut illi non esse divinitus impositum sicut Chrislo '' et Ioanni Baptistae. '* Nam si in nominibus mysteria nulla lalerent, non mutasset Deus nomina Abrahamo, * Sarac, ™ el Iacob, * nec Christus Apostolorum prin- cipem novo nomine Petrum appellasset. '* Non est aulem gloriosum hoc nomen in Sacrarum Lilterarum arcanis ignotum omnino ct inauditum. Nam soror Moysi, prophetis sanclissima ac omnium israclitidum mulierum nobilissima princeps, hoc nomine appellata fuil, '* ut ipso eliam nomine illustris typus et clara essel figura Deiparae Virginis. Nam ct illam quidem virginem legimus, '* viro aulem copulatam aut matrem filiorum non legimus; quare imago quaedam divinae huius Virginis in ca pracluxit. Clara fuil illa et illustris nobililale gencrationis ex semine Abrahae, ex tribu Levi, a Deo singulariter electa divinoque cultui dedicata; lilia Amram et Iochabed, germana soror et unica summorum Synagogae 'S clara virginali praeconio, clara spi- principum Moysis et Aaronis;

ritu prophetico el vaticinio, clara singulari in Deum religione et pietate, Nam ex Aegvplo egressa, marique Rubro siccis pedibus magno miraculo transmisso, ac Pharaone cum omnibus suis copiis divina ultione submerso, ul pro tali tantoque beneficio gratias Deo dignas exolveret: Sumpsit, inquit Sacrum Eloquium, Maria prophe- lissa, soror Aaron, tympanum in manu sua, egressaeque sunt omnes mulieres post eam cum tympanis, quibus praecinebat, dicens: Can- lemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum el ascensorem g 7) Ex 6, 3.

8) Cf. Ibid, 3, 5. 9) Cr. ibid. 30, I9. 10) Cf. Jos 5, 16.

11) Cf. Lc 1, 31. 12) Ibid. 1, 13. 13) Cr. Gn 17, 5. 14) Cf. Ibid. 17, 15. 15) Cf. Ibid. 32, 28. 16) Cf. Me 3, 14. 17) Cf. Ex 15, 207 17a) Cf. Ex 2, 8. Ubi hebr. est almah virgo. 18) Cf. Nm 26, 59.

Reverentia Angeli erga Mariac nomen.

Soror Moysis Maria nomina- ta, quia lypus Virginis Deiparae.

178 IN SALUTATIONEM ANGELICAM proiecit in mare. '* Sic ad laudandum Deum, principem ducemque se praestitit ac veluli piarum mulierum antesignanam, sicut Moyses et Aaron virorum erant coryphaci el archimandrilae.

Quis autem nescil quod omnia in figura contingebant illis? ?* Fuil illa divinae huius Mariae delineata quaedam imago, adumbrata fi- gura. Illa luna fuit in tenebris lucens, haec autem mulier est amicla sole,?' nullis maculis respersa sicut illa, quae divinitus lepra infecta fuit, quia in sanclissimum fratrem Moysem murmurando in Deum ipsum peccavit." Maria hace pulera ul luna est, elecla ul sol, *** supra omnem sub Deo creaturam purissima, sacralissima ct corpore et spiritu nobilissima.

Il. Quod autem spectat ad divinum hoc nomen Mariae, scio Mariae nomen Hebraeis DY Miriam appellari; seio a Luca scriplum esse: pos aer El nomen Virginis Mapiap, Mariam,** desinens sicul. Adam, sicul mes Abraham, sicut Ioram; sed scio etiam ab aliis Evangelistis creaturas. — diclam esse Maria," hebraica asperitate nonnihil emollita, sicut eliam a Septuaginta Interpretibus factum fuit in nomine Mariae, sororis Moysi.* Neque enim opus est hebraca nomina hebraco spi- ritu et modo pronunciare, sicul nec latina quidem, vulgari sermone dum loquimur, latine pronunciamus; nam omnes linguae suo iure el certa pronunciatione utuntur.

Verum enimvero cum origine hebraieum vel syriacum nomen sil, inde iuxta etymon sumenda cius nominis interpretatio est, in quo divina existimamus, nec pauca quidem, latere mysteria. Kt syriace quidem, qua lingua tunc temporis post babylonicam servi- tutem vulgo quam plurimum ulcbanlur Hebraei, nomen hoc domi- nam significat maris; Mar enim Syris Dominus dicitur, unde Mara- nalha, Dominus noster venil; sic Danielis 2, 4, 5 cap.

legitur. ?^ El iure oplimo Deiparae Virgini haec interpretatio competit. Ipsa nanque ut Summi Dei Sponsa et Christi Mater verc creaturis omnibus Marja creaturis Praefecta est, omniumque creaturarum dominio ct principatu do- T d nata, sicut Ioanni in coelo visa fuit slellis coronata. Hine dilectis- sima summi patriarchae Abrahami uxor appellata est Sarah, idest, princeps, domina; * Maria autem vera Summi Dei Sponsa est, qui 19) Ex 15, 20 sqq. 20) 1 Cor 10, 11 21) Ape 12, 1 29) Cf. N t EDS 21) / en 22) Cf. Nm 12. 1-15.

22a) Ct 6, 9. 29) Le 1,27: 23) Cf. Mt 1, 16, 18; 2. 11; Me ti, 3. 2A) m habet semel (Num 12, 1) cod. Ambr. ZInEOpe en. 4. 14; ct alibi: a. 8 a 25) Cf. Gn 17, 15.

SERMO TERTIUS 179 verus est Abraham, Paler excelsus, ex quo omnis paternitas in coelo ef in terra nominatur.*° Sic in Ecclesia Dei Virgo Sanctissima saepe nunc Regina coelorum, nunc Domina Angelorum in sacris precatio- nibus et divinis laudibus appellatur.

HI. Hebraice autem sacratissimum hoc nomen mulliiuga inter- pretatione dilissimum est. Nam a radice MY narah, est amaritudo maris, sive amaritudinis mare; a radice AYA est myrrha maris, sive odor maris, aut odoris mare; vcl a FIND, quod significat visionem, ul sit visto maris; vcl cliam a MAVO, quod significat doctrinam et pluviam lemporaneam. Deduci ctiam potest a marom exaltatione, nam in voce, OVD integrum est Mariae nomen sine punclorum nolis; est autem merim idem ac exaltans; item a maor, quod est luminare, ul sit luminare maris. Polest cliam esse a “WD, quod est gulla, stilla aquae, Isaiae 40,** cl Ecclesiastici 18.** Quantas divitias, quales thesauros inlra se reconditos tenet hoc Mariae ineffabile el, ul ita dicam, incomprehensibile nomen!

Cerlum autem esl quod per mare, aquarum immensam abys- sum el vastissimum pelagus magnitudo designatur; unde ail; Magna est velul mare contritio lua.^* Sic Deus apud lob dicitur: Excelsior coelo et latior mari." Sic maximum illud vas aquarum in templo Salomonis, a magnitudine appellatum mare fuit. ?' Bt hanc ob cau- sam mundus hic in Sacris Litteris mare magnum nuncupatur.

