Thebais (page 2)

Liber 5

Pulsa sitis fluuio, populataque gurgitis alueum agmina linquebant ripas amnemque minorem; acrior et campum sonipes rapit et pedes arua implet ouans, rediere uiris animique minaeque uotaque, sanguineis mixtum ceu fontibus ignem 5 hausissent belli magnasque in proelia mentes. dispositi in turmas rursus legemque seueri ordinis, ut cuique ante locus ductorque, monentur instaurare uias. tellus iam puluere primo crescit, et armorum transmittunt fulgura siluae. 10 qualia trans pontum Phariis defensa serenis rauca Paraetonio decedunt agmina Nilo, cum fera ponit hiems: illae clangore fugaci, umbra fretis aruisque, uolant, sonat auius aether. iam Borean imbresque pati, iam nare solutis 15 amnibus et nudo iuuat aestiuare sub Haemo. hic rursus simili procerum uallante corona dux Talaionides, antiqua ut forte sub orno stabat et admoti nixus Polynicis in hastam: 'at tamen, o quaecumque es' ait 'cui gloria tanta, 20 uenimus innumerae fatum debere cohortes, quem non ipse deum sator aspernetur honorem, dic age, quando tuis alacres absistimus undis, quae domus aut tellus, animam quibus hauseris astris. dic quis et ille pater. neque enim tibi numina longe, 25 transierit fortuna licet, maiorque per ora sanguis, et adflicto spirat reuerentia uultu.' ingemit, et paulum fletu cunctata modesto Lemnias orsa refert: 'inmania uulnera, rector, integrare iubes, Furias et Lemnon et artis 30 arma inserta toris debellatosque pudendo ense mares; redit ecce nefas et frigida cordi Eumenis. o miserae, quibus hic furor additus! o nox! o pater! illa ego nam, pudeat ne forte benignae hospitis, illa, duces, raptum quae sola parentem 35 occului. quid longa malis exordia necto? et uos arma uocant magnique in corde paratus. hoc memorasse sat est: claro generata Thoante seruitium Hypsipyle uestri fero capta Lycurgi.' aduertere animos, maiorque et honora uideri 40 parque operi tanto; cunctis tunc noscere casus ortus amor, pater ante alios hortatur Adrastus: 'immo age, dum primi longe damus agmina uulgi (nec facilis Nemea latas euoluere uires, quippe obtenta comis et ineluctabilis umbra), 45 pande nefas laudesque tuas gemitusque tuorum, unde hos aduenias regno deiecta labores.' dulce loqui miseris ueteresque reducere questus. incipit: 'Aegaeo premitur circumflua Nereo Lemnos, ubi ignifera fessus respirat ab Aetna 50 Mulciber; ingenti tellurem proximus umbra uestit Athos nemorumque obscurat imagine pontum; Thraces arant contra, Thracum fatalia nobis litora, et inde nefas. florebat diues alumnis terra, nec illa Samo fama Deloue sonanti 55 peior et innumeris quas spumifer adsilit Aegon. dis uisum turbare domos, nec pectora culpa nostra uacant: nullos Veneri sacrauimus ignes, nulla deae sedes; mouet et caelestia quondam corda dolor lentoque inrepunt agmine Poenae. 60 illa Paphon ueterem centumque altaria linquens, nec uultu nec crine prior, soluisse iugalem ceston et Idalias procul ablegasse uolucres fertur. erant certe media quae noctis in umbra diuam alios ignes maioraque tela gerentem 65 Tartareas inter thalamis uolitasse sorores uulgarent, utque implicitis arcana domorum anguibus et saeua formidine nupta replesset limina nec fidi populum miserata mariti. protinus a Lemno teneri fugistis Amores: 70 mutus Hymen uersaeque faces et frigida iusti cura tori. nullae redeunt in gaudia noctes, nullus in amplexu sopor est, Odia aspera ubique et Furor et medio recubat Discordia lecto. cura uiris tumidos aduersa Thracas in ora 75 eruere et saeuam bellando frangere gentem. cumque domus contra stantesque in litore nati, dulcius Edonias hiemes Arctonque frementem excipere, aut tandem tacita post proelia nocte fractorum subitas torrentum audire ruinas. 80 illae autem tristes (nam me tunc libera curis uirginitas annique tegunt) sub nocte dieque adsiduis aegrae in lacrimis solantia miscent conloquia, aut saeuam spectant trans aequora Thracen. Sol operum medius summo librabat Olympo 85 lucentes, ceu staret, equos; quater axe sereno intonuit, quater antra dei fumantis anhelos exeruere apices, Ventisque absentibus Aegon motus et ingenti percussit litora ponto: cum subito horrendas aeui matura Polyxo 90 tollitur in furias thalamisque insueta relictis euolat. insano ueluti Teumesia Thyias rapta deo, cum sacra uocant Idaeaque suadet buxus et a summis auditus montibus Euhan: sic, erecta genas aciemque effusa trementi 95 sanguine, desertam rabidis clamoribus urbem exagitat clausasque domos et limina pulsans concilium uocat; infelix comitatus eunti haerebant nati.

Liber 5 atque illae non segnius omnes erumpunt tectis, summasque ad Pallados arces 100 impetus: huc propere stipamur et ordine nullo congestae; stricto mox ense silentia iussit hortatrix scelerum et medio sic ausa profari: "rem summam instinctu superum meritique doloris, o uiduae (firmate animos et pellite sexum!) 105 Lemniades, sancire paro; si taedet inanes aeternum seruare domos turpemque iuuentae flore situm et longis steriles in luctibus annos, inueni, promitto, uiam (nec numina desunt) qua renouanda Venus: modo par insumite robur 110 luctibus, atque adeo primum hoc mihi noscere detur. tertia canet hiems: cui conubialia uincla aut thalami secretus honos? cui coniuge pectus intepuit? cuius uidit Lucina labores, dicite, uel iustos cuius pulsantia menses 115 uota tument? qua pace feras uolucresque iugari mos datus! heu segnes! potuitne ultricia Graius uirginibus dare tela pater laetusque dolorum sanguine securos iuuenum perfundere somnos: at nos uulgus iners? quodsi propioribus actis 120 est opus, ecce animos doceat Rhodopeia coniunx, ulta manu thalamos pariterque epulata marito. nec uos inmunis scelerum securaue cogo. plena mihi domus atque ingens, en cernite, sudor. quattuor hos una, decus et solacia patris, 125 in gremio (licet amplexu lacrimisque morentur) transadigam ferro saniemque et uulnera fratrum miscebo patremque super spirantibus addam. ecqua tot in caedes animum promittit?" agebat pluribus; aduerso nituerunt uela profundo: 130 Lemnia classis erat. rapuit gauisa Polyxo fortunam atque iterat: "superisne uocantibus ultro desumus? ecce rates! deus hos, deus ultor in iras apportat coeptisque fauet. nec imago quietis uana meae: nudo stabat Venus ense uideri 135 clara mihi somnosque super. 'quid perditis aeuum?' inquit, 'age auersis thalamos purgate maritis. ipsa faces alias melioraque foedera iungam.' dixit, et hoc ferrum stratis, hoc, credite, ferrum imposuit. quin, o miserae, dum tempus agi rem, 140 consulite; en ualidis spumant euersa lacertis aequora, Bistonides ueniunt fortasse maritae." hinc stimuli ingentes, magnusque aduoluitur astris clamor. Amazonio Scythiam feruere tumultu lunatumque putes agmen descendere, ubi arma 145 indulget pater et saeui mouet ostia Belli. nec uarius fremor aut studia in contraria rapti dissensus, ut plebe solet: furor omnibus idem, idem animus solare domos iuuenumque senumque praecipitare colos plenisque adfrangere paruos 150 uberibus ferroque omnes exire per annos. tunc uiridi luco (lucus iuga celsa Mineruae propter opacat humum niger ipse, sed insuper ingens mons premit et gemina pereunt caligine soles), hic sanxere fidem, tu Martia testis Enyo 155 atque inferna Ceres, Stygiaeque Acheronte recluso ante preces uenere deae; sed fallit ubique mixta Venus, Venus arma tenet, Venus admouet iras. nec de more cruor: natum Charopeia coniunx obtulit, accingunt sese et mirantia ferro 160 pectora congestisque auidae simul undique dextris perfringunt, ac dulce nefas in sanguine uiuo coniurant, matremque recens circumuolat umbra. talia cernenti mihi quantus in ossibus horror, quisue per ora color! qualis cum cerua cruentis 165 circumuenta lupis, nullum cui pectore molli robur et in uolucri tenuis fiducia cursu, praecipitat suspensa fugam, iam iamque teneri credit et elusos audit concurrere morsus. illi aderant, primis iamque offendere carinae 170 litoribus, certant saltu contingere terram praecipites. miseri, quos non aut horrida uirtus Marte sub Odrysio, aut medii inclementia ponti hauserit! alta etiam superum delubra uaporant promissasque trahunt pecudes: niger omnibus aris 175 ignis, et in nullis spirat deus integer extis. tardius umenti noctem deiecit Olympo Iuppiter et uersum miti, reor, aethera cura sustinuit, dum fata uetant, nec longius umquam cessauere nouae perfecto sole tenebrae. 180 sera tamen mundo uenerunt astra, sed illis et Paros et nemorosa Thasos crebraeque relucent Cyclades; una graui penitus latet obruta caelo Lemnos, in hanc tristes nebulae, et plaga caeca superne texitur, una uagis Lemnos non agnita nautis. 185 iam domibus fusi et nemorum per opaca sacrorum ditibus indulgent epulis uacuantque profundo aurum inmane mero, dum quae per Strymona pugnae, quis Rhodope gelidoue labor sudatus in Haemo enumerare uacat. nec non, manus impia, nuptae 190 serta inter festasque dapes quo maxima cultu quaeque iacent; dederat Cytherea suprema nocte uiros longoque breuem post tempore pacem nequiquam et miseros perituro adflauerat igni. conticuere chori, dapibus ludoque licenti 195 fit modus et primae decrescunt murmura noctis, cum consanguinei mixtus caligine Leti rore madens Stygio morituram amplectitur urbem Somnus et implacido fundit grauia otia cornu secernitque uiros. uigilant nuptaeque nurusque 200 in scelus, atque hilares acuunt fera tela Sorores. inuasere nefas, cuncto sua regnat Erinys pectore. non aliter Scythicos armenta per agros Hyrcanae clausere leae, quas exigit ortu prima fames, auidique implorant ubera nati. 205 quos tibi (nam dubito) scelerum de mille figuris expediam casus? Helymum temeraria Gorge euinctum ramis altaque in mole tapetum efflantem somno crescentia uina superstans uulnera disiecta rimatur ueste, sed illum 210 infelix sopor admota sub morte refugit. turbidus incertumque oculis uigilantibus hostem occupat amplexu, nec segnius illa tenentis pone adigit costas donec sua pectora ferro tangeret. is demum sceleri modus; ora supinat 215 blandus adhuc oculisque tremens et murmure Gorgen quaerit et indigno non soluit bracchia collo. non ego nunc uulgi quamquam crudelia pandam funera, sed propria luctus de stirpe recordor: quod te, flaue Cydon, quod te per colla refusis 220 intactum, Crenaee, comis (quibus ubera mecum obliquumque a patre genus), fortemque, timebam quem desponsa, Gyan uidi lapsare cruentae uulnere Myrmidones, quodque inter serta torosque barbara ludentem fodiebat Epopea mater.

Liber 5

225 flet super aequaeuum exarmata Lycaste Cydimon, heu similes perituro in corpore uultus aspiciens floremque genae et quas finxerat auro ipsa comas, cum saeua parens iam coniuge fuso astitit impellitque minis atque inserit ensem. 230 ut fera, quae rabiem placido desueta magistro tardius arma mouet stimulisque et uerbere crebro in mores negat ire suos, sic illa iacenti incidit undantemque sinu conlapsa cruorem excipit et laceros premit in noua uulnera crines. 235 ut uero Alcimeden etiamnum in murmure truncos ferre patris uultus et egentem sanguinis ensem conspexi, riguere comae atque in uiscera saeuus horror iit: meus ille Thoas, mea dira uideri dextra mihi! extemplo thalamis turbata paternis 240 inferor. ille quidem dudum (quis magna tuenti somnus?) agit uersans secum, etsi lata recessit urbe domus, quinam strepitus, quae murmura noctis, cur fremibunda quies. trepido scelus ordine pando, quis dolor, unde animi: "uis nulla arcere furentes; 245 hac sequere, o miserande; premunt aderuntque moranti, et mecum fortasse cades." his motus et artus erexit stratis. ferimur per deuia uastae urbis et ingentem nocturnae caedis aceruum passim, ut quosque sacris crudelis uespera lucis 250 strauerat, occulta speculamur nube latentes. hic impressa toris ora extantesque reclusis pectoribus capulos magnarum et fragmina trunca hastarum et ferro laceras per corpora uestes, crateras pronos epulasque in caede natantes 255 cernere erat, iugulisque modo torrentis apertis sanguine commixto redeuntem in pocula Bacchum. hic iuuenum manus et nullis uiolabilis armis turba senes, positique patrum super ora gementum semineces pueri trepidas in limine uitae 260 singultant animas. gelida non saeuius Ossa luxuriant Lapitharum epulae, si quando profundo Nubigenae caluere mero: uix primus ab ira pallor, et impulsis surgunt ad proelia mensis. tunc primum sese trepidis sub nocte Thyoneus 265 detexit, nato portans extrema Thoanti subsidia, et multa subitus cum luce refulsit. agnoui: non ille quidem turgentia sertis tempora nec flaua crinem distinxerat uua: nubilus indignumque oculis liquentibus imbrem 270 adloquitur: "dum fata dabant tibi, nate, potentem Lemnon et externis etiam seruare timendam gentibus, haud umquam iusto mea cura labori destitit: absciderunt tristes crudelia Parcae stamina, nec dictis, supplex quae plurima fudi 275 ante Iouem frustra, lacrimisque auertere luctus contigit; infandum natae concessit honorem. accelerate fugam, tuque, o mea digna propago, hac rege, uirgo, patrem, gemini qua bracchia muri litus eunt: illa, qua rere silentia, porta 280 stat funesta Venus ferroque accincta furentes adiuuat (unde manus, unde haec Mauortia diuae pectora?). tu lato patrem committe profundo: succedam curis." ita fatus in aera rursus soluitur et nostrum, uisus arcentibus umbris, 285 mitis iter longae clarauit limite flammae. qua data signa sequor; dein curuo robore clausum dis pelagi Ventisque et Cycladas Aegaeoni amplexo commendo patrem, nec fletibus umquam fit modus alternis, ni iam dimittat Eoo 290 Lucifer astra polo. tunc demum litore rauco multa metu reputans et uix confisa Lyaeo diuidor, ipsa gradu nitente, sed anxia retro pectora; nec requies quin et surgentia caelo flamina et e cunctis prospectem collibus undas. 295 exoritur pudibunda dies, caelumque retexens auersum Lemno iubar et declinia Titan opposita iuga nube refert. patuere furores nocturni, lucisque nouae formidine cunctis (quamquam inter similes) subitus pudor; impia terrae 300 infodiunt scelera aut festinis ignibus urunt. iam manus Eumenidum captasque refugerat arces exaturata Venus; licuit sentire quid ausae, et turbare comas et lumina tingere fletu. insula diues agris opibusque armisque uirisque, 305 nota situ et Getico nuper ditata triumpho, non maris incursu, non hoste, nec aethere laeuo perdidit una omnes orbata excisaque mundo indigenas: non arua uiri, non aequora uertunt, conticuere domus, cruor altus et oblita crasso 310 cuncta rubent tabo, magnaeque in moenibus urbis nos tantum et saeui spirant per culmina manes. ipsa quoque arcanis tecti in penetralibus alto molior igne pyram, sceptrum super armaque patris inicio et notas regum uelamina uestes, 315 ac prope maesta rogum confusis crinibus asto ense cruentato, fraudemque et inania busta plango metu, si forte premant, cassumque parenti omen et hac dubios leti precor ire timores. his mihi pro meritis, ut falsi criminis astu 320 parta fides, regna et solio considere patris (supplicium!) datur. anne illis obsessa negarem? accessi, saepe ante deos testata fidemque inmeritasque manus; subeo (pro dira potestas!) exangue imperium et maestam sine culmine Lemnon. 325 iam magis atque magis uigiles dolor angere sensus, et gemitus clari, et paulatim inuisa Polyxo, iam meminisse nefas, iam ponere manibus aras concessum et multum cineres iurare sepultos. sic ubi ductorem trepidae stabulique maritum, 330 quem penes et saltus et adultae gloria gentis, Massylo frangi stupuere sub hoste iuuencae, it truncum sine honore pecus, regemque peremptum ipse ager, ipsi amnes et muta armenta queruntur. ecce autem aerata dispellens aequora prora 335 Pelias intacti late subit hospita ponti pinus; agunt Minyae, geminus fragor ardua canet per latera: abruptam credas radicibus ire Ortygiam aut fractum pelago decurrere montem. ast ubi suspensis siluerunt aequora tonsis, 340 mitior et senibus cycnis et pectine Phoebi uox media de puppe uenit, maria ipsa carinae accedunt. post nosse datum est: Oeagrius illic adclinis malo mediis intersonat Orpheus remigiis tantosque iubet nescire labores. 345 illis in Scythicum Borean iter oraque primi Cyaneis artata maris.

