Concilium Lateranum IV — Canones (1215) (page 11)

Praelati vero de caetero non permittant illos qui ad eorum ecclesias causa venerationis accedunt vanis figmentis aut falsis decipi documentis sicut et in plerisque locis occasione quaestus fieri consuevit.

Eleemosynarum quoque quaestores quorum quidam se alios mentiendo abusiones nonnullas in sua praedicatione proponunt admitti nisi apostolicas vel dioecesani episcopi literas veras exhibeant prohibemus.

Et tunc praeter id quod in ipsis continebitur literis nihil populo proponere permittantur.

Formam vero quam communiter talibus apostolica sedes indulget duximus exprimendam ut secundum eam dioecesani episcopi suas literas moderentur.

Ea siquidem talis est quoniam ut ait apostolus omnes stabimus ante tribunal Christi recepturi prout in corpore gessimus sive bonum sive malum fuerit oportet nos diem messionis extremae misericordiae operibus praevenire ac aeternorum intuitu seminare in terris quod reddente domino cum multiplicato fructu colligere debeamus in coelis firmam spem fiduciam que tenentes quoniam qui parce seminat parce et metet et qui seminat in benedictionibus de benedictionibus et metet in vitam aeternam.

Cum igitur ad sustentationem fratrum et egenorum ad tale confluentium hospitale propriae non suppetant facultates universitatem vestram monemus et exhortamur in domino atque in remissionem vobis iniungimus peccatorum quatenus de bonis a deo vobis collatis pias eleemosynas et grata eis caritatis subsidia erogetis ut per subventionem vestram ipsorum inopiae consulatur et vos per haec et per alia bona quae domino inspirante feceritis ad aeterna possitis gaudia pervenire.

Qui autem ad quaerendas eleemosynas destinantur modesti sint et discreti nec in tabernis aut locis aliis incongruis hospitentur nec inutiles faciant aut sumptuosas expensas caventes omnino ne falsae religionis habitum gestent.

Ad haec quia per indiscretas et superfluas indulgentias quas quidam ecclesiarum praelati facere non verentur et claves ecclesiae contemnuntur et poenitentialis satisfactio enervatur decernimus ut cum dedicatur basilica non extendatur indulgentia ultra annum sive ab uno solo sive a pluribus episcopis dedicetur ac deinde in anniversario dedicationis tempore quadraginta dies de iniunctis poenitentiis indulta remissio non excedat.

Hunc quoque dierum numerum indulgentiarum literas praecipimus moderari quae pro quibuslibet causis aliquoties conceduntur cum Romanus pontifex qui plenitudinem obtinet potestatis hoc in talibus moderamen consueverit observare.

Sicut pro certo didicimus in plerisque locis et a plurimis personis quasi columbas in templo vendentibus fiunt exactiones et extorsiones turpes et pravae pro consecrationibus episcoporum benedictionibus abbatum et ordinibus clericorum est que taxatum quantum sit isti vel illi quantum ve alteri vel alii persolvendum et ad cumulum damnationis maioris quidam turpitudinem et pravitatem huiusmodi nituntur defendere per consuetudinem longo tempore observatam.

Tantum igitur abolere volentes abusum consuetudinem huiusmodi quae magis dicenda est corruptela penitus reprobamus firmiter statuentes ut pro iis sive conferendis sive collatis nemo aliquid quocumque praetextu exigere ac extorquere praesumat.

Alioquin et qui receperit et qui dederit huiusmodi pretium omnino damnatum cum Giezi et Simone condemnetur.

Quoniam simoniaca labes adeo plerasque moniales infecit ut vix aliquas sine pretio recipiant in sorores paupertatis praetextu volentes huiusmodi vitium palliare ne id de caetero fiat penitus prohibemus statuentes ut quaecumque de caetero talem pravitatem commiserit tam recipiens quam recepta sive sit subdita sive praelata sine spe restitutionis de suo monasterio expellatur in locum arctioris regulae ad agendum perpetuam poenitentiam retrudenda.

De his autem quae ante hoc synodale statutum taliter sunt receptae ita duximus providendum ut remotae de monasteriis quae perperam sunt ingressae in aliis locis eiusdem ordinis collocentur.

Quod si propter nimiam multitudinem alibi forte nequiverint commode collocari ne forte damnabiliter in saeculo evagentur recipiantur in eodem monasterio dispensative de novo mutatis prioribus locis et inferioribus assignatis.

Hoc etiam circa monachos et alios regulares decernimus observandum.

Verum ne per simplicitatem vel ignorantiam se valeant excusare praecipimus ut dioecesani episcopi singulis annis hoc faciant per suas dioeceses publicari.

Audivimus de quibusdam episcopis quod decedentibus ecclesiarum rectoribus ipsas interdicto subiciunt nec patiuntur aliquos in eisdem institui donec ipsis certa summa pecuniae persolvatur.

Praeterea cum miles aut clericus domum religionis ingreditur vel apud religiosos eligit sepulturam etiam si nihil loco religioso reliquerit difficultates ingerunt et malitias donec aliquid muneris manus contingat eorum.

Cum igitur non solum a malo sed etiam ab omni specie mali sit secundum apostolum abstinendum exactiones huiusmodi penitus inhibemus.

Quod si quis transgressor extiterit exacta duplicata restituat in utilitates locorum in quorum fuerint soluta dispendium fideliter convertenda.

Ad apostolicam audientiam frequenti relatione pervenit quod quidam clerici pro exequiis mortuorum et benedictionibus nubentium et similibus pecuniam exigunt et extorquent.

Et si forte cupiditati eorum non fuerit satisfactum impedimenta fictitia fraudulenter opponunt.

E vero quidam laici laudabilem consuetudinem erga sanctam ecclesiam pia devotione fidelium introductam ex fermento haereticae pravitatis nituntur infringere sub praetextu canonicae pietatis.

Quapropter et pravas exactiones super his fieri prohibemus et pias consuetudines praecipimus observari statuentes ut libere conferantur ecclesiastica sacramenta sed per episcopum loci veritate cognita compescantur qui malitiose nituntur laudabilem consuetudinem immutare.

Quanto amplius christiana religio ab exactione compescitur usurarum tanto gravius super his Iudaeorum perfidia inolescit ita quod brevi tempore christianorum exhauriunt facultates.

Volentes igitur in hac parte prospicere christianis ne a Iudaeis immaniter aggraventur synodali decreto statuimus ut si de caetero quocumque praetextu Iudaei a christianis graves et immoderatas usuras extorserint christianorum eis participium subtrahatur donec de immoderato gravamine satisfecerint competenter.

Christiani quoque si opus fuerit per censuram ecclesiasticam appellatione postposita compellantur ab eorum commerciis abstinere.

Principibus autem iniungimus ut propter hoc non sint christianis infesti sed potius a tanto gravamine Iudaeos studeant cohibere. Ac eadem poena Iudaeos decernimus compellendos ad satisfaciendum ecclesiis pro decimis et oblationibus debitis quas a christianis de domibus et possessionibus aliis percipere consueverant antequam ad Iudaeos quocumque titulo devenissent ut sic ecclesiae conserventur indemnes.

In nonnullis provinciis a christianis Iudaeos seu Saracenos habitus distinguit diversitas sed in quibusdam sic quaedam inolevit confusio ut nulla differentia discernantur.

Unde contingit interdum quod per errorem christiani Iudaeorum seu Saracenorum et Iudaei seu Saraceni christianorum mulieribus commisceantur.