** Mariae igitur nomen a mari sumptum videtur, ul vel visio maris, vel luminare maris, aut mare odoris, sivc mare amaritudinis, aut ama- rum mare dicatur ob immensam divinamque ipsius magnitudinem. Visio maris, nam cl rotae divini currus, apud Ezechiclem," erant sicut visio maris; cl corpus Angeli, apud Danielem," sicul chrysolilus sive tharsis ul est in hebraeo, idest, sicul mare, unde naves Tharsis. ^? Mare enim, a longe, cacrulei ac coclestis coloris apparet; sic igitur appellata Virgo esl ob coelestis vitae ra- tionem. Nam sicut. Paulus ait quod primus homo de terra ler- renus, secundus homo de coelo coelestis; ita dicere possumus quod prima mulier de lerra terrena, secunda mulier de coelo cocleslis: fuil tola Christo simillima. Hh) Je 3, 15. 27) Vie. 45. 28) NES 20 Dhren 2, 13. 30) Job 11, 8-9. 31) Ci- EIE TUS RE 32) Potius npud Patres, c quibus cf. D. August. De Civitate Dei, Nb. 20, cp. 16. (P. L. 41, 682); D. Bernard. Serm. De Aquaeductu, n. 6. (P. L. 183, 1014). 33)) CC TEUER 34) Cf. 10, 6. 35) Cf. Ps 47, 8, sive naves maris, ut aliquando Vulg. seribit (Is 23. 14; Ez 27. 9. 25); ul indicet earum magnitudinem mari traiciendo idoneam. 36) 1 Cor 15, 47. Mariae nominc hebralce signi- flcatur: visio maris, mare amaritudinis. mare myrrhae, pluvia maris, mare doctrinae, gutta maris. Mariae nomen a mari sumptum ob divinam ipsius magnitudinem, ob coelestts vitae ratianem. ob spirituale martyrium, oh abundantiam gratiarum, Maria gulla maris oh humilitatem. Nomen Mariac significat eliam rebellio eorum, h. e. Angelorum; et eraltans. 180 IN SALUTATIONEM ANGELICAM Mare eliam | amaritudinis dicilur, ob spirituale martyrium in Filii passione: Ecce positus esl hic in signum cui coníradicelur, el tuam ipsius animam pertransibit gladius." Vere magnus sicul marc fuit dolor ipsius, sicul maxima?" supra quam dici polest caritas ipsius erat erga Christum. Adhuc autem mare myrrhae sive odoris, ob divinarum gratia- rum copiam et, ul dicam, infinitam abundantiam; unde gratia plena salutatur; mare odoris, mare virlulis: Christi bonus odor sumus in omni loco.** Et: Domus plena est ea odore unguenti.

^" [n odorem unguentorum luorum currimus. * Sic etiam dicitur pluvia maris, idest, adeo copiosa coelestium aquarum abundantia in eam descendit, ut mare ac veluti noeticum ** diluvium effecerinl.

Sic etiam doctrinae mare, sicul scriplum est: Replebitur lerra scientia Domini, sicut aquae maris operienles, " et quod dedil... Deus sapienliam Salomoni et latitudinem cordis velut arenam quae est in littore maris. * Sed mirabile est quod etiam s/illa sive gulta maris interpretatur divinum hoc nomen. Quomodo mare Maria, si gutta maris? Utrum- que verum est. Magna erat velul mare, et parva sicut gulla maris; magna in oculis Dei, sicut de Joanne Baptista legimus: Eril enim magnus coram Domino; sed parva in oculis suis: Quia, inquil. respexit humilitatem ancillae suae." Christo enim simillima erat, qui exinanivil semelipsum; * unde el aiebat: Discile a me, quia milis sum et humilis corde.** Videtis quanla in nomine Mariae mysteria! IV. Sed adhuc aliud in eo videre mihi videor; nam miriam hebr. esl, iuxta linguae proprielatem, rebellio eorum: integrum enim legimus, Nehemiae 9, bemiriam, propler rebellionem eorum." Sed quidnam est rebellio eorum? Consideremus quod nomen esi Matris Dei; Dei, inquam, humanali: Nusquam Angelos apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit.** Est autem Deus summus rex; Angeli autem, licet natura nobilissimi, servi lantum Dei sunt: Omnes sunt minisiralorii spiritus." Millia millium ministrabant ei, el decies millies centena millia assistebant ei." Sic in ministerium Dei per scalam coelestem ascendebant et descendebant Angeli. ` 37) Lc 2, 34-35. 37a) Ms.: Maximus. 38) 2 Cor 2, 15, 39) lo 12, 3. 40) Ct 1, 3. 40a) Ms.: Noaticum. TES 9. 42) 3 Reg 4, 29.

43) Le 1, 15. 44) Ibid. 1, 48. 45) Phil 2, 7. 46) Mt 11, 29. 47) 9, 17. 48) Hebr 2, 10. 19) Ibid. 1, 14. Vulg.: Administratorii. 50) Dn 7, 10. 51) Gn 28, 12.

SERMO TERTIUS 181 Iussit autem Angelis Deus, ul Unigenilum Filium suum hominem Iussit Deus : ` . : - 5 : z Angelis ut eliam faclum adorarenl: El cum ilerum, inquil, introducit Primo- pitium suum hominem genitum suum in orbem terrae, dicil: Et adorent eum omnes Angeli aum Dei.* Sic, nalo Domino, Angeli de coelo sancti descenderunt ad adorarent.

adorandum cum: Facta est cum Angelo mulliludo... coelestis exer- citus laudantium Deum el dicentium: Gloria in altissimis Deo. el in lerra pav hominibus bonae volunlalis.™® Sic in deserto, superata omni lenlationc, accesserunl Angeli cl ministrabant ci, " quoniam sic iussum impceratumque illis erat a Deo.

Satanas autem cum angelis suis apostaticis, audito?" divino Satanas hoc mandato, in superbiam clatus, parere noluit, indignunque exi- E Bi stimavit, ul Angelus, nalura nobilissimus, hominem adoraret, atque seipsum Decilate dignum arbitratus, dixit: Ascendam in coelum: super asira Dei evxallabo solium... similis ero Allissimo.?* Sic ma- gnam movil seditionem in coelo, turbasque ct lragoedias excitavit: sic mulli Angelorum adhaerentes ci eiusque parles suscipientes, defecerunt a Dco, factique sunt Principi et Creatori suo rebelles. Causa autem vcl occasio rebellionis huius, Unigeniti Filii Dei incar- natio in Maria fuit, quia Deus Christum hominem et Mariam super Angelos omnes exaltare constituit.

Hinc ctiam Mariae nomen, ul diximus, evallans interprelalur, Maria super : ; 3 , ; Angelos sicul in Psalmo 3: Umertm rosci, exallans caput meum,?* ubi Deus exaltata. ipse dicitur evallans. Mariam enim Deus non solum super omnes terrenas et coelestes, humanas ct angclicas creaturas exaltavil: sed si adhuc Deus innumeros alios Angelos supra Cherubim el Seraphim. divinissimos spiritus crearet, iuxla numerorum infinitam seriem, Maria Virgo, ut Sponsa Dei cl vera Christi Mater, omnibus semper multo superior esset. Nam si omnes crearentur Angeli, quos Deus infinita sua potestate creare posset, semper nonnisi ministri Dei essent, et Maria mater; lanto igitur melior Angelis effecta est, quanto differentius prac illis nomen hereditavit. *' Quoniam igitur haec talis ct tanta humanae nalurae in Virgine et Christo filio cius exaltatio in causa extitit seditionis ac rebellionis Angelorum in coelo, propterea Virgo Deipara hoc nomen accepit rebellio eorum, sive ctiam mutatio eorum. Nam, eam ob causam, seditiosi spiritus in telerrimos daemones mutali coeloque expulsi, in 52) Hebr 1, 6.