Liber 5 nos, Thracia uisu bella ratae, uario tecta incursare tumultu, densarum pecudum aut fugientum more uolucrum. heu ubi nunc Furiae? portus amplexaque litus 350 moenia, qua longe pelago despectus aperto, scandimus et celsas turres; huc saxa sudesque armaque maesta uirum atque infectos caedibus enses subuectant trepidae; quin et squalentia texta thoracum et uultu galeas intrare soluto 355 non pudet; audaces rubuit mirata cateruas Pallas, et auerso risit Gradiuus in Haemo. tunc primum ex animis praeceps amentia cessit, nec ratis illa salo, sed diuum sera per aequor iustitia et poenae scelerum aduentare uidentur. 360 iamque aberant terris quantum Gortynia currunt spicula, caeruleo grauidam cum Iuppiter imbri ipsa super nubem ratis armamenta Pelasgae sistit agens; inde horror aquis, et raptus ab omni sole dies miscet tenebras, quis protinus unda 365 concolor; obnixi lacerant caua nubila uenti diripiuntque fretum, nigris redit umida tellus uerticibus, totumque Notis certantibus aequor pendet et arquato iam iam prope sidera dorso frangitur; incertae nec iam prior impetus alno, 370 sed labat extantem rostris modo gurgite in imo, nunc caelo Tritona ferens. nec robora prosunt semideum heroum, puppemque insana flagellat arbor et instabili procumbens pondere curuas raptat aquas, remique cadunt in pectus inanes. 375 nos quoque per rupes murorumque aggere ab omni, dum labor ille uiris fretaque indignantur et Austros, desuper inualidis fluitantia tela lacertis (quid non ausa manus?) Telamona et Pelea contra spargimus, et nostro petitur Tirynthius arcu. 380 illi (quippe simul bello pelagoque laborant), pars clipeis munire ratem, pars aequora fundo egerere; ast alii pugnant, sed inertia motu corpora, suspensaeque carent conamine uires. instamus iactu telorum, et ferrea nimbis 385 certat hiems, ustaeque sudes fractique molares spiculaque et multa crinitum missile flamma nunc pelago, nunc puppe cadunt; dat operta fragorem pinus et ab iunctis regemunt tabulata cauernis. talis Hyperborea uirides niue uerberat agros 390 Iuppiter; obruitur campis genus omne ferarum, deprensaeque cadunt uolucres, et messis amaro strata gelu, fragor inde iugis, inde amnibus irae. ut uero elisit nubes Ioue tortus ab alto ignis et ingentes patuere in fulmine nautae, 395 deriguere animi, manibusque horrore remissis arma aliena cadunt, rediit in pectora sexus. cernimus Aeacidas murisque inmane minantem Ancaeum et longa pellentem cuspide rupes Iphiton; attonito manifestus in agmine supra est 400 Amphitryoniades puppemque alternus utrimque ingrauat et medias ardet descendere in undas. at leuis et miserae nondum mihi notus Iason transtra per et remos impressaque terga uirorum nunc magnum Oeniden, nunc ille hortatibus Idan 405 et Talaum et cana rorantem aspergine ponti Tyndariden iterans gelidique in nube parentis uela laborantem Calain subnectere malo uoce manuque rogat; quatiunt impulsibus illi nunc freta, nunc muros, sed nec spumantia cedunt 410 aequora, et incussae redeunt a turribus hastae. ipse graues fluctus clauumque audire negantem lassat agens Tiphys palletque et plurima mutat imperia ac laeuas dextrasque obtorquet in undas proram nauifragis auidam concurrere saxis, 415 donec ab extremae cuneo ratis Aesone natus Palladios oleae, Mopsi gestamina, ramos extulit et, socium turba prohibente, poposcit foedera; praecipites uocem inuoluere procellae. tunc modus armorum, pariterque exhausta quierant 420 flamina, confusoque dies respexit Olympo. quinquaginta illi, trabibus de more reuinctis, eminus abrupto quatiunt noua litora saltu, magnorum decora alta patrum, iam fronte sereni noscendique habitu, postquam timor iraque cessit 425 uultibus. arcana sic fama erumpere porta caelicolas, si quando domos litusque rubentum Aethiopum et mensas amor est intrare minores; dant fluuii montesque locum, tum terra superbit gressibus et paulum respirat caelifer Atlans. 430 hic et ab adserto nuper Marathone superbum Thesea et Ismarios, Aquilonia pignora, fratres, utraque quis rutila stridebant tempora penna, cernimus, hic Phoebo non indignante priorem Admetum et durae similem nihil Orphea Thracae, 435 tunc prolem Calydone satam generumque profundi Nereos. ambiguo uisus errore lacessunt Oebalidae gemini; chlamys huic, chlamys ardet et illi, ambo hastile gerunt, umeros exertus uterque, nudus uterque genas, simili coma fulgurat astro. 440 audet iter magnique sequens uestigia mutat Herculis et tarda quamuis se mole ferentem uix cursu tener aequat Hylas Lernaeaque tollens arma sub ingenti gaudet sudare pharetra. ergo iterum Venus et tacitis corda aspera flammis 445 Lemniadum pertemptat Amor. tunc regia Iuno arma habitusque uirum pulchraeque insignia gentis mentibus insinuat, certatimque ordine cunctae hospitibus patuere fores; tunc primus in aris ignis, et infandis uenere obliuia curis; 450 tunc epulae felixque sopor noctesque quietae, nec superum sine mente, reor, placuere fatentes. forsitan et nostrae fatum excusabile culpae noscere cura, duces. cineres furiasque meorum testor ut externas non sponte aut crimine taedas 455 attigerim (scit cura deum), etsi blandus Iason uirginibus dare uincla nouis: sua iura cruentum Phasin habent, alios, Colchi, generatis amores. iamque exuta gelu tepuerunt sidera longis solibus, et uelox in terga reuoluitur annus. 460 iam noua progenies partusque in uota soluti, et non speratis clamatur Lemnos alumnis. nec non ipsa tamen, thalami monimenta coacti, enitor geminos, duroque sub hospite mater nomen aui renouo; nec quae fortuna relictis 465 nosse datur: iam plena quater quinquennia degunt si modo fata sinunt aluitque rogata Lycaste. detumuere animi maris, et clementior Auster uela uocat: ratis ipsa moram portusque quietos odit et aduersi tendit retinacula saxi.

Liber 5

470 inde fugam Minyae, sociosque appellat Iason efferus, o utinam iam tunc mea litora rectis praeteruectus aquis, cui non sua pignora cordi, non promissa fides; certe stat fama remotis gentibus: aequorei redierunt uellera Phrixi. 475 ut stata lux pelago uenturumque aethera sensit Tiphys et occidui rubuere cubilia Phoebi, heu iterum gemitus, iterumque nouissima nox est. uix reserata dies, et iam rate celsus Iason ire iubet, primoque ferit dux uerbere pontum. 480 illos e scopulis et summo uertice montis spumea porrecti dirimentes terga profundi prosequimur uisu, donec lassauit euntes lux oculos longumque polo contexere uisa est aequor et extremi pressit freta margine caeli. 485 fama subit portus uectum trans alta Thoanta fraterna regnare Chio, mihi crimina nulla et uacuos arsisse rogos. fremit impia plebes sontibus accensae stimulis facinusque reposcunt. quin etiam occultae uulgo increbrescere uoces: 490 "solane fida suis, nos autem in funera laetae? non deus haec fatumque? quid imperat urbe nefanda?" talibus exanimis dictis (et triste propinquat supplicium, nec regna iuuant) uaga litora furtim incomitata sequor funestaque moenia linquo, 495 qua fuga nota patris. sed non iterum obuius Euhan, nam me praedonum manus huc appulsa tacentem abripit et uestras famulam transmittit in oras.' talia Lernaeis iterat dum regibus exul Lemnias et longa solatur damna querela 500 inmemor absentis (sic di suasistis!) alumni, ille graues oculos languentiaque ora comanti mergit humo fessusque diu puerilibus actis labitur in somnos, prensa manus haeret in herba. interea campis, nemoris sacer horror Achaei, 505 terrigena exoritur serpens tractuque soluto inmanem sese uehit ac post terga relinquit. liuida fax oculis, tumidi stat in ore ueneni spuma uirens, ter lingua uibrat, terna agmina adunci dentis, et auratae crudelis gloria fronti 510 prominet. Inachio sanctum dixere Tonanti agricolae, cui cura loci et siluestribus aris pauper honos; nunc ille dei circumdare templa orbe uago labens, miserae nunc robora siluae atterit et uastas tenuat complexibus ornos; 515 saepe super fluuios geminae iacet aggere ripae continuus, squamisque incisus adaestuat amnis. sed nunc, Ogygii iussis quando omnis anhelat terra dei trepidaeque latent in puluere Nymphae, saeuior anfractu laterum sinuosa retorquens 520 terga solo siccique nocens furit igne ueneni. stagna per arentesque lacus fontesque repressos uoluitur et uacuis fluuiorum in uallibus errat, incertusque sui liquidum nunc aera lambit ore supinato, nunc arua gementia radens 525 pronus adhaeret humo, si quid uiridantia sudent gramina; percussae calidis adflatibus herbae, qua tulit ora, cadunt, moriturque ad sibila campus: quantus ab Arctois discriminat aethera Plaustris Anguis et usque Notos alienumque exit in orbem; 530 quantus et ille sacri spiris intorta mouebat cornua Parnasi, donec tibi, Delie, fixus uexit harundineam centeno uulnere siluam. quis tibi, parue, deus tam magni pondera fati sorte dedit? tune hoc uix prima ad limina uitae 535 hoste iaces? an ut inde sacer per saecula Grais gentibus et tanto dignus morerere sepulcro? occidis extremae destrictus uerbere caudae ignaro serpente puer, fugit ilicet artus somnus, et in solam patuerunt lumina mortem. 540 cum tamen attonito moriens uagitus in auras excidit et ruptis inmutuit ore querelis, qualia non totas peragunt insomnia uoces, audiit Hypsipyle, facilemque negantia cursum exanimis genua aegra rapit; iam certa malorum 545 mentis ab augurio sparsoque per omnia uisu lustrat humum quaerens et nota uocabula paruo nequiquam ingeminans: nusquam ille, et prata recentes amisere notas. uiridi piger accubat hostis collectus gyro spatiosaque iugera complet 550 sic etiam, obliqua ceruicem expostus in aluo. horruit infelix uisu longoque profundum incendit clamore nemus; nec territus ille, sed iacet. Argolicas ululatus flebilis aures impulit; extemplo monitu ducis aduolat ardens 555 Arcas eques causamque refert. tunc squamea demum toruus ad armorum radios fremitumque uirorum colla mouet: rapit ingenti conamine saxum, quo discretus ager, uacuasque impellit in auras arduus Hippomedon, quo turbine bellica quondam 560 librati saliunt portarum in claustra molares. cassa ducis uirtus: iam mollia colla refusus in tergum serpens uenientem exhauserat ictum. dat sonitum tellus, nemorumque per auia densi dissultant nexus. 'at non mea uulnera,' clamat 565 et trabe fraxinea Capaneus subit obuius, 'umquam effugies, seu tu pauidi ferus incola luci, siue deis, utinamque deis, concessa uoluptas, non, si consertum super haec mihi membra Giganta subueheres.' uolat hasta tremens et hiantia monstri 570 ora subit linguaeque secat fera uincla trisulcae, perque iubas stantes capitisque insigne corusci emicat, et nigri sanie perfusa cerebri figitur alta solo. longus uix tota peregit membra dolor, rapido celer ille uolumine telum 575 circumit auulsumque ferens in opaca refugit templa dei; hic magno tellurem pondere mensus implorantem animam dominis adsibilat aris. illum et cognatae stagna indignantia Lernae, floribus et uernis adsuetae spargere Nymphae, 580 et Nemees reptatus ager, lucosque per omnes siluicolae fracta gemuistis harundine Fauni. ipse etiam e summa iam tela poposcerat aethra Iuppiter, et dudum nimbique hiemesque coibant, ni minor ira deo grauioraque tela mereri 585 seruatus Capaneus; moti tamen aura cucurrit fulminis et summas libauit uertice cristas. iamque pererratis infelix Lemnia campis, liber ut angue locus, modico super aggere longe pallida sanguineis infectas roribus herbas 590 prospicit. huc magno cursum rapit effera luctu agnoscitque nefas, terraeque inlisa nocenti funeris in morem non uerba in fulmine primo, non lacrimas habet: ingeminat misera oscula tantum incumbens animaeque fugam per membra tepentem 595 quaerit hians.

PVBLIVS PAPINIVS STATIVS THEBAID V

Liber 5 non ora loco, non pectora restant, rapta cutis, tenuia ossa patent nexusque madentes sanguinis imbre noui, totumque in uulnere corpus. ac uelut aligerae sedem fetusque parentis cum piger umbrosa populatus in ilice serpens, 600 illa redit querulaeque domus mirata quietem iam stupet impendens aduectosque horrida maesto excutit ore cibos, cum solus in arbore paret sanguis et errantes per capta cubilia plumae. ut laceros artus gremio miseranda recepit 605 intexitque comis, tandem laxata dolori uox inuenit iter, gemitusque in uerba soluti: 'o mihi desertae natorum dulcis imago, Archemore, o rerum et patriae solamen ademptae seruitiique decus, qui te, mea gaudia, sontes 610 extinxere dei, modo quem digressa reliqui lasciuum et prono uexantem gramina cursu? heu ubi siderei uultus? ubi uerba ligatis imperfecta sonis risusque et murmura soli intellecta mihi? quotiens tibi Lemnon et Argo 615 sueta loqui et longa somnum suadere querela! sic equidem luctus solabar et ubera paruo iam materna dabam, cui nunc uenit inritus orbae lactis et infelix in uulnera liquitur imber. nosco deos: o dura mei praesagia somni 620 nocturnique metus, et numquam impune per umbras attonitae mihi uisa Venus! quos arguo diuos? ipsa ego te (quid enim timeam moritura fateri?) exposui fatis. quae mentem insania traxit? tantane me tantae tenuere obliuia curae? 625 dum patrios casus famaeque exorsa retracto ambitiosa meae (pietas haec magna fidesque!), exsolui tibi, Lemne, nefas; ubi letifer anguis, ferte, duces, meriti si qua est mihi gratia duri, si quis honos dictis, aut uos extinguite ferro, 630 ne tristes dominos orbamque inimica reuisam Eurydicen, quamquam haud illi mea cura dolendo cesserit. hocne ferens onus inlaetabile matris transfundam gremio? quae++me prius ima sub umbras mergat humus!' simul haec terraque et sanguine uultum 635 sordida magnorum circa uestigia regum uertitur et tacite maerentibus imputat undas. et iam sacrifici subitus per tecta Lycurgi nuntius implerat lacrimis ipsumque domumque, ipsum aduentantem Persei uertice sancto 640 montis, ubi auerso dederat prosecta Tonanti, et caput iratis rediens quassabat ab extis. hic sese Argolicis inmunem seruat ab armis, haud animi uacuus, sed templa araeque tenebant. necdum etiam responsa deum monitusque uetusti 645 exciderant uoxque ex adytis accepta profundis: 'prima, Lycurge, dabis Dircaeo funera bello.' id cauet, et maestus uicini puluere Martis angitur ad lituos periturisque inuidet armis. ecce (fides superum!) laceras comitata Thoantis 650 aduehit exequias, contra subit obuia mater, femineos coetus plangentiaque agmina ducens. at non magnanimo pietas ignaua Lycurgo: fortior ille malis, lacrimasque insana resorbet ira patris, longo rapit arua morantia passu 655 uociferans: 'illa autem ubinam, cui parua cruoris laetaue damna mei? uiuitne? impellite raptam, ferte citi comites; faxo omnis fabula Lemni et pater et tumidae generis mendacia sacri exciderint.' ibat letumque inferre parabat 660 ense furens rapto; uenienti Oeneius heros impiger obiecta proturbat pectora parma, ac simul infrendens: 'siste hunc, uesane, furorem, quisquis es!' et pariter Capaneus acerque reducto adfuit Hippomedon rectoque Erymanthius ense, 665 ac iuuenem multo praestringunt lumine; at inde agrestum pro rege manus. quos inter Adrastus mitius et sociae ueritus commercia uittae Amphiaraus ait, 'ne, quaeso! absistite ferro, unus auum sanguis, neue indulgete furori, 670 tuque prior.' sed non sedato pectore Tydeus subicit: 'anne ducem seruatricemque cohortis Inachiae ingratis coram tot milibus audes mactare in tumulos (quanti pro funeris ultor!), cui regnum genitorque Thoas et lucidus Euhan 675 stirpis auus? timidone parum, quod gentibus actis undique in arma tuis inter rapida agmina pacem solus habes? habeasque, et te uictoria Graium inueniat tumulis etiamnum haec fata gementem.' dixerat, et tandem cunctante modestior ira 680 ille refert: 'equidem non uos ad moenia Thebes rebar et hostiles huc aduenisse cateruas. pergite in excidium socii, si tanta uoluptas, sanguinis, imbuite arma domi, atque haec inrita dudum templa Iouis (quid enim haud licitum?) ferat impius ignis, 685 si uilem, tanti premerent cum pectora luctus, in famulam ius esse ratus dominoque ducique. sed uidet haec, uidet ille deum regnator, et ausis, sera quidem, manet ira tamen.' sic fatus, et arces respicit. atque illic alio certamine belli 690 tecta fremunt; uolucres equitum praeuerterat alas Fama recens, geminos alis amplexa tumultus: illi ad fata rapi atque illi iam occumbere leto, sic meritam, Hypsipylen iterant, creduntque nec irae fit mora, iamque faces et tela penatibus instant, 695 uertere regna fremunt raptumque auferre Lycurgum cum Ioue cumque aris; resonant ululatibus aedes femineis, uersusque dolor dat terga timori. alipedum curru sed enim sublimis Adrastus secum ante ora uirum fremibunda Thoantida portans 700 it medius turmis et, 'parcite, parcite!' clamat, 'nil actum saeue, meritus nec tale Lycurgus excidium, gratique inuentrix fluminis ecce.' sic ubi diuersis maria euertere procellis hinc Boreas Eurusque, illinc niger imbribus Auster, 705 pulsa dies regnantque hiemes, uenit aequoris alti rex sublimis equis, geminusque ad spumea Triton frena natans late pelago dat signa cadenti, et iam plana Thetis, montesque et litora crescunt. quis superum tanto solatus funera uoto 710 pensauit lacrimas inopinaque gaudia maestae rettulit Hypsipylae? tu gentis conditor, Euhan, qui geminos iuuenes Lemni de litore uectos intuleras Nemeae mirandaque fata parabas. causa uiae genetrix, nec inhospita tecta Lycurgi 715 praebuerant aditus, et protinus ille tyranno nuntius extinctae miserando uulnere prolis. ergo adsunt comites (pro fors et caeca futuri mens hominum!) regique fauent; sed Lemnos ad aures ut primum dictusque Thoas, per tela manusque 720 inruerant, matremque auidis complexibus ambo diripiunt flentes alternaque pectora mutant. illa uelut rupes inmoto saxea uisu haeret et expertis non audet credere diuis. ut uero et uultus et signa Argoa relictis 725 ensibus atque umeris amborum intextus Iason, cesserunt luctus, turbataque munere tanto corruit, atque alio maduerunt lumina fletu. addita signa polo, laetoque ululante tumultu tergaque et aera dei motas crepuere per auras. 730 tunc pius Oeclides, ut prima silentia uulgi mollior ira dedit, placidasque accessus ad aures: 'audite, o ductor Nemeae lectique potentes Inachidae, quae certus agi manifestat Apollo. iste quidem Argolicis haud olim indebitus armis 735 luctus adest, recto descendunt limite Parcae: et sitis interitu fluuiorum et letifer anguis et puer, heu nostri signatus nomine fati, Archemorus, cuncta haec superum demissa suprema mente fluunt. differte animos festinaque tela 740 ponite; mansuris donandus honoribus infans. et meruit; det pulchra suis libamina Virtus manibus, atque utinam plures innectere pergas, Phoebe, moras, semperque nouis bellare uetemur casibus, et semper Thebe funesta recedat. 745 at uos magnorum transgressi fata parentum felices, longum quibus hinc per saecula nomen, dum Lernaea palus et dum pater Inachus ibit, dum Nemea tremulas campis iaculabitur umbras, ne fletu uiolate sacrum, ne plangite diuos: 750 nam deus iste, deus, Pyliae nec fata senectae maluerit, Phrygiis aut degere longius annis.' finierat, caeloque cauam nox induit umbram.

