De rerum natura (De la nature) (page 14)

inritata tument loca semine fitque voluntas

eicere id quo se contendit dira lubido,

[incitat inritans loca turgida semine multo]

idque petit corpus, mens unde est saucia amore;

namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam

emicat in partem sanguis, unde icimur ictu,

et si comminus est, hostem ruber occupat umor.

sic igitur Veneris qui telis accipit ictus,

sive puer membris muliebribus hunc iaculatur

seu mulier toto iactans e corpore amorem,

unde feritur, eo tendit gestitque coire

t iacere umorem in corpus de corpore ductum;

namque voluptatem praesagit muta cupido.

Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen Amoris,

hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor

stillavit gutta et successit frigida cura;

nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt

illius et nomen dulce obversatur ad auris.

sed fugitare decet simulacra et pabula amoris

absterrere sibi atque alio convertere mentem

et iacere umorem coniectum in corpora quaeque

nec retinere semel conversum unius amore

et servare sibi curam certumque dolorem;

ulcus enim vivescit et inveterascit alendo

inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit,

si non prima novis conturbes volnera plagis

volgivagaque vagus Venere ante recentia cures

aut alio possis animi traducere motus.

Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem,

sed potius quae sunt sine poena commoda sumit;

nam certe purast sanis magis inde voluptas

quam miseris; etenim potiundi tempore in ipso

fluctuat incertis erroribus ardor amantum

nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.

quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem

corporis et dentes inlidunt saepe labellis

osculaque adfigunt, quia non est pura voluptas

et stimuli subsunt, qui instigant laedere id ipsum,

quod cumque est, rabies unde illaec germina surgunt.

sed leviter poenas frangit Venus inter amorem

blandaque refrenat morsus admixta voluptas.

namque in eo spes est, unde est ardoris origo,

restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.

quod fieri contra totum natura repugnat;

unaque res haec est, cuius quam plurima habemus,

tam magis ardescit dira cuppedine pectus.

nam cibus atque umor membris adsumitur intus;

quae quoniam certas possunt obsidere partis,

hoc facile expletur laticum frugumque cupido.

ex hominis vero facie pulchroque colore

nil datur in corpus praeter simulacra fruendum

tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.

ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et umor

non datur, ardorem qui membris stinguere possit,

sed laticum simulacra petit frustraque laborat

in medioque sitit torrenti flumine potans,

sic in amore Venus simulacris ludit amantis,

nec satiare queunt spectando corpora coram

nec manibus quicquam teneris abradere membris

possunt errantes incerti corpore toto.

denique cum membris conlatis flore fruuntur

aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus

atque in eost Venus ut muliebria conserat arva,

adfigunt avide corpus iunguntque salivas

oris et inspirant pressantes dentibus ora,

ne quiquam, quoniam nihil inde abradere possunt

nec penetrare et abire in corpus corpore toto;

nam facere inter dum velle et certare videntur.

usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,

membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.

tandem ubi se erupit nervis coniecta cupido,

parva fit ardoris violenti pausa parumper.

inde redit rabies eadem et furor ille revisit,

cum sibi quod cupiant ipsi contingere quaerunt,

nec reperire malum id possunt quae machina vincat.

usque adeo incerti tabescunt volnere caeco.

Adde quod absumunt viris pereuntque labore,

adde quod alterius sub nutu degitur aetas,

languent officia atque aegrotat fama vacillans.

labitur interea res et Babylonia fiunt

unguenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident,

scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi

auro includuntur teriturque thalassina vestis

adsidue et Veneris sudorem exercita potat.

et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae,

inter dum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt.

eximia veste et victu convivia, ludi,

pocula crebra, unguenta, coronae, serta parantur,

ne quiquam, quoniam medio de fonte leporum

surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat,

aut cum conscius ipse animus se forte remordet

desidiose agere aetatem lustrisque perire,

aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit,

quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis,

aut nimium iactare oculos aliumve tueri

quod putat in voltuque videt vestigia risus.

Atque in amore mala haec proprio summeque secundo

inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt,

prendere quae possis oculorum lumine operto.

innumerabilia; ut melius vigilare sit ante,

qua docui ratione, cavereque, ne inliciaris.

nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur,

non ita difficile est quam captum retibus ipsis

exire et validos Veneris perrumpere nodos.

et tamen implicitus quoque possis inque peditus

effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes

et praetermittas animi vitia omnia primum

aut quae corporis sunt eius, quam praepetis ac vis.

nam faciunt homines plerumque cupidine caeci

et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.

multimodis igitur pravas turpisque videmus

esse in deliciis summoque in honore vigere.

atque alios alii inrident Veneremque suadent

ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,

nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.

nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos,

caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas,

parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal,

magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.

balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;

at flagrans, odiosa, loquacula Lampadium fit.

ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit

prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.

at nimia et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho,

simula Silena ac Saturast, labeosa philema.

cetera de genere hoc longum est si dicere coner.

sed tamen esto iam quantovis oris honore,

cui Veneris membris vis omnibus exoriatur;

nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;

nempe eadem facit et scimus facere omnia turpi

et miseram taetris se suffit odoribus ipsa,

quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.

at lacrimans exclusus amator limina saepe

floribus et sertis operit postisque superbos

unguit amaracino et foribus miser oscula figit;

quem si iam ammissum venientem offenderit aura

una modo, causas abeundi quaerat honestas

et meditata diu cadat alte sumpta querella

stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi

plus videat quam mortali concedere par est.

nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae

omnia summo opere hos vitae poscaenia celant,

quos retinere volunt adstrictosque esse in amore,

ne quiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis

protrahere in lucem atque omnis inquirere risus

et, si bello animost et non odiosa, vicissim

praetermittere [et] humanis concedere rebus.

Nec mulier semper ficto suspirat amore,

quae conplexa viri corpus cum corpore iungit

et tenet adsuctis umectans oscula labris;

nam facit ex animo saepe et communia quaerens

gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.

nec ratione alia volucres armenta feraeque

et pecudes et equae maribus subsidere possent,

si non, ipsa quod illarum subat, ardet abundans

natura et Venerem salientum laeta retractat.

nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas

vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur,

in triviis cum saepe canes discedere aventis

divorsi cupide summis ex viribus tendunt,

quom interea validis Veneris compagibus haerent?

quod facerent numquam, nisi mutua gaudia nossent,

quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.

quare etiam atque etiam, ut dico, est communis voluptas.

Et commiscendo quom semine forte virilem

femina vim vicit subita vi corripuitque,

tum similes matrum materno semine fiunt,

ut patribus patrio. sed quos utriusque figurae

esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum,

corpore de patrio et materno sanguine crescunt,

semina cum Veneris stimulis excita per artus

obvia conflixit conspirans mutuus ardor,

et neque utrum superavit eorum nec superatumst.

fit quoque ut inter dum similes existere avorum

possint et referant proavorum saepe figuras,

propterea quia multa modis primordia multis

mixta suo celant in corpore saepe parentis,

quae patribus patres tradunt a stirpe profecta.

inde Venus varia producit sorte figuras,

maiorumque refert voltus vocesque comasque;

quandoquidem nihilo magis haec [de] semine certo

fiunt quam facies et corpora membraque nobis.

et muliebre oritur patrio de semine saeclum

maternoque mares existunt corpore creti;

semper enim partus duplici de semine constat,

atque utri similest magis id quod cumque creatur,

eius habet plus parte aequa; quod cernere possis,

sive virum suboles sivest muliebris origo.

Nec divina satum genitalem numina cuiquam

absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam

appelletur et ut sterili Venere exigat aevom;

quod plerumque putant et multo sanguine maesti

conspergunt aras adolentque altaria donis,

ut gravidas reddant uxores semine largo;

ne quiquam divom numen sortisque fatigant;

nam steriles nimium crasso sunt semine partim,

et liquido praeter iustum tenuique vicissim.

tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,

liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.

crassius hinc porro quoniam concretius aequo

mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu

aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum

aegre admiscetur muliebri semine semen.

nam multum harmoniae Veneris differre videntur.

atque alias alii complent magis ex aliisque

succipiunt aliae pondus magis inque gravescunt.

et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt

pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos

suscipere et partu possent ditescere dulci.

et quibus ante domi fecundae saepe nequissent

uxoris parere, inventast illis quoque compar

natura, ut possent gnatis munire senectam.

usque adeo magni refert, ut semina possint

seminibus commisceri genitaliter apta

crassaque conveniant liquidis et liquida crassis.

atque in eo refert quo victu vita colatur;

namque aliis rebus concrescunt semina membris

atque aliis extenvantur tabentque vicissim.

et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas.

id quoque permagni refert; nam more ferarum

quadrupedumque magis ritu plerumque putantur

concipere uxores, quia sic loca sumere possunt

pectoribus positis sublatis semina lumbis.

nec molles opus sunt motus uxoribus hilum.

nam mulier prohibet se concipere atque repugnat,

clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat

atque exossato ciet omni pectore fluctus;

eicit enim sulcum recta regione viaque

vomeris atque locis avertit seminis ictum.

idque sua causa consuerunt scorta moveri,

ne complerentur crebro gravidaeque iacerent,

et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;

coniugibus quod nil nostris opus esse videtur.

