Concilium Lateranum IV — Canones (1215) (page 4)

Verum quoniam in multis ecclesiis id minime observatur nos praedictum roborantes statutum adicimus ut non solum in qualibet cathedrali ecclesia sed etiam in aliis quarum sufficere poterunt facultates constituatur magister idoneus a praelato cum capitulo seu maiori ac saniori parte capituli eligendus qui clericos ecclesiarum ipsarum et aliarum gratis in grammaticae facultate ac aliis instruat iuxta posse.

Sane metropolitana ecclesia theologum nihilominus habeat qui sacerdotes et alios in sacra pagina doceat et in his praesertim informet quae ad curam animarum spectare noscuntur.

Assignetur autem cuilibet magistrorum a capitulo unius praebendae proventus et pro theologo a metropolitano tantundem non quod per hoc efficiatur canonicus sed tamdiu redditus ipsius percipiat quamdiu perstiterit in docendo.

Quod si forte de duobus magistris metropolitana ecclesia gravetur theologo iuxta modum praedictum ipsa provideat grammatico vero in alia ecclesia suae civitatis sive dioecesis quod sufficere valeat faciat provideri.

In singulis regnis sive provinciis fiat de triennio in triennium salvo iure dioecesanorum pontificum commune capitulum abbatum atque priorum abbates proprios non habentium qui non consueverunt tale capitulum celebrare.

Ad quod universi conveniant praepeditionem canonicam non habentes apud unum de monasteriis ad hoc aptum hoc adhibito moderamine ut nullus eorum plus quam sex evectiones et octo personas adducat.

Advocent autem caritative in huius novitatis primordiis duos Cisterciensis ordinis abbates vicinos ad praestandum sibi consilium et auxilium opportunum cum sint in huiusmodi capitulis celebrandis ex longa consuetudine plenius informati.

Qui absque contradictione duos sibi de ipsis associent quos viderint expedire.

Ac ipsi quatuor praesint capitulo universo ita quod ex hoc nullus eorum auctoritatem praelationis assumat unde cum expedierit provida possint deliberatione mutari.

Huiusmodi vero capitulum aliquot certis diebus continue iuxta morem Cisterciensium celebretur in quo diligens habeatur tractatus de reformatione ordinis et observantia regulari et quod statutum fuerit illis quatuor approbantibus ab omnibus inviolabiliter observetur omni excusatione et contradictione ac appellatione remotis.

Proviso nihilominus ubi sequenti termino debeat capitulum celebrari.

Et qui convenerint vitam ducant communem et faciant proportionabiliter simul omnes communes expensas ita quod si non omnes potuerint in eisdem saltem plures simul in diversis domibus commorentur.

Ordinentur etiam in eodem capitulo religiosae ac circumspectae personae quae singulas abbatias eiusdem regni sive provinciae non solum monachorum sed etiam monialium secundum formam sibi praefixam vice nostra studeant visitare corrigentes et reformantes quae correctionis et reformationis officio viderint indigere ita quod si rectorem loci cognoverint ab administratione penitus amovendum denuncient episcopo proprio ut illum amovere procuret.

Quod si non fecerit ipsi visitatores hoc referant ad apostolicae sedis examen.

Hoc ipsum regulares canonicos secundum ordinem suum volumus et praecipimus observare.

Si vero in hac novitate quicquam difficultatis emerserit quod per praedictas personas nequeat expediri ad apostolicae sedis iudicium absque scandalo referatur caeteris irrefragabiliter observatis quae concordi fuerint deliberatione provisa.

Porro dioecesani episcopi monasteria sibi subiecta ita studeant reformare ut cum ad ea praedicti visitatores accesserint plus in illis inveniant quod commendatione quam quod correctione sit dignum attentissime praecaventes ne per eos dicta monasteria indebitis oneribus aggraventur quia sic volumus superiorum iura servari ut inferiorum nolimus iniurias sustinere.

Ad hoc districte praecipimus tam dioecesanis episcopis quam personis que praeerunt capitulis celebrandis ut per censuram ecclesiasticam appellatione remota compescant advocatos patronos vicedominos rectores et consules magnates et milites seu quoslibet alios ne monasteria praesumant offendere in personis ac rebus.

Et si forsitan offenderint eos ad satisfactionem compellere non omittant ut liberius et quietius omnipotenti deo valeant famulari.

Ne nimia religionum diversitas gravem in ecclesia dei confusionem inducat firmiter prohibemus ne quis de caetero novam religionem inveniat sed quicumque voluerit ad religionem converti unam de approbatis assumat. Similiter qui voluerit religiosam domum fundare de novo regulam et institutionem accipiat de religionibus approbatis.

Illud etiam prohibemus ne quis in diversis monasteriis locum monachi habere praesumat nec unus abbas pluribus monasteriis praesidere.

Ut clericorum mores et actus in melius reformentur continenter et caste vivere studeant universi praesertim in sacris ordinibus constituti ab omni libidinis vitio praecaventes maxime illo propter quod ira dei venit de coelo in filios diffidentiae quatenus in conspectu dei omnipotentis puro corde ac mundo corpore valeant ministrare.

Ne vero facilitas veniae incentivum tribuat delinquendi statuimus ut qui deprehensi fuerint incontinentiae vitio laborare prout magis aut minus peccaverint puniantur secundum canonicas sanctiones quas efficacius et districtius praecipimus observari ut quos divinus timor a malo non revocat temporalis saltem poena a peccato cohibeat.

Si quis igitur hac de causa suspensus divina celebrare praesumpserit non solum ecclesiasticis beneficiis spolietur verum etiam pro hac duplici culpa perpetuo deponatur.

Praelati vero qui tales praesumpserint in suis iniquitatibus sustinere maxime obtentu pecuniae vel alterius commodi temporalis pari subiaceant ultioni.

Qui autem secundum regionis suae morem non abdicarunt copulam coniugalem si lapsi fuerint gravius puniantur cum legitimo matrimonio possint uti.

A crapula et ebrietate omnes clerici diligenter abstineant unde vinum sibi temperent et se vino nec ad bibendum quispiam incitetur cum ebrietas et mentis inducat exilium et libidinis provocet incentivum.

Unde illum abusum decernimus penitus abolendum quo in quibusdam partibus ad potus aequales suo modo se obligant potatores et ille iudicio talium plus laudatur qui plures inebriat et calices faecundiores exhaurit.

Si quis autem super his culpabilem se exhibuerit nisi a superiore commonitus satisfecerit competenter a beneficio vel officio suspendatur.

Venationem et aucupationem universis clericis interdicimus unde nec canes nec aves ad aucupandum habere praesumant.

Clerici officia vel commercia saecularia non exerceant maxime inhonesta mimis ioculatoribus et histrionibus non intendant et tabernas prorsus evitent nisi forte causa necessitatis in itinere constituti.

Ad aleas vel taxillos non ludant nec huiusmodi ludis intersint.

Coronam et tonsuram habeant congruentem et se in officiis divinis et aliis bonis exerceant studiis diligenter.

Clausa deferant desuper indumenta nimia brevitate vel longitudine non notanda.

Pannis rubeis aut viridibus necnon manicis aut sotularibus consuticiis seu rostratis frenis sellis pectoralibus et calcaribus deauratis aut aliam superfluitatem gerentibus non utantur.