53) Le 2. 13-14. 54i Cf. Mt 4. 11. 54a) Ms.: Anditi.

55) Is 14, 13-14. Vulg. habet: Jn coelum conscendam. 56) Vr. d. 37) Allud. ad Hebr. 1, 4.

Maria ex ipso suo nominc daemonihus terribilis.

Marin significat ctiam luminare maris, quia mundi, Eccle- siae, paradisi lu? el gaudium.

Luminare corum.

182 IN SALUTATIONEM ANGELICAM tartarea regna coniecti sunt in aeternum, ut rebellionis suae dignas poenas perpeluo cum suo principe Lucifero luant.

Quare mysteria, quae in suo nomine continentur, aperuisse ac reserasse visa est Deipara Virgo, cum in suo Cantico, Spiritu Sancto afflata, dixit: Feci! polentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui, deposuit potentes de sede el exallavil humiles; ** sicut etiam per Ezechielem Dominus ait: Ego Dominus humi- liavi lignum sublime, et evaltavi lignum humile.*? Duo enim hacc continentur in Mariae nomine: humiliatio ac deturbalio superbien- lium Angelorum de sublimi coelorum habitaculo, el humilium super astra exallatio, maxime Chrisli et Genitricis eius Sanctissimae, quac una cum ipso vere humillimo spiritu et corde fuit; ideo maxime exaltata allissimoque coelestis gloriae gradu divinitus donata. Existimo autem, fratres, quod, vel hoc ipso suo nomine, Maria sit cacodaemonibus terribilis ct formidabilis; recordantur enim undc exciderint, ac deturbati sint in poenam rebellionis suae. Hinc ipsa daemonibus vere est mare amarum, sicul mare Rubrum Hebracis iucundissimum et oplatissimae salutis ac libertatis causa, Pharaoni et universis Aegvpliorum copiis vade amarum fuit, cum in ipso perierint, et in profundum inferni demersi fuerint. Sic Maria [lectis Dei mare csl odoris suavissimi, dacmonibus aulem mare amaritudinis. V. Tandem adest nobis illa nominis huius interpretatio: luminare maris aut luminare eorum.** Dedit Deus divinum quoddam lumen Hebraeis in deserto ad fugandas tenebras noctis, unde Regius Vates: Deduait eos in nube diei. el lola nocle in illuminatione ignis; " et alibi: Expandit nubem tn protectionem eorum. el ignem ul luceret eis per noctem.

*' Maria vere luminare mundi est, luminare Ecclesiae, luminare paradisi, quoniam mudter amicta sole est, 9? cl lumen mundo peperit infinitum.

Luminare Hebraeis dicilur maor, quod est ex lumine, idest, lucida constans natura, lucida subslantia. Hinc etiam foramen, per quod lumen in locum aliquem ingreditur, sive fenesira dicitur meurah. Nam forte fortuna luminaria coeli huius nihil aliud sunt quam foramina quaedam et feneslrae, per quas a superiori coelo, quod nobis est invisibile, in mundum hunc nostrum lumen (ransmit- 58) Lc 1, 51-52. 59) 17, 24. Uu) Cf. Ex Dd. I9 sqq. 60) Ps 77, M. 61) Ps 101, 39. 62) Ape 12. 1.

SERMO TERTIUS 183 titur, universi ornamentum et gaudium. Sic Maria luminare mundi esl, aureum candelabrum, quod multis gratiarum luminibus sacro- sanctum Dei habitaculum illuminat et illustrat. Sic ipsa nobis facta est coeli fenestra, per quam aeternum coeli Lumen in mundum advenit: Ego sum luv mundi; ® Eral lux vera quae illuminat omnem hominem veniens in hunc mundum; ** nam sic ex graeco inter- pretari polest. Ipsa Maria unica fenestra est arcae Noe, in qua humani gencris reliquiae ac semina servala a magno diluvio fuerunt. Luminare mundi causa omnis consolationis el gaudii, sicut regina Zsther fuit Iudaeis; ipsa enim veluti nova lux oriri eis visa est, gaudium honor el (ripudium.* Summa nanque crat ludaeis causa laetiliae, quod apud regem maximum ac polentissimum imperatorem reginam Esther haberent, natura iudacam, quae pro salute populi sui vitae discrimini seipsam exposuil, quae apud potentissimum illum principem nihil non poterat, cum ab co ob singularem gratiam ac pene divinam pulcriludinem summe adamaretur. ** Qualis igitur nobis est causa lactitiae cum apud Summum Re- gem rcgum, Deum Altissimum acternumque universi Imperatorem Mariam habeamus, quac apud divinam Maiestatem multo potentior esl, quam unquam fuerit Esther apud Assuerum? El cum apud Deum nihil non possit, nos omnes, non dicam civica, uli ex nostra carne, ex nostro sanguine, sed malerna prosequitur caritate, inlima, vera, cordiali dileclione, qualis parentum esl erga carissima pignora.

An non pro nobis in vitac discrimen Maria venit, cum iuxla crucem Christi stetit, eum, uli vero Abrahae spiritu plena ac superplena, Deo spiritu vere sacrificans, el pro mundi salute vera caritate offe- rens? Slabal iuxla crucem," utique spirilus virtute fulta, spiritu sustenlata. Mariac spiritus crat spiritualis sacerdos, sieut crux altare, et Christus sacrificium; licel spiritus ipse Christi esset principalis sacerdos, sed spiritus Mariac una eral cum spiritu Christi; imo unus cum eo spiritus erat, una veluti anima in duobus corporibus. Quare spiritus Mariae una cum spirilu Chrisli sacerdotali munere iuxta aram crucis fungebatur, Christique sacrificium offerebat pro salute mundi aeterno Deo. O mirabilem, o vere divinam Mariae erga nos caritatem! De ipsa nanque, uli et de Deo, cui spiritu simillima erat, vere dicere possumus quod sic... dilexil mundum, ul Filium suum Unigenitum darel, ul omnis qui credit in ipsum non pereat, 63) Io 8, 12. öd) Ibid. 1. 9. Gia) Est 8, 16. 66} Cr. ibid- 2, 1 67) Io 19, 25. Vulg. habet: Stabant, ete.

Maria luminare mundi, idest.

causa omnis gaudil.

Mariae spiritus sacerdotali munere fungens.

Maria signiflenat cellam stella maris oh pro- leclionem in procellis mnris mundi huius.

Maria stel- larum splen- didissima.

184 IN SALUTATIONEM ANGRLICAM sed habeat vilam aeternam." Quae igilur loti mundo causa lacliliae et gaudii est, apud omnipotentem Deum talem tantamque habere palronam et advocatam, quae apud Deum nihil non polest, el nobis malerna caritate nullum non desiderat, non exoptal bonum? Sic Maria mundi luminare est, coeleste plane et divinum supra modum mirabile, sicul de sole legimus: Vas «admirabile, opus Excelsi. ® VI. Luminare cliam maris, sive, quod idem est, s/ella maris di- citur Maria; stella splendidissima orta ex Iacob, stella navigantium in fluctibus magni maris mundi huius, qui quidem omni mari insla- bilior ac longe periculosior est. Haec navigalionis nostrae cursum dirigit in porlum salulis aeternae, sicut stella Magos duxit ad Chri- stum, et sieut columna ignis per noclem llebracos in lerram pro- missionis dirigebal, ilerque securum praebebat.

