De rerum natura (De la nature) (page 9)

ocius et citius dissolvi in corpora prima,

cum semel ex hominis membris ablata recessit;

quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,

cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re

ac rarefactum detracto sanguine venis,

aëre qui credas posse hanc cohiberier ullo,

corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?

Praeterea gigni pariter cum corpore et una

crescere sentimus pariterque senescere mentem.

nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur

corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.

inde ubi robustis adolevit viribus aetas,

consilium quoque maius et auctior est animi vis.

post ubi iam validis quassatum est viribus aevi

corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,

claudicat ingenium, delirat lingua [labat] mens,

omnia deficiunt atque uno tempore desunt.

ergo dissolui quoque convenit omnem animai

naturam, ceu fumus, in altas aëris auras;

quando quidem gigni pariter pariterque videmus

crescere et, [ut] docui, simul aevo fessa fatisci.

Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum

suscipere inmanis morbos durumque dolorem,

sic animum curas acris luctumque metumque;

quare participem leti quoque convenit esse.

quin etiam morbis in corporis avius errat

saepe animus; dementit enim deliraque fatur,

inter dumque gravi lethargo fertur in altum

aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;

unde neque exaudit voces nec noscere voltus

illorum potis est, ad vitam qui revocantes

circum stant lacrimis rorantes ora genasque.

quare animum quoque dissolui fateare necessest,

quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;

nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,

multorum exitio perdocti quod sumus ante.

[et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum

et pariter mentem sanari corpus inani]

denique cor, hominem cum vini vis penetravit

acris et in venas discessit diditus ardor,

consequitur gravitas membrorum, praepediuntur

crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,

nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,

et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,

cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini

conturbare animam consuevit corpore in ipso?

at quae cumque queunt conturbari inque pediri,

significant, paulo si durior insinuarit

causa, fore ut pereant aevo privata futuro.

Quin etiam subito vi morbi saepe coactus

ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,

concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,

desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat

inconstanter, et in iactando membra fatigat,

ni mirum quia vis morbi distracta per artus

turbat agens animam, spumans [ut] in aequore salso

ventorum validis fervescunt viribus undae.

exprimitur porro gemitus, quia membra dolore

adficiuntur et omnino quod semina vocis

eliciuntur et ore foras glomerata feruntur

qua quasi consuerunt et sunt munita viai.

desipientia fit, quia vis animi atque animai

conturbatur et, ut docui, divisa seorsum

disiectatur eodem illo distracta veneno.

inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque

in latebras acer corrupti corporis umor,

tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis

paulatim redit in sensus animamque receptat.

haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso

iactentur miserisque modis distracta laborent,

cur eadem credis sine corpore in aëre aperto

cum validis ventis aetatem degere posse?

Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum

cernimus et flecti medicina posse videmus,

id quoque praesagit mortalem vivere mentem.

addere enim partis aut ordine traiecere aecumst

aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,

commutare animum qui cumque adoritur et infit

aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.

at neque transferri sibi partis nec tribui vult

inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;

nam quod cumque suis mutatum finibus exit,

continuo hoc mors est illius quod fuit ante.

ergo animus sive aegrescit, mortalia signa

mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.

usque adeo falsae rationi vera videtur

res occurrere et effugium praecludere eunti

ancipitique refutatu convincere falsum.

Denique saepe hominem paulatim cernimus ire

et membratim vitalem deperdere sensum;

in pedibus primum digitos livescere et unguis,

inde pedes et crura mori, post inde per artus

ire alios tractim gelidi vestigia leti.

scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno

tempore sincera existit, mortalis habendast.

quod si forte putas ipsam se posse per artus

introsum trahere et partis conducere in unum

atque ideo cunctis sensum diducere membris,

at locus ille tamen, quo copia tanta animai

cogitur, in sensu debet maiore videri;

qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus [ante>,

dilaniata foras dispargitur, interit ergo.

quin etiam si iam libeat concedere falsum

et dare posse animam glomerari in corpore eorum,

lumina qui lincunt moribundi particulatim,

mortalem tamen esse animam fateare necesse

nec refert utrum pereat dispersa per auras

an contracta suis e partibus obbrutescat,

quando hominem totum magis ac magis undique sensus

deficit et vitae minus et minus undique restat.