Liber 5

Statius

Liber 6

Nuntia multiuago Danaas perlabitur urbes Fama gradu, sancire nouo sollemnia busto Inachidas ludumque super, quo Martia bellis praesudare paret seseque accendere uirtus. Graium ex more decus: primus Pisaea per arua 5 hunc pius Alcides Pelopi certauit honorem puluereumque fera crinem detersit oliua; proxima uipereo celebratur libera nexu Phocis, Apollineae bellum puerile pharetrae; mox circum tristes seruata Palaemonis aras 10 nigra superstitio, quotiens animosa resumit Leucothea gemitus et amica ad litora festa tempestate uenit: planctu conclamat uterque Isthmos, Echioniae responsant flebile Thebae. et nunc eximii regum, quibus Argos alumnis 15 conexum caelo, quorumque ingentia tellus Aonis et Tyriae suspirant nomina matres, concurrunt nudasque mouent in proelia uires. ceu primum ausurae trans alta ignota biremes, seu Tyrrhenam hiemem, seu stagna Aegaea lacessant, 20 tranquillo prius arma lacu clauumque leuesque explorant remos atque ipsa pericula discunt; at cum experta cohors, tunc pontum inrumpere fretae longius ereptasque oculis non quaerere terras. clara laboriferos caelo Tithonia currus 25 extulerat uigilesque deae pallentis habenas et Nox et cornu fugiebat Somnus inani; iam plangore uiae, gemitu iam regia mugit flebilis, acceptos longe nemora auia frangunt multiplicantque sonos. sedet ipse exutus honoro 30 uittarum nexu genitor squalentiaque ora sparsus et incultam ferali puluere barbam. asperior contra planctusque egressa uiriles exemplo famulas premit hortaturque uolentes orba parens, lacerasque super procumbere nati 35 reliquias ardet totiensque auulsa refertur. arcet et ipse pater. mox ut maerentia dignis uultibus Inachii penetrarunt limina reges, ceu noua tunc clades et primo saucius infans uulnere letalisue inrumperet atria serpens, 40 sic alium ex alio quamquam lassata fragorem pectora congeminant, integratoque resultant accensae clamore fores: sensere Pelasgi inuidiam et lacrimis excusant crimen obortis. ipse, datum quotiens intercisoque tumultu 45 conticuit stupefacta domus, solatur Adrastus adloquiis genitorem ultro, nunc fata recensens resque hominum duras et inexorabile pensum, nunc aliam prolem mansuraque numine dextro pignora. nondum orsis modus, et lamenta redibant. 50 ille quoque adfatus non mollius audit amicos quam trucis Ionii rabies clamantia ponto uota uirum aut tenues curant uaga fulmina nimbos. tristibus interea ramis teneraque cupresso damnatus flammae torus et puerile feretrum 55 texitur: ima uirent agresti stramina cultu; proxima gramineis operosior area sertis, et picturatus morituris floribus agger; tertius adsurgens Arabum strue tollitur ordo Eoas complexus opes incanaque glebis 60 tura et ab antiquo durantia cinnama Belo. summa crepant auro, Tyrioque attollitur ostro molle supercilium, teretes hoc undique gemmae inradiant, medio Linus intertextus acantho letiferique canes: opus admirabile semper 65 oderat atque oculos flectebat ab omine mater. arma etiam et ueterum exuuias circumdat auorum gloria mixta malis adflictaeque ambitus aulae, ceu grande exequiis onus atque inmensa ferantur membra rogo, sed cassa tamen sterilisque dolentes 70 fama iuuat, paruique augescunt funere manes. inde ingens lacrimis honor et miseranda uoluptas, muneraque in cineres annis grauiora feruntur; namque illi et pharetras breuioraque tela dicarat festinus uoti pater insontesque sagittas; 75 iam tunc et nota stabuli de gente probatos in nomen pascebat equos cinctusque sonantes armaque maiores expectatura lacertos. [spes auidi quas, non in nomen credula, uestes urguebat studio cultusque insignia regni 80 purpureos sceptrumque minus, cuncta ignibus atris damnat atrox suaque ipse parens gestamina ferri, si damnis rabidum queat exaturare dolorem.] parte alia gnari monitis exercitus instat auguris aeriam truncis nemorumque ruina, 85 montis opus, cumulare pyram, quae crimina caesi anguis et infausti cremet atra piacula belli. [his labor accisam Nemeen umbrosaque tempe praecipitare solo lucosque ostendere Phoebo.] sternitur extemplo ueteres incaedua ferro 90 silua comas, largae qua non opulentior umbrae Argolicos inter saltusque educta Lycaeos extulerat super astra caput: stat sacra senectae numine, nec solos hominum transgressa ueterno fertur auos, Nymphas etiam mutasse superstes 95 Faunorumque greges. aderat miserabile luco excidium: fugere ferae, nidosque tepentes absiliunt (metus urguet) aues; cadit ardua fagus Chaoniumque nemus brumaeque inlaesa cupressus, procumbunt piceae, flammis alimenta supremis, 100 ornique iliceaeque trabes metuendaque suco taxus et infandos belli potura cruores fraxinus atque situ non expugnabile robur. hinc audax abies et odoro uulnere pinus scinditur, adclinant intonsa cacumina terrae 105 alnus amica fretis nec inhospita uitibus ulmus. dat gemitum tellus: non sic euersa feruntur Ismara cum fracto Boreas caput extulit antro, non grassante Noto citius nocturna peregit flamma nemus. linquunt flentes dilecta locorum 110 otia cana Pales Siluanusque arbiter umbrae semideumque pecus, migrantibus aggemit illis silua, nec amplexae dimittunt robora Nymphae. ut cum possessas auidis uictoribus arces dux raptare dedit, uix signa audita, nec urbem 115 inuenias; ducunt sternuntque abiguntque feruntque inmodici, minor ille fragor quo bella gerebant. iamque pari cumulo geminas, hanc tristibus umbris ast illam superis, aequus labor auxerat aras, cum signum luctus cornu graue mugit adunco 120 tibia, cui teneros suetum producere manes lege Phrygum maesta. Pelopem monstrasse ferebant exequiale sacrum carmenque minoribus umbris utile, quo geminis Niobe consumpta pharetris squalida bissenas Sipylon deduxerat urnas. 125 portant inferias arsuraque fercula primi Graiorum, titulisque pios testantur honores gentis quisque suae; longo post tempore surgit colla super iuuenum (numero dux legerat omni) ipse fero clamore torus.

Liber 6 cinxere Lycurgum 130 Lernaei proceres, genetricem mollior ambit turba; nec Hypsipyle raro subit agmine: uallant Inachidae memores, sustentant liuida nati bracchia et inuentae concedunt plangere matri. illic infaustos ut primum egressa penates 135 Eurydice, nudo uocem de pectore rumpit planctuque et longis praefata ululatibus infit: 'non hoc Argolidum coetu circumdata matrum speraui te, nate, sequi, nec talia demens fingebam uotis annorum elementa tuorum, 140 nil saeuum reputans: etenim his in finibus aeui unde ego bella tibi Thebasque ignara timerem? cui superum nostro committere sanguine pugnas dulce? quis hoc armis uouit scelus? at tua nondum, Cadme, domus, nullus Tyrio grege plangitur infans. 145 primitias egomet lacrimarum et caedis acerbae, ante tubas ferrumque, tuli, dum deside cura credo sinus fidos altricis et ubera mando. quidni ego? narrabat seruatum fraude parentem insontesque manus. en quam ferale putemus 150 abiurasse sacrum et Lemni gentilibus unam inmunem furiis! haec illa (et creditis ausae?) haec pietate potens solis abiecit in aruis++ non regem dominumque++alienos impia partus, hoc tantum, siluaque infamis tramite liquit 155 quem non anguis atrox (quid enim hac opus, ei mihi, leti mole fuit?) tantum caeli uiolentior aura impulsaeque Noto frondes cassusque ualeret exanimare timor. nec uos incessere luctu orba habeo, fixum matri inmotumque manebat 160 hac altrice nefas; ~atquin et blandus ad illam nate magis solam nosse atque audire uocantem ignarusque mei~ nulla ex te gaudia matri. illa tuos questus lacrimososque impia risus audiit et uocis decerpsit murmura primae. 165 illa tibi genetrix semper dum uita manebat, nunc ego. sed miserae mihi nec punire potestas sic meritam! quid dona, duces, quid inania fertis iusta rogis? illam (nil poscunt amplius umbrae), illam, oro, cineri simul excisaeque parenti 170 reddite, quaeso, duces, per ego haec primordia belli cui peperi; sic aequa gemant mihi funera matres Ogygiae.' sternit crines iteratque precando: 'reddite, nec uero crudelem auidamque uocate sanguinis: occumbam pariter, dum uulnere iusto 175 exaturata oculos unum impellamur in ignem.' talia uociferans alia de parte gementem Hypsipylen (neque enim illa comas nec pectora seruat) agnouit longe et socium indignata dolorem: 'hoc saltem, o proceres, tuque o, cui pignora nostri 180 proturbata tori: prohibete, auferte supremis inuisam exequiis. quid se funesta parenti miscet et in nostris spectatur et ipsa ruinis?' [cui luget complexa suos?' dixitque repente concidit abruptisque obmutuit ore querelis.] 185 sic ait abruptisque inmutuit ore querelis. 185b non secus ac primo fraudatum lacte iuuencum, cui trepidae uires et solus ab ubere sanguis, seu fera seu duras auexit pastor ad aras; nunc uallem spoliata parens, nunc flumina questu, nunc armenta mouet uacuosque interrogat agros; 190 tunc piget ire domum, maestoque nouissima campo exit et oppositas impasta auertitur herbas. at genitor sceptrique decus cultusque Tonantis inicit ipse rogis, tergoque et pectore fusam caesariem ferro minuit sectisque iacentis 195 obnubit tenuia ora comis, ac talia fletu uerba pio miscens: 'alio tibi, perfide, pacto, Iuppiter, hunc crinem uoti reus ante dicaram, si pariter uirides nati libare dedisses ad tua templa genas; sed non ratus ore sacerdos, 200 damnataeque preces; ferat haec, quae dignior, umbra.' iam face subiecta primis in frondibus ignis exclamat; labor insanos arcere parentes. stant iussi Danaum atque obtentis eminus armis prospectu uisus interclusere nefasto. 205 ditantur flammae; non umquam opulentior illic ante cinis: crepitant gemmae, atque inmane liquescit argentum, et pictis exsudat uestibus aurum; nec non Assyriis pinguescunt robora sucis, pallentique croco strident ardentia mella, 210 spumantesque mero paterae uerguntur et atri sanguinis et rapto gratissima cymbia lactis. tunc septem numero turmas (centenus ubique surgit eques) uersis ducunt insignibus ipsi Graiugenae reges, lustrantque ex more sinistro 215 orbe rogum et stantes inclinant puluere flammas. ter curuos egere sinus, inlisaque telis tela sonant, quater horrendum pepulere fragorem arma, quater mollem famularum bracchia planctum. semianimas alter pecudes spirantiaque ignis 220 accipit armenta; hic luctus abolere nouique funeris auspicium uates, quamquam omina sentit uera, iubet: dextri gyro et uibrantibus hastis hac redeunt, raptumque suis libamen ab armis quisque iacit, seu frena libet seu cingula flammis 225 mergere seu iaculum summae seu cassidis umbram. [multa gemunt extra raucis concentibus agri, et lituis aures circum pulsantur acutis. terretur clamore nemus: sic Martia uellunt signa tubae, nondum ira calet, nec sanguine ferrum 230 inrubuit, primus bellorum comitur illo uultus, honoris opus.

Liber 6 stat adhuc incertus in alta nube quibus sese Mauors indulgeat armis.] finis erat, lassusque putres iam Mulciber ibat in cineres; instant flammis multoque soporant 235 imbre rogum, posito donec cum sole labores exhausti; seris uix cessit cura tenebris. roscida iam nouies caelo dimiserat astra Lucifer et totidem Lunae praeuenerat ignes mutato nocturnus equo (nec conscia fallit 240 sidera et alterno deprenditur unus in ortu): mirum opus accelerasse manus! stat saxea moles, templum ingens cineri, rerumque effictus in illa ordo docet casus: fessis hic flumina monstrat Hypsipyle Danais, hic reptat flebilis infans, 245 hic iacet, extremum tumuli circum asperat orbem squameus; expectes morientis ab ore cruenta sibila, marmorea sic uoluitur anguis in hasta. iamque auidum pugnas uisendi uulgus inermes (fama uocat cunctos) aruis ac moenibus adsunt 250 exciti; illi etiam quis belli incognitus horror, quos effeta domi, quos prima reliquerat aetas, conueniunt: non aut Ephyraeo in litore tanta umquam aut Oenomai fremuerunt agmina circo. collibus incuruis uiridique obsessa corona 255 uallis in amplexu nemorum sedet; hispida circum stant iuga, et obiectus geminis umbonibus agger campum exire uetat, longo quem tramite planum gramineae frontes sinuataque caespite uiuo mollia non subitis augent fastigia cliuis. 260 illic conferti, iam sole rubentibus aruis, bellatrix sedere cohors; ibi corpore mixto metiri numerum uultusque habitusque suorum dulce uiris, tantique iuuat fiducia belli. centum ibi nigrantes, armenti robora, tauros 265 lenta mole trahunt; idem numerusque colorque matribus et nondum lunatis fronte iuuencis. exin magnanimum series antiqua parentum inuehitur, miris in uultum animata figuris. primus anhelantem duro Tirynthius angens 270 pectoris attritu sua frangit in ossa leonem. haud illum impauidi quamuis et in aere suumque Inachidae uidere decus. pater ordine iuncto laeuus harundineae recubans super aggere ripae cernitur emissaeque indulgens Inachus urnae. 275 Io post tergum, iam prona dolorque parentis, spectat inocciduis stellatum uisibus Argum. ast illam melior Phariis erexerat aruis Iuppiter atque hospes iam tunc Aurora colebat. Tantalus inde parens, non qui fallentibus undis 280 inminet aut refugae sterilem rapit aera siluae, sed pius et magni uehitur conuiua Tonantis. parte alia uictor curru Neptunia tendit lora Pelops, prensatque rotas auriga natantes Myrtilos et uolucri iam iamque relinquitur axe. 285 et grauis Acrisius speciesque horrenda Coroebi et Danae culpata sinus et in amne reperto tristis Amymone, paruoque Alcmena superbit Hercule tergemina crinem circumdata luna. iungunt discordes inimica in foedera dextras 290 Belidae fratres, sed uultu mitior astat Aegyptus; Danai manifestum agnoscere ficto ore notas pacisque malae noctisque futurae. mille dehinc species. tandem satiata uoluptas praestantesque uiros uocat ad sua praemia uirtus. 295 primus sudor equis. dic incluta, Phoebe, regentum nomina, dic ipsos; neque enim generosior umquam alipedum conlata acies, ceu praepete cursu confligant densae uolucres aut litore in uno Aeolus insanis statuat certamina uentis. 300 ducitur ante omnes rutilae manifestus Arion igne iubae. Neptunus equo, si certa priorum fama, pater; primus teneri laesisse lupatis ora et litoreo domitasse in puluere fertur, uerberibus parcens; etenim insatiatus eundi 305 ardor et hiberno par inconstantia ponto. saepe per Ionium Libycumque natantibus ire interiunctus equis omnesque adsuerat in oras caeruleum deferre patrem; stupuere relicta Nubila, certantesque Eurique Notique sequuntur. 310 nec minor in terris bella Eurysthea gerentem Amphitryoniaden alto per gramina sulco duxerat, illi etiam ferus indocilisque teneri. mox diuum dono regis dignatus Adrasti imperia et multum mediis mansueuerat annis. 315 tunc rector genero Polynici indulget agendum multa monens, ubi feruor equo, qua suetus ab arte mulceri, ne saeua manus, ne liber habenis impetus. 'urgue alios,' inquit, 'stimulisque minisque; ille ibit, minus ipse uoles.' sic ignea lora 320 cum daret et rapido Sol natum imponeret axi, gaudentem lacrimans astra insidiosa docebat nolentesque teri zonas mediamque polorum temperiem: pius ille quidem et formidine cauta, sed iuuenem durae prohibebant discere Parcae. 325 Oebalios sublimis agit, spes proxima palmae, Amphiaraus equos; tua furto lapsa propago, Cyllare, dum Scythici diuersus ad ostia Ponti Castor Amyclaeas remo permutat habenas. ipse habitu niueus, niuei dant colla iugales, 330 concolor est albis et cassis et infula cristis. quin et Thessalicis felix Admetus ab oris uix steriles compescit equas, Centaurica dicunt semina: credo, adeo sexum indignantur, et omnis in uires adducta Venus; noctemque diemque 335 adsimulant maculis internigrantibus albae: tantus uterque color, credi nec degener illo de grege, Castaliae stupuit qui sibila cannae laetus et audito contempsit Apolline pasci. ecce et Iasonidae iuuenes, noua gloria matris 340 Hypsipyles, subiere iugo, quo uectus uterque, nomen auo gentile Thoas atque omine dictus Euneos Argoo. geminis eadem omnia: uultus, currus, equi, uestes, par et concordia uoti, uincere uel solo cupiunt a fratre relinqui. 345 it Chromis Hippodamusque, alter satus Hercule magno, alter ab Oenomao: dubites uter effera presset frena magis. Getici pecus hic Diomedis, at ille Pisaei iuga patris habet, crudelibus ambo exuuiis diroque imbuti sanguine currus. 350 metarum instar erat hinc nudo robore quercus, olim omnes exuta comas, hinc saxeus umbo, arbiter agricolis; finem iacet inter utrumque quale quater iaculo spatium, ter harundine, uincas. interea cantu Musarum nobile mulcens 355 concilium citharaeque manus insertus Apollo Parnasi summo spectabat ab aethere terras. . . .