De stella hac maris mulla devolissimus Bernardus prac- clare et luculenter, ut solet: « Tolle, inquit, solare corpus, ubi dies? Tolle Mariam, hanc maris stellam, maris ulique magni et spatiosi, quid nisi caligo, mortis umbra el densissimae tenebrae relinquun- tur? ». ** Et alibi: « Maria, inquil, sideri aplissime comparatur, quia, sicul sine sui corruptione sidus emiltil radium, sic absque sui lac- sione Virgo suum peperit Filium: nee sideri radius suam minuil claritatem, nec Virgini Filius suam integritatem. Ipsa est igitur nobilis illa stella ex Jacob orla, euius radius universum orbem illuminat, cuius splendor et pracfulgel in supernis, et inferos pe- nelral: terras etiam illustrans cl calefaciens magis mentes quam corpora, fovet virtutes, excoquil vilia. Ipsa, inquam, est praeclara el eximia stella super mare magnum el spatiosum sublevala, micans merilis, illusirans exemplis ». 7!

Ex ipso eliam Bernardo habemus quid agendum nobis sil cum hae stella maris: «Ne averlas, inquil, oculos luos a fulgore huius sideris, si non vis obrui procellis ». Et item: «Si insurgunt venti tentationum, si incurris scopulos tribulationum, respice stellam, invoca Mariam ». ”

Sic stella maris Maria, stella utique splendidissima, alque allis- sima, ad quam sic Anselmus exclamat: «O benedicta inter mulieres, quae Angelos vincis puritale, Sanctos superas pietate ». *? 68) lo 3, 16. 69) Eccli 43, 2. 79) Serm. de Aquaeductu, n, 6. (P. 1. 183, 1014). 71) Homil. 2 super Missus ext, n. 17. (P. L. 183, 713). 72) Ibid 73) Orat. 50 ad Virginem, ante medium. (P. IL. 158. 2791.

SERMO TERTIUS 185 Omnes quidem Sancti et Electi Dei in coelo erunt sicul stellae. in t Mulliplicabo semen luum sicul stellas perpeluas | aelernilates. * coeli. ™ Sed quales stellae? Fulgebunt Iusti sicul sol in regno Patris eorum:'* Maria autem stella est insignis et singularis, omnium allisima, fulgidissima, splendidissima, virlute et influxu omnium maxima.

VII. Sie igilur Mariae nomen instar thesauri mullas conlinct divinorum mysleriorum coclestes divilias; ila ut ingentem hunc thesaurum nec totum adhuc ex agro hoc, in quo absconditus ac recondilus mancbal, extraxerimus; neque enim diximus cur myrrha maris aul mare myrrhae dicatur.

Exisüimo aulem quod propler vir- ginalem incorruptionem mentis el corporis, et quod ipsa quoque virginilalis suac merito specialem quandam a Deo habeat faculla- tem, ut fidelibus suis incorruplionem tribuat carnis et spiritus, sicut myrrha praeservat morlua corpora a corruptione; nam Christi corpus in sepulero myrrha condilum fuit; * sicut etiam corpus pa- triarchae Iacob in Aegypto odoralis aromatibus condilum honori- ficenlissime fuil.'* Sentimus omnes pugnam carnis contra spiritum recalcitrantis, nam care... concupiscil adversus spiritum: ™ sentimus in membris nostris legem repugnantem legi mentis el spirilus. ^" Hac aulem in re ut vincamus, Virgo Deipara magno nobis est praesi- dio, magno auxilio. Myrrha maris; Aquae mullae... populi multi, *' Omne hominum genus, si ipsi velint, posset Virgo Deipara a perni- ciosa ac peslilenle carnis et spiritus corruptione praeservare; sicut ipsa divinitus ab omni contagione peccati praeservata fuil, ita ul ne levissimo quidem unquam inficeretur peccato.

Dum ergo sentiamus nos a satana tenlationum machinis ac tor- mentis impugnari, quibus nequam ille satagit arcem menlis noslrae ac davidicam turrim fidei ct caritatis expugnare, dum bellum hoc ardet el urgel, ad Mariam recurramus, Hebraeos imitati, qui in hello contra Philisthaeos arcam Domini secum in castris habere vo- luerunt, *^ in quam salulis suae spem omnem coniccerant et repo- suerant. Illa nanque fideli populo in gravibus bellis victoriam contra potentissimos hosles infensissimosque praestare consueveral.* Illa Philisthaeos percussit ct humiliavit, deumque ipsorum capite, ma- nibus pedibusque truncatis, de suo loco deturbavit, ac in terram aa) Dir 12, 3. ta) Gn 22, 17: 76) Mi 13, 43. 37) Cf. lo 195 34 SIEC Gn 50, 2. 79) Gal 5. 17. $0) Cf. Rom 7, 23. S1) Ape 12: to: 81a) Cf. 1 Reg 4, 3-5. 82) Cf. Jos G, 1-21.

Maria signiflcat ctiam myrrha maris ob Virginalem in- corruptionem in se et pro omni homi- num genere.

Ad Mariam recurramus.

Maria Di- vinitatis arca.

Maria mnre grntiac.

186 IN SALUTATIONEM ANGELICAM prostravit. * Sic viva haec Divinitalis area potentissima est contra invisibiles salutis nostrae inimicos; terribilis ac formidabilis daemo- nibus ac larlareis quibuscumque potestatibus, ul potentissima acies militum invictorum, qualis fuil Hebraeorum exercitus Chananaeis populis, Iordane transmisso sicco vestigio; ** hinc ipsa dieitur ferribilis ul castrorum acies ordinala."* Terribilis est daemonibus, sicut myrrha vermibus, quam ferre nullo paclo possunt.

Ave, Maria. A mari magno sic dicta est, in quod influunl omnia flumina graliarum; hinc enim subiungitur: Gratia plena, Dominus lecum, benedicla tu in mulieribus; mare gratiae, mare divinae bonilalis, mare divinarum benedictionum. Quis unquam, fratres, dubilare polesl, nisi amens omnino, de aquis maris, an aquas sil inventurus in mari? Ita nos cum ad Mariam accedimus, nc de ipsius gratia ct misericordia vel minimum dubitemus, quoniam Mater est gratiae, Mater misericordiae, Mater clementiae, abyssus bonilatis, pelagus benignitatis.

Argumentatur Paulus dicens: Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non eliam cum illo omnia nobis donavit? ** Sic, inquam, si Maria, quae unus cum Deo spiritus erat," sic mundum dilexit, ul Filium suum Uni- genitum daret, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vilam aelernam; si, inquam, pro nobis Filium unicum dedil, quid nobis negabit? Multo carior erat Mariae Chrislus, quam Abrahamo Isaac; dedit lamen illum Deo, pro sua in Deum eximia caritate et pietate. * Quid non, postulatus, dedisset Dco, si filium carissimum dedit? Ex eo ait Deus se cognovisse pietatem Abrahae: *"

mus el nos hinc infinitam caritatem Mariac.

cognosczu- $3) Cf. 1 Rg 5. 1-2 sqq. 841 Cf. Jos ep. 8 sqq. SSS UE CES ae 86) Rom S, 32. Ms.: Donabit. BIISCI I Cor 07. 88) €f. Gn 22, 1-10. 8) Cf. Gn 22, 12. SERMO QUARTUS DE GRATIAE PLENITUDINE IN MARIA EX VERBIS SALUTATIONIS :

Ave, gratia plena Ave, gratia plenna. !