Et quoniam mens est hominis pars una locoque

fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt

atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,

et vel uti manus atque oculus naresve seorsum

secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,

sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,

sic animus per se non quit sine corpore et ipso

esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,

sive aliud quid vis potius coniunctius ei

fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.

Denique corporis atque animi vivata potestas

inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;

nec sine corpore enim vitalis edere motus

sola potest animi per se natura nec autem

cassum anima corpus durare et sensibus uti.

scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam

dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,

sic anima atque animus per se nil posse videtur.

ni mirum quia [per] venas et viscera mixtim,

per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni

nec magnis intervallis primordia possunt

libera dissultare, ideo conclusa moventur

sensiferos motus, quos extra corpus in auras

aëris haut possunt post mortem eiecta moveri

propterea quia non simili ratione tenentur;

corpus enim atque animans erit aër, si cohibere

sese anima atque in eos poterit concludere motus,

quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.

quare etiam atque etiam resoluto corporis omni

tegmine et eiectis extra vitalibus auris

dissolui sensus animi fateare necessest

atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.

Denique cum corpus nequeat perferre animai

discidium, quin in taetro tabescat odore,

quid dubitas quin ex imo penitusque coorta

emanarit uti fumus diffusa animae vis,

atque ideo tanta mutatum putre ruina

conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt

fundamenta foras manant animaeque per artus

perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,

atque foramina? multimodis ut noscere possis

dispertitam animae naturam exisse per artus

et prius esse sibi distractam corpore in ipso,

quam prolapsa foras enaret in aëris auras.

Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,

saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur

ire anima ac toto solui de corpore [tota]

et quasi supremo languescere tempore voltus

molliaque exsangui cadere omnia [corpore] membra.

quod genus est, animo male factum cum perhibetur

aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes

extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;

conquassatur enim tum mens animaeque potestas

omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,

ut gravior paulo possit dissolvere causa.

Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus

inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,

non modo non omnem possit durare per aevom,

sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?

nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur

ire foras animam incolumem de corpore toto,

nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,

verum deficere in certa regione locatam;

ut sensus alios in parti quemque sua scit

dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,

non tam se moriens dissolvi conquereretur,

sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.

Denique cur animi numquam mens consiliumque

gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis

sedibus et certis regionibus omnibus haeret,

si non certa loca ad nascendum reddita cuique

sunt, et ubi quicquid possit durare creatum

atque ita multimodis partitis artubus esse,

membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?

usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari

fluminibus solitast neque in igni gignier algor.

Praeterea si inmortalis natura animaist

et sentire potest secreta a corpore nostro,

quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.

nec ratione alia nosmet proponere nobis

possumus infernas animas Acherunte vagare.

pictores itaque et scriptorum saecla priora

sic animas intro duxerunt sensibus auctas.

at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa

esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;

haud igitur per se possunt sentire neque esse.

Et quoniam toto sentimus corpore inesse

vitalem sensum et totum esse animale videmus,

si subito medium celeri praeciderit ictu

vis aliqua, ut sorsum partem secernat utramque,

dispertita procul dubio quoque vis animai

et discissa simul cum corpore dissicietur.

at quod scinditur et partis discedit in ullas,

scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse.

falciferos memorant currus abscidere membra

saepe ita de subito permixta caede calentis,

ut tremere in terra videatur ab artubus id quod

decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis

mobilitate mali non quit sentire dolorem;

et simul in pugnae studio quod dedita mens est,

corpore relicuo pugnam caedesque petessit,

nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe

inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,

nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.

inde alius conatur adempto surgere crure,

cum digitos agitat propter moribundus humi pes.

et caput abscisum calido viventeque trunco

servat humi voltum vitalem oculosque patentis,

donec reliquias animai reddidit omnes.

quin etiam tibi si, lingua vibrante, minanti

serpentis cauda, procero corpore, utrumque

sit libitum in multas partis discidere ferro,

omnia iam sorsum cernes ancisa recenti

volnere tortari et terram conspargere tabo,

ipsam seque retro partem petere ore priorem,

volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.

omnibus esse igitur totas dicemus in illis

particulis animas? at ea ratione sequetur

unam animantem animas habuisse in corpore multas.

ergo divisast ea quae fuit una simul cum

corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,

in multas quoniam partis disciditur aeque.

