Concilium Lateranum IV — Canones (1215) (page 10)

Sed nec tales sufficiant nisi iurati deponant se vidisse personas saltem in uno praedictorum graduum constitutas pro consanguineis se habere.

Tolerabilius est enim aliquos contra statuta hominum copulatos dimittere quam coniunctos legitime contra statuta domini separare.

In aliquibus regionibus quaedam permixtae sunt gentes quae secundum suos ritus decimas de more non solvunt quamvis censeantur nomine christiano.

His nonnulli domini praediorum ea tribuunt excolenda ut decimis defraudantes ecclesias maiores inde reditus assequantur. Volentes igitur super his ecclesiarum indemnitatibus providere statuimus ut ipsi domini talibus personis et taliter sua praedia excolenda committant quod absque contradictione decimas ecclesiis cum integritate persolvant et ad id si necesse fuerit per censuram ecclesiasticam compellantur.

Illae quippe decimae necessario sunt solvendae quae debentur ex lege divina vel loci consuetudine approbata.

Cum non sit in homine quod semen serenti respondeat quoniam iuxta verbum apostoli neque qui plantat est aliquid neque qui rigat sed qui incrementum dat deus ipso quidem de mortificato semine plurimum fructum afferente nimis avare in decimis quidam defraudare nituntur census et tributa quae interdum indecimata praetereuntur de frugibus et primitiis educentes.

Cum autem in signum universalis dominii quasi quodam titulo speciali sibi dominus decimas reservaverit nos et ecclesiarum dispendiis et animarum periculis obviare volentes statuimus ut in praerogativa dominii generalis exactionem tributorum et censuum praecedat solutio decimarum vel saltem hi ad quos census et tributa indecimata pervenerint quoniam res cum onere suo transit ea per censuram ecclesiasticam decimare cogantur ecclesiis quibus iure debentur.

Nuper abbates Cisterciensis ordinis in generali capitulo congregati ad commonitionem nostram provide statuerunt ne de caetero fratres ipsius ordinis emant possessiones de quibus decimae debentur ecclesiis nisi forte pro monasteriis noviter fundandis.

Et si tales possessiones eis fuerint pia fidelium devotione collatae aut emptae pro monasteriis de novo fundandis committant excolendas aliis a quibus ecclesiis decimae persolvantur ne occasione privilegiorum suorum ecclesiae ulterius praegraventur.

Decernimus ergo ut de alienis terris et amodo acquirendis etiam si eas propriis manibus aut sumptibus deinceps excoluerint decimas persolvant ecclesiis quibus ratione praediorum antea solvebantur nisi cum ipsis ecclesiis aliter duxerint componendum.

Nos ergo statutum huiusmodi gratum et ratum habentes hoc ipsum ad alios regulares qui gaudent similibus privilegiis extendi volumus et mandamus ut ecclesiarum praelati proniores et efficaciores exsistant ad exhibendum eis de suis malefactoribus iustitiae complementum eorum que privilegia diligentius et perfectius studeant observare.

Plerique sicut accepimus regulares et clerici seculares interdum cum vel domos locant vel feuda concedunt in praeiudicium parochialium ecclesiarum pactum adiciunt ut conductores et feudatarii decimas eis solvant et apud eosdem eligant sepulturam.

Cum autem id de avaritiae radice procedat pactum huiusmodi penitus reprobamus statuentes ut quicquid fuerit occasione huiusmodi pacti perceptum ecclesiae parochiali reddatur.

Ut privilegia quae quibusdam religiosis personis Romana concessit ecclesia permaneant inconvulsa quaedam in eis declaranda duximus ne minus sane intellecta pertrahant ad abusum propter quem merito possint revocari quia privilegium meretur amittere qui permissa sibi abutitur potestate.

Sane quibusdam regularibus sedes apostolica indulsit ut iis qui eorum fraternitatem assumpserint si forsan ecclesiae ad quas pertinent a divinis fuerint officiis interdictae ipsos que mori contingat sepultura ecclesiastica non negetur nisi excommunicati vel nominatim fuerint interdicti suos que confratres quos ecclesiarum praelati apud ecclesias suas non permiserint sepeliri nisi excommunicati vel interdicti fuerint nominatim ipsi ad ecclesias suas deferant tumulandos.