I. Primum quod legimus de prima muliere est quod facta fucrit Eva Adamo SETS 7 BURNS o EL einen i UE dE NUS a M : similis in similis primo homini; ?

sic et Maria similis Christo. Ut sciamus gratis justitine aulem quid similitudo isla importel, advertendum quod homini originalis, immortalitatis.

Deus tria cum primis contulit: quoad animam quidem, iustitiam felicitatis. originalem, magnum Spiritus Sancli donum, per quod erat Deo similis; quoad corpus, donum immortalitatis; quoad utrumque. donum perpetuae felicitatis in paradiso, absque ulla unquam mo- lestia vere carnis vel spiritus. In his autem omnibus mulier similis facta fuit homini. Habuit ctiam ipsa donum iuslitiae originalis cl innocentiae, donum immortalitatis ct donum perpetuae felicitalis. Quoniam autem Maria similis Christo a Deo facta est, quare ct Maria ipsa dicitur gratia plena sicul Christus, dicendum nonnihil est de “Miis Christo. gratia Christi. Ioannes ait quod Verbum caro factum esl... plenum gratiae et veritalis.’ Sicul sol creatus fuit plenus luce ad illuminandum universum mundum, ita ait: De plenitudine eius nos omnes accepimus... graliam pro gratia."

II. Fuit autem in Christo, ut theologi docent,? triplex gra- In Christo fuit : A * ü n triplex gratia.

lia: una et summa quae dicitur gratia unionis, qua hu- Duc. 28. 2 CN Gim 2, 18. 3) Io 1, 1t. 4) lo 1, 16.

5) Cf. D. Bonav. in Brevil. p. 4, cp. 5 (5, 245); D. Thom. 3, q. 19, a. 4. Quoad icrtiam gratiam Christi, Marin similis Chrislo tripliciter.

Muria gralia plena erga Dcum, crga seipsam et erga mundum.

188 IN SALUTATIONEM ANGELICAM manitas Christi hvpostatica unione coniuncta fuit Verbo, sicul Paulus ail: In quo inhabitat omnis plenitudo Divinitatis corpo- raliler;* altera est gralia capitis, cl de hac dicitur: Plenum graliae el veritatis... de pleniludine eius... accepimus: lcrtia est gralia singularis personae, de qua legimus: Puer autem crescebat... plenus gratia apud Deum et homines." Hacc autem tria continet: primum est inhabitatio Spirilus Sancti;

sicul enim non potest esse radius sine sole, ila nec gralia Spiritus Sancli sine ipso Spirilu Sancto per graliam sanclificante et iustifi- ‘ante, el gratam faciente animam Deco; alterum est animae el con- scientiae puritas a peccato, candor conscienliae; tertium vero esl caritas cum omnibus aliis [donis] Spiritus Sancli.

Haec gratia in Chrislo fuil supra modum plenissima, sicut lux in sole.

Et in hac gratia fuit Maria similis Christo. Habuil inhabitantem Spiritum, idest, habuit purissimum candorem immaculatissimac innocentiae absque ullo prorsus peccato; cl habuit excellentissimam caritatem cum omnibus aliis virtulibus el donis Spiritus Sancti, fuil gratia plena, hoc est omni genere, omni copia cl abundantia dono- rum Dei supernalium.

III. Gratiam item plena erga Deum, erga seipsam el erga mun- dum universum: Deo ^ fuit super omnes alias creaturas gralissima: erga seipsam, quia gralia perficit naluram, maxime vero intellectum el voluntatem, cognitione et amore; erga proximum per ardentis- simam caritatem. Sicul autem primi parentes tres illas gralias filiis communicassent; ita Christus ct Maria suis meritis tria haec nobis obtinuerunt, cl iugiter conferunl remissionem peccalorum, carnis resurrectionem, vitam aelernam.

M f: Col 2. 9. a iy in. 52. Fai Ms.: Dei.

SERMO QUINTUS DE VIRGINIS DEIPARAE GRATIAE PLENITUDINE EX VERBIS SALUTATIONIS: Ave, gralia plena Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, e! benedictus fructus ventris. | I. Magnum ct immensum mare, profundissimum pelagus et Gratiae pleni- z 6 TEN 5 tudo in Maria aequor sulcaturi sumus hodie, fratres. Utinam, Deo auspice ac fa- nguris pracsi- gnata; ab Angelo gratia navigatio lonac? et Pauli,* vix enim evasere incolumes. Magnum Plenn ex vi CENA a = A verborum suae et vastissimum mare est plenitudo gratiarum Mariae. salutationis, s " iuxla. Patrum Ave, gralia plena! Magnum mare aqua plenum in templo Salo- sententiam praedicata; et verc, sed sin- gulari prorsus plenitudine multiplex gratiarum ct donorum Spiritus Sancli copia designatur, repleta, vente, felix faustaque contingat nobis navigatio; non infelix sicut monis,' de qua illud non immerito usurpare possumus: Omnia flumina intrant in mare el mare non redundal;^ nam per flumina ul Salvator ail: Qui-credil in me, flumina de ventre eius fluent aquae vivae. Hoc aulem dixit de Spirilu quem accepturi erant credentes in eum.

* Igitur omnia flumina intrant in mare; omnis gratiarum copia et plenitudo in Deipara Virgine Maria.

Ave, gralia plena! Eeee vas plenum manna in sancluario Do- — Figurae de Mariae gratia.

mini,” vas novum ab Eliseo plenum sale ad sanandas aquas Ieri- cho;* ecce tabernaculum Domini plenum gloria Dei, sicul in 1) Le 1, 28. 42. 2) Cf. Jon 1. 4. 3) Cf. Act 27. Li. 1 3 Hg 7, 5) Eccle 1, 7. 6) Io 7, 38-39. 7) Cf Ex 10732233 $1 Cf. 4 Reg 2. 19 Vis verborum:

Gratin plenn.

Auctorilas lali- norum Palrum.

190 IN SALUTATIONEM ANGELICAM Exodo " legimus, et templum Salomonis in die dedicationis suac ple- num maiestate Domini. '?

Ave, gratia plena, Dominus lecum. Cum cocleslis paranymphus Gabriel placidissime Virginem salutavit, pacemque et gaudium ingens nunciavil, causas nunc aperit cur illi tantopere gaudendum erat; quia, inquit, gratia plena es el Dominus lecum est. O divinam plenitudinem! Etiam apud Isaiam legimus quod fimbriae gloriae Domini replebant templum, et quod plena erat terra omnis gloria Domini; '' apud Ezechiclem etiam quod domus Domini plena nube el alrium plenum splendore gloriae Domini. '* Sed sacra haec mysteria nonnisi divinam hanc plenitudinem designant; ipsa enim vivum et sacratissimum templum Divinitatis esl, in qua omnis plenitudo Divinilatis corporaliter inhabitavil. '* Ave, gratia plena, quoniam invenisti gratiam apud Deum multo copiosiorem quam Noe, vir iustus alque perfectus, '* fragiis suffulla ac comprobata est, etiam corum qui graecae linguae sicut Maria ab Angelo dicitur.