Nec divinitus inter dum Venerisque sagittis

deteriore fit ut forma muliercula ametur;

nam facit ipsa suis inter dum femina factis

morigerisque modis et munde corpore culto,

ut facile insuescat secum [te] degere vitam.

quod super est, consuetudo concinnat amorem;

nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,

vincitur in longo spatio tamen atque labascit.

nonne vides etiam guttas in saxa cadentis

umoris longo in spatio pertundere saxa?

Lucretius The Latin Library The Classics Page

Lucretius: De Rerum Natura V

TITI LVCRETI CARI DE RERVM NATVRA LIBER QVINTVS

Quis potis est dignum pollenti pectore carmen

condere pro rerum maiestate hisque repertis?

quisve valet verbis tantum, qui fingere laudes

pro meritis eius possit, qui talia nobis

pectore parta suo quaesitaque praemia liquit?

nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.

nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,

dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,

qui princeps vitae rationem invenit eam quae

nunc appellatur sapientia, quique per artem

fluctibus et tantis vitam tantisque tenebris

in tam tranquillo et tam clara luce locavit.

confer enim divina aliorum antiqua reperta.

namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris

vitigeni laticem mortalibus instituisse;

cum tamen his posset sine rebus vita manere,

ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.

at bene non poterat sine puro pectore vivi;

quo magis hic merito nobis deus esse videtur,

ex quo nunc etiam per magnas didita gentis

dulcia permulcent animos solacia vitae.

Herculis antistare autem si facta putabis,

longius a vera multo ratione ferere.

quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus

ille leonis obesset et horrens Arcadius sus,

tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?

denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis

hydra venenatis posset vallata colubris?

quidve tripectora tergemini vis Geryonai

et Diomedis equi spirantes naribus ignem

Thracia Bistoniasque plagas atque Ismara propter

aureaque Hesperidum servans fulgentia mala,

asper, acerba tuens, immani corpore serpens

arboris amplexus stirpes? quid denique obesset

propter Atlanteum litus pelagique severa,

quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?

cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,

si non victa forent, quid tandem viva nocerent?

nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum

nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est

per nemora ac montes magnos silvasque profundas;

quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.

at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis

atque pericula tumst ingratis insinuandum!

quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres

sollicitum curae quantique perinde timores!

quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantas

efficiunt clades! quid luxus desidiaeque?

haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque

expulerit dictis, non armis, nonne decebit

hunc hominem numero divom dignarier esse?

cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis

iam mortalibus e divis dare dicta suerit

atque omnem rerum naturam pandere dictis.

Cuius ego ingressus vestigia dum rationes

persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata

foedere sint, in eo quam sit durare necessum

nec validas valeant aevi rescindere leges,

quo genere in primis animi natura reperta est

nativo primum consistere corpore creta,

nec posse incolumem magnum durare per aevum,

sed simulacra solere in somnis fallere mentem,

cernere cum videamur eum quem vita reliquit,

quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,

ut mihi mortali consistere corpore mundum

nativomque simul ratio reddunda sit esse;

et quibus ille modis congressus materiai

fundarit terram caelum mare sidera solem

lunaique globum; tum quae tellure animantes

extiterint, et quae nullo sint tempore natae;

quove modo genus humanum variante loquella

coeperit inter se vesci per nomina rerum;

et quibus ille modis divom metus insinuarit

pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur

fana lacus lucos aras simulacraque divom.

praeterea solis cursus lunaeque meatus

expediam qua vi flectat natura gubernans;

ne forte haec inter caelum terramque reamur

libera sponte sua cursus lustrare perennis,

morigera ad fruges augendas atque animantis,

neve aliqua divom volvi ratione putemus.

nam bene qui didicere deos securum agere aevom,

si tamen interea mirantur qua ratione

quaeque geri possint, praesertim rebus in illis

quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,

rursus in antiquas referuntur religiones

et dominos acris adsciscunt, omnia posse

quos miseri credunt, ignari quid queat esse,

quid nequeat, finita potestas denique cuique

qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.

Quod super est, ne te in promissis plura moremur,

principio maria ac terras caelumque tuere;

quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,

tris species tam dissimilis, tria talia texta,