Liber 6

357a orsa deum, nam saepe Iouem Phlegramque suique anguis opus fratrumque pius cantarat honores. tunc aperit quis fulmen agat, quis sidera ducat 360 spiritus, unde animi fluuiis, quae pabula uentis, quo fonte inmensum uiuat mare, quae uia solis praecipitet noctem, quae porrigat, imane tellus an media et rursus mundo succincta latenti. finis erat, differt auidas audire sorores, 365 dumque chelyn lauro tectumque inlustre coronae subligat et picto discingit pectora limbo, haud procul Herculeam Nemeen clamore reductus aspicit atque illic ingens certaminis instar quadriiugi. noscit cunctos, et forte propinquo 370 constiterant Admetus et Amphiaraus in aruo. tunc secum: 'quisnam iste duos, fidissima Phoebi nomina, commisit deus in discrimina reges? ambo pii carique ambo; nequeam ipse priorem dicere. Peliacis hic cum famularer in aruis 375 (sic Iouis imperia et nigrae uoluere Sorores), tura dabat famulo nec me sentire minorem ausus; at hic tripodum comes et pius artis alumnus aetheriae. potior meritis tamen ille, sed huius extrema iam fila colu; datur ordo senectae 380 Admeto serumque mori; tibi nulla supersunt gaudia, nam Thebae iuxta et tenebrosa uorago. scis miser, et nostrae pridem cecinere uolucres.' dixit, et os fletu paene inuiolabile tinctus extemplo Nemeen radiante per aera saltu 385 ocior et patrio uenit igne suisque sagittis. ipse olim in terris, caelo uestigia durant, claraque per zephyros etiamnum semita lucet. et iam sortitus Prothous uersarat aena casside, iamque locus cuique est et liminis ordo. 390 terrarum decora ampla uiri, decora aequa iugales, diuum utrumque genus, stant uno margine clausi, spesque audaxque una metus et fiducia pallens. nil fixum cordi: pugnant exire pauentque, concurrit summos animosum frigus in artus. 395 qui dominis, idem ardor equis; face lumina surgunt, ora sonant morsu, spumisque et sanguine ferrum uritur, impulsi nequeunt obsistere postes claustraque, compressae transfumat anhelitus irae. stare adeo miserum est, pereunt uestigia mille 400 ante fugam, absentemque ferit grauis ungula campum. par circumstant fidi, nexusque et torta iubarum expediunt firmantque animos et plurima monstrant. insonuit contra Tyrrhenum murmur, et omnes exiluere loco. quae tantum carbasa ponto, 405 quae bello sic tela uolant, quae nubila caelo? amnibus hibernis minor est, minor impetus igni, tardius astra cadunt, glomerantur tardius imbres, tardius e summo decurrunt flumina monte. emissos uidere atque agnouere Pelasgi, 410 et iam rapti oculis, iam caeco puluere mixti una in nube latent, uultusque umbrante tumultu uix inter sese clamore et nomine noscunt. euoluere globum, et spatio quo quisque ualebat diducti. delet sulcos iterata priores 415 orbita, nunc auidi prono iuga pectore tangunt, nunc pugnante genu et pressis duplicantur habenis. colla toris crinita tument, stantesque repectit aura iubas, bibit albentes humus arida nimbos. fit sonus inmanisque pedum tenuisque rotarum: 420 nulla manu requies, densis insibilat aer uerberibus; gelida non crebrior exilit Arcto grando, nec Oleniis manant tot cornibus imbres. senserat adductis alium praesagus Arion stare ducem loris, dirumque expauerat insons 425 Oedipodioniden; iam illinc a limine discors iratusque oneri solito truculentior ardet. Inachidae credunt accensum laudibus; ille aurigam fugit, aurigae furiale minatur efferus, et campo dominum circumspicit omni. 430 ante tamen cunctos sequitur longeque secundus Amphiaraus agit, quem Thessalus aequat eundo Admetus; iuxta gemini, nunc Euneos ante et nunc ante Thoas, cedunt uincuntque, nec umquam ambitiosa pios conlidit gloria fratres. 435 postremum discrimen erant Chromis asper et asper Hippodamus, non arte rudes, sed mole tenentur cornipedum; prior Hippodamus fert ora sequentum, fert gemitus multaque umeros incenditur aura. sperauit flexae circum compendia metae 440 interius ductis Phoebeius augur habenis anticipasse uiam; nec non et Thessalus heros spe propiore calet, dum non cohibente magistro spargitur in gyros dexterque exerrat Arion. iam prior Oeclides et iam non tertius ibat 445 Admetus, laxo cum denique ab orbe reductus aequoreus sonipes premit euaditque parumper gauisos; subit astra fragor, caelumque tremescit, omniaque excusso patuere sedilia uulgo. sed nec lora regit nec uerbera pallidus audet 450 Labdacides: lassa ueluti ratione magister in fluctus, in saxa ruit nec iam amplius astra respicit et uictam proiecit casibus artem. rursus praecipites in recta ac deuia campi obliquant tenduntque uias, iterum axibus axes 455 inflicti, radiisque rotae; pax nulla fidesque. bella geri ferro leuius, bella horrida, credas; is furor in laudes. trepidant mortemque minantur, multaque transuersis praestringitur ungula campis. nec iam sufficiunt stimuli, non uerbera; uoce 460 nominibusque cient Pholoen Admetus et Irin funalemque Thoen, rapidum Danaeius augur Ascheton increpitans meritumque uocabula Cycnum. audit et Herculeum Strymon Chromin, Euneon audit igneus Aetion; tardumque Cydona lacessit 465 Hippodamus, uariumque Thoas rogat ire Podarcen. solus Echionides errante silentia curru maesta tenet trepidaque timet se uoce fateri. uixdum coeptus equis labor, et iam puluere quarto campum ineunt, iamque et tepidis sudoribus artus 470 effeti, et crassum rapit eiectatque uaporem cornipedum flammata sitis, nec iam integer illis impetus, et longi suspendunt ilia flatus. hic anceps Fortuna diu decernere primum ausa uenit. ruit, Haemonium dum feruidus instat 475 Admetum superare, Thoas, nec praetulit ullam frater opem.

Liber 6 uelit ille quidem, sed Martius ante obstitit Hippodamus mediasque inmisit habenas. mox Chromis Hippodamum metae interioris ad orbem uiribus Herculeis et toto robore patris 480 axe tenet prenso; luctantur abire iugales nequiquam frenosque et colla rigentia tendunt. ut Siculas si quando rates tenet aestus et ingens auster agit, medio stant uela tumentia ponto. tunc ipsum fracto curru deturbat, et isset 485 ante Chromis; sed Thraces equi ut uidere iacentem Hippodamum, redit illa fames, iam iamque trementem partiti furiis, ni frena ipsosque frementes oblitus palmae retro Tirynthius heros torsisset uictusque et conlaudatus abisset. 490 at tibi promissos iamdudum Phoebus honores, Amphiarae, cupit. tandem ratus apta fauori tempora puluerei uenit in spatia horrida circi, cum iam in fine uiae, et summum uictoria nutat; anguicomam monstri effigiem, saeuissima uisu 495 ora, mouet siue ille Erebo seu finxit in astus temporis, innumera certe formidine cultum tollit in astra nefas. non illud ianitor atrae impauidus Lethes, non ipsae horrore sine alto Eumenides uidisse queant, turbasset euntes 500 Solis equos Martisque iugum. nam flauus Arion ut uidit, saliere iubae, atque erectus in armos stat sociumque iugi comitesque utrimque laboris secum alte suspendit equos. ruit ilicet exul Aonius nexusque diu per terga uolutus 505 exuit: abripitur longe moderamine liber currus; at hunc putri praeter tellure iacentem Taenarii currus et Thessalus axis et heros Lemnius obliqua, quantum uitare dabatur, transabiere fuga. tandem caligine mersum 510 erigit accursu comitum caput aegraque tollit membra solo, et socero redit haud speratus Adrasto. quis mortis, Thebane, locus, nisi dura negasset Tisiphone, quantum poteras dimittere bellum! te Thebe fraterque palam, te plangeret Argos, 515 te Nemea, tibi Lerna comas Larisaque supplex poneret, Archemori maior colerere sepulcro. tum uero Oeclides, quamquam iam certa sequenti praemia, cum uacuus domino praeiret Arion, ardet adhuc cupiens uel inanem uincere currum. 520 dat uires refouetque deus; uolat ocior Euro, ceu modo carceribus dimissus in arua solutis, uerberibusque iubas et terga lacessit habenis Ascheton increpitansque leuem Cycnumque niualem. nunc, saltem dum nemo prior, rapit igneus orbes 525 axis, et effusae longe sparguntur harenae. dat gemitum tellus et iam tum saeua minatur. forsitan et uicto prior isset Arione Cycnus, sed uetat aequoreus uinci pater: hinc uice iusta gloria mansit equo, cessit uictoria uati. 530 huic pretium palmae gemini cratera ferebant Herculeum iuuenes: illum Tirynthius olim ferre manu sola spumantemque ore supino uertere, seu monstri uictor seu Marte, solebat. Centauros habet arte truces aurumque figuris 535 terribile: hic mixta Lapitharum caede rotantur saxa, faces (aliique iterum crateres); ubique ingentes morientum irae; tenet ipse furentem Hylaeum et torta molitur robora barba. at tibi Maeonio fertur circumflua limbo 540 pro meritis, Admete, chlamys repetitaque multo murice: Phrixei natat hic contemptor ephebus aequoris et picta tralucet caerulus unda; in latus ire manu mutaturusque uidetur bracchia, nec siccum speres in stamine crinem; 545 contra autem frustra sedet anxia turre suprema Sestias in speculis, moritur prope conscius ignis. has Adrastus opes dono uictoribus ire imperat; at generum famula solatur Achaea. sollicitat tunc ampla uiros ad praemia cursu 550 praeceleres: agile studium et tenuissima uirtus, pacis opus, cum sacra uocant, nec inutile bellis subsidium, si dextra neget. prior omnibus Idas, nuper Olympiacis umbratus tempora ramis, prosilit; excipiunt plausu Pisaea iuuentus 555 Eleaeque manus. sequitur Sicyonius Alcon, et bis in Isthmiaca uictor clamatus harena Phaedimus, alipedumque fugam praegressus equorum ante Dymas, sed tunc aeuo tardante secutus. multi et, quos uarii tacet ignorantia uulgi, 560 hinc atque hinc subiere. sed Arcada Parthenopaeum appellant densique cient uaga murmura circi. nota parens cursu; quis Maenaliae Atalantes nesciat egregium decus et uestigia cunctis indeprensa procis? onerat celeberrima natum 565 mater, et ipse procul fama iam notus inermes narratur ceruas pedes inter aperta Lycaei tollere et emissum cursu deprendere telum. tandem expectatus uolucri super agmina saltu emicat et torto chlamydem diffibulat auro. 570 effulsere artus, membrorumque omnis aperta est laetitia, insignes umeri, nec pectora nudis deteriora genis, latuitque in corpore uultus. ipse tamen formae laudem aspernatur et arcet mirantes; tunc Palladios non inscius haustus 575 incubuit pinguique cutem fuscatur oliuo. hoc Idas, hoc more Dymas aliique nitescunt. sic ubi tranquillo perlucent sidera ponto uibraturque fretis caeli stellantis imago, omnia clara nitent, sed clarior omnia supra 580 Hesperus exercet radios, quantusque per altum aethera, caeruleis tantus monstratur in undis. proximus et forma nec multum segnior Idas cursibus atque aeuo iuxta prior; attamen illi iam tenuem pingues florem induxere palaestrae, 585 deserpitque genis nec se lanugo fatetur intonsae sub nube comae. tunc rite citatos explorant acuuntque gradus, uariasque per artes instimulant docto languentia membra tumultu: poplite nunc sidunt flexo, nunc lubrica forti 590 pectora conlidunt plausu, nunc ignea tollunt crura breuemque fugam necopino fine reponunt. ut ruit atque aequum summisit regula limen, corripuere leues spatium, campoque refulsit nuda cohors: uolucres isdem modo tardius aruis 595 isse uidentur equi; credas e plebe Cydonum Parthorumque fuga totidem exiluisse sagittas. non aliter, celeres Hyrcana per auia cerui cum procul impasti fremitum accepere leonis siue putant, rapit attonitos fuga caeca metusque 600 congregat, et longum dant cornua mixta fragorem. effugit hic oculos rapida puer ocior aura Maenalius, quem deinde gradu premit horridus Idas inspiratque umero, flatuque et pectoris umbra terga premit.

Liber 6 post ambiguo discrimine tendunt 605 Phaedimus atque Dymas, illis celer inminet Alcon. flauus ab intonso pendebat uertice crinis Arcados; hoc primis Triuiae pascebat ab annis munus et, Ogygio uictor cum Marte redisset, nequiquam patriis audax promiserat aris. 610 tunc liber nexu lateque in terga solutus occursu Zephyri retro fugit et simul ipsum impedit infestoque uolans obtenditur Idae. inde dolum iuuenis fraudique accommoda sensit tempora; iam finem iuxta, dum limina uictor 615 Parthenopaeus init, correpto crine reductum occupat, et longe primus ferit ostia portae. Arcades arma fremunt, armis defendere regem, ni raptum decus et meriti reddantur honores, contendunt totoque parant descendere circo. 620 sunt et quis Idae placeat dolus. ipse regesta Parthenopaeus humo uultumque oculosque madentes obruit, accessit lacrimarum gratia formae. pectora nunc maerens, nunc ora indigna cruento ungue secat meritamque comam, furit undique clamor 625 dissonus, ambiguumque senis cunctatur Adrasti consilium. tandem ipse refert: 'compescite litem, o pueri! uirtus iterum temptanda; sed ite limite non uno, latus hoc conceditur Idae, tu diuersa tene; fraus cursibus omnis abesto.' 630 audierant, dictoque manent. mox numina supplex adfatu tacito iuuenis Tegeaeus adorat: 'diua potens nemorum (tibi enim hic, tibi crinis honori debitus, eque tuo uenit haec iniuria uoto), si bene quid genetrix, si quid uenatibus ipse 635 promerui, ne, quaeso, sinas hoc omine Thebas ire nec Arcadiae tantum meruisse pudorem.' auditum manifesta fides: uix campus euntem sentit, et exilis plantis interuenit aer, raraque non fracto uestigia puluere pendent. 640 inrumpit clamore fores, clamore recurrit ante ducem prensaque fouet suspiria palma. finiti cursus, operumque insignia praesto. Arcas equum dono, clipeum gerit improbus Idas, cetera plebs Lyciis uadit contenta pharetris. 645 tunc uocat, emisso si quis decernere disco impiger et uires uelit ostentare superbas. it iussus Pterelas et aenae lubrica massae pondera uix toto curuatus corpore iuxta deicit; inspectant taciti expenduntque laborem 650 Inachidae. mox turba ruunt, duo gentis Achaeae, tres Ephyreiadae, Pisa satus unus, Acarnan septimus; et plures agitabat gloria, ni se arduus Hippomedon cauea stimulante tulisset in medios, lateque ferens sub pectore dextro 655 orbem alium: 'hunc potius, iuuenes, qui moenia saxis frangere, qui Tyrias deiectum uaditis arces, hunc rapite: ast illud cui non iaculabile dextrae pondus?' et arreptum nullo conamine iecit in latus. absistunt procul attonitique fatentur 660 cedere; uix unus Phlegyas acerque Menestheus (hos etiam pudor et magni tenuere parentes) promisere manum; concessit cetera pubes sponte et adorato rediit ingloria disco. qualis Bistoniis clipeus Mauortis in aruis 665 luce mala Pangaea ferit solemque refulgens territat incussaque dei graue mugit ab hasta. Pisaeus Phlegyas opus incohat et simul omnes abstulit in se oculos: ea uiso corpore uirtus promissa. ac primum terra discumque manumque 670 asperat, excusso mox circum puluere uersat, quod latus in digitos, mediae quod certius ulnae conueniat, non artis egens: hic semper amori ludus erat, patriae non tantum ubi laudis obiret sacra, sed alternis Alpheon utrumque solebat 675 metari ripis et, qua latissima distant, non umquam merso transmittere flumina disco. ergo operum fidens non protinus horrida campi iugera, sed caelo dextram metitur, humique pressus utroque genu collecto sanguine discum 680 ipse super sese rotat atque in nubila condit. ille citus sublime petit similisque cadenti crescit in aduersum, tandemque exhaustus ab alto tardior ad terram redit atque inmergitur aruis. sic cadit, attonitis quotiens auellitur astris, 685 Solis opaca soror; procul auxiliantia gentes aera crepant frustraque timent, at Thessala uictrix ridet anhelantes audito carmine bigas. conlaudant Danai ~sed non tibi molle tuenti, Hippomedon~ maiorque manus speratur in aequo. 690 atque illi extemplo, cui spes infringere dulce inmodicas, Fortuna uenit. quid numina contra tendere fas homini? spatium iam inmane parabat, iam ceruix conuersa, et iam latus omne redibat: excidit ante pedes elapsum pondus et ictus 695 destituit frustraque manum demisit inanem. ingemuere omnes, rarisque ea uisa uoluptas. inde ad conatus timida subit arte Menestheus cautior, et multum te, Maia crete, rogato molis praeualidae castigat puluere lapsus. 700 illa manu magna et multum felicior exit, nec partem exiguam circi transuecta quieuit. fit sonus, et fixa signatur terra sagitta. tertius Hippomedon ualida ad certamina tardos molitur gressus; namque illum corde sub alto 705 et casus Phlegyae monet et fortuna Menesthei. erigit adsuetum dextrae gestamen, et alte sustentans rigidumque latus fortesque lacertos consulit ac uasto contorquet turbine, et ipse prosequitur. fugit horrendo per inania saltu 710 iamque procul meminit dextrae seruatque tenorem discus, nec dubia iunctaue Menesthea uictum transabiit meta: longe super aemula signa consedit uiridesque umeros et opaca theatri culmina ceu latae tremefecit mole ruinae: 715 quale uaporifera saxum Polyphemus ab Aetna lucis egente manu tamen in uestigia puppis auditae iuxtaque inimicum exegit Vlixen. [sic et Aloidae, cum iam calcaret Olympum desuper Ossa rigens, ipsum glaciale ferebant 720 Pelion et trepido sperabant iungere caelo.] tum genitus Talao uictori tigrin inanem ire iubet, fuluo quae circumfusa nitebat margine et extremos auro mansueuerat ungues. Cnosiacos arcus habet et uaga tela Menestheus.