Scio quod graece est «syapitmpévy checharilomeni, '* et quod checharitomeni '* significat graliosam aut gralificalam, sive unice dileclam et caram. Sed scio eliam quod gratia plena semper ab inilio sacrosancla Dei legil Ecclesia; quod vulgata haec lectio omnium theologorum calculis, omnium sanctorum Doctorum suf- fragiis suffulta ac comprobata est, etiam corum qui graece linguae perilissimi inler latinos fuerunl.

aul Moyses in Hieronymus, Ambrosius, Augustinus ct alii hanc lectionem agnoverunt, nec mutarunt, sed conslanler retinuerunt.

Scribit Hieronymus Ad Principiam: «Sancta Maria, inquiens, quia conceperat eum, in quo omnis plenitudo Divinilatis habitat " Ambrosius in Lucam:

corporaliter, plena gralia salutalur ».

«Bene, inquit, gralia plena dicitur, quae sola gratiam, quam nulla alia meruerat, consecula est, ut gratiae repleatur Auctore ». !* Augustinus in suo Enchiridio: «Maria, inquil, gratia plena: invenisse gratiam apud Deum dicitur, ul Domini sui, imo Domini omnium, mater esset»; " el sermone 2 De Natali Domini: « Cum, inquit, dixit ei Angelus: Ave, gratia plena, ostendit ex integro iram exclusam primae sententiae et plenam benediciionis graliam resli- 9) 40, 32. 10) Cf. 3 Rg 8, 10. 11) 6, 1-3. 12) 43, 4-5.

13) Cf. Col 2, 9. 14) Cf. Gn 6, 9. 15) Cf. Nm 12, 7. 16) Cf. Novum "Testamentum grnece ab Hetzenauer O. M. Cup. reeognitum. Le 1, 28. 16a) Ms.: Chechu- ritomenos. 17) Epist. 65, n. 9. (P. L. 22, 379). Dna a (1%, pL. tà. 1285). 19) Cp. 36. (P. L. 10, 250).

SERMO QUINTUS 191 lutun».?*? Beda Venerabilis in Lucam ita legit, et gratia plena exponit.*' Sed quid latinos Doctores recenseo cum graeci ila nobiscum Auctoritas Patrum senliant et exponant?? Magnus Athanasius in Evangelio graecorum. De Sanctissima Deipara: « Factum est ul gratia plena appellata sis, ulpote quae omni gratia abundares». Et iterum: «Idcirco. gralia plena denominata est eo quod ab impletione Spiritus Sancti omnibus gratiis abundaret». It iterum: «A diviliis divinorum charismatum vocala es! checharitomeni ». Et saepe ibi repetit Mariam singulari gralia plenam atque a Spirilu Sancto omnibus essentia- libus, ut ipse loquitur, virtutibus imbulam.* Sic graeci Doctores plenitudinem graliac in Deipara Virgine celebrant ct mirantur. Epiphanius, De Laudibus Virginis, Mariae graliam immensam appellat, personam multis virtutibus exornalam, gloriae spiritualem arcam, auream urnam, qua manna coeleste conlinebatur, mare spi- rituale, pelagus gratiarum." Damascenus cliam, oratione 1 De Nativilate Virginis. « Tota, inquil, Spiritus thalamus es, gratiarum pelagus, tola pulcra, tota Deo propinqua ».

* Nec aliud omnino intelligere voluisse visus est Gabriel, nisi Ma- riam Deo unice caram ct dilectam esse, in oculis Domini gratia ple- nam, utpote quam in Sponsam dilectissimam eligeret ac deposcerel. Ut igitur graecam lectionem cum latina coniungamus, Maria Maria gratiosa. simul gratiosa et gratia plena dicitur. Vere gratiosa mulier, de qua Salomon ail in Proverbiis: Mulier graliosa inpeniel gloriam; ** graliosa sicut Esther, de qua legimus quod fuit mulier gratiosa in oculis omnium, al vero maxime in oculis Assucri, qui adamavit eam super omnes mulicres. °° Gratia lamen plenam nullam aliam mulierem legimus, licet viri hor ju. non pauci legantur pleni aut repleti Spirilu Sancto. Nam de Beselecl, divini sanctuarii architecto, ail Deus: Ecce vocavi Beseleel ex no- mine, el implevi eum Spirilu Dei, sapientia, inlelligentia el sctentta in omni opere:* item de Iosue quod repletus fuit spiritu sapienliae, quia Moyses posuit super eum manus suas, sicul in calce Deulero- nomii legimus. ** De Ioanne Baptista praedixit Gabriel; Spirilu San- clo replebilur adhuc ex ulero malris suae; ??

de Apostolis: Repleli sunl omnes Spirilu Sancto; " de Stephano Prolomartyre singulariter, 20) Nune Serm. 7, n. 23. (P. L. 39, 1991). Opus dubium.

21) Lib. 1, loc. cit. (P. L. 92, 316). 29) Serm. in Annunciat. Deiparae, n. 9. Ad sensum. (P, G. 28, 339). Opus dubium. 23) Homil. 5, in Laudes Deiparae, cirea principium. (P. G. 43, 490). 24) N. 9. (P. G. 9d, 848). 25) 11. 10. 20) GCS tel 27) Ex 35, 30-31. 28) 34, 9. 29) Le 1. 15. 30) Act 2, 41.

sed non ut Maria.

Quid in angeli- «n salutatione Rraliae nominc intelligendum ex Scripturis cL SS. Patribus.

Maria est gratin plena, quia donis omnihus locupletata et longe est ab omni peccaio.

Deipara Virgo corpore pulcherrima.

192 IN SALUTATIONEM ANGELICAM qui inter septem diaconos fulgebat sicul sol inter planetas, quod vir eral plenus fide ef Spiritu Sanclo... plenus gratia el fortitudine.*' At vero non ita hi gratia pleni extitere ut Maria. Sed sicul Creator omnium Deus "^ omnia astra firmamenti ab inilio implevil coelesti lumine, sed praecipuis maximisque luminibus solem cl lunam illustravit, undea Moyse luminaria magna nuncupantur; ita idem Deus, qui, sicul auctor nalurae cst ita fons gratiae, in con- ditione sacri ac spiritualis mundi, in hieracosmo Ecclesiae, omnes quidem Sanclos gratia Spirilus sui replevit, sed singulariter Christum el Mariam: Christum uli solem.

