De rerum natura (De la nature) (page 11)

ut puerorum aetas inprovida ludificetur

labrorum tenus, interea perpotet amarum

absinthi laticem deceptaque non capiatur,

sed potius tali facto recreata valescat,

sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur

tristior esse quibus non est tractata, retroque

volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti

carmine Pierio rationem exponere nostram

et quasi musaeo dulci contingere melle;

si tibi forte animum tali ratione tenere

versibus in nostris possem, dum percipis omnem

naturam rerum ac persentis utilitatem.

Sed quoniam docui cunctarum exordia rerum

qualia sint et quam variis distantia formis

sponte sua volitent aeterno percita motu

quoque modo possit res ex his quaeque creari,

[nunc agere incipiam tibi quod vehementer ad has res

attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,

quae quasi membranae vel cortex nominitandast,]

atque animi quoniam docui natura quid esset

et quibus e rebus cum corpore compta vigeret

quove modo distracta rediret in ordia prima,

nunc agere incipiam tibi, quod vehementer ad has res

attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,

quod speciem ac formam similem gerit eius imago,

cuius cumque cluet de corpore fusa vagari;

quae quasi membranae summo de corpore rerum

dereptae volitant ultroque citroque per auras,

atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes

terrificant atque in somnis, cum saepe figuras

contuimur miras simulacraque luce carentum,

quae nos horrifice languentis saepe sopore

excierunt ne forte animas Acherunte reamur

effugere aut umbras inter vivos volitare

neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,

cum corpus simul atque animi natura perempta

in sua discessum dederint primordia quaeque.

dico igitur rerum effigias tenuisque figuras

mittier ab rebus summo de cortice eorum;

id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.

Principio quoniam mittunt in rebus apertis

corpora res multae, partim diffusa solute,

robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,

et partim contexta magis condensaque, ut olim

cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,

et vituli cum membranas de corpore summo

nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens

exuit in spinis vestem; nam saepe videmus

illorum spoliis vepres volitantibus auctas.

quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago

ab rebus mitti summo de corpore rerum.

nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant

quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;

praesertim cum sint in summis corpora rebus

multa minuta, iaci quae possint ordine eodem

quo fuerint et formai servare figuram,

et multo citius, quanto minus indupediri

pauca queunt et [quae] sunt prima fronte locata.

nam certe iacere ac largiri multa videmus,

non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,

verum de summis ipsum quoque saepe colorem.

et volgo faciunt id lutea russaque vela

et ferrugina, cum magnis intenta theatris

per malos volgata trabesque trementia flutant;

namque ibi consessum caveai supter et omnem

scaenai speciem patrum matrumque deorsum

inficiunt coguntque suo fluitare colore.

et quanto circum mage sunt inclusa theatri

moenia, tam magis haec intus perfusa lepore

omnia conrident correpta luce diei.

ergo lintea de summo cum corpore fucum

mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis

res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque.

sunt igitur iam formarum vestigia certa,

quae volgo volitant subtili praedita filo

nec singillatim possunt secreta videri.

Praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res

consimiles ideo diffusae rebus abundant,

ex alto quia dum veniunt extrinsecus ortae

scinduntur per iter flexum, nec recta viarum

ostia sunt, qua contendant exire coortae.

at contra tenuis summi membrana coloris

cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit,

in promptu quoniam est in prima fronte locata.

Postremo speculis in aqua splendoreque in omni

quae cumque apparent nobis simulacra, necessest,

quandoquidem simili specie sunt praedita rerum,

exin imaginibus missis consistere eorum.

[nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant

quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.]

sunt igitur tenues formarum illis similesque

effigiae, singillatim quas cernere nemo

cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu

reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,

nec ratione alia servari posse videntur,

tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.

Nunc age, quam tenui natura constet imago

percipe. et in primis, quoniam primordia tantum

sunt infra nostros sensus tantoque minora

quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,

nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum

cunctarum quam sint subtilia percipe paucis.

primum animalia sunt iam partim tantula, corum

tertia pars nulla possit ratione videri.

horum intestinum quodvis quale esse putandumst!

quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?

quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque,

unde anima atque animi constet natura necessumst,

nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?

praeterea quaecumque suo de corpore odorem

expirant acrem, panaces absinthia taetra

habrotonique graves et tristia centaurea,

quorum unum quidvis leviter si forte duobus

* * *

quin potius noscas rerum simulacra vagari

multa modis multis, nulla vi cassaque sensu?

