Concilium Lateranum IV — Canones (1215) (page 8)

Ad haec generaliter prohibemus ne super rebus spiritualibus compromittatur in laicum quia non decet ut laicus in talibus arbitretur.

Quoniam omne quod non est ex fide peccatum est synodali iudicio definimus ut nulla valeat absque bona fide praescriptio tam canonica quam civilis cum sit generaliter omni constitutioni atque consuetudini derogandum quae absque mortali non potest observari peccato.

Unde oportet ut qui praescribit in nulla temporis parte rei habeat conscientiam alienae.

Sicut volumus ut iura clericorum non usurpent laici ita velle debemus ne clerici iura sibi vindicent laicorum.

Quocirca universis clericis interdicimus ne quis praetextu ecclesiasticae libertatis suam de caetero iurisdictionem extendat in praeiudicium iustitiae saecularis sed contentus exsistat constitutionibus scriptis et consuetudinibus hactenus approbatis ut quae sunt Caesaris reddantur Caesari et quae sunt dei deo recta distributione reddantur.

Nimis de iure divino quidam laici usurpare conantur cum viros ecclesiasticos nihil temporale detinentes ab eis ad praestandum sibi fidelitatis iuramenta compellunt.

Quia vero secundum apostolum servus suo domino stat aut cadit sacri auctoritate concilii prohibemus ne tales clerici personis saecularibus praestare cogantur huiusmodi iuramentum.

Cum laicis quamvis religiosis disponendi de rebus ecclesiasticis nulla sit attributa potestas quos subsequendi manet necessitas non auctoritas imperandi dolemus sic in quibusdam ex illis refrigescere caritatem quod immunitatem ecclesiasticae libertatis quam nedum sancti patres sed etiam principes saeculares multis privilegiis munierunt non formidant suis constitutionibus vel potius confictionibus impugnare non solum de feudorum alienatione ac aliarum possessionum ecclesiasticarum et usurpatione iurisdictionum sed etiam de mortuariis necnon et aliis quae spirituali iuri videntur annexa illicite praesumendo.

Volentes igitur super his ecclesiarum indemnitati consulere ac tantis gravaminibus providere constitutiones huiusmodi et vindicationes feudorum seu aliorum bonorum ecclesiasticorum sine legitimo ecclesiasticarum personarum assensu praesumptas occasione constitutionis laicae potestatis cum non constitutio sed destitutio vel destructio dici possit necnon usurpatio iurisdictionum sacri approbatione concilii decernimus non tenere praesumptoribus per censuram ecclesiasticam compescendis.

In quibusdam provinciis ecclesiarum patroni seu vicedomini et advocati se in tantam insolentiam erexerunt quod non solum cum vacantibus debet ecclesiis de pastoribus idoneis provideri difficultates ingerunt et malitias verum etiam de possessionibus et aliis bonis ecclesiasticis pro sua voluntate ordinare praesumunt et quod horrendum est dicere in necem praelatorum prorumpere non formidant.

Cum igitur quod ad defensionis subsidium est inventum ad depressionis dispendium non debeat retorqueri prohibemus expresse ne patroni vel advocati seu vicedomini super praemissis de caetero plus usurpent quam reperiatur in iure permissum.

Et si contra praesumpserint districtissime per severitatem canonicam compescantur.

Sacri nihilominus concilii approbatione statuimus quatenus si patroni vel advocati aut feudatarii seu vicedomini seu alii beneficiati alicuius ecclesiae rectorem vel clericum alium ipsius ecclesiae per se vel per alios occidere vel mutilare ausu nefando praesumpserint patroni ius patronatus advocati advocatiam feudatarii feudum vicedomini vicedominatum beneficiati beneficium prorsus amittant.

Et ne minus vindictae quam excessus memoria prorogetur non solum de praemissis nil perveniat ad heredes sed etiam usque ad quartam generationem posteritates talium in clericorum collegium nullatenus admittantur nec in regularibus domibus alicuius praelationis assequantur honorem nisi cum eis fuerit misericorditer dispensatum.