qui proprio lumine fulgidissime splendet, et Mariam inslar lunae, quae magno quidem lumine de- corala est, sed lamen a sole sibi communicato. Ita Christum plenum gratia legimus: Verbum caro factum esl... plenum gratiae el veri- lalis: el: De pleniludine eius nos omnes accepimus; quia... gralia el verilas per lesum Christum facta est. ^ Post Christum vero Maria plena gratia praedicatur, sed ita tamen ut a Deo omnium largitore, a quo omne datum oplimum el omne donum perfectum,** illam acceperil. Hinc Angelus graliam cum Deo, veluti effectum cum sua causa, coniunxit, dicens: Ave, gralia plena, Dominus lecum. II. Sed operae pretium nunc erit, ul videamus quidnam in an- gelica hac salutatione gratiae nomine intelligendum venil: nam legimus eliam fallacem graliam, ul Salomon ail, ideam deseribens mulieris virtute praestanlis: Fallaa gratia el vana esl puleritudo, mulier timens Dominum ipsa laudabitur. ^ Non igitur hic corporea puleritudo laudatur, sicul in Sara, ^* Rebecca, ^ Ra- chele,?* Esthcer?* et aliis; sed pulcritudo qua Deus maxime de- lectalur. Deus autem spiritus esl, nec nisi spirituali pulcritudine delectari polest; sicut de cultu et religione vera Chrislus ait: Spiritus est Deus, el eos qui «doranl eum, in spirilu el verilate oporlet adorare;™ hos enim veros adoratores Christus appellat, qui Deum adorant in spirilu et verilate, non carnalibus sacrificiis, ul Iudaei, nec impia superslilione falsaque religione, ul idololalrae gentes. Quare cum Mariae gratia laudatur ab Angelo, qui ilem spiritus est, Deique spiritualis et invisibilis imago, non polest laus haec de corporis gralia et pulcritudine accipi; licet credamus Sanclissimam 31) Act 6, 5-8. 31a) Ms.: Dei. 327 Cf. Gn 1, iu. 33) Io 1, 14-17., 34) Inc 1, 17. 35) Prv 31, 30. 36) Cf. Gn 12, 11. 37) Ibid. 24, 16. 38) Ibid. 29, 17. 39) Cf. Est 2, 7. 40) Io 4, 24.

SERMO QUINTUS 193 Deiparam corpore etiam pulcherrimam extitisse, qualis etiam cre- ditur Eva, a Deo, cuius perfecta sunt opera," cfformata. Et quidem aliquando eliam in Sacris Litteris *'^ gratia favorem et benevolentiam gratuitamque aeceptalionem significat, ul saepe saepius legimus, graliam apud aliquem invenire, idest, alicui gratum el acceplum esse, illius favore cl benevolentia potiri et frui.

Sic Angelus Virgini dixit; [nvenisti gratiam apud Deum.”

Sed saepissime donum Dei significal, quod per Spiritus Sancti infusionem animam decoral, ut solis radius lunam. Hinc Regius Vates ait: Gratiam et gloriam dabit Dominus; "^ ubi Deum solis hieroglyphico ac symbolo nobis ob oculos ponit, nam hebr. est: Sol el scutum Dominus Deus, graliam et gloriam dabit Dominus. Cui aecinere visus est Iacobus Apostolus, dum ait: Omne datum oplimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum; nam ait etiam quod Deus humilibus dat gratiam; " idemque docuit Petrus, Apostolorum coryphaeus. '* Paulus autem huius graliae insignis est praedicalor, quam nunc quidem caritatem appellat: | Caritas Dei diffusa est in cordibus noslris per Spirilum Sanctum, qui dalus est nobis: "^ nunc Spiritum Christi: Vos «utem non estis in carne, sed in spi- ritu; st lamen Spiritus eius habilal in vobis; qui non habel Spiritum Christi, hic non est eius; '* sic: Caro concupiscit adversus spiritum. spirilus autem adversus carnem: " et: Fructus... Spirilus est caritas, gaudium, par, elc.;** tens est autem Deus omnem graliam abundare facere in vobis, ul nunc Dei donum et effectum: Po- in omnibus semper omnem sufficientiam habentes abundelis in omne opus bonum; *" sic ait: Gralta... Dei sum id quod sum, el gralia eius in me vacua non fuil; sed abundantius... laboravi; non ego... sed gralia Dei mecum; " nunc eminentem appellat: Propler emi- nentem gratiam Dei in vobis;?' nunc reginam: Superabundavil gralia, ul sicul regnavil peccalum in mortem, ila el gratia regnel per iustiliam in vitam «aelernam;? aliquando divilias abun- dantes: In quo habemus redemplionem per sanguinem eius...

secundum divitias gratiae eius, quae superabundavit in nobis; * et 41) Dt 32, 4. dia) Cf. Gn 6, 8; Ex 33, 12; 1 Rg 20, 3;

Est 2, 9 et alibi pluries. 42) Le Lo 30 42a) Ps 83, 12. 43) 4, 6. 44) Cf, 1 Petr 5, 5. 45) Rom 5, 5. 46) Ibid. 8, 9. Vulg. hahet: Vos autem in carne non estís... Si quis autem Spiritum Christi, etc.

47) Gul 5, 17. 48) Ibid. 5, 22.

49) 2 Cor 9, 8. 50) 1 Cor 15, 10. 51) 2 Cor 9, 14. 52) Nom 5, 20-21. 53) Eph 1, 7-8.

Gratia saepis- sime donum Dei signiflca!.

Paulus gratiae insignis praedicator.

Patrum doctri- na de gralin.

Virgo Deipara Deo grntissima.

Gratia Mariae non aequalis, sed similis gratiae Christi.

194 IN SALUTATIONEM ANGELICAM iterum: Ut ostenderet... saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate." Sic alibi thesaurum appellavit: Habemus... thesaurum istum in vasis fictilibus, ut sublimitas. sit virlulis Dei el non ev nobis." Petrus gratiam hanc. mulli- formem appellavit, dicens: Unusquisque prout «ccepit. gratiam in alterutrum illam administrantes, sicul boni dispensatores multi- formis gratiae Dei. ** His consona sunt, quae a sanclis Dei viris de gralia pracdi- cantur. Hanc enim magnus Dionysius, libro De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 1, < deificalionem » appcllat; * sicul et Petrus visus est docere voluisse, cum dixit: Magna el pretiosa nobis dona donavit, ut per haec efficiamini divinae consorles na- lurae. Basilius, libro De Spiritu Sancto, cam dicit « Spi- ritus Sancti participationem»; " Chrysoslomus, Ps. 11, «bonilalem divinitus infusam»;"" Cyrillus Alexandrinus, 11 libro Thesaur, «sanctitatem nobis a Christo communicalam >. * Ex his utcumque intelligere licet sensum Gabrielis ad Virginem: Ave, gralia plena. Designatur enim hac nuncupatione et quod Virgo sit Deo gratissima, utpote spiritu pulcherrima, ct quod coelestium donorum divinorumque charismatum immensa copia a Spiritu Sancto replela fuerit.

Paulus ail quod habemus gratiam secundum mensuram do- nalionis Christi. * Sed Mariae datus esl, ut ita dicam, spiritus el gratia sine mensura. Est igilur primo gralia plena, idest, Deo summe cara, summe grata, summe amabilis et dilecta; deinde vero Spirilus Sancti summa plenitudo hac voce designatur. Al sicut Ioannes dictus fuit Spiritu Sancto repletus, sicut Apostoli, sicut Stephanus singu- lariter plenus fide et Spiritu Sancto, plenus gratia et forliludine; ita, sed multo altiori gradu multoque copiosiore abundantia, Virgo Deipara gralia plena intelligitur, ut post Christum super omnes Sanctos singularis et eminentissima sit in Virgine gratiae plenitudo.

Plenus Christus gratia, sed ut fons; plena Maria, sed ut fluvius a fonte, sive ut aquaeductus, ut Bernardus loquitur; * pleni 54) Ibid. 2, 7. 55) 9 Cor 4, 7. 56) | Petr 4. 10.