Liber 6

PVBLIVS PAPINIVS STATIVS THEBAID VI

725 'at tibi' ait 'Phlegya, casu frustrate sinistro, hunc, quondam nostri decus auxiliumque Pelasgi, ferre damus, neque enim Hippomedon inuiderit, ensem. nunc opus est animis: infestos tollite caestus comminus; haec bellis et ferro proxima uirtus.' 730 constitit inmanis cerni inmanisque timeri Argolicus Capaneus, ac dum nigrantia plumbo tegmina cruda boum non mollior ipse lacertis induitur, 'date tot iuuenum de milibus unum huc' ait 'atque utinam potius de stirpe ueniret 735 aemulus Aonia, quem fas demittere leto, nec mea crudelis ciuili sanguine uirtus.' obstipuere animi, fecitque silentia terror. tandem insperatus nuda de plebe Laconum prosilit Alcidamas: mirantur Dorica regum 740 agmina, sed socii fretum Polluce magistro norant et sacras inter creuisse palaestras. ipse deus posuitque manus et bracchia finxit (materiae suadebat amor); tunc saepe locauit comminus, et simili stantem miratus in ira 745 sustulit exultans nudumque ad pectora pressit. illum indignatur Capaneus ridetque uocantem, ut miserans, poscitque alium; tandemque coactus restitit, et stimulis iam languida colla tumescunt. fulmineas alte suspensi corpora plantis 750 erexere manus; tuto procul ora recessu armorum in speculis, aditusque ad uulnera clausi. hic, quantum Stygiis Tityos consurgat ab aruis, si toruae patiantur aues, tanta undique pandit membrorum spatia et tantis ferus ossibus extat. 755 hic paulo ante puer, sed enim maturius aeuo robur, et ingentes spondet tener impetus annos, quem uinci haud quisquam saeuo neque sanguine tingi malit, et erecto timeat spectacula uoto. ut sese permensi oculis et uterque priorem 760 sperauere locum, non protinus ira nec ictus: alternus paulum timor et permixta furori consilia, inclinant tantum contraria iactu bracchia et explorant caestus hebetantque terendo. doctior hic differt animum metuensque futuri 765 cunctatus uires dispensat: at ille nocendi prodigus incautusque sui ruit omnis et ambas consumit sine lege manus atque inrita frendit insurgens seque ipse premit. sed prouidus astu et patria uigil arte Lacon hos reicit ictus, 770 hos cauet; interdum nutu capitisque citati integer obsequio, manibus nunc obuia tela discutiens, instat gressu uultuque recedit: saepe etiam iniustis conlatum uiribus hostem (is uigor ingenio, tanta experientia dextrae est) 775 ultro audax animis intratque et obumbrat et alte adsilit. ut praeceps cumulo salit unda minantes in scopulos et fracta redit, sic ille furentem circumit expugnans; leuat ecce diuque minatur in latus inque oculos; illum rigida arma cauentem 780 auocat ac manibus necopinum interserit ictum callidus et mediam designat uulnere frontem: iam cruor, et tepido signantur tempora riuo. nescit adhuc Capaneus subitumque per agmina murmur miratur; uerum ut fessam super ora reduxit 785 forte manum et summo maculas in uellere uidit, non leo, non iaculo tantum indignata recepto tigris: agit toto cedentem feruidus aruo praecipitatque retro iuuenem atque in terga supinat, dentibus horrendum stridens, geminatque rotatas 790 multiplicatque manus. rapiunt conamina uenti, pars cadit in caestus; motu Spartanus acuto mille cauet lapsas circum caua tempora mortes auxilioque pedum, sed non tamen inmemor artis aduersus fugit et fugiens tamen ictibus obstat. 795 et iam utrumque labor suspiriaque aegra fatigant: tardius ille premit, nec iam hic absistere uelox, defectique ambo genibus pariterque quierunt. sic ubi longa uagos lassarunt aequora nautas et signum de puppe datum, posuere parumper 800 bracchia: uix requies, iam uox citat altera remos. ecce iterum inmodice uenientem eludit et exit sponte ruens mersusque umeris: effunditur ille in caput, adsurgentem alio puer improbus ictu perculit euentuque impalluit ipse secundo. 805 clamorem Inachidae, quantum non litora, tollunt, non nemora. illum ab humo conantem ut uidit Adrastus tollentemque manus et non toleranda parantem: 'ite, oro, socii, furit, ite, opponite dextras, festinate, furit, palmamque et praemia ferte! 810 non prius, effracto quam misceat ossa cerebro, absistet, uideo; moriturum auferte Lacona.' nec mora, prorumpit Tydeus, nec iussa recusat Hippomedon; tunc uix ambo conatibus ambas restringunt cohibentque manus ac plurima suadent: 815 'uincis, abi; pulchrum uitam donare minori. noster et hic bellique comes.' nil frangitur heros, ramumque oblatumque manu thoraca repellit uociferans: 'liceat! non has ego puluere crasso atque cruore genas, meruit quibus iste fauorem 820 semiuiri, foedem, mittamque informe sepulcro corpus et Oebalio donem lugere magistro?' dicit; at hunc socii tumidum et uicisse negantem auertunt, contra laudant insignis alumnum Taygeti longeque minas risere Lacones. 825 iamdudum uariae laudes et conscia uirtus Tydea magnanimum stimulis urguentibus angunt. ille quidem et disco bonus et contendere cursu, nec caestu bellare minor, sed corde labores ante alios erat uncta pale. sic otia Martis 830 degere et armiferas laxare adsueuerat iras ingentes contra ille uiros Acheloia circum litora felicesque deo monstrante palaestras. ergo ubi luctandi iuuenes animosa citauit gloria, terrificos umeris Aetolus amictus 835 exuitur patriumque suem. leuat ardua contra membra Cleonaeae stirpis iactator Agylleus, Herculea nec mole minor, sic grandibus alte insurgens umeris hominem super improbus exit. sed non ille rigor patriumque in corpore robur: 840 luxuriant artus, effusaque sanguine laxo membra natant; unde haec audax fiducia tantum Oenidae superare parem. quamquam ipse uideri exiguus, grauia ossa tamen nodisque lacerti difficiles. numquam hunc animum natura minori 845 corpore nec tantas ausa est includere uires. postquam oleo gauisa cutis, petit aequor uterque procursu medium atque hausta uestitur harena. tum madidos artus alterno puluere siccant, collaque demersere umeris et bracchia late 850 uara tenent. iam tunc astu deducit in aequum callidus et celsum procuruat Agyllea Tydeus, summissus tergo et genibus uicinus harenae. ille autem, Alpini ueluti regina cupressus uerticis urguentes ceruicem inclinat ad Austros 855 uix sese radice tenens, terraeque propinquat, iamdudum aetherias eadem reditura sub auras: non secus ingentes artus praecelsus Agylleus sponte premit paruumque gemens duplicatur in hostem, et iam alterna manus frontemque umerosque latusque 860 collaque pectoraque et uitantia crura lacessit. interdumque diu pendent per mutua fulti bracchia, nunc saeui digitorum uincula frangunt. non sic ductores gemini gregis horrida tauri bella mouent; medio coniunx stat candida prato 865 uictorem expectans, rumpunt obnixa furentes pectora, subdit amor stimulos et uulnera sanat: fulmineo sic dente sues, sic hispida turpes proelia uillosis ineunt complexibus ursi. uis eadem Oenidae; nec sole aut puluere fessa 870 membra labant, riget arta cutis durisque laborum castigata toris. contra non integer ille flatibus alternis aegroque effetus hiatu exuit ingestas fluuio sudoris harenas ac furtim rapta sustentat pectora terra. 875 instat agens Tydeus fictumque in colla minatus crura subit; coeptis non eualuere potiri frustratae breuitate manus, uenit arduus ille desuper oppressumque ingentis mole ruinae condidit. haud aliter collis scrutator Hiberi, 880 cum subiit longeque diem uitamque reliquit, si tremuit suspensus ager subitumque fragorem rupta dedit tellus, latet intus monte soluto obrutus, ac penitus fractum obtritumque cadauer indignantem animam propriis non reddidit astris. 885 acrior hoc Tydeus, animisque et pectore supra est. nec mora, cum uinclis onerique elapsus iniquo circumit errantem et tergo necopinus inhaeret, mox latus et firmo celer implicat ilia nexu, poplitibus genua inde premens euadere nodos 890 nequiquam et lateri dextram insertare parantem improbus, horrendum uisu ac mirabile pondus, sustulit. Herculeis pressum sic fama lacertis terrigenam sudasse Libyn, cum fraude reperta raptus in excelsum, nec iam spes ulla cadendi, 895 nec licet extrema matrem contingere planta. fit sonus, et laetos attollunt agmina plausus. tunc alte librans inopinum sponte remisit obliquumque dedit, procumbentemque secutus colla simul dextra, pedibus simul inguina uinxit. 900 deficit obsessus soloque pudore repugnat. tandem pectus humi pronamque extensus in aluum sternitur, ac longo maestus post tempore surgit, turpia signata linquens uestigia terra. palmam autem dextra laeuaque nitentia dono 905 arma ferens Tydeus: 'quid si non sanguinis huius partem haud exiguam (scitis) Dircaeus haberet campus, ubi hae nuper Thebarum foedera plagae?' haec simul ostentans quaesitaque praemia laudum dat sociis, sequitur neglectus Agyllea thorax. 910 sunt et qui nudo subeant concurrere ferro: iamque aderant instructi armis Epidaurius Agreus et nondum fatis Dircaeus agentibus exul. dux uetat Iasides: 'manet ingens copia leti, o iuuenes! seruate animos auidumque furorem 915 sanguinis aduersi. tuque o, quem propter auita iugera, dilectas cui desolauimus urbes, ne, precor, ante aciem ius tantum casibus esse fraternisque sinas (abigant hoc numina!) uotis.' sic ait, atque ambos aurata casside ditat. 920 tum generum, ne laudis egens, iubet ardua necti tempora Thebarumque ingenti uoce citari uictorem: dirae retinebant omina Parcae. ipsum etiam proprio certamina festa labore dignari et tumulis supremum hunc addere honorem 925 hortantur proceres ac, ne uictoria desit una ducum numero, fundat uel Lyctia cornu tela rogant, tenui uel nubila transeat hasta. obsequitur gaudens, uiridique ex aggere in aequum stipatus summis iuuenum descendit; at illi 930 pone leues portat pharetras et cornua iussus armiger: ingentem iactu transmittere circum eminus et dictae dare uulnera destinat orno. quis fluere occultis rerum neget omina causis? fata patent homini, piget inseruare, peritque 935 uenturi praemissa fides: sic omina casum fecimus, et uires hausit Fortuna nocendi. campum emensa breui fatalis ab arbore tacta, horrendum uisu, per quas modo fugerat auras, uenit harundo retro uersumque a fine tenorem 940 pertulit, et notae iuxta ruit ora pharetrae. multa duces errore serunt: hi nubila et altos occurrisse Notos, aduersi roboris ictu tela repulsa alii. penitus latet exitus ingens monstratumque nefas: uni remeabile bellum, 945 et tristes domino spondebat harundo recursus.

Statius

Liber 7

Atque ea cunctantes Tyrii primordia belli Iuppiter haud aequo respexit corde Pelasgos, concussitque caput motu quo celsa laborant sidera proclamatque adici ceruicibus Atlans. tunc ita uelocem Tegees adfatus alumnum: 5 'i, medium rapido Borean inlabere saltu Bistonias, puer, usque domos axemque niuosi sideris, Oceano uetitum qua Parrhasis ignem nubibus hibernis et nostro pascitur imbri. atque ibi seu posita respirat cuspide Mauors, 10 quamquam inuisa quies, seu, quod reor, arma tubasque insatiatus habet caraeque in sanguine gentis luxuriat: propere monitus iramque parentis ede, nihil parcens. nempe olim accendere iussus Inachias acies atque omne quod Isthmius umbo 15 distinet et raucae circumtonat ira Maleae: illi, uix muros limenque egressa iuuentus, sacra colunt; credas bello rediisse, tot instant plausibus, offensique sedent ad iusta sepulcri. hicne tuus, Gradiue, furor? sonat orbe recusso 20 discus et Oebalii coeunt in proelia caestus. at si ipsi rabies ferrique insana uoluptas qua tumet, inmeritas cineri dabit impius urbes ferrum ignemque ferens, implorantesque Tonantem sternet humi populos miserumque exhauriet orbem. 25 nunc lenis belli nostraque remittitur ira. quodni praecipitat pugnas dictoque iubentis ocius impingit Tyriis Danaa agmina muris (nil equidem crudele minor), sit mite bonumque numen et effreni laxentur in otia mores, 30 reddat equos ensemque mihi, nec sanguinis ultra ius erit: aspiciam terras pacemque iubebo omnibus; Ogygio sat erit Tritonia bello.' dixerat, et Thracum Cyllenius arua subibat; atque illum Arctoae labentem cardine portae 35 tempestas aeterna plagae praetentaque caelo agmina nimborum primique Aquilonis hiatus in diuersa ferunt: crepat aurea grandine multa palla, nec Arcadii bene protegit umbra galeri. hic steriles delubra notat Mauortia siluas 40 (horrescitque tuens), ubi mille furoribus illi cingitur auerso domus inmansueta sub Haemo. ferrea compago laterum, ferro arta teruntur limina, ferratis incumbunt tecta columnis. laeditur aduersum Phoebi iubar, ipsaque sedem 45 lux timet, et durus contristat sidera fulgor. digna loco statio: primis salit Impetus amens e foribus caecumque Nefas Iraeque rubentes exanguesque Metus, occultisque ensibus astant Insidiae geminumque tenens Discordia ferrum. 50 innumeris strepit aula Minis, tristissima Virtus stat medio, laetusque Furor uultuque cruento Mors armata sedet; bellorum solus in aris sanguis et incensis qui raptus ab urbibus ignis. terrarum exuuiae circum et fastigia templi 55 captae insignibant gentes: caelataque ferro fragmina portarum bellatricesque carinae et uacui currus protritaque curribus ora, paene etiam gemitus: adeo uis omnis et omne uulnus. ubique ipsum, sed non usquam ore remisso 60 cernere erat: talem diuina Mulciber arte ediderat; nondum radiis monstratus adulter foeda catenato luerat conubia lecto. quaerere templorum regem uix coeperat ales Maenalius, tremit ecce solum et mugire refractis 65 corniger Hebrus aquis; tunc quod pecus utile bello uallem infestabat, trepidas spumare per herbas, signa aduentantis, clausaeque adamante perenni dissiluere fores. Hyrcano in sanguine pulcher ipse subit curru, diraque aspergine latos 70 mutat agros, spolia a tergo flentesque cateruae. dant siluae nixque alta locum; regit atra iugales sanguinea Bellona manu longaque fatigat cuspide. deriguit uisu Cyllenia proles summisitque genas: ipsi reuerentia patri, 75 si prope sit, dematque minas nec talia mandet. 'quod Iouis imperium, magno quid ab aethere portas?' occupat Armipotens, 'neque enim hunc, germane, sub axem sponte uenis hiemesque meas, cui roscida iuxta Maenala et aestiui clementior aura Lycaei.' 80 ille refert consulta patris. nec longa moratus, sicut anhelabant, iuncto sudore uolantes Mars impellit equos, resides in proelia Graios ipse etiam indignans. uidit pater altus et irae iam leuior tardo flectebat pondere uultum. 85 ut si quando ruit debellatasque relinquit Eurus aquas, pax ipsa tumet pontumque iacentem exanimis iam uoluit hiems: nondum arma carinis omnia, nec toto respirant pectore nautae. finierat pugnas honor exequialis inermes; 90 necdum aberant coetus, cunctisque silentibus heros uina solo fundens cinerem placabat Adrastus Archemori: 'da, parue, tuum trieteride multa instaurare diem, nec saucius Arcadas aras malit adire Pelops Eleaque pulset eburna 95 templa manu, nec Castaliis altaribus anguis, nec sua pinigero magis adnatet umbra Lechaeo. nos te lugenti, puer, infitiamur Auerno, maestaque perpetuis sollemnia iungimus astris, nunc festina cohors. at si Boeotia ferro 100 uertere tecta dabis, magnis tunc dignior aris, tunc deus, Inachias nec tantum culta per urbes numina, captiuis etiam iurabere Thebis.' dux ea pro cunctis, eadem sibi quisque uouebat. iam pronis Gradiuus equis Ephyraea premebat 105 litora, qua summas caput Acrocorinthos in auras tollit et alterna geminum mare protegit umbra. inde unum dira comitum de plebe Pauorem quadripedes anteire iubet: non alter anhelos insinuare metus animoque auertere uires 110 aptior; innumerae monstro uocesque manusque et facies quamcumque uelit; bonus omnia credi auctor et horrificis lymphare incursibus urbes. si geminos soles ruituraque suadeat astra, aut nutare solum aut ueteres descendere siluas, 115 a! miseri uidisse putant. tunc acre nouabat ingenium: falso Nemeaeum puluere campum erigit; attoniti tenebrosam a uertice nubem respexere duces; falso clamore tumultum auget, et arma uirum pulsusque imitatur equorum, 120 terribilemque uagas ululatum spargit in auras. exiluere animi, dubiumque in murmure uulgus pendet: 'ubi iste fragor? ni fallimur aure. sed unde puluereo stant astra globo? num Ismenius ultro miles? ita est: ueniunt.

Liber 7 tanta autem audacia Thebis? 125 an dubitent, age, dum inferias et busta colamus?' haec Pauor attonitis; uariosque per agmina uultus induitur: nunc Pisaeis e milibus unus, nunc Pylius, nunc ore Lacon, hostesque propinquos adiurat turmasque metu consternat inani. 130 nil falsum trepidis. ut uero amentibus ipse incidit et sacrae circum fastigia uallis turbine praeuectus rapido ter sustulit hastam, ter concussit equos, clipeum ter pectore plausit: arma, arma insani sua quisque ignotaque nullo 135 more rapit, mutant galeas alienaque cogunt ad iuga cornipedes; ferus omni in pectore saeuit mortis amor caedisque, nihil flagrantibus obstat: praecipitant redimuntque moras. sic litora uento incipiente fremunt, fugitur cum portus; ubique 140 uela fluunt, laxi iactantur ubique rudentes; iamque natant remi, natat omnis in aequore summo ancora, iam dulcis medii de gurgite ponti respicitur tellus comitesque a puppe relicti. uiderat Inachias rapidum glomerare cohortes 145 Bacchus iter; gemuit Tyriam conuersus ad urbem, altricemque domum et patrios reminiscitur ignes, purpureum tristi turbatus pectore uultum: non crines, non serta loco, dextramque reliquit thyrsus, et intactae ceciderunt cornibus uuae. 150 ergo ut erat lacrimis lapsoque inhonorus amictu ante Iouem (et tunc forte polum secretus habebat) constitit, haud umquam facie conspectus in illa (nec causae latuere patrem), supplexque profatur: 'excindisne tuas, diuum sator optime, Thebas? 155 saeua adeo coniunx? nec te telluris amatae deceptique laris miseret cinerumque meorum? esto, olim inuitum iaculatus nubibus ignem, credimus: en iterum atra refers incendia terris, nec Styge iurata, nec paelicis arte rogatus. 160 quis modus? an nobis pater iratusque bonusque fulmen habes? sed non Danaeia limina talis Parrhasiumque nemus Ledaeasque ibis Amyclas. scilicet e cunctis ego neglectissima natis progenies? ego nempe tamen qui dulce ferenti 165 pondus eram, cui tu dignatus limina uitae praereptumque uterum et maternos reddere menses. adde quod imbellis rarisque exercita castris turba meas acies, mea tantum proelia norunt, nectere fronde comas et ad inspirata rotari 170 buxa: timent thyrsos nuptarum et proelia matrum. unde tubas Martemque pati, qui feruidus ecce quanta parat? quid si ille tuos Curetas in arma ducat et innocuis iubeat decernere peltis? quin etiam inuisos (sic hostis defuit?) Argos 175 eligis! o ipsis, genitor, grauiora periclis iussa: nouercales ruimus ditare Mycenas! cedo equidem. quo sacra tamen ritusque peremptae gentis, et in tumulos si quid male feta reliquit mater, abire iubes? Thracen siluasque Lycurgi? 180 anne triumphatos fugiam captiuus ad Indos? da sedem profugo. potuit Latonia frater saxa (nec inuideo) defigere Delon et imis commendare fretis; cara summouit ab arce hostiles Tritonis aquas; uidi ipse potentem 185 gentibus Eois Epaphum dare iura, nec ullas Cyllene secreta tubas Minoaue curat Ida: quid heu tantum nostris offenderis aris? hic tibi (quando minor iam nostra potentia) noctes Herculeae placitusque uagae Nycteidos ardor, 190 hic Tyrium genus et nostro felicior igne taurus: Agenoreos saltem tutare nepotes.' inuidiam risit pater, et iam poplite flexum sternentemque manus tranquillus ad oscula tollit inque uicem placida orsa refert: 'non coniugis ista 195 consiliis, ut rere, puer, nec saeua roganti sic expostus ego: inmoto deducimur orbe fatorum; ueteres seraeque in proelia causae. nam cui tanta quies irarum aut sanguinis usus parcior humani? uidet axis et ista per aeuum 200 mecum aeterna domus quotiens iam torta reponam fulmina, quam rarus terris hic imperet ignis. quin etiam inuitus magna ulciscendaque passis aut Lapithas Marti aut ueterem Calydona Dianae expugnare dedi: nimia est iactura pigetque 205 tot mutare animas, tot reddere corpora uitae. Labdacios uero Pelopisque a stirpe nepotes tardum abolere mihi; scis ipse (ut crimina mittam Dorica) quam promptae superos incessere Thebae; te quoque++sed, quoniam uetus excidit ira, silebo. 210 non tamen aut patrio respersus sanguine Pentheus, aut matrem scelerasse toris aut crimine fratres progenuisse reus, lacero tua lustra repleuit funere: ubi hi fletus, ubi tunc ars tanta precandi? ast ego non proprio diros impendo dolori 215 Oedipodionidas: rogat hoc tellusque polusque et pietas et laesa fides naturaque et ipsi Eumenidum mores. sed tu super urbe moueri parce tua: non hoc statui sub tempore rebus occasum Aoniis, ueniet suspectior aetas 220 ultoresque alii: nunc regia Iuno queretur.' his ille auditis mentemque habitumque recepit; ut, cum sole malo tristique rosaria pallent usta Noto, si clara dies Zephyrique refecit aura polum, redit omnis honos, emissaque lucent 225 germina, et informes ornat sua gloria uirgas. nuntius attonitas iamdudum Eteoclis ad aures explorata ferens longo docet agmine Graios ire duces, nec iam Aoniis procul afore campis; quacumque ingressi tremere ac miserescere cunctos 230 Thebarum; qui stirpe refert, qui nomine et armis. ille metum condens audire exposcit et odit narrantem: hinc socios dictis stimulare suasque metiri decernit opes. exciuerat omnem Aoniam Euboeamque et Phocidos arua propinquae 235 Mars, ita dulce Ioui.