Hoc autem de illis confratribus intelligimus qui vel adhuc manentes in saeculo eorum ordini sunt oblati mutato habitu saeculari vel qui eis inter vivos sua bona dederunt retento sibi quandiu in saeculo vixerint usufructu qui tantum sepeliantur apud ipsorum regularium vel aliorum non interdictas ecclesias in quibus elegerint sepulturam ne si de quibuslibet ipsorum fraternitatem assumentibus fuerit intellectum pro duobus aut tribus denariis annuatim sibi collatis dissolvatur pariter et vilescat ecclesiastica disciplina.

Certam tamen et ipsi remissionem obtineant ab apostolica sibi sede concessam.

Illud etiam pro huiusmodi regularibus est indultum ut si qui fratrum suorum qui ab eis missi fuerint ad recipiendas fraternitates sive collectas in quamlibet civitatem castellum vel vicum advenerint si forte locus ille a divinis sit officiis interdictus in eorum iucundo adventu semel in anno aperiantur ecclesiae ut exclusis excommunicatis divina ibi officia celebrentur.

Sic intelligi volumus quod in eadem civitate aut castro vel villa una tantum ecclesia eiusdem ordinis fratribus ut dictum est semel aperiatur in anno.

Quia licet pluraliter dictum sit quod in eorum iucundo adventu aperiantur ecclesiae non tamen ad ecclesias eiusdem loci divisim sed praedictorum locorum coniunctim sano referendum est intellectu ne si hoc modo singulas eiusdem loci ecclesias visitarent nimium vilipendi contingeret sententiam interdicti.

Qui vero contra declarationes praescriptas quicquam sibi praesumpserint usurpare gravi subiaceant ultioni.

Quod nonnullis est religiosis indultum in favorem pontificalis officii ad episcopos extendentes concedimus ut cum commune terrae fuerit interdictum excommunicatis et interdictis exclusis possint quandoque ianuis clausis suppressa voce non pulsatis campanis celebrare officia divina nisi hoc ipsum eis expresse fuerit interdictum.

Verum hoc illis concedimus qui causam aliquam non praestiterint interdicto ne quicquam doli vel fraudis ingesserint tale compendium ad iniquum dispendium pertrahentes.

Quod quibusdam religiosis a sede apostolica est prohibitum volumus et mandamus ad universos extendi ne quis videlicet religiosus absque abbatis et maioris partis sui capituli licentia pro aliquo fideiubeat vel ab alio pecuniam mutuo accipiat ultra summam communi providentia constitutam.

Alioquin non teneatur conventus pro his aliquatenus respondere nisi forte in utilitatem domus ipsius manifeste constiterit redundasse et qui contra statutum istud venire praesumpserit graviori disciplinae subdatur.

Accendentibus ad nos de diversis mundi partibus episcoporum querelis intelleximus graves et grandes quorundam abbatum excessus qui suis finibus non contenti manus ad ea quae sunt episcopalis dignitatis extendunt de causis matrimonialibus cognoscendo iniungendo publicas poenitentias concedendo etiam indulgentiarum literas et similia praesumendo unde contingit interdum quod vilescat episcopalis auctoritas apud multos.

Volentes igitur in iis et episcoporum dignitati et abbatum providere saluti praesenti decreto firmiter prohibemus ne quis abbatum ad talia se praesumat extendere si proprium voluerit periculum evitare nisi forte quisquam eorum speciali concessione vel alia legitima causa super huiusmodi valeat se tueri.

In Lateranensi concilio noscitur fuisse prohibitum ne quilibet regulares ecclesias seu decimas sine consensu episcoporum de manu praesumant recipere laicali nec excommunicatos vel nominatim interdictos admittant aliquatenus ad divina.

Nos autem id fortius inhibentes transgressores condigna curabimus animadversione puniri statuentes nihilominus quatenus in ecclesiis quae ad ipsos pleno iure non pertinent iuxta eiusdem statuta concilii episcopis instituendos presbyteros repraesentent ut illis de plebis cura respondeant.

Ipsis vero pro rebus temporalibus rationem exhibeant competentem.

Institutos vero removere non audeant episcopis inconsultis.

Sane adicimus ut illos repraesentare procurent quos vel conversatio reddit notos vel commendat probabile testimonium praelatorum.

Cum ex eo quod quidam sanctorum reliquias exponunt venales et eas passim ostendunt christianae religioni sit detractum saepius ne detrahatur in posterum praesenti decreto statuimus ut antiquae reliquiae amodo extra capsam non ostendantur nec exponantur venales. Inventas autem de novo nemo publice venerari praesumat nisi prius auctoritate Romani pontificis fuerint approbatae.