57) Ciren flnem, (P. G. 3, 156). 58) 2 Petr 1. 4. Vulg. loc.: Dona donavit. habel: Promissa, ctc. 59) Cp. 16. n. 39. (P. G. 32, 32). 60) N. 3. (P. G. 55, 148). 61) Thes. Assert. 34. (P. G. 75, 360). 62) Eph 4, 7. Vulg. habet: Umnicuique autem nostrum data est gratia, elc. 63) Cf. Serm, De Aquueduetn, n. 3. (P, 1.. 183, 1013). SERMO QUINTUS 195 Sancli ut rivuli. Plenus gratia Christus ut sol; plena Maria ut luna a sole; pleni Sancli ut stellae. Plenitudo gratiae Mariae non aequalis, sed similis est plenitudini graliae Christi, sicul plenitudo lunae non aequalis, sed similis est plenitudini solis, quae omnium summa ac maxima esl, fonlalis plenitudo: De plenitudine eius nos omnes acce- pimus... gralia el veritas per Iesum Christum facta est.

Qualis plenitudo gratiac Christi? Requiescel super eum Spiritus Domini, spirilus sapienliae et inlelleclus, spiritus consilii el fortilu- dinis, spirilus scienliae el pielalis, el replebil eum spirilus limoris Domini; sic Maria, post Christum, plena fuit omnibus Spiritus Sancti donis divinisque charismatibus, repleta fuit omni benedictione spirituali. Ipsa sicul virgula fumi ex aromatibus myrrhae el thuris el universi pulveris pigmentarii; ® ipsius fraganlia melior unguentis ipsa hortus conclusus, sicul Sponsus Sponsam in Canticis alloquens et collaudans, ait: /orlus conclusus, soror mea sponsa, optimis; °° horlus conclusus, fons signalus; emissiones luae paradisus malorum punicorum cum pomorum fruclibus, cypri cum nardo; nardus et crocus, fistula el cinnamomum cum universis lignis Libani myrrha el aloe cum omnibus primis unguentis; * ipsa paradisus in quo plantavit Deus omne lignum pulcrum visu, el ad vescendum suave; “ ipsa firmamentum omnibus luminaribus ornatum. Ave, gralia plena! O divinam plenitudinem! O mare vastissimum, immensum pelagus, oceanum pene infinitum graliarum Mariac!

Gralia plena: pulcra ut luna.“ Ubi gratia plena alque perfecta, ibi nullum vilium, nullum penilus peccatum; sicut ubi perfecta lux, ibi nulla omnino obscurilas lenebrarum; ubi perfecta gratia numeris omnibus absoluta, ibi omnis sanctitas, omnis iustilia, omnis virtus, omnia Spiritus Sancli dona; sicut cum luna plena esl, non solum ulla obscuritale affecta non esl, ul in deliquio et eclipsi, verum ctiam magno splendidoque a sole lumine decorala conspicilur. Igilur: Ave, gralia plena, ave, Virgo immaculala, ab omni labe peccati el vitio- rum conlagione purissima, designal a Maria longe esse omne pec- calum: Tola pulcra es, amica mea, el macula non est in le: una est columba mea, perfecta mea, ^' sive immaculata mea. Cum autem graliam dicamus non lantum puritatem a peccato conlinere, verum eliam sanclitalem cumulumque virtulum coelestium; tunc gratia G4) Is I1, 2-3. 65) Ct 3, 6. 66) Ibid. 1, 2. 67) Ct 4, 12-14. 48) Gn 2, 9. SO Gteo, 9. 20) Ci 4. 7. 71) Ibid. 6, 8. Donis omnibus Spiritus S. plena. A Maria longe omne peccatum. Plenitudo huius gratiac pene infinita: longitudine ob diuturnitatem innocentiae, latitudine ob summam cari- tatem, sublimi- tate ob perfe- ctionem et con- lemplationem, profunditate ob humilitatem et fidem. Paulus deljneat magnitudinem redemptionis. Mariae gratiac longitudo, 196 IN SALUTATIONEM ANGELICAM plena est plena utique virtutibus omnibus el divinis charismatibus, plena fide, plena spe, plena caritate, plena denique omni sanctitate. III. Sed qualis et quanta sil graliae huius plenitudo Angelus non expressit. Legimus in Sacris Litteris mensuras arcae Noe,** taber- naculi Moysis, ? lempli Salomonis; " apud Ezechielem quod Angelus universam fabricam totumque aedificium lempli Domini mensuraverit, ** in Apocalypsi quod Angelus aurea harundine melitus fuerit omni ex parte coclestem Ierusalem, ** quae simul et civitas et templum Dei est: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus. " Sed templum hoc Divinilalis, quod comprehendit illum quem coclum el coeli coclorum capere non possunl, ** immensum est, vel sinc men- sura mensuratum; sicul fecit Apostolus, agens de mysterio Redemplionis humanae per Christum: Ut possilis comprehendere cum omnibus sanclis quae sit latitudo, longiludo, sublimilas et pro- fundum.

™® Sicut mensuratur aedificium aliquod a murorum longi- tudine et latitudine, ab altiludine cacuminis et profunditale funda- menli, sic Paulus hac figura delincavil magnitudinem divini huius mysterii. Nec lamen dixit quanta sit eius longitudo, quanta latitudo, sublimitas vel profundum; sed forte per longitudinem per- petuilatem ab initio saeculi in finem intelligendam voluit; per lali- tudinem diffusionem gratiae in omnes gentes; per sublimilatem gloriam paradisi; et per profundum salutem et redemplionem a poenis inferni el potestate diaboli. Sed tamen mysterium reliquit incomprehensibile, sicul eliam investigabiles divilias Chrisli evan- gelizare se dixil; " ita plane gralia Mariae thesaurus est pene infi- nitus, quoniam plena est omni plenitudine Dei, quam Paulus Ephesiis oplabat. * Ave, gratia plena, gralia singulari ac summa, sicut in mysterio legimus de lemplo Ezechielis: Isla esl lex domus in summitate montis: omnis finis eius in circuitu sanctum sanctorum est. *? In tabernaculo Moysis el in lemplo Salomonis una tanlum pars, in qua arca cum divino propitialorio asservabalur, dicla fuil sanctum sanctorum," idest, locus sacralissimus et omnino sanctissimus. Templum vero hoc lotum dicitur sanctum sanctorum, quia Maria omni ex parte sanctissima, lota gralia plena a primo instanti conceptionis suae purissimae, immaculalissimae, sanctissimae usque 72) Cf Gn 6, 15. 73) Cf. Ex 26, ! sqq. 74) Cf. 3 Rg 6. 1 sqq. 78) Cf. 40, 1 sqq. 76) Cf. 21, 15-18. 77) Ibid. 21. 3. 78) 2 Par 2, 6. 9) Eph 3, 18. 80) Ibid. 3, 8. 81) Ibid. 3, 19. 82) Ez 43, 12. 83) Cf. Ex 26, 34; 3 Rg 6, 16. SERMO QUINTUS 197 ad extremum spirilum, quae est longitudo graliae ipsius; in omnibus sensibus corporis et potentiis animac, sanctissima corpore et spirilu, corde, ore, opere coram Deo et hominibus, haec lali- tudo esl, in infinita prope carilate erga Deum et homines con- sislens; ob sublimem gradum allissimamque perfectionem virtutum omnium heroicarum in ea, coclestisque contemplationis el conver- salionis altitudinem, quae sublimitas huius lempli est; el landem ob profundissimam humilitatem fidemque firmissimam ac sincerissimam carilatem; nam ct fides fundamentum est spiritualis aedificii, el caritas virtutum radix: In caritate, inquit Paulus, RA radicali el fundati; " hacc est profunditas fundamentorum divini huius aedificii, quod lotum sanctum sanclorum cst.