Liber 7 longe fugit ordine uelox tessera: propellunt acies, seseque sub armis ostentant; subeunt campo qui proximus urbi damnatus bellis patet expectatque furores. nondum hostes contra, trepido tamen agmine matres 240 conscendunt muros, inde arma nitentia natis et formidandos monstrant sub casside patres. turre procul sola nondum concessa uideri Antigone populis teneras defenditur atra ueste genas; iuxtaque comes quo Laius ibat 245 armigero; tunc uirgo senem regina ueretur. quae sic orsa prior: 'spesne obstatura Pelasgis haec uexilla, pater? Pelopis descendere totas audimus gentes: dic, o precor, extera regum agmina; nam uideo quae noster signa Menoeceus, 250 quae noster regat arma Creon, quam celsus aena Sphinge per ingentes Homoloidas exeat Haemon.' sic rudis Antigone, senior cui talia Phorbas: 'mille sagittiferos gelidae de colle Tanagrae promouet ecce Dryas; hic, cui niuea arma tridentem 255 atque auro rude fulmen habent, Orionis alti non falsus uirtute nepos: procul, oro, paternum omen et innuptae uetus excidat ira Dianae. iungunt se castris regisque in nomen adoptant Ocalee Medeonque et confertissima lucis 260 Nisa Dionaeisque auibus circumsona Thisbe. proximus Eurymedon, qui pastoralia Fauni arma patris pinuque iubas imitatur equinas, terribilis siluis: reor et Mauorte cruento talis erit. dites pecorum comitantur Erythrae, 265 qui Scolon densamque iugis Eteonon iniquis, qui breue litus Hyles Atalantaeamque superbi Schoenon habent notique colunt uestigia campi; fraxineas Macetum uibrant de more sarisas saeuaque difficiles excludere uulnera peltas. 270 ecce autem clamore ruunt Neptunia proles Onchesti, quos pinigeris Mycalesos in agris Palladiusque Melas Hecataeaque gurgite nutrit Gargaphie, quorumque nouis Haliartos aristis inuidet et nimia sata laeta superuenit herba. 275 tela rudes trunci, galeae uacua ora leonum, arborei dant scuta sinus. hos regis egenos Amphion en noster agit (cognoscere pronum, uirgo), lyra galeam tauroque insignis auito. macte animo iuuenis! medios parat ire per enses 280 nudaque pro caris opponere pectora muris. uos etiam nostris, Heliconia turba, uenitis addere rebus opem; tuque, o Permesse, canoris et felix Olmie uadis, armastis alumnos bellorum resides. patriis concentibus audis 285 exultare gregem, quales, cum pallida cedit bruma, renidentem deducunt Strymona cycni. ite alacres, numquam uestri morientur honores, bellaque perpetuo memorabunt carmine Musae.' dixerat, et paulum uirgo interfata loquenti: 290 'illi autem, quanam iunguntur origine fratres? sic certe paria arma uiris, sic exit in auras cassidis aequus apex; utinam haec concordia nostris!' cui senior ridens: 'non prima errore uidendi falleris, Antigone: multi hos (nam decipit aetas) 295 dixerunt fratres. pater est natusque, sed aeui confudere modos: puerum Lapithaona nymphe Dercetis expertem thalami crudumque maritis ignibus ante diem cupido uiolauit amore improba conubii; nec longum, et pulcher Alatreus 300 editus, ac primae genitorem in flore iuuentae consequitur traxitque notas et miscuit annos. et nunc sic fratres mentito nomine gaudent, plus pater: hunc olim iuuat et uentura senectus. tercentum genitor totidemque in proelia natus 305 exercent equites: hi deseruisse feruntur exilem Glisanta Coroniamque feracem, messe Coroniam, Baccho Glisanta colentes. sed potius celsos umbrantem hunc aspice late Hypsea quadriiugos; clipei septemplice tauro 310 laeua, ter insuto seruantur pectora ferro, pectora: nam tergo numquam metus. hasta uetustum siluarum decus, emissae cui peruia semper armaque corporaque et numquam manus inrita uoti. Asopos genuisse datur, dignusque uideri 315 tunc pater, abreptis cum torrentissimus exit pontibus, aut natae tumidus cum uirginis ultor flumina concussit generum indignata Tonantem. namque ferunt raptam patriis Aeginan ab undis amplexu latuisse Iouis: furit amnis et astris 320 infensus bellare parat (nondum ista licebant nec superis); stetit audaces effusus in iras, conseruitque manum, nec quem imploraret habebat, donec uix tonitru summotus et igne trisulco cessit.

Liber 7 adhuc ripis animosus gurges anhelis 325 fulmineum cinerem magnaeque insignia poenae gaudet et Aetnaeos in caelum efflare uapores. talem Cadmeo mirabimur Hypsea campo, si modo placauit felix Aegina Tonantem. ducit Itonaeos et Alalcomenaea Mineruae 330 agmina, quos Midea et quos uuida suggerit Arne, Aulida qui Graeanque serunt uiridesque Plataeas, et sulco Peteona domant, refluumque meatu Euripum, qua noster, habent teque, ultima tractu Anthedon, ubi gramineo de litore Glaucus 335 poscentes inrupit aquas, iam crine genisque caerulus, et mixtos expauit ab inguine pisces. glandibus et torta Zephyros incidere funda cura: Cydoneas anteibunt gaesa sagittas. tu quoque praeclarum forma, Cephise, dedisses 340 Narcissum, sed Thespiacis iam pallet in agris trux puer; orbata florem, pater, adluis unda. quis tibi Phoebeas acies ueteremque reuoluat Phocida? qui Panopen, qui Daulida, qui Cyparisson, et ualles, Lebadia, tuas et Hyampolin acri 345 subnixam scopulo, uel qui Parnason utrumque aut Cirrham tauris Anemorianque supinant Coryciumque nemus propellentemque Lilaean Cephisi glaciale caput, quo suetus anhelam ferre sitim Python amnemque auertere ponto: 350 omnibus inmixtas cono super aspice laurus armaque uel Tityon uel Delon habentia, uel quas hic deus innumera laxauit caede pharetras. Iphitus asper agit, genitor cui nuper ademptus Naubolus Hippasides, tuus, o mitissime Lai, 355 hospes; adhuc currus securaque lora tenebam, cum tua subter equos iacuit conuulsa cruentis ictibus (o utinam nostro cum sanguine!) ceruix.' dicenti maduere genae, uultumque per omnem pallor iit, uocisque repens singultus apertum 360 intercepit iter; refouet frigentis amicum pectus alumna senis; redit atque exile profatur: 'o mihi sollicitum decus ac suprema uoluptas, Antigone! seras tibi demoror improbus umbras, fors eadem scelera et caedes uisurus auitas, 365 donec te thalamis habilem integramque resignem: hoc satis, et fessum uita dimittite, Parcae. sed dum labor iners, quanti (nunc ecce reuiso) transabiere duces: Clonin atque in terga comantes non ego Abantiadas, non te, saxosa Caryste, 370 non humiles Aegas altumque Capherea dixi. et iam acies obtunsa negat, cunctique resistunt, et tuus armatis iubet ecce silentia frater.' uix ea turre senex, cum rector ab aggere coepit: 'magnanimi reges, quibus haud parere recusem, 375 ductor et ipse, meas miles defendere Thebas, non ego uos stimulare parem (nam liber in arma impetus, et meritas ultro iurastis in iras), nec laudare satis dignasque rependere grates sufficiam (referent superi uestraeque subacto 380 hoste manus): urbem socia de gente subistis tutari, quam non aliis populator ab oris belliger externaue satus tellure, sed hostis indigena adsultat, cui castra aduersa regenti hic pater, hic genetrix, hic iunctae stirpe sorores, 385 hic erat et frater. cerne en ubicumque nefandus excidium moliris auis: uenere uolentes Aoniae populi, nec sum tibi, saeue, relictus. quid uelit ista cohors et te sentire decebat: reddere regna uetant.' sic fatus et omnia rite 390 disponit, qui bella gerant, qui moenia seruent, quas in fronte manus, medio quas robore sistat. perspicuas sic luce fores et uirgea pastor claustra leuat, dum terra recens; iubet ordine primo ire duces, media stipantur plebe maritae; 395 ipse leuat grauidas et humum tactura parentum ubera, succiduasque apportat matribus agnas. interea Danai noctemque diemque sub armis, noctem iterum rursusque diem (sic ira ferebat) ingeminant: contempta quies, uix aut sopor illis 400 aut epulae fecere moram; properatur in hostem more fugae. nec monstra tenent, quae plurima nectit prodigiale canens certi fors praeuia fati. quippe serunt diros monitus uolucresque feraeque sideraque auersique suis decursibus amnes, 405 infestumque tonat pater et mala fulgura lucent; terrificaeque adytis uoces clausaeque deorum sponte fores; nunc sanguineus, nunc saxeus imber, et subiti manes flentumque occursus auorum. tunc et Apollineae tacuere oracula Cirrhae, 410 et non adsuetis pernox ululauit Eleusin mensibus, et templis Sparte praesaga reclusis uidit Amyclaeos (facinus!) concurrere fratres. Arcades insanas latrare Lycaonis umbras nocte ferunt tacita, saeuo decurrere campo 415 Oenomaum sua Pisa refert; Acheloon utroque deformem cornu uagus infamabat Acarnan. Perseos effigiem maestam exorantque Mycenae confusum Iunonis ebur; mugire potentem Inachon agricolae, gemini maris incola narrat 420 Thebanum toto planxisse Palaemona ponto. haec audit Pelopea phalanx, sed bellicus ardor consiliis obstat diuum prohibetque timeri. iam ripas, Asope, tuas Boeotaque uentum flumina. non ausae transmittere protinus alae 425 hostilem fluuium; forte et trepidantibus ingens descendebat agris, animos siue imbrifer arcus, seu montana dedit nubes, seu fluminis illa mens fuit obiectusque uado pater arma uetabat. tunc ferus Hippomedon magno cum fragmine ripae 430 cunctantem deiecit equum, ducibusque relictis gurgite de medio frenis suspensus et armis, 'ite uiri,' clamat, 'sic uos in moenia primus ducere, sic clausas uoueo perfringere Thebas.' praecipitant cuncti fluuio puduitque secutos. 435 ac uelut ignotum si quando armenta per amnem pastor agit, stat triste pecus, procul altera tellus omnibus et late medius timor: ast ubi ductor taurus init fecitque uadum, tunc mollior unda, tunc faciles saltus, uisaeque accedere ripae.

Liber 7

440 haud procul inde iugum tutisque accommoda castris arua notant, unde urbem etiam turresque uidere Sidonias; placuit sedes fidique receptus colle per excelsum patulo quem subter aperto arua sinu, nullique aliis a montibus instant 445 despectus; nec longa labor munimina durus addidit: ipsa loco mirum natura fauebat. in uallum elatae rupes deuexaque fossis aequa et fortuito ductae quater aggere pinnae; cetera dant ipsi, donec sol montibus omnis 450 erepsit rebusque dedit sopor otia fessis. quis queat attonitas dictis ostendere Thebas? urbem in conspectu belli suprema parantis territat insomnem nox atra diemque minatur. discurrunt muris; nil saeptum horrore sub illo, 455 nil fidum satis, inualidaeque Amphionis arces. rumor ubique alius plures adnuntiat hostes, maioresque timor; spectant tentoria contra Inachia externosque suis in montibus ignes. hi precibus questuque deos, hi Martia tela 460 belligerosque hortantur equos, hi pignora fletu cara premunt miserique rogos et crastina mandant funera. si tenuis demisit lumina somnus, bella gerunt; modo lucra morae, modo taedia uitae attonitis; lucemque timent lucemque precantur. 465 it geminum excutiens anguem et bacchatur utrisque Tisiphone castris; fratrem huic, fratrem ingerit illi, aut utrique patrem: procul ille penatibus imis excitus implorat Furias oculosque reposcit. iam gelidam Phoeben et caligantia primus 470 hauserat astra dies, cum iam tumet igne futuro Oceanus lateque nouo Titane reclusum aequor anhelantum radiis subsidit equorum: ecce truces oculos sordentibus obsita canis exangues Iocasta genas et bracchia planctu 475 nigra ferens ramumque oleae cum uelleris atri nexibus, Eumenidum uelut antiquissima, portis egreditur magna cum maiestate malorum. hinc atque hinc natae, melior iam sexus, aniles praecipitantem artus et plus quam possit euntem 480 sustentant. uenit ante hostes, et pectore nudo claustra aduersa ferit tremulisque ululatibus orat admitti: 'reserate uiam! rogat impia belli mater; in his aliquod ius execrabile castris huic utero est.' trepidi uisam expauere manipli 485 auditamque magis; remeat iam missus Adrasto nuntius: excipiunt iussi mediosque per enses dant iter. illa duces ut primum aspexit Achiuos clamorem horrendum luctu furiata resoluit: 'Argolici proceres, ecquis monstrauerit hostem 490 quem peperi? quanam inueniam, mihi dicite, natum sub galea?' uenit attonitae Cadmeius heros obuius, et raptam lacrimis gaudentibus implet solaturque tenens, atque inter singula, 'matrem, matrem' iterat, nunc ipsam urguens, nunc cara sororum 495 pectora, cum mixta fletus anus asperat ira: 'quid molles lacrimas uenerandaque nomina fingis, rex Argiue, mihi? quid colla amplexibus ambis inuisamque teris ferrato pectore matrem? tune ille exilio uagus et miserabilis hospes? 500 quem non permoueas? longae tua iussa cohortes expectant, multoque latus praefulgurat ense. a miserae matres! hunc te noctesque diesque deflebam? si uerba tamen monitusque tuorum dignaris, dum castra silent suspensaque bellum 505 horrescit pietas, genetrix iubeoque rogoque: i mecum patriosque deos arsuraque saltem tecta uide, fratremque (quid aufers lumina?) fratrem adloquere et regnum iam me sub iudice posce: aut dabit, aut ferrum causa meliore resumes. 510 anne times ne forte doli, et te conscia mater decipiam? non sic miseros fas omne penates effugit: uix Oedipode ducente timeres. nupsi equidem peperique nefas, sed diligo tales (a dolor) et uestros etiamnum excuso furores. 515 quodsi adeo perstas, ultro tibi, saeue, triumphum detulimus: religa captas in terga sorores, inice uincla mihi: grauis huc utcumque feretur et pater. ad uestrum gemitus nunc uerto pudorem, Inachidae, liquistis enim paruosque senesque 520 et lacrimas has quisque domi: sua credite matri uiscera! si uobis hic paruo in tempore carus (sitque precor), quid me, oro, decet quidue ista, Pelasgi, ubera? ab Hyrcanis hoc Odrysiisue tulissem regibus, et si qui nostros uicere furores. 525 adnuite, aut natum complexa superstite bello hic moriar.' tumidas frangebant dicta cohortes, nutantesque uirum galeas et sparsa uideres fletibus arma piis. quales ubi tela uirosque pectoris impulsu rabidi strauere leones, 530 protinus ira minor, gaudentque in corpore capto securam differre famem: sic flexa Pelasgum corda labant, ferrique auidus mansueuerat ardor. ipse etiam ante oculos nunc matris ad oscula uersus, nunc rudis Ismenes, nunc flebiliora precantis 535 Antigones, uariaque animum turbante procella exciderat regnum: cupit ire, et mitis Adrastus non uetat; hic iustae Tydeus memor occupat irae: 'me potius, socii, qui fidum Eteoclea nuper expertus, nec frater eram, me opponite regi, 540 cuius adhuc pacem egregiam et bona foedera gesto pectore in hoc. ubi tunc fidei pacisque sequestra mater eras, pulchris cum me nox uestra morata est hospitiis? nempe haec trahis ad commercia natum? duc illum in campum, uestro qui sanguine pinguis 545 spirat adhuc pinguisque meo. tu porro sequeris, heu nimium mitis nimiumque oblite tuorum? scilicet infestae cum te circum undique dextrae nudabunt enses, haec flebit et arma quiescent? tene ille, heu demens, semel intra moenia clausum 550 possessumque odiis Argiua in castra remittet? ante haec excusso frondescet lancea ferro, Inachus ante retro nosterque Achelous abibit. sed mite adloquium et saeuis pax quaeritur armis: haec quoque castra patent, necdum meruere timeri.