Praeterea si inmortalis natura animai

constat et in corpus nascentibus insinuatur,

cur super ante actam aetatem meminisse nequimus

[interisse et quae nunc est nunc esse creatam]

nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus?

nam si tanto operest animi mutata potestas,

omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,

non, ut opinor, id ab leto iam longius errat;

qua propter fateare necessest quae fuit ante

interiisse, et quae nunc est nunc esse creatam.

Praeterea si iam perfecto corpore nobis

inferri solitast animi vivata potestas

tum cum gignimur et vitae cum limen inimus,

haud ita conveniebat uti cum corpore et una

cum membris videatur in ipso sanguine cresse,

sed vel ut in cavea per se sibi vivere solam

convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne.

quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst

expertis animas nec leti lege solutas;

nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst

corporibus nostris extrinsecus insinuatas,

quod fieri totum contra manifesta docet res

ænamque ita conexa est per venas viscera nervos

ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;

morbus ut indicat et gelidai stringor aquai

et lapis oppressus subitis e frugibus asperæ

nec, tam contextae cum sint, exire videntur

incolumes posse et salvas exsolvere sese

omnibus e nervis atque ossibus articulisque,

quod si forte putas extrinsecus insinuatam

permanare animam nobis per membra solere,

tanto quique magis cum corpore fusa peribit;

quod permanat enim, dissolvitur, interit ergo;

dispertitur enim per caulas corporis omnis.

ut cibus, in membra atque artus cum diditur omnis,

disperit atque aliam naturam sufficit ex se,

sic anima atque animus quamvis [est] integra recens [in]

corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,

dum quasi per caulas omnis diduntur in artus

particulae quibus haec animi natura creatur,

quae nunc in nostro dominatur corpore nata

ex illa quae tunc periit partita per artus.

quapropter neque natali privata videtur

esse die natura animae nec funeris expers.

Semina praeterea linquontur necne animai

corpore in exanimo? quod si lincuntur et insunt,

haut erit ut merito inmortalis possit haberi,

partibus amissis quoniam libata recessit.

sin ita sinceris membris ablata profugit,

ut nullas partis in corpore liquerit ex se,

unde cadavera rancenti iam viscere vermes

expirant atque unde animantum copia tanta

exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?

quod si forte animas extrinsecus insinuari?

vermibus et privas in corpora posse venire

credis nec reputas cur milia multa animarum

conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut

quaerendum videatur et in discrimen agendum,

utrum tandem animae venentur semina quaeque

vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,

an quasi corporibus perfectis insinuentur.

at neque cur faciant ipsae quareve laborent

dicere suppeditat. neque enim, sine corpore cum sunt,

sollicitae volitant morbis alguque fameque;

corpus enim magis his vitiis adfine laborat,

et mala multa animus contage fungitur eius.

sed tamen his esto quamvis facere utile corpus,

cum subeant; at qua possint via nulla videtur.

haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.

nec tamen est ut qui [cum] perfectis insinuentur

corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse

conexae neque consensu contagia fient.

Denique cur acris violentia triste leonum

seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos?

a patribus datur et [a] patrius pavor incitat artus,

et iam cetera de genere hoc cur omnia membris

ex ineunte aevo generascunt ingenioque,

si non, certa suo quia semine seminioque

vis animi pariter crescit cum corpore quoque?

quod si inmortalis foret et mutare soleret

corpora, permixtis animantes moribus essent,

effugeret canis Hyrcano de semine saepe

cornigeri incursum cervi tremeretque per auras

aëris accipiter fugiens veniente columba,

desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.

illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt

inmortalem animam mutato corpore flecti;

quod mutatur enim, dissolvitur, interit ergo;

traiciuntur enim partes atque ordine migrant;

quare dissolui quoque debent posse per artus,

denique ut intereant una cum corpore cunctae.

sin animas hominum dicent in corpora semper

ire humana, tamen quaeram cur e sapienti

stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus,

[si non, certa suo quia semine seminioque]

nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis.

scilicet in tenero tenerascere corpore mentem

confugient. quod si iam fit, fateare necessest

mortalem esse animam, quoniam mutata per artus

tanto opere amittit vitam sensumque priorem.

quove modo poterit pariter cum corpore quoque

confirmata cupitum aetatis tangere florem

vis animi, nisi erit consors in origine prima?

quidve foras sibi vult membris exire senectis?

an metuit conclusa manere in corpore putri

et domus aetatis spatio ne fessa vetusto