Sed ne forte putes ea demum sola vagari,

quae cumque ab rebus rerum simulacra recedunt,

sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa

constituuntur in hoc caelo, qui dicitur aer,

quae multis formata modis sublime feruntur,

ut nubes facile inter dum concrescere in alto

cernimus et mundi speciem violare serenam

aëra mulcentes motu; nam saepe Gigantum

ora volare videntur et umbram ducere late,

inter dum magni montes avolsaque saxa

montibus ante ire et solem succedere praeter,

inde alios trahere atque inducere belua nimbos.

nec speciem mutare suam liquentia cessant

et cuiusque modi formarum vertere in oras.

Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur

perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant

* * *

semper enim summum quicquid de rebus abundat,

quod iaculentur. et hoc alias cum pervenit in res,

transit, ut in primis vestem; sed ubi aspera saxa

aut in materiam ligni pervenit, ibi iam

scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.

at cum splendida quae constant opposta fuerunt

densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum;

nam neque, uti vestem, possunt transire, neque autem

scindi; quam meminit levor praestare salutem.

qua propter fit ut hinc nobis simulacra redundent.

et quamvis subito quovis in tempore quamque

rem contra speculum ponas, apparet imago;

perpetuo fluere ut noscas e corpore summo

texturas rerum tenuis tenuisque figuras.

ergo multa brevi spatio simulacra genuntur,

ut merito celer his rebus dicatur origo.

et quasi multa brevi spatio summittere debet

lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,

sic ab rebus item simili ratione necessest

temporis in puncto rerum simulacra ferantur

multa modis multis in cunctas undique partis;

quandoquidem speculum quo cumque obvertimus oris,

res ibi respondent simili forma atque colore.

Praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli

tempestas, perquam subito fit turbida foede,

undique uti tenebras omnis Acherunta rearis

liquisse et magnas caeli complesse cavernas.

usque adeo taetra nimborum nocte coorta

inpendent atrae Formidinis ora superne;

quorum quantula pars sit imago dicere nemost

qui possit neque eam rationem reddere dictis.

Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur,

et quae mobilitas ollis tranantibus auras

reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur,

in quem quaeque locum diverso numine tendunt,

suavidicis potius quam multis versibus edam;

parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam

clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.

Principio persaepe levis res atque minutis

corporibus factas celeris licet esse videre.

in quo iam genere est solis lux et vapor eius,

propterea quia sunt e primis facta minutis,

quae quasi cuduntur perque aëris intervallum

non dubitant transire sequenti concita plaga;

suppeditatur enim confestim lumine lumen

et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.

qua propter simulacra pari ratione necessest

inmemorabile per spatium transcurrere posse

temporis in puncto, primum quod parvola causa

est procul a tergo quae provehat atque propellat,

quod super est, ubi tam volucri levitate ferantur,

deinde quod usque adeo textura praedita rara

mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res

et quasi permanare per aëris intervallum.

Praeterea si quae penitus corpuscula rerum

ex altoque foras mittuntur, solis uti lux

ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei

per totum caeli spatium diffundere sese

perque volare mare ac terras caelumque rigare.

quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,

cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?

quone vides citius debere et longius ire

multiplexque loci spatium transcurrere eodem

tempore quo solis pervolgant lumina caelum?

Hoc etiam in primis specimen verum esse videtur,

quam celeri motu rerum simulacra ferantur,

quod simul ac primum sub diu splendor aquai

ponitur, extemplo caelo stellante serena

sidera respondent in aqua radiantia mundi.

iamne vides igitur quam puncto tempore imago

aetheris ex oris in terrarum accidat oras?

quare etiam atque etiam mitti fateare necessest

corpora quae feriant oculos visumque lacessant.

perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,

frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis

aequoris, exesor moerorum litora circum,

nec variae cessant voces volitare per auras.

denique in os salsi venit umor saepe saporis,

cum mare versamur propter, dilutaque contra

cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.

usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter

fertur et in cunctas dimittitur undique partis

nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,

perpetuo quoniam sentimus et omnia semper

cernere odorari licet et sentire sonare.

Praeterea quoniam manibus tractata figura

in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae

cernitur in luce et claro candore, necessest

consimili causa tactum visumque moveri.

nunc igitur si quadratum temptamus et id nos

commovet in tenebris, in luci quae poterit res

accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?

esse in imaginibus qua propter causa videtur

cernundi neque posse sine his res ulla videri.

Nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur

undique et in cunctas iaciuntur didita partis;

verum nos oculis quia solis cernere quimus,

propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes

res ibi eam contra feriant forma atque colore.

et quantum quaeque ab nobis res absit, imago

efficit ut videamus et internoscere curat;

nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque

aëra qui inter se cumque est oculosque locatus,

isque ita per nostras acies perlabitur omnis

et quasi perterget pupillas atque ita transit.

propterea fit uti videamus quam procul absit

res quaeque. et quanto plus aëris ante agitatur

et nostros oculos perterget longior aura,

tam procul esse magis res quaeque remota videtur.

scilicet haec summe celeri ratione geruntur,

quale sit ut videamus, et una quam procul absit.