555 an suspectus ego? abscedo et mea uulnera dono. intret: et hic genetrix eadem mediaeque sorores. finge autem pactis euictum excedere regnis, nempe iterum reddes?' rursus mutata trahuntur agmina consiliis: subito ceu turbine caeli 560 obuius aduersum Boreae Notus abstulit aequor. arma iterum furiaeque placent; fera tempus Erinys arripit et primae molitur semina pugnae. errabant geminae Dircaea ad flumina tigres, mite iugum, belli quondam uastator Eoi 565 currus, Erythraeis sed nuper uictor ab oris Liber in Aonios meritas dimiserat agros. illas turba dei seniorque ex more sacerdos sanguinis oblitas atque Indum gramen olentes palmite maturo uariisque ornare corymbis 570 curat et alterno maculas interligat ostro. iamque ipsi colles, ipsa has (quid credat?) amabant armenta, atque ausae circum mugire iuuencae; quippe nihil grassata fames: manus obuia pascit, exceptantque cibos fusoque horrenda supinant 575 ora mero, uaga rure quies; si quando benigno urbem iniere gradu, domus omnis et omnia sacris templa calent, ipsumque fides intrasse Lyaeum. has ubi uipereo tactas ter utramque flagello Eumenis in furias animumque redire priorem 580 impulit, erumpunt non agnoscentibus agris. ceu duo diuerso pariter si fulmina caelo rupta cadant longumque trahant per nubila crinem: non aliter cursu rapidae atque inmane frementes transiliunt campos aurigamque impete uasto, 585 Amphiarae, tuum (nec defuit omen, eriles forte is primus equos stagna ad uicina trahebat) corripiunt; mox Taenarium (qui proximus) Idan Aetolumque Acamanta premunt: fuga torua per agros cornipedum, uisa donec flammatus Aconteus 590 strage uirum, cui sueta feras prosternere uirtus (Arcas erat), densis iam fida ad moenia uersas insequitur telis, multumque hastile resumens ter, quater adducto per terga, per ilia telo transigit. illae autem longo cum limite fusi 595 sanguinis ad portas utrimque extantia ducunt spicula semianimes, gemituque imitante querelas saucia dilectis adclinant pectora muris. templa putes urbemque rapi facibusque nefandis Sidonios ardere lares, sic clamor apertis 600 exoritur muris; mallent cunabula magni Herculis aut Semeles thalamum aut penetrale ruisse Harmoniae. cultor Baccheus Acontea Phegeus iam uacuum telis geminoque in sanguine ouantem comminus ense petit; subeunt Tegeaea iuuentus 605 auxilio tardi: iam supra sacra ferarum corpora maerenti iuuenis iacet ultio Baccho. rumpitur et Graium subito per castra tumultu concilium; fugit exertos Iocasta per hostes iam non ausa preces; natas ipsamque repellunt 610 qui modo tam mites, et praeceps tempore Tydeus utitur: 'ite age, nunc pacem sperate fidemque! num saltem differre nefas potuitue morari, dum genetrix dimissa redit?' sic fatus aperto ense uocat socios. saeuus iam clamor et irae 615 hinc atque inde calent; nullo uenit ordine bellum, confusique duces uulgo, et neglecta regentum imperia; una equites mixti peditumque cateruae et rapidi currus; premit indigesta ruentes copia, nec sese uacat ostentare nec hostem 620 noscere. sic subitis Thebana Argiuaque pubes conflixere globis; retro uexilla tubaeque post tergum et litui bellum inuenere secuti. tantus ab exiguo crudescit sanguine Mauors! uentus uti primas struit intra nubila uires, 625 lenis adhuc, frondesque et aperta cacumina gestat, mox rapuit nemus et montes patefecit opacos. nunc age, Pieriae, non uos longinqua, sorores, consulimus, uestras acies uestramque referte Aoniam; uidistis enim, dum Marte propinquo 630 horrent Tyrrhenos Heliconia plectra tumultus. Sidonium Pterelan sonipes male fidus in armis rumpentem frenos diuersa per agmina raptat iam liber, sic fessa manus. uenit hasta per ambos Tydeos: et laeuum iuueni transuerberat inguen 635 labentemque adfigit equo. fugit ille perempto consertus domino, nec iam arma aut frena tenentem portat adhuc: ceu nondum anima defectus utraque cum sua Centaurus moriens in terga recumbit. certat opus ferri: sternunt alterna furentes 640 Hippomedon Sybarin, Pylium Periphanta Menoeceus, Parthenopaeus Ityn: Sybaris iacet ense cruento, cuspide trux Periphas, Itys insidiante sagitta. Caeneos Inachii ferro Mauortius Haemon colla rapit, cui diuiduum trans corpus hiantes 645 truncum oculi quaerunt, animus caput; arma iacentis iam rapiebat Abas: cornu deprensus Achiua dimisit moriens clipeum hostilemque suumque. quis tibi Baccheos, Eunaee, relinquere cultus, quis lucos, uetitus quibus emansisse sacerdos, 650 suasit et adsuetum Bromio mutare furorem? quem terrere queas? clipei penetrabile textum pallentes hederae Nysaeaque serta coronant, candida pampineo subnectitur instita pilo, crine latent umeri, crescunt lanugine malae, 655 et rubet imbellis Tyrio subtemine thorax, bracchiaque in manicis et pictae uincula plantae carbaseique sinus, et fibula rasilis auro Taenariam fulua mordebat iaspide pallam, quam super a tergo uelox gorytos et arcus 660 pendentesque sonant aurata lynce pharetrae. it lymphante deo media inter milia longum uociferans: 'prohibete manus, haec omine dextro moenia Cirrhaea monstrauit Apollo iuuenca; Parcite, in haec ultro scopuli uenere uolentes. 665 gens sacrata sumus: gener huic est Iuppiter urbi Gradiuusque socer; Bacchum haud mentimur alumnum et magnum Alciden.' iactanti talia frustra turbidus aeria Capaneus occurrit in hasta. qualis ubi primam leo mane cubilibus atris.

PVBLIVS PAPINIVS STATIVS THEBAID VII

670 erexit rabiem et saeuo speculatur ab antro aut ceruum aut nondum bellantem fronte iuuencum, it fremitu gaudens, licet arma gregesque lacessant uenantum, praedam uidet et sua uulnera nescit: sic tum congressu Capaneus gauisus iniquo 675 librabat magna uenturam mole cupressum. ante tamen, 'quid femineis ululatibus,' inquit, 'terrificas, moriture, uiros? utinam ipse ueniret cui furis! haec Tyriis cane matribus!' et simul hastam expulit; illa uolans, ceu uis non ulla moretur 680 obuia, uix sonuit clipeo et iam terga reliquit. arma fluunt, longisque crepat singultibus aurum, eruptusque sinus uicit cruor. occidis audax, occidis Aonii puer altera cura Lyaei. marcida te fractis planxerunt Ismara thyrsis, 685 te Tmolos, te Nysa ferax Theseaque Naxos et Thebana metu iuratus in orgia Ganges. nec segnem Argolicae sensere Eteoclea turmae, parcior ad ciues Polynicis inhorruit ensis. eminet ante alios iam formidantibus arua 690 Amphiaraus equis ac multo puluere uertit campum indignantem: famulo decus addit inane maestus et extremos obitus inlustrat Apollo. ille etiam clipeum galeamque incendit honoro sidere; nec tarde fratri, Gradiue, dedisti 695 ne qua manus uatem, ne quid mortalia bello laedere tela queant: sanctum et uenerabile Diti funus eat. talis medios aufertus in hostes certus et ipse necis, uires fiducia leti suggerit; inde uiro maioraque membra diesque 700 laetior et numquam tanta experientia caeli, si uacet: auertit morti contermina Virtus. ardet inexpleto saeui Mauortis amore et fruitur dextra atque anima flagrante superbit. hicne hominum casus lenire et demere Fatis 705 iura frequens? quantum subito diuersus ab illo qui tripodas laurusque sequi, qui doctus in omni nube salutato uolucrem cognoscere Phoebo! innumeram ferro plebem, ceu letifer annus aut iubar aduersi graue sideris, immolat umbris 710 ipse suis: iaculo Phlegyan iaculoque superbum Phylea, falcato Clonin et Chremetaona curru comminus hunc stantem metit, hunc a poplite sectum, cuspide non missa Chromin Iphinoumque Sagenque intonsumque Gyan sacrumque Lycorea Phoebo 715 (inuitus: iam fraxineum demiserat hastae par robur, et excussis apparuit infula cristis), Alcathoum saxo, cui circum stagna Carysti et domus et coniunx et amantes litora nati. uixerat ille diu pauper scrutator aquarum, 720 decepit tellus, moriens hiemesque Notosque laudat et experti meliora pericula ponti. aspicit has longe iamdudum Asopius Hypseus palantum strages ardetque auertere pugnam, quamquam haud ipse minus curru Tirynthia fundens 725 robora; sed uiso praesens minor augure sanguis: illum armis animisque cupit. prohibebat iniquo agmine consertum cunei latus; inde superbus exeruit patriis electum missile ripis, ac prius: 'Aonidum diues largitor aquarum, 730 clare Giganteis etiamnum, Asope, fauillis, da numen dextrae: rogat hoc natusque tuique quercus alumna uadi; fas et me spernere Phoebum, si tibi conlatus diuum sator. omnia mergam fontibus arma tuis tristesque sine augure uittas.' 735 audierat genitor: uetat indulgere uolentem Phoebus, et aurigam iactus detorquet in Hersen. ille ruit: deus ipse uagis succedit habenis, Lernaeum falso simulans Haliacmona uultu. tunc uero ardenti non ulla obsistere temptant 740 signa, ruunt solo terrore, et uulnere citra mors trepidis ignaua uenit, dubiumque tuenti presserit infestos onus impuleritne iugales. sic ubi nubiferum montis latus aut noua uentis soluit hiems, aut uicta situ non pertulit aetas, 745 desilit horrendus campo timor, arua uirosque limite non uno longaeuaque robora secum praecipitans, tandemque exhaustus turbine fesso aut uallem cauat aut medios intercipit amnes. non secus ingentique uiro magnoque grauatus 750 temo deo nunc hoc, nunc illo in sanguine feruet. ipse sedens telis pariterque ministrat habenis Delius, ipse docet iactus aduersaque flectit spicula fortunamque hastis uenientibus aufert. sternuntur terra Melaneus pedes, Antiphus alto 755 nil defensus equo, genitusque Heliconide nympha Aetion, caesoque infamis fratre Polites, conatusque toris uittatam attingere Manto Lampus: in hunc sacras Phoebus dedit ipse sagittas. et iam cornipedes trepidi ad moribunda reflantes 760 corpora rimantur terras, omnisque per artus sulcus et incisis altum rubet orbita membris. hos iam ignorantes terit impius axis, at illi uulnere semineces (nec deuitare facultas) uenturum super ora uident; iam lubrica tabo 765 frena, nec insisti madidus dat temo, rotaeque sanguine difficiles, et tardior ungula fossis uisceribus: tunc ipse furens in morte relicta spicula et e mediis extantes ossibus hastas auellit, strident animae currumque sequuntur. 770 tandem se famulo summum confessus Apollo 'utere luce tua longamque' ait 'indue famam, dum tibi me iunctum Mors inreuocata ueretur. uincimur: inmites scis nulla reuoluere Parcas stamina; uade diu populis promissa uoluptas 775 Elysiis, certe non perpessure Creontis imperia aut uetito nudus iaciture sepulcro.' ille refert contra, et paulum respirat ab armis: 'olim te, Cirrhaee pater, peritura sedentem ad iuga (quis tantus miseris honor?) axe trementi 780 sensimus; instantes quonam usque morabere manes? audio iam rapidae cursum Stygis atraque Ditis flumina tergeminosque mali custodis hiatus. accipe commissum capiti decus, accipe laurus, quas Erebo deferre nefas. nunc uoce suprema, 785 si qua recessuro debetur gratia uati, deceptum tibi, Phoebe, larem poenasque nefandae coniugis et pulchrum nati commendo furorem.' desiluit maerens lacrimasque auertit Apollo: tunc uero ingemuit currusque orbique iugales. 790 non aliter caeco nocturni turbine Cauri scit peritura ratis, cum iam damnata sororis igne Therapnaei fugerunt carbasa fratres. iamque recessurae paulatim horrescere terrae summaque terga quati grauiorque efferuere puluis 795 coeperat; inferno mugit iam murmure campus. bella putant trepidi bellique hunc esse fragorem hortanturque gradus; alius tremor arma uirosque mirantesque inclinat equos; iam frondea nutant culmina, iam muri, ripisque Ismenos apertis 800 effugit; exciderunt irae, nutantia figunt tela solo, dubiasque uagi nituntur in hastas comminus inque uicem uiso pallore recedunt. sic ubi nauales miscet super aequora pugnas contempto Bellona mari, si forte benigna 805 tempestas, sibi quisque cauent, ensesque recondit mors alia, et socii pacem fecere timores. talis erat campo belli fluitantis imago. siue laborantes concepto flamine terrae uentorum rabiem et clausum eiecere furorem, 810 exedit seu putre solum carpsitque terendo unda latens, siue hac uoluentis machina caeli incubuit, siue omne fretum Neptunia mouit cuspis et extremas grauius mare torsit in oras, seu uati datus ille fragor, seu terra minata est 815 fratribus: ecce alte praeceps humus ore profundo dissilit, inque uicem timuerunt sidera et umbrae. illum ingens haurit specus et transire parentes mergit equos; non arma manu, non frena remisit: sicut erat, rectos defert in Tartara currus, 820 respexitque cadens caelum, campumque coire ingemuit, donec leuior distantia rursus miscuit arua tremor lucemque exclusit Auerno.

Statius

Liber 8

Vt subitus uates pallentibus incidit umbris letiferasque domos orbisque arcana sepulti rupit et armato turbauit funere manes, horror habet cunctos, Stygiis mirantur in oris tela et equos corpusque nouum; nec enim ignibus atris 5 conditus aut maesta niger aduentabat ab urna, sed belli sudore calens, clipeumque cruentis roribus et scissi respersus puluere campi. necdum illum aut trunca lustrauerat obuia taxo Eumenis, aut furuo Proserpina poste notarat 10 coetibus adsumptum functis; quin comminus ipsa Fatorum deprensa colus, uisoque pauentes augure tunc demum rumpebant stamina Parcae. illum et securi circumspexere fragorem Elysii, et si quos procul ulteriore barathro 15 altera nox aliisque grauat plaga caeca tenebris. tunc regemunt pigrique lacus ustaeque paludes, umbriferaeque fremit sulcator pallidus undae dissiluisse nouo penitus telluris hiatu Tartara et admissos non per sua flumina manes. 20 forte sedens media regni infelicis in arce dux Erebi populos poscebat crimina uitae, nil hominum miserans iratusque omnibus umbris. stant Furiae circum uariaeque ex ordine Mortes, saeuaque multisonas exertat Poena catenas; 25 Fata serunt animas et eodem pollice damnant: uincit opus. iuxta Minos cum fratre uerendo iura bonus meliora monet regemque cruentum temperat; adsistunt lacrimis atque igne tumentes Cocytos Phlegethonque, et Styx periuria diuum 30 arguit. ille autem supera compage soluta nec solitus sentire metus expauit oborta sidera, iucundaque offensus luce profatur: 'quae superum labes inimicum impegit Auerno aethera? quis rupit tenebras uitaeque silentes 35 admonet? unde minae? uter haec mihi proelia fratrum? congredior, pereant agedum discrimina rerum. nam cui dulce magis? magno me tertia uictum deiecit fortuna polo, mundumque nocentem seruo; nec iste meus: diris quin peruius astris 40 inspicitur. tumidusne meas regnator Olympi explorat uires? habeo iam quassa Gigantum uincula et aetherium cupidos exire sub axem Titanas miserumque patrem: quid me otia maesta saeuus et implacidam prohibet perferre quietem 45 amissumque odisse diem? pandam omnia regna, si placet, et Stygio praetexam Hyperiona caelo. Arcada nec superis (quid enim mihi nuntius ambas itque reditque domos?) emittam et utrumque tenebo Tyndariden. cur autem auidis Ixiona frango 50 uerticibus? cur non expectant Tantalon undae? anne profanatum totiens Chaos hospite uiuo perpetiar? me Pirithoi temerarius ardor temptat et audaci Theseus iuratus amico, me ferus Alcides tum cum custode remoto 55 ferrea Cerbereae tacuerunt limina portae; Odrysiis etiam pudet (heu!) patuisse querelis Tartar: uidi egomet blanda inter carmina turpes Eumenidum lacrimas iterataque pensa Sororum; me quoque++sed durae melior uiolentia legis. 60 ast ego uix unum, nec celsa ad sidera, furto ausus iter Siculo rapui conubia campo: nec licuisse ferunt; iniustaeque a Ioue leges protinus, et sectum genetrix mihi computat annum. sed quid ego haec? i, Tartareas ulciscere sedes, 65 Tisiphone; si quando nouis asperrima monstris, triste, insuetum, ingens, quod nondum uiderit aether, ede nefas, quod mirer ego inuideantque sorores. atque adeo fratres (nostrique haec omina sunto prima odii), fratres alterna in uulnera laeto 70 Marte ruant; sit qui rabidarum more ferarum mandat atrox hostile caput, quique igne supremo arceat exanimes et manibus aethera nudis commaculet: iuuet ista ferum spectare Tonantem. praeterea ne sola furor mea regna lacessat, 75 quaere deis qui bella ferat, qui fulminis ignes infestumque Iouem clipeo fumante repellat. faxo haud sit cunctis leuior metus atra mouere Tartara frondenti quam iungere Pelion Ossae.' dixerat: atque illi iamdudum regia tristis 80 attremit oranti, suaque et quae desuper urguet nutabat tellus: non fortius aethera uultu torquet et astriferos inclinat Iuppiter axes. 'at tibi quos,' inquit, 'manes, qui limite praeceps non licito per inane ruis?' subit ille minantem 85 iam tenuis uisu, iam uanescentibus armis, iam pedes: extincto tamen interceptus in ore augurii perdurat honos, obscuraque fronti uitta manet, ramumque tenet morientis oliuae. 'si licet et sanctis hic ora resoluere fas est 90 manibus, o cunctis finitor maxime rerum (at mihi, qui quondam causas elementaque noram, et sator), oro, minas stimulataque corda remulce, neue ira dignare hominem et tua iura timentem; nam nec ad Herculeos (unde haec mihi pectora?) raptus, 95 nec uenerem inlicitam (crede his insignibus) ausi intramus Lethen: fugiat ne tristis in antrum Cerberus, aut nostros timeat Proserpina currus. augur Apollineis modo dilectissimus aris, testor inane Chaos (quid enim hic iurandus Apollo?), 100 crimine non ullo subeo noua fata, nec alma sic merui de luce rapi; scit iudicis urna Dictaei uerumque potest deprendere Minos. coniugis insidiis et iniquo uenditus auro Argolicas acies (unde haec tibi turba recentum 105 umbrarum, et nostrae ueniunt quoque funera dextrae) non ignarus ini: subito me turbine mundi (horret adhuc animus) mediis e milibus hausit nox tua. quae mihi mens, dum per caua uiscera terrae uado diu pendens et in aere uoluor operto? 110 ei mihi! nil ex me sociis patriaeque relictum, uel captum Thebis; iam non Lernaea uidebo tecta, nec attonito saltem cinis ibo parenti. non tumulo, non igne miser lacrimisque meorum productus, toto pariter tibi funere ueni, 115 nil istis ausurus equis; nec deprecor umbram accipere et tripodum iam non meminisse meorum. nam tibi praesagi quis iam super auguris usus, cum Parcae tua iussa trahant? sed pectora flectas et melior sis, quaeso, deis.