Adversus consules ac rectores civitatum et alios qui ecclesias et viros ecclesiasticos talliis seu collectis et exactionibus aliis aggravare nituntur volens immunitati ecclesiasticae Lateranense concilium providere praesumptionem huiusmodi sub anathematis districtione prohibuit transgressores et fautores eorum excommunicationi praecipiens subiacere donec satisfactionem impendant competentem.

Verum si quando forsan episcopus simul cum clericis tantam necessitatem vel utilitatem prospexerint ut absque ulla coactione ad relevandas utilitates vel necessitates communes ubi laicorum non suppetunt facultates subsidia per ecclesias duxerint conferenda praedicti laici humiliter et devote recipiant cum actionibus gratiarum.

Propter imprudentiam tamen quorundam Romanum prius consulant pontificem cuius interest communibus utilitatibus providere.

Quoniam vero nec sic quorundam malitia contra dei ecclesiam conquievit adicimus ut constitutiones et sententiae quae ab excommunicatis huiusmodi vel de ipsorum mandato fuerint promulgatae inanes et irritae habeantur nullo unquam tempore valiturae.

Caeterum quia fraus et dolus alicui patrocinari non debent nullus vano decipiatur errore ut infra tempus regiminis sustineat anathema quasi post illud non sit ad satisfactionem debitam compellendus.

Nam et ipsum qui satisfacere recusaverit et successorem ipsius si non satisfecerit infra mensem manere decernimus ecclesiastica censura conclusum donec satisfecerit competenter cum succedat in onere qui substituitur in honore.

Sacro approbante concilio prohibemus ne quis in aliquem excommunicationis sententiam nisi competenti commonitione praemissa et praesentibus idoneis personis per quas si necesse fuerit possit probari monitio promulgare praesumat.

Quod si contra praesumpserit etiamsi iusta fuerit excommunicationis sententia ingressum ecclesiae per mensem unum sibi noverit interdictum alia nihilominus poena mulctandus si visum fuerit expedire.

Caveat etiam diligenter ne ad excommunicationem cuiusquam absque manifesta et rationabili causa procedat.

Ad quam si forte taliter processerit et requisitus humiliter processum huiusmodi non curaverit absque gravamine revocare gravatus apud superiorem deponat de iniusta excommunicatione querelam.

Quod si absque periculo morae potest ad excommunicatorem illum cum suo mandato remittat infra competentem terminum absolvendum alioquin ipse per se vel per alium prout viderit expedire sufficienti cautione recepta munus ei absolutionis impendat.

Cum que adversus excommunicatorem de iniusta excommunicatione constiterit excommunicator condemnetur excommunicato ad interesse alias nihilominus si culpae qualitas postulaverit superioris arbitrio puniendus cum non levis sit culpa tantam infligere poenam insonti nisi forsan erraverit ex causa probabili maxime si laudabilis opinionis existat.

Verum si contra excommunicationis sententiam nihil rationabile fuerit a conquerente probatum et idem super iniusta conquestionis molestia per poenam ad interesse vel alias secundum superioris arbitrium condemnetur nisi forsan et ipsum probabilis error excuset et super eo pro quo iusta fuerit excommunicatione ligatus per cautionem receptam satisfacere compellatur vel in pristinam reducatur sententiam usque ad satisfactionem condignam inviolabiliter observandam.

Si vero iudex suum recognoscens errorem paratus sit talem revocare sententiam et is pro quo lata fuerit ne absque satisfactione revocet illam appellet appellationi non deferat in hac parte nisi talis sit error de quo merito possit dubitari.

Et tunc sufficienti cautione recepta quod coram eo ad quem exstitit appellatum vel delegato ab ipso iuri parebit excommunicatum absolvat sic que poenae praescriptae minime subiacebit cavens omnino ne voluntate perversa in alterius praeiudicium mentiatur errorem si districtionis canonicae vult effugere ultionem.

Cum speciali sit prohibitione provisum ne quis in aliquem excommunicationis sententiam nisi competenti commonitione praemissa promulgare praesumat volentes etiam providere ne forte commonitus frustratoriae recusationis vel appellationis obtentu monentis declinare possit examen statuimus quod si allegaverit se iudicem habere suspectum coram eodem causam iustae suspicionis assignet.