Illud in his rebus minime mirabile habendumst,

cur, ea quae feriant oculos simulacra videri

singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.

ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum

acre fluit frigus, non privam quamque solemus

particulam venti sentire et frigoris eius,

sed magis unorsum, fierique perinde videmus

corpore tum plagas in nostro tam quam aliquae res

verberet atque sui det sensum corporis extra.

praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum

tangimus extremum saxi summumque colorem

nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam

duritiem penitus saxi sentimus in alto.

Nunc age, cur ultra speculum videatur imago

percipe: nam certe penitus remmota videtur.

quod genus illa foris quae vere transpiciuntur,

ianua cum per se transpectum praebet apertum,

multa facitque foris ex aedibus ut videantur;

is quoque enim duplici geminoque fit aëre visus.

primus enim citra postes tum cernitur aër,

inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,

post extraria lux oculos perterget et aër

alter, et illa foris quae vere transpiciuntur.

sic ubi se primum speculi proiecit imago,

dum venit ad nostras acies, protrudit agitque

aëra qui inter se cumquest oculosque locatus,

et facit, ut prius hunc omnem sentire queamus

quam speculum; sed ubi [in] speculum quoque sensimus ipsum,

continuo a nobis in eum quae fertur imago

pervenit, et nostros oculos reiecta revisit

atque alium prae se propellens aëra volvit,

et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque

distare ab speculo tantum semota videtur.

quare etiam atque etiam minime mirarier est par

* * *

illis quae reddunt speculorum ex aequore visum,

aëribus binis quoniam res confit utraque.

Nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,

in speculis fit ut in laeva videatur eo quod

planitiem ad speculi veniens cum offendit imago,

non convertitur incolumis, sed recta retrorsum

sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit

cretea persona, adlidat pilaeve trabive,

atque ea continuo rectam si fronte figuram

servet et elisam retro sese exprimat ipsa.

fiet ut, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem

nunc sit laevus et e laevo sit mutua dexter.

Fit quoque de speculo in speculum ut tradatur imago,

quinque etiam [aut] sex ut fieri simulacra suërint.

nam quae cumque retro parte interiore latebunt,

inde tamen, quamvis torte penitusque remota,

omnia per flexos aditus educta licebit

pluribus haec speculis videantur in aedibus esse.

usque adeo speculo in speculum translucet imago,

et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat,

inde retro rursum redit et convertit eodem.

Quin etiam quae cumque latuscula sunt speculorum

adsimili lateris flexura praedita nostri,

dextera ea propter nobis simulacra remittunt,

aut quia de speculo in speculum transfertur imago,

inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod

circum agitur, cum venit, imago propterea quod

flexa figura docet speculi convertier ad nos.

Indugredi porro pariter simulacra pedemque

ponere nobiscum credas gestumque imitari

propterea quia, de speculi qua parte recedas,

continuo nequeunt illinc simulacra reverti;

omnia quandoquidem cogit natura referri

ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.

Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.

sol etiam caecat, contra si tendere pergas,

propterea quia vis magnast ipsius et alte

aëra per purum simulacra feruntur

et feriunt oculos turbantia composituras.

Praeterea splendor qui cumque est acer adurit

saepe oculos ideo quod semina possidet ignis

multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.

lurida praeterea fiunt quae cumque tuentur

arquati, quia luroris de corpore eorum

semina multa fluunt simulacris obvia rerum,

multaque sunt oculis in eorum denique mixta,

quae contage sua palloribus omnia pingunt.

E tenebris autem quae sunt in luce tuemur

propterea quia, cum propior caliginis aër

ater init oculos prior et possedit apertos,

insequitur candens confestim lucidus aër,

qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras

aëris illius; nam multis partibus hic est

mobilior multisque minutior et mage pollens.

qui simul atque vias oculorum luce replevit

atque pate fecit, quas ante obsederat aër

, continuo rerum simulacra secuntur,

quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.

quod contra facere in tenebris e luce nequimus

propterea quia posterior caliginis aër

crassior insequitur, qui cuncta foramina complet

obsiditque vias oculorum, ne simulacra

possint ullarum rerum coniecta moveri.

Quadratasque procul turris cum cernimus urbis,

propterea fit uti videantur saepe rutundae,

angulus optusus quia longe cernitur omnis

sive etiam potius non cernitur ac perit eius