Liber 8 si quando nefanda 120 huc aderit coniunx, illi funesta reserua supplicia: illa tua, rector bone, dignior ira.' accipit ille preces indignaturque moueri. ut leo, Massyli cum lux stetit obuia ferri, tunc iras, tunc arma citat; si decidit hostis, 125 ire supra satis est uitamque relinquere uicto. interea uittis lauruque insignis opima currus et egregiis modo formidatus in armis luce palam, fusus nulli nullique fugatus, quaeritur: absistunt turmae, suspectaque tellus 130 omnibus, infidi miles uestigia campi circumit, atque auidae tristis locus ille ruinae cessat et inferni uitatur honore sepulcri. nuntius hortanti diuersa in parte maniplos Adrasto, uix ipse ratus uidisse, Philaemon 135 aduolat et trepidans (steterat nam forte cadenti proximus inspectoque miser pallebat hiatu), 'uerte gradum, fuge rector' ait 'si Dorica saltem terra loco patriaeque manent, ubi liquimus, arces. non armis, non sanguine opus: quid inutile ferrum 140 stringimus in Thebas? currus humus impia sorbet armaque bellantesque uiros; fugere ecce uidetur hic etiam, quo stamus, ager. uidi ipse profundae noctis iter ruptaque soli compage ruentem illum heu, praesagis quo nullus amicior astris, 145 Oecliden, frustraque manus cum uoce tetendi. mira loquor, sulcos etiamnum, rector, equorum fumantemque locum et spumis madida arua reliqui. nec commune malum est: tellus agnoscit alumnos, stat Thebana acies.' stupet haec et credere Adrastus 150 cunctatur; sed Mopsus idem trepidusque ferebat Actor idem. iam Fama nouis terroribus audax non unum cecidisse refert. sponte agmina retro non expectato reuocantum more tubarum praecipitant: sed torpet iter, falluntque ruentes 155 genua uiros; ipsique (putes sensisse) repugnant cornipedes nulloque truces hortamine parent nec celerare gradum nec tollere lumina terra. fortius incursant Tyrii, sed Vesper opacus lunares iam ducit equos; data foedere paruo 160 maesta uiris requies et nox auctura timores. quae tibi nunc facies postquam permissa gemendi copia! qui fletus galeis cecidere solutis! nil solitum fessos iuuat; abiecere madentes, sicut erant, clipeos, nec quisquam spicula tersit, 165 nec laudauit equum, nitidae nec cassidis altam compsit adornauitque iubam; uix magna lauare uulnera et efflantes libet internectere plagas: tantus ubique dolor. mensas alimentaque bello debita nec pugnae suasit timor: omnia laudes, 170 Amphiarae, tuas fecundaque pectora ueri commemorant lacrimis, et per tentoria sermo unus: abisse deos dilapsaque numina castris: 'heu ubi laurigeri currus sollemniaque arma et galeae uittatus apex? hoc antra lacusque 175 Castalii tripodumque fides? sic gratus Apollo? quis mihi sidereos lapsus mentemque sinistri fulguris, aut caesis saliat quod numen in extis, quando iter, unde morae, quae saeuis utilis armis, quae pacem magis hora uelit? quis iam omne futurum 180 proferet, aut cum quo uolucres mea fata loquentur? hos quoque bellorum casus nobisque tibique praescieras et (quanta sacro sub pectore uirtus!) uenisti tamen et miseris comes additus armis. et cum te tellus fatalisque hora uocaret, 185 tu Tyrias acies aduersaque signa uacasti sternere; tunc etiam media de morte timendum hostibus infestaque abeuntem uidimus hasta. et nunc te quis casus habet? poterisne reuerti sedibus a Stygiis altaque erumpere terra? 190 anne sedes hilaris iuxta, tua numina, Parcas et uice concordi discis uentura docesque? an tibi felices lucos miseratus Auerni rector et Elysias dedit inseruare uolucres? quidquid es, aeternus Phoebo dolor et noua clades 195 semper eris mutisque diu plorabere Delphis. hic Tenedon Chrysenque dies partuque ligatum Delon et intonsi claudet penetralia Branchi, nec Clarias hac luce fores Didymaeaque quisquam limina nec Lyciam supplex consultor adibit. 200 quin et cornigeri uatis nemus atque Molosso quercus anhela Ioui Troianaque Thymbra tacebit. ipsi amnes ipsaeque uolent arescere laurus, ipse nihil certum sagis clangoribus aether praecinet, et nulla ferientur ab alite nubes. 205 iamque erit ille dies quo te quoque conscia fatis templa colant reddatque tuus responsa sacerdos.' talia fatidico peragunt sollemnia regi, ceu flammas ac dona rogo tristesque rependant exequias mollique animam tellure reponant. 210 fracta dehinc cunctis auersaque pectora bello. sic fortes Minyas subito cum funere Tiphys destituit, non arma sequi, non ferre uidetur remus aquas, ipsique minus iam ducere uenti. iam fessis gemitu paulatim corda leuabat 215 exhaustus sermone dolor; nox addita curas obruit et facilis lacrimis inrepere somnus. at non Sidoniam diuersa in parte per urbem nox eadem: uario producunt sidera ludo ante domos intraque, ipsaeque ad moenia marcent 220 excubiae; gemina aera sonant Idaeaque terga et moderata sonum uario spiramine buxus. tunc dulces superos atque omne ex ordine alumnum numen ubique sacri resonant paeanes, ubique serta coronatumque merum. nunc funera rident 225 auguris ignari, contraque in tempore certant Tiresian laudare suum; nunc facta reuoluunt maiorum ueteresque canunt ab origine Thebas: hi mare Sidonium manibusque attrita Tonantis cornua et ingenti sulcatum Nerea tauro, 230 hi Cadmum lassamque bouem fetosque cruenti Martis agros, alii Tyriam reptantia saxa ad chelyn et duras animantem Amphiona cautes, hi grauidam Semelen, illi Cythereia laudant conubia et multa deductam lampade fratrum 235 Harmoniam: nullis deest sua fabula mensis. ceu modo gemmiferum thyrso populatus Hydaspen Eoasque domos nigri uexilla triumphi Liber et ignotos populis ostenderet Indos. tunc primum ad coetus sociaeque ad foedera mensae 240 semper inaspectum diraque in sede latentem Oedipoden exisse ferunt uultuque sereno canitiem nigram squalore et sordida fusis ora comis laxasse manu sociumque benignos adfatus et abacta prius solacia passum, 245 quin hausisse dapes insiccatumque cruorem deiecisse genis.

Liber 8 cunctos auditque refertque, qui Ditem et Furias tantum et si quando regentem Antigonen maestis solitus pulsare querelis. causa latet. non hunc Tyrii fors prospera belli, 250 tantum bella iuuant; natum hortaturque probatque nec uicisse uelit; sed primos comminus enses et sceleris tacito rimatur semina uoto. inde epulae dulces ignotaque gaudia uultu. qualis post longae Phineus ieiunia poenae, 255 nil stridere domi uolucresque ut sensit abactas (necdum tota fides), hilaris mensasque torosque nec turbata feris tractauit pocula pennis. cetera Graiorum curis armisque iacebat fessa cohors; alto castrorum ex aggere Adrastus 260 laetificos tenui captabat corde tumultus, quamquam aeger senio, sed agit miseranda potestas inuigilare malis. illum aereus undique clamor Thebanique urunt sonitus, et amara lacessit tibia, tum nimio uoces marcore superbae 265 incertaeque faces et iam male peruigil ignis. sic ubi per fluctus uno ratis obruta somno conticuit, tantique maris secura iuuentus mandauere animas: solus stat puppe magister peruigil inscriptaque deus qui nauigat alno. 270 tempus erat iunctos cum iam soror ignea Phoebi sensit equos penitusque cauam sub luce parata Oceani mugire domum, seseque uagantem colligit et leuiter moto fugat astra flagello: concilium rex triste uocat, quaeruntque gementes 275 quis tripodas successor agat, quo prodita laurus transeat atque orbum uittae decus. haud mora, cuncti insignem fama sanctoque Melampode cretum Thiodamanta uolunt, quicum ipse arcana deorum partiri et uisas uni sociare solebat 280 Amphiaraus aues, tantaeque haud inuidus artis gaudebat dici similem iuxtaque secundum. illum ingens confundit honos inopinaque turbat gloria et oblatas frondes summissus adorat seque oneri negat esse parem, cogique meretur. 285 sicut Achaemenius solium gentesque paternas excepit si forte puer, cui uiuere patrem tutius, incerta formidine gaudia librat an fidi proceres, ne pugnet uulgus habenis, cui latus Euphratae, cui Caspia limina mandet; 290 sumere tunc arcus ipsumque onerare ueretur patris equum uisusque sibi nec sceptra capaci sustentare manu nec adhuc implere tiaran. atque is ubi intorto signatus uellere crinem conuenitque deis, hilari per castra tumultu 295 uadit ouans ac, prima sui documenta, sacerdos Tellurem placare parat: nec futile maestis id uisum Danais. geminas ergo ilicet aras arboribus uiuis et adulto caespite texi imperat, innumerosque deae, sua munera, flores 300 et cumulos frugum et quidquid nouat impiger annus addit et intacto spargens altaria lacte incipit: 'o hominum diuumque aeterna creatrix, quae fluuios siluasque animarum et semina mundo cuncta Prometheasque manus Pyrrhaeaque saxa 305 gignis, et impastis quae prima alimenta dedisti mutastique uiris, quae pontum ambisque uehisque: te penes et pecudum gens mitis et ira ferarum et uolucrum requies; firmum atque inmobile mundi robur inoccidui, te uelox machina caeli 310 aere pendentem uacuo, te currus uterque circumit, o rerum media indiuisaque magnis fratribus! ergo simul tot gentibus alma, tot altis urbibus ac populis, subterque ac desuper una sufficis, astriferumque domos Atlanta supernas 315 ferre laborantem nullo uehis ipsa labore: nos tantum portare negas? nos, diua, grauaris? quod, precor, ignari luimus scelus? an quia plebes externa Inachiis huc aduentamus ab oris? omne homini natale solum, nec te, optima, saeuo 320 tamque humili populos deceat distinguere fine undique ubique tuos; maneas communis et arma hinc atque inde feras; liceat, precor, ordine belli pugnaces efflare animas et reddere caelo. ne rape tam subitis spirantia corpora bustis, 325 ne propera: ueniemus enim, quo limite cuncti, qua licet ire uia; tantum exorata Pelasgis siste leuem campum, celeres neu praecipe Parcas. at tu, care deis, quem non manus ulla nec enses Sidonii, sed magna sinu Natura soluto, 330 ceu te Cirrhaeo meritum tumularet hiatu, sic amplexa coit, hilaris des, oro, precatus nosse tuos, caeloque et uera monentibus aris concilies, et quae populis proferre parabas, me doceas: tibi sacra feram praesaga, tuique 335 numinis interpres te Phoebo absente uocabo. ille mihi Delo Cirrhaque potentior omni, quo ruis, ille adytis melior locus.' haec ubi dicta, nigrantes terra pecudes obscuraque mergit armenta, ac uiuis cumulos undantis harenae 340 aggerat et uati mortis simulacra rependit. talia apud Graios, cum iam Mauortia contra cornua, iam saeuos fragor aereus excitat enses. addit acerba sonum Teumesi e uertice crinem incutiens acuitque tubas et sibila miscet 345 Tisiphone: stupet insolito clangore Cithaeron marcidus et turres carmen non tale secutae. iam trepidas Bellona fores armataque pulsat limina, iam multo laxantur cardine Thebae. turbat eques pedites, currus properantibus obstant, 350 ceu Danai post terga premant: sic omnibus alae artantur portis septemque excursibus haerent. Ogygiis it sorte Creon, Eteoclea mittunt Neistae, celsas Homoloidas occupat Haemon, Hypsea Proetiae, celsum fudere Dryanta 355 Electrae, quatit Hypsistas manus Eurymedontis, culmina magnanimus stipat Dircaea Menoeceus. qualis ubi auersi secretus pabula caeli Nilus et Eoas magno bibit ore pruinas, scindit fontis opes septemque patentibus aruis 360 in mare fert hiemes; penitus cessere fugatae Nereides dulcique timent occurrere ponto. tristis at inde gradum tarde mouet Inacha pubes, praecipue Eleae Lacedaemoniaeque cohortes et Pylii; subitum nam Thiodamanta sequuntur 365 augure fraudati, necdum accessere regenti. nec tua te, princeps tripodum, sola agmina quaerunt: cuncta phalanx sibi deesse putat; minor ille per alas septimus extat apex.

Liber 8 liquido uelut aethere nubes inuida Parrhasiis unum si detrahat astris, 370 truncus honor Plaustri, nec idem riget igne reciso axis, et incerti numerant sua sidera nautae. sed iam bella uocant: alias noua suggere uires, Calliope, maiorque chelyn mihi tendat Apollo. fatalem populis ultro poscentibus horam 375 admouet atra dies, Stygiisque emissa tenebris Mors fruitur caelo bellatoremque uolando campum operit nigroque uiros inuitat hiatu, nil uulgare legens, sed quae dignissima uita funera, praecipuos annis animisque, cruento 380 ungue notat: iamque in miseros pensum omne Sororum scinditur, et Furiae rapuerunt licia Parcis. stat medius campis etiamnum cuspide sicca Bellipotens, iamque hos clipeum, iam uertit ad illos arma ciens aboletque domos, conubia, natos. 385 pellitur et patriae et, qui mente nouissimus exit, lucis amor; tenet in capulis hastisque paratas ira manus, animusque ultra thoracas anhelus conatur, galeaeque tremunt horrore comarum. quid mirum caluisse uiros? flammantur in hostem 390 cornipedes niueoque rigant sola putria nimbo, corpora ceu mixti dominis irasque sedentum induerint: sic frena terunt, sic proelia poscunt hinnitu tolluntque armos equitesque supinant. iamque ruunt, primusque uirum concurrere puluis 395 incipit, et spatiis utrimque aequalibus acti aduentant mediumque uident decrescere campum. iam clipeus clipeis, umbone repellitur umbo, ense minax ensis, pede pes et cuspide cuspis: sic obnixa acies pariter suspiria fumant, 400 admotaeque nitent aliena in casside cristae. pulcher adhuc belli uultus: stant uertice coni, plena armenta uiris, nulli sine praeside currus, arma loco, splendent clipei pharetraeque decorae cingulaque et nondum deforme cruoribus aurum. 405 at postquam rabies et uitae prodiga uirtus emisere animos, non tanta cadentibus Haedis aeriam Rhodopen solida niue uerberat Arctos, nec fragor Ausoniae tantus cum Iuppiter omni arce tonat, tanta quatitur nec grandine Syrtis 410 cum Libyae Boreas Italos niger attulit imbres. exclusere diem telis, stant ferrea caelo nubila, nec iaculis artatus sufficit aer. hi pereunt missis, illi redeuntibus hastis, concurrunt per inane sudes et mutua perdunt 415 uulnera, concurrunt hastae, stridentia funda saxa pluunt, uolucres imitantur fulgura glandes et formidandae non una morte sagittae. nec locus ad terram telis: in corpora ferrum omne cadit; saepe ignari perimuntque caduntque 420 casus agit uirtutis opus: nunc turba recedit, nunc premit, ac uicibus tellurem amittit et aufert. ut uentis nimbisque minax cum soluit habenas Iuppiter alternoque adfligit turbine mundum: stat caeli diuersa acies, nunc fortior Austri, 425 nunc Aquilonis hiems, donec pugnante procella aut nimiis hic uicit aquis, aut ille sereno. principium pugnae turmas Asopius Hypseus Oebalias (namque hae magnum et gentile tumentes Euboicum duris rumpunt umbonibus agmen) 430 reppulit erepto cunei ductore Menalca. hic et mente Lacon, crudi torrentis alumnus (nec turpauit auos), hastam ultra pectus euntem, ne pudor in tergo, per et ossa et uiscera retro extrahit atque hosti dextra labente remittit 435 sanguineam: dilecta genis morientis oberrant Taygeta et pugnae laudataque uerbera matri. Phaedimon Iasiden arcu Dircaeus Amyntas destinat: heu celeres Parcae! iam palpitat aruis Phaedimus, et certi nondum tacet arcus Amyntae. 440 abstulit ex umero dextram Calydonius Agreus Phegeos: illa suum terra tenet improba ferrum et mouet; extimuit sparsa inter tela iacentem praegrediens truncamque tamen percussit Acoetes. Iphin atrox Acamas, Argum ferus impulit Hypseus, 445 strauit Abanta Pheres, diuersaque uulnera flentes Iphis eques, pedes Argus, Abas auriga iacebant. Inachidae gemini geminos e sanguine Cadmi occultos galeis (saeua ignorantia belli) perculerant ferro; sed dum spolia omnia caesis 450 eripiunt, uidere nefas, et maestus uterque respicit ad fratrem pariterque errasse queruntur. cultor Ion Pisae cultorem Daphnea Cirrhae turbatis prostrauit equis: hunc laudat ab alto Iuppiter, hunc tardus frustra miseratur Apollo. 455 ingentes Fortuna uiros inlustrat utrimque sanguine in aduerso: Danaos Cadmeius Haemon sternit agitque, furens sequitur Tyria agmina Tydeus; Pallas huic praesens, illum Tirynthius implet. qualiter hiberni summis duo montibus amnes 460 franguntur geminaque cadunt in plana ruina: contendisse putes uter arua arbustaque tollat altius aut superet pontes; et cum una receptas confundit iam uallis aquas, sibi quisque superbus ire cupit, pontoque negant descendere mixti. 465 ibat fumiferam quatiens Onchestius Idas lampada per medios turbabatque agmina Graium, igne uiam rumpens; magno quem comminus ictu Tydeos hasta feri dispulsa casside fixit. ille ingens in terga iacet, stat fronte superstes 470 lancea, conlapsae ueniunt in tempora flammae. prosequitur Tydeus: 'saeuos ne dixeris Argos, igne tuo, Thebane, (rogum concedimus) arde!' inde, uelut primo tigris gauisa cruore per totum cupit ire pecus, sic Aona saxo, 475 ense Pholum, Chromin ense, duos Helicaonas hasta transigit, Aegaeae Veneris quod Maera sacerdos ediderat prohibente dea; uos praeda cruenti Tydeos, it saeuas etiamnum mater ad aras. nec minus Herculeum contra uagus Haemona ducit 480 sanguis: inexpleto rapitur per milia ferro, nunc tumidae Calydonis opes, nunc torua Pylenes agmina, nunc maestae fundens Pleuronis alumnos, donec in Olenium fessa iam cuspide Buten incidit. hunc turmis obuersum et abire uetantem 485 adgreditur; puer ille, puer malasque comamque integer, ignaro cui tunc Thebana bipennis in galeam librata uenit: finduntur utroque tempora diuiduique cadunt in bracchia crines, et non hoc metuens inopino limine uita 490 exiluit.